Mál nr. 63/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 63/2026

Fimmtudaginn 16. apríl 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 9. desember 2025 og var umsóknin samþykkt 7. janúar 2026. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hennar væri felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar vegna ótilkynntrar ferðar erlendis.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. janúar 2026. Með bréfi, dags. 27. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 17. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 18. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að þann 21. janúar 2026 hafi kæranda borist bréf frá Vinnumálastofnun þar sem henni hafi verið kynnt viðurlög vegna utanlandsferðar sem hún hafi verið í og hafi ekki verið búin að tilkynna um áður en ferðin hafi hafist. Kærandi vilji hér með mótmæla þeim úrskurði.

Í fyrra bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 15. janúar 2026, komi fram að stofnuninni hafi borist upplýsingar um að kærandi hefði hafnað boði á kynningarfund á þjónustuskrifstofu og að stofnunin hefði upplýsingar um að hún hafi verið stödd erlendis. Það hafi verið raunin, að kærandi hafi verið erlendis en hún hafi upplýst þjónustufulltrúa stofnunarinnar um þá staðreynd í vefspjalli þann 14. janúar 2026 eftir að hafa fengið boð á téðan kynningarfund. Í sama vefspjalli hafi kærandi fengið aðstoð við að skrá ferðina frá upphafsdegi hennar 7. til 14. janúar 2026 en hún hafi ekki getað skráð sig erlendis frá 14. janúar til loka ferðarinnar þann 20. janúar 2026. Það hafi því verið í því vefspjalli sem hún hafi komist að því að ekki væri hægt að skrá sig erlendis aftur í tímann sem hún hafi talið vera hægt, enda hafi það ekki verið ætlun hennar að skrá ekki þetta ferðalag.

Eins og fram hafi komið þá hafi ferðalag kæranda hafist þann 7. janúar 2026 en þann sama dag hafi hún fengið bréf frá Vinnumálastofnun um að umsókn hennar frá 9. desember 2025 hefði verið samþykkt. Í samþykktarbréfinu hafi einungis komið fram að staðfesta þurfi atvinnuleit 20. til 25. hvers mánaðar og því hafi kærandi talið sig vera í góðri trú og geta skráð ferðalag sitt á sama tímabili og hún myndi staðfesta virka atvinnuleit.

Í bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 15. janúar 2026, hafi verið óskað eftir afstöðu kæranda á því hvers vegna hún hefði ekki mætt í boðað viðtal þann sama dag. Kærandi hafi svarað því í skilaboðum á vef Vinnumálastofnunar þar sem hún hafi lýst ferðatilhögun og öðrum dagsetningum og skilað inn afriti af farseðlum.

Í bréfi, dags. 21. janúar 2026, þar sem kærandi hafi verið upplýst um viðurlög vegna meintra brota sé vísað til 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar en sama grein vísi til 14. gr. sömu laga þar sem segi að tilkynna skuli Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunni að verða á vinnufærni eða aðstæðum án ástæðulausrar tafar. Kærandi telji að hún hafi gert það þar sem um leið og hún hafi gert sér grein fyrir að ekki væri hægt að skrá ferðina aftur í tímann hafi hún haft samband við stofnunina til að upplýsa um stöðu sína. Að mati kæranda sé því ekki rétt að hún hafi látið hjá líða að tilkynna um ferðina líkt og segi í bréfinu. Kærandi sé ósammála þessari staðhæfingu og telji það ekki rétt að vera beitt viðurlögum fyrir að hafa verið heiðarleg í samskiptum. Kærandi hafi ekki upplýst um ferðina fyrir brottfarardag þar sem ferðalagið hafi hafist sama dag og henni hafi verið tilkynnt um að umsókn hennar um atvinnuleysisbætur hefði verið samþykkt og því hafi hún ekki haft tækifæri il að kynna sér fyrirkomulagið til hlítar.

Kærandi óski þess að niðurstaða um viðurlög verði endurskoðuð með tilliti til framangreinds.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 9. desember 2025. Með erindi, dags. 7. janúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 94%. Kærandi hafi skráð sig af atvinnuleysisskrá frá og með 5. febrúar 2026 þar sem hún hafi hafið störf á nýjum vinnustað.

Þann 14. janúar 2026 hafi kærandi verið boðuð á fund hjá Vinnumálastofnun þann 15. janúar 2026, klukkan 14:00. Kærandi hafi brugðist við samdægurs með því að skrá sig í orlof frá 7. til 20. janúar 2026.

Með erindi, dags. 15. janúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt um frestun frekari greiðslna þar sem óljóst væri hvort hún gæti talist vera í virkri atvinnuleit þar sem upplýsingar væru fram komnar um dvöl hennar erlendis. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að koma að afstöðu sinni og skila gögnum um ferð sína.

Gögn hafi borist frá kæranda þann 21. janúar 2026. Um afrit af flugmiða hafi verið að ræða sem hafi verið keyptur í nóvember 2025 og hafi varðað ferð erlendis frá 7. til 19. janúar 2026 á nafni kæranda.

Með erindi, dags. 21. janúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt um ákvörðun Vinnumálastofnunar um tveggja mánaða bið eftir greiðslum atvinnuleysisbóta til hennar sökum þess að hún hafi ekki tilkynnt fyrir fram um atriði sem hafi haft bein áhrif á rétt hennar til greiðslna. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eitt af almennum skilyrðum greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virkri atvinnuleit en samkvæmt [h.] lið 1. mgr. 14. gr. felst virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem  kunna  að  verða  á  vinnufærni  hans  eða  aðstæðum  að  öðru  leyti  án ástæðulausrar tafar.“

Þá sé í 1. mgr. 14. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir kveðið á um að ráðgjafar Vinnumálastofnunar skuli hafa eftirlit með því að atvinnuleitendur fylgi eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum.

Í 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. h-lið 1. mgr. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur vísvitandi látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki haft frumkvæði að því að tilkynna um ferð sína erlendis fyrr en eftir að henni hafi verið send boðun á kynningarfund um miðjan janúar 2026. Að sögn kæranda hafi hún verið í góðri trú með að geta skráð ferðalag sitt á sama tíma og hún myndi staðfesti atvinnuleit sína, eða á tímabilinu 20. til 25. janúar 2026. Bent sé á að þann 9. desember 2025 hafi henni verið sendur tölvupóstur um móttöku á umsókn hennar og skilmerkilega tekið fram í yfirliti sem hafi borið yfirskriftina: „Einnig bendum við þér á eftirfarandi að „Ef þú ferð til útlanda þarft þú að tilkynna það fyrir fram inni á „Mínum síðum“.

Hin kærða ákvörðun, dags. 21. janúar 2026, hafi varðað viðurlög sem kæranda hafi verið gert að sæta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laganna. Kærandi hafi ekki tilkynnt um ferð sína erlendis fyrr en all nokkru eftir að hún hafi hafist og ekki fyrr en henni hafi verið gert að mæta á kynningarfund á vegum stofnunarinnar.

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum og að tilkynna Vinnumálastofnun um allar þær breytingar sem verði á högum þeirra sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram undir rekstri málsins teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar. Með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu eða að tilkynna ekki um ferð sína erlendis hafi hún brugðist skyldum sínum skv. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 59. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því að láta hjá líða að veita upplýsingar eða láta hjá líða að tilkynna um breytingar á högum. Ákvæði 1. mgr. 59. gr. er svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Ákvæðið ber meðal annars að túlka með hliðsjón af ákvæði c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 þar sem fram kemur að launamaður sé tryggður samkvæmt lögunum sé hann búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi.

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir. Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur einnig fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunni að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án ástæðulausrar tafar.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi stödd erlendis á tímabilinu 7. til 20. janúar 2026. Þá liggur fyrir að kærandi tilkynnti Vinnumálastofnun ekki um ferð sína fyrr en 14. janúar 2026, eftir að hún hafði fengið boð á fund hjá stofnuninni.

Þann 9. desember 2025 var kæranda send staðfesting á móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur þar sem meðal annars kom fram að þar sem hún hefði tilgreint að hún gæti hafið störf 9. desember væri umsóknin miðuð við þá dagsetningu. Einnig var skilmerkilega tekið fram að ef kærandi færi til útlanda þyrfti hún að tilkynna það fyrir fram inn á „Mínum síðum“ Vinnumálastofnunar. Þá var kæranda bent á að ítarlegri upplýsingar um réttindi og skyldur væri að finna undir liðnum „Hvað þarftu að vita“ á vefsíðu stofnunarinnar.

Með hliðsjón af framangreindu telur úrskurðarnefndin að kærandi hefði mátt vita af tilkynningarskyldu vegna ferðar sinnar þrátt fyrir að umsóknin væri enn í vinnslu hjá Vinnumálastofnun. Að því virtu og í ljósi upplýsingaskyldu 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 verður því fallist á það með Vinnumálastofnun að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum er hún tilkynnti stofnuninni ekki fyrir fram um framangreinda ferð. Í 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 er skýrt kveðið á um beitingu viðurlaga við slíku broti.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006, staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir