Mál nr. 8/2026 Úrskurður 10. apríl 2026

Mál nr. 8/2026                      Eiginnafn:     Ván (kvk.)

Hinn 10. apríl 2026 kveður mannanafnanefnd upp svohljóðandi úrskurð í máli 8/2026 en erindið barst nefndinni 21. janúar 2026. 

Til þess að heimilt sé að samþykkja nýtt eiginnafn þurfa öll skilyrði 5. gr. laga nr. 45/1996, um mannanöfn að vera uppfyllt. Skilyrðin eru:

1. Eiginnafn skal geta tekið íslenska eignarfallsendingu eða hafa unnið sér hefð í íslensku máli.
2. Nafnið má ekki brjóta í bág við íslenskt málkerfi.
3. Það skal ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks máls nema hefð sé fyrir öðrum rithætti þess.
4. Eiginnafn má ekki vera þannig að það geti orðið nafnbera til ama.

Í máli þessu reynir á skilyrði nr. þrjú hér að ofan. Nafnið Ván er dregið af kvenkynsnafnorðinu von. Í samræmdri stafsetningu fornri er þetta orð venjulega ritað ván og sama á við um sérnafnið Ván sem er goðsögulegt árheiti sem kemur fyrir í Snorra-Eddu og fornum kveðskap. Sérnafnið er einnig stundum ritað Vón, t.d. í sumum útgáfum Snorra-Eddu. Almennar ritreglur íslensks máls eru þær reglur sem gilda um stafsetningu nútímaíslensku og samkvæmt þeim ætti að rita Von. Af þessu leiðir að niðurstaða um það hvort rétt sé að fallast á eiginnafnið Ván (kvk.) veltur á því hvort það teljist hefðað í skilningi 5. gr. laga um mannanöfn.

Við túlkun mannanafnanefndar á hefð í 5. og 6. gr. laga um mannanöfn er nú stuðst við eftirfarandi vinnulagsreglur sem nefndin endurnýjaði síðast á fundi 22. mars 2022 og eru byggðar á greinargerð með frumvarpi að mannanafnalögum, eldri vinnulagsreglum, dómaframkvæmd og sjónarmiðum sem fjallað er um í fundargerð:

1. Nafn telst hafa unnið sér hefð í íslensku máli ef það fullnægir einhverju eftirfarandi skilyrða:

   Það er nú borið af a.m.k. 15 Íslendingum;

   Það er nú borið af 10–14 Íslendingum og hinn elsti þeirra hefur náð a.m.k. 30 ára aldri;

   Það er nú borið af 5–9 Íslendingum og hinn elsti þeirra hefur náð a.m.k. 60 ára aldri;

   Það er nú borið af 1–4 Íslendingum og kemur þegar fyrir í manntalinu 1920 (eða fyrr);

   Það er nú ekki borið af neinum Íslendingi en kemur þegar fyrir í manntalinu 1920 (eða fyrr) og hefð þess hefur ekki rofnað. Hefð nafns telst rofin ef það hefur ekki verið borið af Íslendingi undanfarin 70 ár.

2. Með Íslendingum er átt við þá sem öðlast hafa íslenskan ríkisborgararétt án umsóknar og eiga eða hafa átt lögheimili á Íslandi.
3. Nafn getur verið hefðað, þó að það komi ekki fyrir í manntölum, ef það hefur unnið sér menningarhelgi. Nafn telst hafa unnið sér menningarhelgi komi það fyrir í alkunnum ritum, frumsömdum og þýddum, í nafnmynd sem ekki brýtur í bág við íslenskt málkerfi.
4. Þrátt fyrir að ekki sé hefð fyrir tökunafni á grundvelli framanritaðs telst ritháttur þess hefðbundinn sé hann gjaldgengur í veitimáli og nafnið ekki ritháttarafbrigði rótgróins nafns. Þó er áskilið að nöfn skulu rituð með bókstöfum íslenska nútímastafrófsins eða bókstöfunum c, q, w og z.Heimilt er að laga tökunafnið að almennum íslenskum ritreglum.

Tekið skal fram að vinnulagsreglurnar eru mannafnanefnd til stuðnings við mat sitt, en ekki ráðandi um niðurstöðuna bendi önnur atriði engu að síður til þess að ritháttur nafns hafi hefðast.

Samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá Íslands ber enginn nafnið Ván í þjóðskrá. Nafnið kemur ekki fyrir í manntölum frá 1703–1920.

Á móti kemur að sérnafnið Ván kemur fyrir í íslenskum fornritum og er þessi ritháttur kunnugur úr vel þekktum útgáfum bæði Snorra-Eddu og Heimskringlu. Því telst nafnið hafa unnið sér menningarhelgi samkvæmt 3. gr. vinnulagsreglna mannanafnanefndar um hefð, sbr. úrskurði nefndarinnar í t.d. máli 71/2009 (Hávarr), máli 3/2011B (Annarr), máli 20/2017 (Ónarr), máli 22/2019 (Sigarr), máli 51/2019 (Brandr) og máli 9/2021 (Sólarr).

Úrskurðarorð:

Beiðni um eiginnafnið Ván (kvk.) er samþykkt og skal nafnið fært á mannanafnaskrá.