09 apríl 2026

Úrskurður nr. 179/2026

Hinn 9. apríl 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 179/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25030113

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 28. mars 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Nígeríu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 14. mars 2025, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Danmörku án ferðaskilríkja 3. október 2022 og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 5. október 2022. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd hér á landi vegna líflátshótana í heimaríki sínu, Nígeríu, eftir að hafa átt í viðskiptum við einstakling sem hafi ekki gengið upp. Kærandi kvaðst ekki eiga vegabréf og hafa fengið vegabréf að láni frá vini sínum sem hafi jafnframt aðstoðað kæranda við að yfirgefa heimaríki og ferðast með honum. Þegar þeir hafi verið komnir til Evrópu hafi vinur kæranda tekið lánsvegabréfið og snúið aftur til Nígeríu. Kærandi kvaðst eiga eiginkonu og fimm börn í heimaríki og ekki hafa sótt um vernd í öðru landi. Kærandi sé við ágætis heilsu.

Við leit í VIS gagnagrunninum kom í ljós að kærandi hafi sótt um og fengið útgefna vegabréfsáritun til Frakklands með gildistíma frá 30. september 2022 til 15. október 2022. Á grundvelli framangreindrar vegabréfsáritunar var beiðni um viðtöku kæranda og umsóknar hans um alþjóðlega vernd beint til yfirvalda í Frakklandi hinn 18. október 2022, sbr. 2. eða 3. mgr. 12. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir nefnd Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá frönskum yfirvöldum, dags. 16. desember 2022, samþykktu þau viðtöku kæranda á grundvelli 2. mgr. 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Útlendingastofnun ákvað 24. janúar 2023 að taka ekki umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi til efnismeðferðar og að honum skyldi vísað frá landinu. Var ákvörðun Útlendingastofnunar kærð til kærunefndar, sem staðfesti ákvörðunina 19. apríl 2023 með úrskurði nr. 220/2023. Kærunefnd hafnaði beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa á úrskurði nefndarinnar með úrskurði nr. 318/2023, dags. 24. maí 2023. Hinn 5. september 2023 var kærandi skráður horfinn og eftirlýstur af lögreglu. Hinn 20. október 2024 barst kærunefnd endurtekin umsókn kæranda og með úrskurði kærunefndar nr. 9/2025 var ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka mál kæranda til efnismeðferðar. Byggði framangreind niðurstaða á því að kærandi væri staddur á landinu og frestur til að flytja kæranda til viðtökuríkis samkvæmt 2. mgr. 29. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar væri liðinn.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 31. janúar 2025 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur og uppalinn í Benín borg í Edo fylki í Nígeríu hvar hann hafi verið búsettur áður en hann hafi yfirgefið heimaríki árið 2022. Kærandi hafi fengið vegabréfsáritun til Frakklands hvar hann hafi dvalið í eina nótt áður en hann hafi ferðast beint til Íslands. Kærandi hafi séð mikið af þeldökku fólki í Frakklandi og ekki talið sig vera öruggan þar. Kærandi kvaðst hafa starfað sem bílasali með eigin rekstur í heimaríki og haft starfsaðstöðu í bílasölukjarna sem hann hafi deilt með níu öðrum bílasölum. Aðspurður um fjárhagsstöðu sína kvaðst kærandi eiga hús í Nígeríu sem hafi orðið fyrir skemmdum. Kærandi sé skuldugur og sé það meðal ástæðna þess að hann sæki um alþjóðlega vernd. Kærandi sé kristinnar trúar, hafi engin tengsl við stjórnmálaflokka og tilheyri ekki minnihlutahópi í heimaríki. Aðspurður um heilsufar sitt kvaðst kærandi glíma við háþrýsting, verki í líkama og slæma sjón hér á landi sökum kuldans. Kærandi hafi reglulega farið til læknis í heimaríki þar sem fylgst hafi verið með háþrýstingi hans. Kærandi sofi illa, hann hafi áhyggjur af fjölskyldu sinni í heimaríki sem sé í felum og kvað börn sín ekki ganga í skóla. Kvaðst kærandi eiga þrjú börn í heimaríki. Beðinn um að útskýra misræmi í frásögn sinni um fjölda barna kæranda í ljósi þess að samkvæmt upplýsingum úr lögregluskýrslu eigi kærandi fimm börn kvaðst kærandi eiga þrjú börn með eiginkonu sinni en tvö önnur börn úr fyrra sambandi sem hann sé ekki í samskiptum við.

Aðspurður um hvaða atvik í lífi hans gerðu það að verkum að hann hafi yfirgefið Nígeríu kvaðst kærandi hafa pantað Lexus 460 týpu bifreið af árgerðinni 2023 frá ótilgreindum amerískum eða kanadískum bílasala fyrir tilgreindan nýjan viðskiptavin (hér eftir A). Kærandi hafi áður átt í viðskiptum við framangreindan bílasala og keypt fjölda bifreiða frá honum. Að sögn kæranda hafi A verið stjórnmálamaður, tilheyrt APC stjórnmálaflokknum og starfað fyrir stjórnvöld Edo fylkis. Kærandi hafi pantað og greitt fyrir bifreiðina með fé frá A en síðar fengið fregnir frá umræddum bílasala að bifreiðin væri ófáanleg. Síðar í viðtalinu greindi kærandi þó frá því að bílasalinn hafi tjáð honum að bifreiðin yrði send til Afríku. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi ítrekað reynt að hafa samband við framangreindan bílasala til að spyrjast fyrir um stöðu pöntunarinnar og síðar til þess að krefjast endurgreiðslu en bílasalinn hafi lokað á samskipti við kæranda og ekki greitt féð til baka. Kærandi kvað A ekki hafa viljað hlusta þegar kærandi hafi upplýst A um stöðu viðskiptanna og reynt að fá kæranda til að ganga til liðs við Eiye glæpahópinn. Af frásögn kæranda má ráða að A hafi tilheyrt framangreindum glæpahópi ásamt fimm af þeim níu bílasölum sem hafi deilt starfsaðstöðu með kæranda. Aðspurður hvernig hann hafi vitað að framangreindir einstaklingar hafi tilheyrt Eiye hópnum kvað kærandi þá bera svart tákn á líkama sínum og heilsast með tilteknum hætti. Kærandi gat ekki gefið frekari lýsingu á umræddu tákni en kvaðst hafa séð táknið á umræddum einstaklingum í vinnunni. Að kvöldi 25. júní 2022, u.þ.b. þremur mánuðum eftir að kærandi hafi pantað framangreinda bifreið, hafi A ásamt fimm ótilgreindum mönnum reynt að ryðjast inn á heimili kæranda og fjölskyldu hans og skotið að húsinu. Kærandi hafi verið sofandi inni í svefnherbergi þegar mennina hafi borið að garði en vaknað við skothríð og heyrt A segjast ætla að myrða hann. Kærandi hafi hvorki séð A né einstaklingana fimm sem hafi verið í för með A heldur hafi eiginkona kæranda séð þá og kannast við tvo árásarmennina sem samstarfsaðila kæranda. Í kjölfarið hafi kærandi flúið heimili sitt á nærfötunum einum klæða og leitað skjóls í yfirgefinni byggingu yfir nóttina. Hinn næsta dag hafi kærandi hitt ungan mann sem hafi útvegað honum fatnað og ekið honum á lögreglustöð þar sem kærandi hafi gefið skýrslu vegna atburðarins. Lögreglan hafi hins vegar sagst ekkert geta gert og ráðlagt kæranda að leggja á flótta. Eiginkona kæranda hafi síðan komið með farsíma kæranda og greiðslukort á lögreglustöðina og í kjölfarið hafi kærandi flúið til Lagos hvar hann hafi dvalið í rúmlega mánuð áður en hann hafi haldið til Lýðveldisins Benín. Á meðan kærandi hafi verið í Lagos hafi eiginkona hans beðið nágranna þeirra (hér eftir B) um að koma vegabréfi kæranda til hans. Að sögn kæranda hafi B sett vegabréf kæranda um borð í rútu sem hafi farið frá Benínborg til Lagos. Kærandi kvaðst ekki muna hversu lengi hann hafi dvalið í Lýðveldinu Benín áður en hann hafi farið þaðan til Frakklands, það hafi þó verið löng dvöl. Kærandi greindi frá því að vera með vegabréf sitt hér á landi og geyma það í búsetuúrræði sínu. Aðspurður hvers vegna hann hafi ekki framvísað vegabréfinu til lögreglu er hann sótti um alþjóðlega vernd kvað kærandi lögregluna ekki hafa óskað eftir því. Beðinn um að útskýra misræmi í frásögn sinni í viðtalinu og þeim upplýsingum sem fram komi í lögregluskýrslu hvar kærandi kvaðst ekki eiga vegabréf endurtók kærandi fyrri framburð um að lögreglan hafi ekki spurt hann um vegabréf. Aðspurður kvaðst kærandi hafa ferðast einsamall til Frakklands. Beðinn um að útskýra misræmi hvað framangreint varðar í ljósi þess að í lögregluskýrslu er haft eftir kæranda að hann hafi ferðast til Frakklands með vini sínum sem hafi lánað kæranda vegabréf kvaðst kærandi hafa greitt honum og að B hafi látið smyglara fá vegabréf kæranda. Aðspurður hvernig honum hafi tekist að fá vegabréfsáritun til Frakklands kvað kærandi það hafa verið í gegnum smyglarann en ekki muna hversu mikið hann hafi greitt smyglaranum. Aðspurður hvort hann hafi orðið fyrir frekara áreiti af hálfu A eða einstaklinga tengdum Eiye hópnum eftir að hann hafi yfirgefið heimaríki greindi kærandi frá því að A hafi farið á fund eiganda bílasölukjarnans og sagst þurfa að ná í kæranda. Þegar kærandi hafi verið í Lagos hafi B tjáð eiginkonu kæranda að aðilar væru að leita hans. Kærandi kvaðst ekki geta haft samband við eiginkonu sína og hafa síðast heyrt í henni í byrjun nóvember 2024. A geti ekki haft samband við kæranda þar sem hann hafi skipt um símanúmer þegar hann hafi verið í Lagos en kærandi viti að A sé enn að leita að honum. Aðspurður hvernig hann viti það kvað kærandi eiginkonu B hafa sagt eiginkonu kæranda að A og aðrir ótilgreindir aðilar séu enn að mæta á starfsstöð kæranda í leit að honum.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 28. mars 2025. Greinargerð barst kærunefnd 11. apríl 2025.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst með sambærilegum hætti og í viðtali hjá Útlendingastofnun.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Nígeríu mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og því mati mótmælt. Þá er sérstaklega vísað til notkunar Útlendingastofnunar á gervigreindarforriti í trúverðugleikamati hinnar kærðu ákvörðunar og alvarlegar athugasemdir gerðar á notkun slíkra heimilda. Telur kærandi framangreint fela í sér brot á 10., 11., 12., 13. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sem og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Af greinargerð má ráða að kærandi byggi framangreinda kröfu á að hann hafi ástæðuríkan ótta við að verða fyrir ofsóknum í heimaríki af hálfu aðila sem nefndir séu í a- til c-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga á grundvelli aðildar sinnar að þjóðfélagshópi sem þolandi sértrúarsafnaðar og þolandi ofbeldisglæpa og á grundvelli trúar, sbr. c- og d-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi til þess að hann hafi orðið fyrir trúarlegu ofbeldi af hálfu safnaðarins Eiye, viðskiptavinarins A og samstarfsfélaga. Umræddir aðilar hafi skotið á heimili kæranda og reynt að hafa uppi á honum m.a. eftir að kærandi hafi yfirgefið heimaríki. Þá hafi áður verið gerð tilraun til þvingunar kæranda að umræddum sértrúarsöfnuði og honum hótuð slæm örlög myndi hann ekki ganga til liðs við hópinn. Kærandi vísar einnig til þess að hann eigi á hættu að verða beittur hefndaraðgerðum og ofbeldi sökum þess að hafa lent í ágreiningi við meðlimi sértrúarsafnaðar og fyrir að hafa neitað að láta undan tilraunum til þvingaðrar aðildar að hópnum. Verði ekki fallist á að framangreint nái eðli ofsókna í skilningi 1. og 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga byggir kærandi á því að líta verði á það sem samansafn ástæðna vegna samtvinnunar við annað mótlæti í heimaríki, s.s. bágrar félagslegrar stöðu, áhrifa og valda sértrúarsafnaða og tíðni ofbeldisglæpa á heimasvæði kæranda. Kærandi byggir jafnframt á því að stjórnvöld hafi hvorki vilja né getu til að veita honum vernd og vísar til þess að hann geti ekki hlotið vernd yfirvalda þar sem yfirvöld séu á meðal ofsóknaraðila hans, sbr. a-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi á sömu ástæðum og fyrir aðalkröfu auk almennra aðstæðna í heimaríki. Vísar kærandi til þess að hann óttist ofsóknir af hálfu aðila sem sé stjórnmálamaður og því séu skýr tengsl milli opinberra fulltrúa og ofsóknaraðila hans. Ofbeldi sértrúarsafnaðarins fái að þrífast í skjóli aðgerðarleysis opinberra yfirvalda í Nígeríu með vísan til þess að kærandi hafi leitað til lögreglu en engar ráðstafanir hafi verið gerðar í máli hans af hálfu yfirvalda. Þá telur kærandi það hvorki vera raunhæft né sanngjarnt að ætlast til þess að hann setjist annars staðar að í heimaríki sínu, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, í ljósi þess að yfirvöld þar í landi séu meðal þeirra sem séu ábyrg fyrir þeirri alvarlegu stöðu sem þar ríki.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að hann hafi ríka þörf fyrir vernd á grundvelli mannúðarsjónarmiða með vísan til almennra aðstæðna, erfiðra félagslegra aðstæðna og af heilbrigðisástæðum. Hvað almennar aðstæður varðar vísar kærandi til röksemda fyrir aðal- og varakröfu auk landaupplýsinga. Vísar kærandi til þess hvað erfiðar félagslegar aðstæður varðar að hann tilheyri þjóðfélagshópi sem þolandi sértrúarsafnaðar og ofbeldisglæpa í heimaríki og hafi því ríka þörf fyrir vernd. Kærandi eigi börn og eiginkonu í heimaríki sem séu ekki óhult þar í landi. Þá sé ekki hægt að gera ráð fyrir að kærandi fái nokkurn stuðning af hálfu fjölskyldumeðlima sinna verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Kærandi vísar jafnframt til þess að hann hafi verið þvingaður til að láta af störfum sínum og fyrirtækjarekstri í heimaríki og möguleikar hans til þess að sjá fyrir sér séu því skertir, m.a. í ljósi bágs heilsufars hans. Kærandi glími við háþrýsting, sjóntruflanir og hjartsláttartruflanir og taki lyf að staðaldri. Heilbrigðisástand kæranda, bæði líkamlegt og andlegt, sé alvarlegt og hafi áhrif á daglegt líf hans.

Með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum við málsmeðferð og ákvarðanatöku Útlendingastofnunar. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, m.a. rannsóknarreglunni. Gerir kærandi sérstakar athugasemdir við vinnubrögð stofnunarinnar hvað varðar notkun á gervigreindarforriti við mat á trúverðugleika og telur framangreint varða við ógildingu á hinni kærðu ákvörðun.

Afmarkaður þáttur í vinnslu ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda skortir að ákveðnu leyti vandvirkni af hálfu stofnunarinnar. Tekur kærunefnd undir með kæranda að vísun til upplýsinga sem teknar eru saman með aðstoð gervigreindarforrits án þess að slíkar upplýsingar séu staðfestar sjálfstætt af stofnuninni sé ekki til eftirbreytni eða í samræmi við góða stjórnsýsluhætti og gerir kærunefnd athugasemd við slík vinnubrögð Útlendingastofnunar. Hins vegar er framangreindur annmarki ekki þess eðlis að varði við ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar og með vísan til niðurstöðu úrskurðar þessa er ljóst að annmarkinn hefur ekki haft áhrif á efnislega niðurstöðu málsins. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Umsækjanda um alþjóðlega vernd er skylt að veita atbeina sinn til að upplýsa hver hann er, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað nígerísku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé nígerískur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Nígeríu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

16 Facts About Violence Against Women and Girls in Nigeria (UNICEF, 22. nóvember 2022);
2022 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
2023 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
2023 Trafficking in Persons Report – Nigeria (U.S. Department of State, 2023);
2024 Country Reports on Human Righs Pracitces; Nigeria (U.S. Department of State, 12. ágúst 2025);
Amnesty International Report 2023/2024 – Nigeria (Amnesty International, 2024);
Amnesty International Report 2022/23 – Nigeria (Amnesty International, 27. mars 2023);
Annual report on religious freedom (covering 2024) (USCIRF, mars 2025);
Annual report on religious freedom (covering 2021) (USCIRF, apríl 2022);
Country Guidance: Nigeria (EUAA, mars 2026);
Country Information Note – Nigeria: Healthcare and medical treatment (U.K. Home Office, desember 2025);
Country of Origin Information Report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, janúar 2023);
Country of Origin Information Report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, júní 2021);
Country Profile, FGM in Nigeria (28 Too Many, mars 2023);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Actors of Protection (U.K. Home Office, ágúst 2024);
Country Policy and Information Note – Nigeria: internal relocation (U.K. Home Office, júlí 2024);
Country Policy and Information Note - Nigeria: Medical treatment and healthcare (U.K. Home Office, desember 2021);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Country Background Note (U.K. Home Office, 7. janúar 2020);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Trafficking of women (U.K. Home Office, apríl 2022);
Country Policy and Information Note: Nigeria: Women fearing gender-based harm or violence (U.K. Home Office, ágúst 2016);
DFAT Country Information Report - Nigeria (Australian Department of Foreign Affairs and Trade, 3. desember 2020);
EASO COI Report – Nigeria - Actors of Protection (EASO, nóvember 2019);
EUAA COI Report – Nigeria – Country Focus (EUAA, 12. júlí 2024);
EUAA COI Report – Nigeria – Trafficking in human beings (EUAA, 25. apríl 2021);
EUAA COI Report – Nigeria: Security Situation ( EUAA, júní 2021);
Edo – det nigerianska navet för migration och mannskohandel (1.0) (Migrationsverket, 16. desember 2019);
Freedom in the World 2023 – Nigeria (Freedom House, 2023);
Freedom in the World 2024 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2024);
Freedom in the World 2025 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2025);
Health care in Nigeria, Challenges and recommendations (Socialprotection.org, 7. febrúar 2019);
Information on trafficking including situation for returness of previous trafficking and risk og re-trafficking (Refugee Documentation Centre, RDC, Legal Aid Board, 17. júní 2019);
Medical Country of Origin Information Report: Nigeria (EUAA, apríl 2022);
Nigeria, Female genital mutilation (Landinfo, ágúst 2023);
Nigeria – Country Focus (EUAA, júlí 2024);
Nigeria – Country Focus (EUAA, nóvember 2025);
Nigeria 2023 International Religious Freedom Report – Nigeria (U.S. Department of State, 26. júní 2024);
Nigeria 2021 International Religious Freedom Report (U.S. Department of State, 2. júní 2022);
Nigeria Police Effectiveness (Ireland – Refugee Documentation Centre (RDC), 25. apríl 2019);
Nigeria: Psykisk helsevern (Landinfo, 23. júní 2017);
Nigeria – Practical Cooperation Meeting 12-13 June 2017 Rome (EUAA, 21. ágúst 2017);
Nigeria: Security Situation – Country of Origin Information Report (EUAA, nóvember 2025);
Nigeria – Trafficking and re-trafficking (Ireland – Refugee Documentaion Centre (RDC), 16. júní 2019);
Nigeria: The Eiye confraternity, including origin, purpose, structure, membership, recruitment methods, activities and areas of operation (Immigration and Refugee Board of Canada, 8. apríl 2016);
Ninth Report on Violence in Nigeria (Nigeria Watch, 2019);
Responses to Information Requests (Immigration and Refugee Board of Canada, 20. nóvember 2019);
Social Institutions and Gender Index 2019 - Nigeria (Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), 7. desember 2018);
Stjórnarskrá Nígeríu (Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999, https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/ng/ng014.en.pdf);
The World Factbook – Nigeria (CIA, uppfært 8. júlí 2025);
The State of Nigeria’s Children 2024 (UNICEF, nóvember 2024);
Upplýsingar af vefsíðu samstarfsverkefnis Evrópusambandsins og alþjóðlegu fólksflutningastofnunarinnar (https://www.migrationjointinitiative.org/countries/sahel-and-lake-chad/nigeria, sótt 11. apríl 2025);
Upplýsingar af vefsíðu Acled Data (síðast skoðað 30. júlí 2025);
Vest-Afrika: Nettverk (Landinfo, 15. maí 2019);
Violent Extremist in West Africa (Denmark – Immigration Service, COI Division, 28. júní 2020);
World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Nigeria (Minority rights group International, janúar 2018) og
World Report 2025 – Nigeria: Events of 2024 (Human Rights Watch, 17. janúar 2025).

Nígería er sambandslýðveldi með um 237 milljónir íbúa. Nígería var nýlenda Bretlands fram að sjálfstæði þess árið 1960 og sama ár gerðist Nígería aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1993. Þá fullgilti ríkið mannréttindasáttmála Afríku árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1991. Ríkið fullgilti sáttmála Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu árið 2004, samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 2001 og valfrjálsa viðbótarbókun við þann samning árið 2009. Samkvæmt skýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna um trúfrelsi frá árinu 2024 er talið að um helmingur íbúa landsins séu múslimar og hinn helmingurinn kristinn. Þar kemur fram að trúfrelsi sé verndað í stjórnarskrá Nígeríu og einnig sé að finna ákvæði sem banni stjórnvöldum að koma á ríkistrú. Flestir íbúar svæða í Norður-Nígeríu séu múslimar og í Suður-Nígeríu séu kristnir í meirihluta. Bæði kristnir og múslimar hafi greint frá mismunun á grundvelli trúar sinnar á þeim svæðum þar sem þeir séu í minnihluta.

Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Alþjóðasambands sakamálalögreglu (e. Interpol) er löggæsla ríkisins aðallega í höndum ríkislögreglu Nígeríu sem talin er samanstanda af rúmlega 350.000 lögregluþjónum. Ríkislögreglan annist löggæslustörf í öllum 36 fylkjum Nígeríu og höfuðborginni Abuja. Hlutverk ríkislögreglunnar sé að vernda einstaklinga og eignir, koma í veg fyrir afbrot, upplýsa og rannsaka glæpi auk þess að sækja afbrotamenn til saka. Samkvæmt skýrslum EUAA frá 2018 eru nokkrar sérhæfðar deildir innan ríkislögreglunnar sem annist sértæk brot. Ríkislögreglan hafi verið gagnrýnd fyrir spillingu og mannréttindabrot af ýmsum rannsakendum og samtökum. Dæmi séu um að lögregluþjónar hafi orðið uppvísir að því að kúga fé af almennum borgurum og sleppa sakborningum gegn mútugreiðslum. Þá sé talið að allt að 80% lögreglumanna einblíni á að veita efnamiklum einstaklingum persónulega þjónustu. Þá sé mikill skortur á lögreglumönnum í ríkinu auk þess sem þjálfun lögreglumanna sé ábótavant og skortur sé á fjármagni frá ríkinu. Í ríkinu séu þó til staðar formlegar kvörtunarleiðir vegna misferlis lögreglu í starfi eða spillingar, t.d. mannréttindanefndin NHRC. Þá skorti skilvirkar leiðir til að eiga við, rannsaka og refsa vegna ofbeldis eða spillingar öryggissveita. Fram kemur í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 að yfirvöld í Nígeríu hafi tekið skref í átt að því að rannsaka, ákæra og refsa meðlimum lögreglu- og öryggissveita sem ásakaðir hafi verið um brot. Þó hafi refsileysi og spilling verið áframhaldandi vandamál.

Fram kemur í framangreindum gögnum, t.a.m. skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023, að töluverð spilling sé innan dómkerfisins, auk þess sem skortur sé á þjálfun dómara. Þó kemur fram í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá ágúst 2024 að þrátt fyrir veikleika í stjórnkerfinu hafi yfirvöld almennt getu og vilja til að veita vernd. Komið hafi verið á fót embætti umboðsmanns í Nígeríu árið 2004 (e. The Public Complaints Commission) en um sé að ræða sjálfstæða og óháða stofnun sem taki á móti kvörtunum borgara og tryggi rétt þeirra gagnvart nígerískum stjórnvöldum endurgjaldslaust. Hægt sé að nálgast skrifstofur umboðsmanns í öllum 36 fylkjum Nígeríu. Þá kemur fram að ýmsar eftirlitsnefndir starfi í Nígeríu sem almenningur geti beint kvörtunum sínum til, s.s. mannréttindanefndin (e. The National Human Rights Council (NHRC)) sem hefur það hlutverk að rannsaka meint brot gegn mannréttindum. Þá geti almennir borgarar beint kvörtunum til umboðsmanns í Nígeríu ef þeir eru ósáttir við málsmeðferð stjórnvalda. Jafnframt geti almenningur leitað til nígeríska lögregluráðsins (e. The Nigeria Police Council) og framkvæmdastjórnar lögreglunnar (e. Police Service Commission) sem hafi eftirlit með störfum lögreglunnar. Stofnunin DSVA (e. Domestic and Sexual Violence Agency) fari með rannsókn, eftirlit og stuðning vegna mála er lúta að ofbeldi.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá nóvember 2025, má rekja helstu orsakir dauðsfalla og ofbeldis í Nígeríu til glæpastarfsemi. Þar á eftir komi pólitísk átök, trúarleg málefni og umferðaslys. Öryggisástandið sé hvað verst í norðurhluta Nígeríu vegna átaka hryðjuverkahópa, átaka um landsvæði og aðgerða nígerískra stjórnvalda gegn uppreisnarmönnum. Í suðurhluta Nígeríu megi aðallega rekja dauðsföll til glæpa og þjóðernis- og samfélagslegs ágreinings. Á tímabilinu desember 2022 til júní 2023 hafi Sameinuðu þjóðirnar greint frá fækkun hryðjuverkaárása og dauðsfalla sem rekja megi til sameiginlegra aðgerða nígerískra stjórnvalda og Multinational Joint Task Force (MNJTF) gegn Boko Haram, afvopnunar fyrrverandi hermanna og stuðningsmanna Boko Haram og átaka á milli Boko Haram og ISWAP. Heimildir bendi þó til þess að stórfelldar árásir haldi áfram að eiga sér stað og vopnaðar vígasveitir starfi áfram í norðurhluta Nígeríu. Samkvæmt upplýsingum frá Sameinuðu þjóðunum hafi óstöðugleiki aukist á fyrri helmingi ársins 2024 einkum við landamæri Nígeríu og Níger og Benín. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2021 og ACLED frá 2024 var hryðjuverkahópurinn Boko Haram, einnig þekktur sem JAS, stofnaður árið 2002 og er einn valdamesti vopnaði vígahópurinn í Nígeríu. Markmið hópsins sé að skipta nígeríska ríkinu út fyrir íslamskt ríki og byggir hópurinn á strangri túlkun á Sharia-lögum. Meginhluti starfsemi hópsins hafi verið friðsæl og ofbeldislaus fyrir árið 2009 en í kjölfar þess að skólastúlkum hafi verið rænt í Chibok árið 2014, hafi hópurinn vakið heimsathygli og verið þekktur sem banvænasti hryðjuverkahópur heims. Síðan þá hafi hópurinn stækkað til nágrannalanda Nígeríu, Kamerún, Tsjad og Níger og hertekið landsvæði. Hópurinn hafi verið í uppreisn á árunum 2014 til 2015 og náð stjórn yfir mikilvægum landsvæðum í norðausturhluta Nígeríu. Nígerísk stjórnvöld og samstarfsmenn þeirra hafi allt frá árinu 2015 barist gegn vígahópnum sem hafi leitt til þess að dregið hafi úr starfsemi hópsins og hann misst yfirráðasvæði. Árið 2016 hafi Boko Haram skipst í tvær fylkingar, JAS og ISWAP og í maí 2021 hafi leiðtogi Boko Haram/JAS verið drepinn í átökum milli JAS og ISWAP. Allt frá þeim tíma hafi átt sér stað átök á milli beggja fylkinga vegna yfirráða landsvæða.

Í skýrslu sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna um mansal frá apríl 2019 kemur fram að í ágúst 2017 hafi í Edo fylki verið sett á fót sérstakt aðgerðarteymi gegn mansali (e. Edo State task force against human trafficking (ETAHT)), nú fólksflutningastofnun Edo fylkis (e. Edo State Migration Agency (EDMA)), sem leidd sé af dómsmálaráðherra fylkisins (e. State Attorney-General and Commissioner of Justice). Megin verkefni stofnunarinnar séu rannsókn og saksókn í mansalsmálum, forvarnir og vitundarvakning, aðstoð við þolendur með því að bjóða sálfræðiaðstoð, skammtíma og langtíma húsnæði, kennslu og þjálfun í iðngreinum og stuðningur og aðstoð við aðlögun þolenda sem snúa aftur heim. Þá vilji teymið vinna að því að uppræta rót vandans sem birtist í mansali og kynjamisrétti. Aðgerðarteymið sé byggt á þörfinni til að styrkja aðgerðir stjórnvalda og félagasamtaka í baráttunni gegn mansali í Nígeríu og nú hafi einnig verið komið á fót slíkum teymum í öðrum fylkjum s.s. Cross-river, Lagos, Ondo, Delta og Ekiti í samstarfi við UNODC og NAPTIP. Í gögnunum kemur þá fram að þolendur mansals séu líklegri til þess að sæta endurteknu mansali heldur en að sæta líkamlegu ofbeldi vegna hefndaraðgerða þeirra aðila sem staðið hafi að baki mansalinu. Lögreglan í ríkinu hafi þá almennt getu til þess að aðstoða þolendur mansals, jafnvel þótt þolendur standi enn í skuld við geranda sinn. Samkvæmt skýrslu EUAA frá nóvember 2025 benda ýmsar heimildir til þess að mansalsgerendur einblíni frekar á að finna nýja þolendur mansals í stað þess að beita þolendur ofbeldi, sem enn standi í skuld við þá, þar sem þeir vilji síður draga að sér athygli lögregluyfirvalda í Nígeríu. Þrátt fyrir að dæmi séu um að fjölskyldur þolenda verði fyrir ofbeldi eða árásum af hálfu mansalsgerenda bendi heimildir til þess að slíkar hefndaraðgerðir séu sjaldgæfar samkvæmt framangreindri skýrslu EUAA. Oft sé ástæðan sú að fjölskyldur þolenda komi að mansalinu sjálfu.

Í skýrslum EUAA frá nóvember 2025 og mars 2026 kemur fram að fjölmargir ofbeldisfullir, vopnaðir hópar eigi uppruna sinn að rekja til háskólabræðralaga eða svonefndra sértrúarhópa (e. confraternities eða cult groups) í suðurhluta Nígeríu á tímabilinu frá sjöunda áratug 20. aldar fram á fyrsta áratug 21. aldar. Til þessara hópa teljast m.a. Black Axe, sem starfrækir einingar í fjölmörgum löndum, Supreme Eiye Confraternity (Eiye), sem starfi aðallega í borginni Lagos, Supreme Vikings Confraternity, sem hafi sterka stöðu í fylkjunum Edo og Delta, Buccaneers, Maphite, Deygbam og Deywell, auk svonefndra ,,strandhópa‘‘ (e. waterfront gangs), s.s. Icelanders og Greenlanders, sem starfi einkum í Rivers, Edo, Delta og Baylesa fylkjum. Þrátt fyrir að framangreindir hópar séu vel þekktir hafi flest skráð tilvik banvæns ofbeldis verið rakin til óþekktra hópa. Að undanskildum Black Axe hafi fáir þessara hópa leitast við að afla nýrra meðlima utan hefðbundinna starfssvæða sinna í suðurhluta landsins. Samkvæmt skýrslu flóttamannaráðs Kanada frá árinu 2016 sé opinbert markmið Eiye hópsins að viðhalda afrískri menningu, efla þjóðarvitund Nígeríumanna og brjótast undan nýlenduyfirráðum. Fíkniefna- og glæpaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna hafi hins vegar lýst Eiye hópnum sem glæpasamtökum þar sem meirihluti meðlima séu unglingar og ungmenni. Nýir meðlimir séu teknir inn í samtökin með ákveðnum leynilegum vígsluathöfnum og þurfi oft að taka þátt í glæpum til að hljóta inngöngu, t.d. nauðgunum á konum tengdum meðlimum annarra glæpahópa, vopnuðum ránum og líkamsárásum. Starfsemi hópsins fari einkum fram í háskólum í Nígeríu og beita meðlimir hans þar nemendur og starfsfólk ofbeldi. Í skýrslu EUAA frá árinu 2021 kemur fram að samtök og bræðralög sem þessi séu bönnuð samkvæmt stjórnarskránni. Þá hafi þau einnig verið bönnuð með lögum sem samþykkt hafi verið árið 2004. Í Edo fylki hafi þá verið sett á fót sérstakt aðgerðarteymi lögreglu gegn slíkum samtökum (e. Special Task force on Anti-Cultism). Upp hafi komið tilvik þar sem aðilar sem hafi neitað að ganga í slík samtök eða reyni að ganga úr þeim hafi orðið fyrir ofbeldi. Heimildir bera þá með sér að lögregla ákæri fyrir glæpi sem framdir séu af hópum og samtökum líkt og fyrir hvern annan glæp. Lögregluyfirvöld hafi í fjölda tilfella handtekið einstaklinga sem séu tengdir slíkum samtökum. Samkvæmt fréttagrein BBC hafi tveggja ára rannsókn fréttamiðilsins m.a. leitt í ljós tengsl Black Axe samtakanna við aðila innan stjórnvalda í Nígeríu. Af heimildum má þó ráða að yfirvöld í Nígeríu hafi brugðist við slíkri spillingu og árið 2025 beitti fylkisstjóri Edo fylkis sér fyrir sérstöku átaki með það að markmiði að uppræta slík glæpasamtök. Í átakinu felist m.a. efling sjálfstæði dómara og dómstóla, aðgerðir til að bæta launagreiðslur og lífeyriskerfi lögreglumanna, úrbætur í búnaði lögreglu til að efla viðbragðstíma, almenn fræðsla og ýmsar aðgerðir til þess að gera upptækan ágóða af glæpastarfsemi og nýta til góðs fyrir samfélagið.

Samkvæmt skýrslum breska innanríkisráðuneytisins frá desember 2021, desember 2025 og skýrslu EUAA frá apríl 2022 er heilbrigðiskerfinu í Nígeríu skipt í fyrsta, annað og þriðja stig og skiptist jafnframt í opinberan og einkageira. Fyrsta stig heilbrigðiskerfisins sé á vegum sveitarfélaga, annað stigið sé á vegum ráðuneyta í hverju og einu fylki og þriðja stigið á vegum alríkisins. Almenn heilbrigðisþjónusta sé almennt illa skipulögð og innviðir hennar veikburða. Aðgengi sé þá ekki gott sökum skorts á heilbrigðisstofnunum og heilbrigðisstarfsfólki víða um Nígeríu. Þá sé lækniskostnaður almennt hár og aðgengi að lyfjum slæmt. Heilbrigðisþjónusta sé fjórfalt aðgengilegri í þéttbýli heldur en í strjálbýli. Samkvæmt skýrslu UNICEF frá árinu 2024 sé grunnheilbrigðisþjónusta í boði á um 34 þúsund heilbrigðisstofnunum í landinu. Auk þess hafi alríkisstjórnin, 36 fylkisstjórar og samstarfsaðilar þeirra nýlega sett af stað átak til þess að bæta þjónustu og heilbrigði nígerísku þjóðarinnar. Þá hafi samstarf verið að öðrum verkefnum og stefnumótun í tengslum við heilbrigðisþjónustu, einkum í tengslum við ungbarnadauða og bólusetningar. Heilbrigðisþjónusta innan einkageirans sé almennt betri og skipulagðari en lækniskostnaður sé að meðaltali hærri en hjá opinbera geiranum. Allt að 60% íbúa Nígeríu hafi ekki haft fullnægjandi aðgang að lyfjum en aðgengi sé þó betra á þéttbýlli svæðum landsins. Þá komi fram að heilbrigðisþjónusta sé töluvert aðgengilegri í suðurhluta landsins en í norðurhluta þess. Samkvæmt skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá desember 2025 hafi ný lög um geðheilbrigðismál verið samþykkt 5. janúar 2023 sem ætlað sé að bæta aðgengi að þjónustu og réttindi sjúklinga. Innleiðingu laganna sé þó ábótavant m.a. vegna skorts á fjármunum og þá sé viðvarandi skortur á starfsfólki með þekkingu á geðheilbrigðismálum. Nígerísk yfirvöld hafi tilnefnt heilbrigðisstofnanir á öllum landsvæðum innan ríkisins til að fást við geðræn veikindi þar sem flestar heilsugæslustöðvar séu illa í stakk búnar til að veita slíka þjónustu. Þá séu einnig starfandi einkareknar þjónustur. Aðgengi að þessari þjónustu sé erfitt, sérstaklega fyrir þá sem búi í dreifbýli. Jafnframt séu starfandi frjáls félagasamtök sem bjóði upp á aðstoð meðal annars í gegnum síma.

Í skýrslu sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna frá 2019 kemur fram að Evrópusambandið og alþjóða fólksflutningsstofnunin (IOM) starfi saman í sérstöku átaksverkefni er lúti að endursendingu fólks til Afríku sunnan Sahara. Fólksflutningsstofnunin í samstarfi við ýmsar innlendar stofnanir, svo sem innflytjendaþjónustu Nígeríu (e. Nigerian Immigration Service), nefnd ríkisins fyrir flóttamenn, innflytjendur og fólk á innri flótta (e. the National Commission for Refugees, Migrants and Internally Displaced Persons), NAPTIP, almannavarnir ríkisins og EDMA (e. Edo State Migration Agency) veiti ýmsa þjónustu vegna móttöku og aðlögunar einstaklinga sem snúi aftur til Nígeríu. Grunnþjónusta sé veitt, m.a. ferðir áfram til heimabæjar eða þorps, símar til frekari samskipta, matur, skammtímahúsnæði, heilbrigðisþjónusta og vernd. Þá sé einstaklingum með sérþarfir jafnframt vísað til heilbrigðisstofnana, sálfræðinga, í ráðgjöf og veitt aðstoð við fjölskyldusameiningu. Í frétt á heimasíðu IOM frá 23. júlí 2025 kemur fram að verkefnið hafi frá árinu 2022 aðstoðað um 21 þúsund Nígeríumenn við að snúa aftur til heimkynna sinna á öruggan hátt.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir kröfu sína um alþjóðlega vernd á því að óttast ofsóknir af hálfu tiltekins einstaklings, A, og annarra meðlima glæpahópsins Eiye þar sem hann hafi neitað að ganga til liðs við hópinn árið 2022.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtali hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa haft milligöngu um kaup á bifreið fyrir stjórnmálamann í Edo fylki, A, frá Ameríku í apríl 2022. Viðskiptin hafi ekki gengið eftir og kæranda hafi ekki verið fært að endurheimta þá peningagreiðslu sem hann hafi innt af hendi fyrir A vegna kaupanna. Í kjölfarið hafi A og aðrir ótilgreindir samstarfsaðilar kæranda reynt að þvinga hann til að ganga til liðs við glæpahópinn Eiye en kærandi hafi neitað að verða við því. Hinn 25. júní 2022 hafi A ásamt fimm öðrum einstaklingum, þar af tveimur ótilgreindum samstarfsaðilum kæranda, reynt að brjótast inn á heimili kæranda og skotið á heimilið. Kærandi hafi flúið í burtu og leitað til lögreglunnar næsta dag en lögreglan sagst ekkert geta gert og ráðlagt kæranda að flýja, sem hann og gerði.

Við meðferð málsins lagði kærandi m.a. fram afrit af lögregluskýrslu, dags. 26. júní 2022, ódagsettar ljósmyndir sem að sögn kæranda sýni skemmdir á heimili hans og ódagsett myndband sem kærandi kveður eiginkonu sína hafa tekið og sýni heimili þeirra í kjölfar framangreinds atviks. Af framlagðri lögregluskýrslu má ráða að kærandi hafi leitað til lögreglunnar og tilkynnt að ruðst hafi verið inn á heimili hans af óþekktum byssumönnum sem hafi reynt að þvinga sér leið inn í íbúð hans. Í skýrslunni er haft eftir kæranda að eftir að umræddum aðilum hafi ekki tekist að toga niður stálhurð hafi þeir skotið þónokkrum skotum inn um svefnherbergisglugga kæranda áður en þeir hafi farið á brott. Kærandi hafi móttekið fjölda hótunarsímtala frá nafnlausum einstaklingum dagana áður og kvaðst telja líf sitt vera í hættu. Samkvæmt skýrslunni var málið skrásett, því vísað til rannsóknar og kærandi hvattur til að sýna aðgætni. Í skýrslunni er hvergi minnst á A, tvo samstarfsaðila kæranda, Eiye glæpahópinn né hver aðdragandi umræddrar árásar hafi verið. Hefur framangreind skýrsla takmarkað sönnunargildi í málinu annað en að styðja að kærandi hafi leitað til lögreglu vegna tilraunar til innbrots á heimili hans og vegna þess að skotið hafi verið inn um glugga á heimili hans. Hvað framlagðar myndir varðar bera þær með sér að sýna brotinn glugga og glerbrot á gólfi ótilgreinds húss. Ekki er hægt að útiloka að um sé að ræða heimili kæranda. Hins vegar hefur kærandi ekki lagt fram nein gögn til staðfestingar á því að framangreindar skemmdir á húsnæðinu hafi borið að með þeim hætti sem kærandi kveður. Hvað framlagt myndband varðar er ekki unnt að greina hvað þar fari fram og hafa framangreindar ljósmyndir og myndband takmarkað sönnunargildi í málinu.

Ekki er unnt að útiloka að gerð hafi verið tilraun til að fá kæranda til að ganga til liðs við Eiye glæpahópinn og að kærandi hafi orðið fyrir áreiti og mögulegum hótunum sökum þessa. Þá er jafnframt ekki unnt að útiloka að skotið hafi verið á heimili kæranda af einstaklingum sem mögulega hafi tengsl við umræddan hóp. Ekki er þó fallist á að kærandi hafi leitt líkum að því að hann sé sérstakt skotmark hópsins vegna mislukkaðra kaupa á bifreið fyrir meintan meðlim hópsins. Talsvert misræmi var í frásögn kæranda í viðtali hjá Útlendingastofnun og var framburður kæranda ónákvæmur, óskýr og í andstöðu við upplýsingar úr öðrum gögnum málsins hvað ákveðna þætti varðar. Lítur kærunefnd m.a. til þess að kærandi kvaðst ekki muna nafn tiltekins bílasala sem neitað hafi að endurgreiða kæranda þá peninga sem A hafi innt af hendi, en kærandi kvaðst hafa átt viðskipti við umræddan aðila og hafa áður keypt fjölmargar bifreiðar af honum. Þá lítur kærunefnd jafnframt til þess að af frásögn kæranda má ráða að hann hafi pantað umrædda Lexus 460 bifreið af árgerðinni 2023 í mars árið 2022. Samkvæmt þeim upplýsingum sem kærunefnd hefur skoðað, m.a. af heimasíðu Lexus, var umrædd bifreiðategund formlega kynnt af Lexus, framleiðanda hennar, í byrjun ágúst 2022. Bifreiðin hafi síðan verið fáanleg á bílasölum seint árið 2022 en á fyrri hluta þess árs hafi verið lögð áhersla á að selja 2022 árgerðir bifreiðarinnar. Styður þetta ekki við frásögn kæranda af viðskiptum sínum við A.

Þá var frásögn kæranda óskýr hvað varðar tilraunir A til að fá kæranda til að ganga til liðs við Eiye glæpahópinn og hvernig kærandi hafi gert sér grein fyrir því að hluti samstarfsmanna hans tilheyrði umræddum hópi. Lítur kærunefnd jafnframt til þess að misræmi var að finna í frásögn kæranda í viðtali hjá Útlendingastofnun af þeim atburði er hafi leitt til flótta hans og í framlagðri lögregluskýrslu vegna sama atburðar. Í viðtali kvað kærandi eiginkonu sína hafa borið kennsl á tvo einstaklinga sem hafi staðið að árás á heimili þeirra 25. júní 2022 og kærandi sjálfur hafi heyrt í A hóta að myrða kæranda er framangreind árás hafi átt sér stað en í framlagðri lögregluskýrslu er haft eftir kæranda að ráðist hafi verið að heimili hans af óþekktum einstaklingum. Aðspurður í viðtali kvað kærandi árásarmennina hafa náð að brjótast inn á heimilið en kærandi hafi náð að flýja í gegnum bakgarðinn á nærfötunum einum klæða. Í lögregluskýrslu kemur hins vegar fram að árásarmennirnir hafi reynt að ryðja sér leið inn á heimilið í gegnum tiltekna stálhurð en ekki haft erindi sem erfiði. Þar kemur jafnframt fram að umræddir aðilar hafi þá skotið úr byssum inn um svefnherbergisglugga kæranda áður en þeir hafi farið á brott. Í gögnum fyrra máls kæranda á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar liggur fyrir að samkvæmt upplýsingum úr VIS kerfinu sótti kærandi um vegabréfsáritun til Frakklands 8. júní 2022 sem honum var veitt 14. júní 2022 af franska sendiráðinu í Lagos. Er vegabréfsnúmer kæranda samkvæmt VIS kerfinu hið sama og í því vegabréfi sem kærandi hefur framvísað hér á landi. Bera framangreindar upplýsingar með sér að kærandi hafi þegar verið farinn að huga að brottför frá heimaríki áður en sá atburður hafi átt sér stað er kærandi kveður hafa leitt til flótta hans. Þá liggur jafnframt fyrir að samkvæmt lögregluskýrslu kvaðst kærandi ekki eiga vegabréf þegar hann sótti um alþjóðlega vernd hér á landi. Þar kemur jafnframt fram að kærandi hafi ferðast til Frakklands með vini sínum sem hafi lánað kæranda vegabréf en tekið það aftur með sér til Nígeríu frá Frakklandi. Stangast framangreindar upplýsingar á við frásögn kæranda í viðtali hjá Útlendingastofnun hvar kærandi kvaðst vera með vegabréf sitt hér á landi en ekki hafa framvísað því til lögreglu þegar hann hafi sótt um alþjóðlega vernd þar sem lögreglan hafi ekki óskað eftir vegabréfinu eða spurst fyrir um vegabréf kæranda. Kvaðst kærandi jafnframt hafa ferðast einn til Frakklands og hafa greitt ótilgreindum smyglara fyrir að koma honum þangað og útvega honum vegabréfsáritun til Frakklands.

Af ofangreindu er ljóst að frásögn kæranda hjá stjórnvöldum hér á landi af ferðalagi hans frá heimaríki og kjarnaatburðum, sem kærandi ber fyrir sig að hafi leitt til flótta hans frá Nígeríu, hefur verið á reiki og tekið breytingum eftir því sem liðið hefur á meðferð máls hans. Það er því mat kærunefndar að framangreint misræmi í frásögn kæranda og gögnum málsins sem og óskýrleiki og ónákvæmni í svörum hans í viðtali hjá Útlendingastofnun rýri trúverðugleika frásagnar hans af atburðum og ástæðum flótta hans. Verður því ekki lagt til grundvallar að kærandi hafi áður verið eða sé í hættu á að verða sérstakt skotmark Eiye glæpahópsins. Þá er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að kærandi hafi ástæðu til að óttast ofsóknir í heimaríki af öðrum ástæðum er tilgreindar eru í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Í þeim gögnum sem kærunefnd hefur tekið til skoðunar kemur fram að borgurum landsins standi almennt raunhæf vernd yfirvalda til boða þurfi þeir á slíkri aðstoð að halda. Auk þess eru glæpahópar á borð við Eiye bannaðir í Nígeríu og yfirvöld á heimasvæði kæranda hafa jafnframt gripið til sérstakra aðgerða til að uppræta slíka hópa og spillingu innan lögreglu og dómstóla. Er það því mat kærunefndar að ekki hafi verið sýnt fram á að stjórnvöld geti ekki eða vilji ekki veita kæranda vernd telji hann þörf á því, m.a. með því að ákæra og refsa fyrir þær athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir kröfu sína um viðbótarvernd á sömu rökum og fyrir veitingu réttarstöðu flóttamanns auk almennra aðstæðna í heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera fæddur og uppalinn í Benínborg í Edo fylki í suðurhluta Nígeríu og hafa verið búsettur þar alla tíð þar til hann hafi yfirgefið heimaríki sitt árið 2022. Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér benda til þess að ástandið í Nígeríu sé ótryggt á sumum svæðum, þá einkum í norðurhluta landsins. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2026 leiðir viðvera einstaklings í Edo fylki í Nígeríu ein og sér ekki til þess að viðkomandi teljist eiga raunverulega á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða í skilningi c-liðar 15. gr. tilskipunar Evrópuþingins og ráðsins nr. 2011/95/EB (e. Qualification Directive). Þótt hryðjuverkahópar starfi í landinu er það engu að síður mat kærunefndar að þau gögn og heimildir sem nefndin hefur yfirfarið við meðferð málsins bendi ekki til þess að aðstæður í Benínborg séu slíkar að kærandi eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði honum gert að snúa aftur til Nígeríu.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu á heimasvæði sínu, á því að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til Nígeríu.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann hafi ríka þörf fyrir vernd á grundvelli mannúðarsjónarmiða sökum almennra aðstæðna í heimaríki. Byggir kærandi á því að félagslegar aðstæður hans í Nígeríu verði honum verulega erfiðar þar sem hann muni búa við skerta atvinnumöguleika og geti ekki treyst á aðstoð fjölskyldumeðlima. Þá vísar kærandi til heilbrigðisástæðna.

Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að þrátt fyrir að aðstæður í hluta Nígeríu séu ótryggar þá sé hvorki stríð í landinu né útbreidd vopnuð átök. Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki benda gögn málsins ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að glíma við háþrýsting sem hann taki lyf við og kvaðst sjá illa hér á landi sökum kulda. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi sótt reglulegar læknisskoðanir í Nígeríu þar sem fylgst hafi verið með háþrýstingi hans. Þá kvaðst kærandi sofa illa og hafa áhyggjur af börnum sínum sem séu í felum í Nígeríu. Við meðferð málsins hefur kærandi lagt fram gögn frá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja frá tímabilinu 17. til 27. janúar 2025 ásamt ódagsettum ljósmyndum af lyfjum sínum og leiðbeiningum um töku þeirra. Af framlögðum gögnum má ráða að kærandi hafi leitað sér læknisaðstoðar vegna háþrýstings, hafi gengist undir rannsóknir og taki lyf við þeim heilsufarskvilla.

Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð er að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa starfað sem bifreiðasali og rekið eigið fyrirtæki í heimaríki. Hann eigi jafnframt eigið húsnæði. Kærandi kvaðst vera skuldugur og kvað þá staðreynd vera meðal ástæðna umsóknar hans um alþjóðlega vernd. Af gögnum málsins verður talið að kærandi hafi getað framfleytt sér í heimaríki. Kærandi er karlmaður á [...]og almennt heilsuhraustur og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með ákvæði a-liðar 5. gr. breytingarlaga nr. 12/2026, sem samþykkt voru á Alþingi 16. febrúar 2026, var lögum um útlendinga breytt á þann veg að ákvæði 2. mgr. 74. gr. laganna var felld brott. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 12/2026 öðluðust lögin þegar gildi en í 2. mgr. 10. gr. kemur fram að ákvæði a-liðar 5. gr. gildi ekki um meðferð umsókna sem hafi náð tímamörkum 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga við gildistöku laganna. Lögin voru birt í Stjórnartíðindum 6. mars 2026 og öðluðust þá gildi.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 5. október 2022 og líkt og að framan greinir lauk þeirri málsmeðferð með úrskurði kærunefndar, dags. 19. apríl 2023, nr. 220/2023. Kærunefnd barst endurtekin umsókn kæranda 20. október 2024 og með úrskurði kærunefndar nr. 9/2025 var ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka mál kæranda til efnismeðferðar á þeim grundvelli að frestur til þess að flytja kæranda til endursendingarríkis samkvæmt 2. mgr. 29. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar væri liðinn. Í 2. málsl. 2. mgr. 35. gr. a segir að endurtekin umsókn teljist ekki framhald fyrri umsóknar í skilningi 2. mgr. 36. gr. og 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Hófst því nýr 18 mánaða málsmeðferðartími 20. október 2024 þegar kærunefnd barst endurtekin umsókn kæranda hafði málsmeðferð í máli hans því ekki náð tímamörkum ákvæðis 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga þegar framangreind breytingarlög tóku gildi og á ákvæðið því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kvaðst kærandi ekki hafa nein tengsl við önnur ríki innan Schengen svæðisins. Aðspurður hvort hann teldi ákvörðun um brottvísun og endurkomubann fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða öðrum aðstandendum hans greindi kærandi frá því að hann myndi taka eigið líf þar sem hann hafi upplifað miklar þjáningar.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir