16 apríl 2026

Úrskurður nr. 180/2026

Hinn 16. apríl 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 180/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25050031

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 13. maí 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Tyrklands (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. apríl 2025, um að synja henni um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Tyrklandi og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 2. nóvember 2024. Kvaðst kærandi vera meðlimur að samtökum Fethullah Gülen og þeim væri kennt um hryðjuverk. Bróðir hennar væri einnig meðlimur samtakanna og hann hafi sótt um vernd hér landi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 27. febrúar 2025 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fædd og uppalin í borginni Gaziantep og hafa búið þar þegar hún hafi yfirgefið heimaríki 12. september 2024. Kærandi kvaðst aldrei hafa átt eða sótt um tyrkneskt vegabréf. Hún hafi reynt að draga ekki að sér athygli lögreglu af ótta við að lenda í vandræðum og veldi t.a.m. frekar að fara á einkarekinn spítala en opinberan. Kærandi kvaðst hafa verið í námi sem sneri að umönnun eldri borgara. Kærandi kvaðst ekki hafa náð endum saman í Tyrklandi en hafa fengið fjárhagsaðstoð frá fjölskyldu sinni. Kærandi kvað fjölskyldu sína; móður og systkini, vera í Tyrklandi, fyrir utan bróður sinn sem væri hér á landi. Aðspurð um heilsufar kvað kærandi andlega heilsu hennar vera slæma þar sem hún hafi þurft að yfirgefa fjölskyldu sína og leggjast á flótta.

Aðspurð um ástæður flótta vísaði kærandi til þess að bróðir hennar hafi verið kærður fyrir aðild að Gülen hreyfingunni og vopnaðri hreyfingu og fengið sex ára og þriggja mánaða fangelsisdóm í kjölfar valdaránstilraunarinnar í Tyrklandi 15. júlí 2016. Bróðir hennar hefði verið í hernum og verið á meðal þeirra fjölmörgu sem hafi verið hraktir úr starfi og handteknir eftir valdaránstilraunina. Lögreglan hafi komið á heimili þeirra til að handtaka hann og hann hafi setið í fangelsi í sex mánuði. Fjallað hafi verið um mál bróður hennar í fjölmiðlum og á netinu. Eftir að bróðir hennar hafi verið handtekinn hafi fjölskyldan orðið fyrir hótunum og aðkasti, en kærandi hafi þá verið 14 ára. Nágrannar, vinir og fjölskylda hafi kallað þau svikara og hryðjuverkamenn og þau hafi upplifað útskúfun. Kærandi greindi einnig frá eigin tengslum við Gülen hreyfinguna. Kærandi kvað lögregluna hafa byrjað að beita sérstökum aðgerðum 7. maí 2024 gegn fólki sem hefði, líkt og kærandi, aðstoðað fólk tengt Gülen hreyfingunni. Hafi þessir einstaklingar verið sakaðir um hryðjuverkastarfsemi, handteknir og fangelsaðir. Aðgerðunum hafi sérstaklega verið beitt gegn ungum kvenkyns háskólanemum. Kærandi kvaðst hafa aðstoðað börn fólks úr Gülen hreyfingunni, einkum síðustu tvö ár. Eftir að hún hafi flutt á heimavist til að stunda háskólanám árið 2022 hafi fjölskylda sem tilheyrði Gülen hreyfingunni og þekkti til máls bróður hennar sett sig í samband við hana. Fjölskyldufaðirinn hefði verið í fangelsi og eiginkona hans beðið kæranda að veita börnum þeirra félagslegan stuðning. Kærandi hafi gert það um hríð og farið með börnunum í keilu, horft á bíómyndir og farið með bænir. Þann 6. febrúar 2023 hafi skólabygging kæranda og heimavist eyðilagst í jarðskjálfta. Kærandi hafi þá flust til aftur fjölskyldu sinnar en haldið áfram að veita fyrrnefndri fjölskyldu félagslegan stuðning í gegnum netið. Hún hafi einnig komist í samband við aðra fjölskyldu tengda Gülen hreyfingunni sem hafi misst heimili sitt í jarðskjálftanum og búið í tjaldi. Fjölskyldufaðir þeirrar fjölskyldu hafi einnig verið í fangelsi og kærandi hafi byrjað að veita 14 ára dóttur hans félagslegan stuðning. Í báðum tilfellum hafi kærandi sýnt aðgát af ótta við að lögreglan fylgdist með fjölskyldunum. Orðið hafi borist út um stuðning hennar við börn úr Gülen fjölskyldum og hún hafi tekið að sér stuðning við fleiri börn, m.a. fyrir börn tveggja kennara sem hafði verið sagt upp störfum. Kærandi hafi óttast að lögreglan fylgdist með fjölskyldunum og í sumum tilfellum hitt börnin einungis gegnum fjarfundabúnað af öryggisástæðum. Ástæða þess að kærandi hafi lagt sig eftir þessu þrátt fyrir þá áhættu sem fylgdi kvað kærandi vera að mörg börn hafi framið sjálfsvíg eftir að foreldrar þeirri hafi verið fangelsaðir. Kærandi kvaðst enn veita félagslegan stuðning gegnum fjarfundabúnað. Kærandi kvaðst ekki hafa lent í vandræðum vegna þessa í heimaríki en að annar kennaranna og annar fjölskyldufaðirinn hafi verið fangelsuð og hún óttaðist að lenda í vandræðum því þau þekktu bæði nafn hennar. Þegar lögreglan handtæki fólk byði hún fólki að gefa upp nöfn annarra í skiptum fyrir að vera sleppt. Því væri algengt að fólk gæfi upp nöfn annarra þegar það væri handtekið. Kærandi kvaðst viss um að kennarinn myndi gefa upp nafn hennar vegna þess hve miklum samskiptum hún hafi verið í við börnin. Hún hafi því flúið heimaríki. Kærandi kvað lögregluna reglulega hafa komið á heimili hennar til að leita að bróður hennar. Kærandi kvaðst óttast að mál yrði höfðað gegn henni vegna tengsla hennar við Gülen hreyfinguna. Kærandi kvaðst einnig óttast að vera fangelsuð því litið væri á bróður hennar sem flóttafanga og henni kynni að vera refsað fyrir það. Þá kvað hún nágranna sína vita að hún hafi yfirgefið landið ólöglega til að fara til bróður síns og það myndi án efa leiða til þess að hún yrði handtekin og fangelsuð.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 13. maí 2025. Greinargerð barst kærunefnd 28. maí 2025. Viðbótarupplýsingar bárust kærunefnd 9. júní 2025 og frekari gögn bárust 2., 4. og 9. desember 2025. Þá bárust frekari upplýsingar og viðbótargögn 16. janúar 2026.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð kemur kærandi á framfæri upplýsingum um frekari aðgerðir stjórnvalda gegn einstaklingum sem liðsinnt hafi einstaklingum tengdum Gülen hreyfingunni. Þann 6. maí 2025 hafi tvær konur sem hafi verið í hópi ásamt kæranda og fleirum á Signal handteknar og færðar í gæsluvarðhald og bíði dóms, að sögn kæranda. Kærandi hafi fengið tilkynningu um að þær hafi verið handteknar í aðgerðum tyrkneskra yfirvalda þann 6. maí 2025. Kærandi vísar einnig til nýrra landaupplýsinga. Hinn 6. maí 2025 hafi tyrknesk stjórnvöld hafið umfangsmikla aðgerð gegn meintum meðlimum Gülen-hreyfingarinnar, sem leitt hafi til handtöku 320 einstaklinga víðs vegar um 47 héruð, en borgin Gaziantep hafi verið miðstöð aðgerðanna. Af þeim 320 einstaklingum sem hafi verið handteknir hafi 77 einstaklingar, þar á meðal fjöldi háskólanema og nýútskrifaðra á aldrinum 19 til 24 ára, verið úrskurðaðir í gæsluvarðhald fram að réttarhöldum. Þar af margar ungar konur. Yfirheyrslur í tengslum við aðgerðirnar hafi vakið áhyggjur meðal lögfræðinga og mannréttindasamtaka, þar sem einstaklingar hafi verið spurðir út í lögmætar og stjórnarskrárvarðar athafnir, svo sem að sækja tiltekna menntastofnun, taka þátt í námsferðum erlendis, nota tiltekin samskiptaforrit ásamt því að gefa fé til trúarlegra málefna. Hafi slíkar athafnir verið taldar vísbendingar um tengsl viðkomandi við Gülen-hreyfinguna. Aðgerðin endurspegli áframhaldandi ofsóknir gegn Gülen-hreyfingunni en tyrknesk stjórnvöld haldi enn áfram að elta uppi einstaklinga sem grunaðir séu um tengsl við hópinn.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Tyrklandi mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og því mati mótmælt. Kærandi vísar til þess að orðið ótti eigi ekki aðeins við um þá sem hafi í raun verið ofsóttir, heldur einnig um þá sem flýi aðstæður þar sem hætta sé á ofsóknum. Fyrir liggi að kærandi hafi tengsl við og starfi með og fyrir fólk í Gülen hreyfingunni í Tyrklandi. Hún hafi sinnt starfi fyrir hreyfinguna m.a. með stuðningi við fjölskyldur og börn þeirra meðlima hreyfingarinnar sem hafa verið hneppt í fangelsi. Þá hafi kærandi sameinast bróður sínum hér á landi sem hafi hlotið refsidóm í heimaríki og sé eftirlýstur þar. Opinberar heimildir beri með sér að ofsóknir í garð einstaklinga sem tyrknesk yfirvöld hafa grunaða um tengsl við Gülen hreyfinguna takmarkist ekki aðeins við þá sem hafi gegnt veigamiklu hlutverki innan hreyfingarinnar líkt og látið sé að liggja í hinni kærðu ákvörðun heldur hafi meint tengsl við hreyfinguna, oft án nokkurra sönnunargagna, dugað til þess að einstaklingar hafi verið ofsóttir í heimalandi kæranda.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi á því að hún eigi á hættu ofsóknir af hálfu tyrkneskra yfirvalda vegna aðildar hennar að Gülen hreyfingunni. Kærandi vísar til þess að ofsóknir þurfi ekki endilega að byggjast á persónulegri reynslu umsækjanda um alþjóðlega vernd. Þannig geti ofsóknir sem vinir hans, ættingjar og aðrir sem tilheyri sama kynþætti eða þjóðfélagshópi hafi orðið fyrir hæglega gefið til kynna að ótti viðkomandi við ofsóknir sé ástæðuríkur. Þá vísar kærandi kröfu sinni til stuðnings til úrskurðar kærunefndar útlendingamála nr. 295/2020, dags. 3 september 2020. Í málinu hafi tyrkneskum ríkisborgara verið veitt alþjóðleg vernd á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga en kærandi í málinu hafi sýnt fram á tengsl við Gülen hreyfinguna með ýmsum gögnum. Auk þess vísar kærandi til ákvarðana Útlendingastofnunar í málum tveggja tyrkneskra ríkisborgara. Að mati kæranda séu aðstæður hennar sambærilegar eða alvarlegri en aðstæður málsaðila umræddra mála. Á grundvelli jafnræðisreglu eigi kærandi rétt á alþjóðlegri vernd á grundvelli 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að einstaklingar sem sæti varðhalds- og fangelsisvist í Tyrklandi eiga á hættu á að vera beittir pyndingum og annarra ómannlegri og vanvirðandi meðferð. Leiða megi líkur að því að aðstæður í fangelsum í Tyrklandi, sérstaklega eftir valdaránstilraunina 15. júlí 2016, séu það slæmar að vistun þar ein og sér feli í sér brot gegn 3. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu. Meðferð á pólitískum föngum sé önnur og verri en á föngum almennt. Með vísan til hins fordæmalausa ástands í Tyrklandi verði, vegna tengsla umsækjanda við Gülen hreyfinguna, einnig að telja að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða og ómannlegri og vanvirðandi meðferð af öðrum ástæðum.

Til þrautavara er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að Útlendingastofnun verði gert að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd á Íslandi til meðferðar að nýju vegna annmarka á trúverðugleikamati í máli kæranda og þar sem rökstuðningi sbr. 22. gr. stjórnsýslulaga sé áfátt.

Til þrautaþrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum við málsmeðferð og ákvarðanatöku Útlendingastofnunar. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn 22. gr. stjórnsýslulaga.

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi lagt fram tyrkneskt kennivottorð með gildistíma til 20. febrúar 2034 og hefði því ekki sannað hver hún væri með fullnægjandi hætti. Var því leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli mats á trúverðugleika og komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi væri frá Tyrklandi þó auðkenni hennar væri að öðru leyti óupplýst. Á kærustigi hefur kærandi lagt fram afrit af ökuskírteini kæranda, háskólaskírteini og fæðingarvottorði.

Kærunefnd horfir til þess að kærandi hefur framvísað frumriti af tyrknesku kennivottorði. Almennt er litið svo á að ekki leiki vafi á auðkenni umsækjanda leggi hann fram persónugreinanleg, ófölsuð opinber skilríki heimaríkis sem viðurkennd eru af íslenskum stjórnvöldum, einkum vegabréf, sbr. m.a. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017 og viðauka 3 við hana. Þá fjallar ákvæði 43. gr. b. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 um atriði sem taka skuli mið af við mat á því hvort veita skuli dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kemur m.a. fram að við mat á því hvort auðkenni viðkomandi teljist sannað skuli líta til þess hvort hann hafi lagt fram trúverðug gögn sem sanni auðkenni hans, svo sem frumrit vegabréfs, auðkenniskort með lífkennum, fæðingarvottorð með lífkennum eða önnur gögn sem sannanlega sé unnt að tengja við viðkomandi.

Með vísan til þess að kærandi hefur lagt fram frumrit kennivottorðs með lífkennum og önnur gögn sem eru til þess fallin að staðfesta auðkenni hennar verður lagt til grundvallar að auðkenni kæranda sé upplýst á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Verður því lagt til grundvallar að kærandi sé tyrkneskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Tyrklandi, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

2023 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
2022 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
2022 Report on International Religious Freedom: Turkey (U.S. Department of State, 15. maí 2023);
2023 Türkiye Earthquake Disaster Brief(The International Federation of Red Cross and Crescent Societies (IFRC), 2023);
Country Policy and Information Note: Gülenist movement(UK Home Office, febrúar 2018);
Country Policy and Information Note: Turkey: Gulenists (UK Home Office, október 2023);
Country Policy and Information Note: Turkey: Gulenists(UK Home Office, október 2025);
Country Policy and Information Note: Turkey: Kurds(UK Home Office, október 2023);
Country Policy and Information Note – Turkey: Military service(UK Home Office, október 2023);
Country Policy and Information Note: Turkey: Peoples’ Democratic Party (HDP)(UK Home Office, mars 2020);
Country Policy and Information Note: Peoples’ Democratic Party/Green Left Party (HDP/YSP) (UK Home Office, október 2023);
DFAT Country Information Report – Turkey (Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 10. September 2020);
Freedom in the World 2024 – Turkey (Freedom House, 2024);
Freedom in the World 2023 – Turkey (Freedom House,9. mars 2023);
General Country of Origin Information Report – Turkey (Utanríkisráðuneyti Hollands, 2. mars 2022);
General Official Report on Turkey (Utanríkisráðuneyti Hollands, febrúar 2025);
Mandates of the Special Rapporteur on the promotion and protection of human rights and fundamental freedoms while countering terrorism - AL TUR 9/2025 (OHCHR, 8. október 2025);
Permanent Mission of the Republic of Turkiye to the United Nations Office at Geneva – Z-2025/62441669/41060589 - URGENT (OHCHR, 5. desember 2025;
Progress report on the preparation for EU membership – Türkiye 2023 Report(European Commission, 8. Nóvember 2023);
Report on the human rights situation covering 2022 – Türkiye(Amnesty International, 27. mars 2023);
The World Factbook – Turkey (Central Intelligence Agency, 6. desember 2019);
Turkey’s Constitution of 1982 with Amendments through 2017 (https://www.constituteproject.org/constitution/Turkey_2017.pdf?lang=en);
Turkey Healthcare Technologies Resource Guide (U.S.International Trade Administration);
Turkey Individuals associated with the Gülen movement (The Finnish Immigration Service fact-finding mission to Ankara and Istanbul 2-6 October 2023, júní 2024);
Turkey: Situation of Kurds, including in Istanbul, Ankara and Izmir; situation of supporters or perceived supporters of the People’s Democratic Party (Halklarin Demokratik Partisi, HDP); situation of Alevi Kurds(Immigration and Refugee Board of Canada, 7. janúar 2020);
Türkiye – Country overview (European Observatory of Health Systems and Policies) (sótt 27. júní 2024);
Verdict in the Girls' Case: 19 people sentenced, 19 acquitted (ensk þýðing) (TR 724, 18. september 2025)
World Report Turkey 2023(Human Rights Watch, 12. janúar 2023) og
World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Turkey: Kurds(Minority Rights Group International, júní 2018).

Tyrkland er lýðveldi með rúmlega 83 milljónir íbúa. Ríkið er aðili að Evrópuráðinu og hefur fullgilt mannréttindasáttmála Evrópu. Ríkið er jafnframt aðili að m.a. flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna, alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og alþjóðasamningi um afnám alls kynþáttamisréttis.

Í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um Tyrkland frá október 2023 kemur fram að landið sé og verði áfram lykilsamstarfsaðili Evrópusambandsins. Tyrkland hafi verið tengt Evrópusambandinu með samstarfssamningi síðan 1964 og hafi tollabandalag verið stofnað árið 1995. Tyrkland hafi stöðu umsóknarríkis að Evrópusambandinu frá desember 1999. Aðildarviðræður hafi hafist í október 2005 en séu í biðstöðu og hafi verið frá árinu 2018. Fram kemur að ekki hafi verið brugðist við alvarlegum áhyggjum Evrópusambandsins af áframhaldandi hnignun lýðræðislegra viðmiða, réttarríkisins, sjálfstæði dómstóla og virðingu fyrir grundvallarréttindum borgara landsins. Í maí 2023 fóru fram forseta- og þingkosningar í Tyrklandi og hélt stjórnarbandalagið meirihluta sínum á þinginu og var sitjandi forseti endurkjörinn. Forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar séu meðal annars aðstoð og endurreisn eftir jarðskjálfta, fjármálastöðugleiki og endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hinn 31. mars 2024 fóru fram sveitarstjórnarkosningar í landinu þar sem að stjórnarandstaðan, einkum CHP flokkurinn, vann mikinn sigur m.a. í höfuðborginni Istanbúl. Niðurstöður kosninganna voru einnig þær að CHP flokkurinn hafi sigrað aftur í borgunum Izmir, Adana og Antalya og haldið meirihluta þar.

Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá mars 2023 um aðstæður í Tyrklandi kemur fram að átök stjórnvalda og PKKhafi leitt af sér umfangsmikið tjón í suðausturhluta Tyrklands. Stjórnvöld hafi af þeim sökum árið 2016 lagt hald á tilteknar eignir í sérstökum héruðum í suðausturhluta landsins. Hafi yfirvöld lýst því yfir að tilgangur yfirtökunnar væri að auðvelda uppbyggingu eftir átökin. Sumir íbúanna sem hafi orðið fyrir áhrifum yfirtökunnar hafi fram lagt fram kröfur fyrir dómstólum þar sem þeir hafi sóst eftir leyfi til að vera áfram á yfirteknu landsvæði og fá bætur. Hafi mörg þessara mála enn verið óafgreidd í árslok 2022. Í ákveðnum tilfellum hafi dómstólar dæmt íbúum bætur. Frá og með júní 2022 hafi 5,7 milljarðar líra verið greiddar út til umsækjenda. Í skýrslu er greint frá einu atviki um að sprengja hafi sprungið í Istanbúl þar sem sex einstaklingar hafi látið lífið og 81 einstaklingur slasast. Það hafi enginn hópur gefið sig fram um að bera ábyrgð á atvikinu en tyrknesk yfirvöld telji árásina hafa verið að undirlagi PKK. Yfirvöld hafi handtekið einstakling sem talinn hafi verið bera ábyrgð á sprengingunni og tólf aðra einstaklinga. Í kjölfar sprengingarinnar hafi tyrkneskar hersveitir sprengt um 500 skotmörk í Sýrlandi og Írak, og drepið að minnsta kosti tíu óbreytta borgara. Í öðrum heimildum, t.d. skýrslu hollenska utanríkisráðuneytisins frá 2022, kemur fram að ofbeldisverk annara aðila, svo sem PKK, hafi ekki átt sér stað í borgum í Tyrklandi heldur eigi sér helst stað í dreifbýli í suðausturhluta landsins.

Samkvæmt stjórnarskrá Tyrklands skuli allir borgarar landsins vera jafnir fyrir lögunum óháð tungumáli, kynþætti, litarhafti, kyni, stjórnmálaskoðunum, trúarskoðunum eða öðrum sjónarmiðum. Þá kveði lög á um bann við mismunun, m.a. á grundvelli stjórnmálaskoðana, kyns og trúar. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að ákvæði séu í stjórnarskrá og löggjöf sem heimili jákvæða mismunun til að auka jafnrétti kynjanna. Konur njóti sömu lagalegu réttinda og karlmenn en mismunun eigi sér þó stað. Takmörk séu í lögum um heimildir kvenna til að ganga í hjúskap á ný eftir skilnað auk þess að stunda atvinnu sem teljist líkamlega erfið eða hættuleg. Þá hafi konur jafnan rétt þegar komi að erfðarétti, til að eiga eignir og að eiga og reka fyrirtæki. Jafnframt hafi verið sett lög með það að markmiði að auka hlut kvenna á atvinnumarkaði. Lög veiti rétt til fæðingarorlofs, brjóstagjafar á vinnutíma, sveigjanlegs vinnutíma og stærri vinnustaðir þurfi að sjá fyrir barnagæslu. Konur hafi engu að síður sætt mismunun á vinnumarkaði og atvinnuþátttaka kvenna hafi verið um 30% á árinu 2022 í samanburði við 65% karlmanna.

Á vefsíðu International Trade Administration kemur fram að heilbrigðisráðuneytið í Tyrklandi setji stefnu í heilbrigðismálum og sé stærsti veitandi heilbrigðisþjónustu í landinu. Það séu um 880 ríkisreknir spítalar í landinu, 570 einkareknir spítalar og 68 háskólasjúkrahús. Heildarfjöldi sjúkrarúma séu um 226.000. Tyrkland eyði um 4,5% af vergri landsframleiðslu í heilbrigðismál og hafi það hlutfall margfaldast síðan árið 2002 þegar að átak hafi verið gert í heilbrigðismálum í Tyrklandi. Tyrkland hafi sett sér framsækna stefnu í rafrænni heilbrigðisþjónustu. Allar upplýsingar um læknisheimsóknir, rannsóknir, meðferðir og lyfjaávísanir séu skráðar í rafræna sjúkraskrá. Lyfseðlar séu gefnir út rafrænt og þeim lyfjum sem sé ávísað fáist afgreidd í apótekum samkvæmt rafrænu lyfseðlum. Þá hafi almenningur aðgang að sjúkraskrá sinni í gegnum snjallsímaforrit. Á vefsíðu European Observatory of Health Systems and Policies kemur fram að í Tyrklandi sé almannatryggingakerfi og að allir íbúar sem séu skráðir hjá almannatryggingum (e. Social Security Institution) fái gjaldfrjálsa heilbrigðisþjónustu. Almannatryggingar séu fjármagnaðar með framlagi atvinnurekanda og starfsmanna en þeir sem hafi lága innkomu séu undanþegnir greiðslu. Svo til nær öll heilbrigðisþjónusta falli undir almanntryggingar nema lýtalækningar og tannlækningar og tæknifrjóvgun sé aðeins greitt að hluta. Vegna skorts á læknum á landsvísu hafi sífellt fleiri keypt viðbótarheilbrigðistryggingu til að greiða fyrir meðferð á einkareknum sjúkrahúsum.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá því í febrúar 2018 kemur fram að Fethullah Gülen hafi fæðst árið 1941 í norðausturhluta Tyrklands. Hann hafi komið fram á áttunda áratug síðustu aldar m.a. sem múslimskur predikari og talsmaður nútíma menntunar. Gülen hreyfingin (einnig kölluð FETÖ og Hizmet) sé ekki sérstakur stjórnmálaflokkur heldur frekar skipulagt samfélag þeirra sem fylgi Gülen. Hreyfingin aðgreini sig frá öðrum íslömskum hreyfingum með því að leggja áherslu á mikilvægi siðfræði í menntun, fjölmiðlum, viðskiptum og opinberu lífi. Hreyfingin samanstandi af fjölda fólks sem sett hafi á fót hundruð skóla, kennslumiðstöðva, sjúkrahúsa og hjálparstofnana. Samkvæmt skýrslunni megi rekja samband Fethullah Gülen og Erdogan forseta Tyrklands langt aftur en þeir hafi deilt sameiginlegri andstöðu við hersveitir Kemalista í Tyrklandi í mörg ár og haft það að sameiginlegu markmiði að koma flokknum frá völdum. Það hafi svo tekist með sigri AKP flokksins í kosningum árið 2007. Samband Erdogan og Gülen hafi farið versnandi í kjölfar kosninganna og hafi að endingu lokið árið 2013 þegar meðlimir Gülen hreyfingarinnar hafi rannsakað spillingu innan flokks Erdogan forseta og hafi m.a. dómarar hliðhollir Gülen hreyfingunni tekið fyrir kærur á hendur forsetanum fyrir spillingu. Þá hafi Gülen sjálfur gagnrýnt Erdogan fyrir meðhöndlun sína á mótmælum í Gezi garðinum árið 2013. Síðar það sama ár hafi Erdogan sagt Gülen og stuðningsmenn hans hafa reynt að koma ríkisstjórn sinni frá með spillingarrannsókn sem leitt hafi til afsagnar ráðherra AKP flokksins. Í kjölfarið hafi Erdogan forseti og flokkur hans skilgreint Gülen hreyfinguna sem hryðjuverkasamtök og pólitískar aðfarir gerðar að hinum ýmsu einstaklingum og stofnunum vegna gruns um tengsl við hreyfinguna, s.s. menntastofnunum, embættismönnum, dómurum og fjölmiðlum.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá því í október 2023 kemur fram að Gülen hreyfingin sé hópur af trúar-, mennta- og félagslegum stofnunum í Tyrklandi og öðrum löndum. Ríkisstjórn Tyrklands hafi haldið því fram að Gülen hreyfingin hafi staðið að baki valdaránstilrauninni 15. júlí 2016.og beitt aðgerðum gegn hópnum sem hafi m.a. leitt þess að hundruð þúsunda einstaklinga hafi verið handteknir og settir í gæsluvarðhald, yfir 117.000 sakfellinga undir hryðjuverkalögum landsins, brottrekstri um 130.000 ríkisstarfamanna, afturköllunar um 230.000 vegabréfa, lokun fyrirtækja og stofnanna og eignarupptöku. Þar á meðal séu t.d. fyrrum kennarar, hermenn og lögreglumenn, einstaklingar sem hafi aðstoðað fjölskyldur þar sem ættingi hafi verið fangelsaður vegna tengsla við hreyfinguna og einstaklingar sem hafa verið ásakaðir um að taka við og dreifa fjárhagsaðstoð sem stuðningsmenn hreyfingarinnar erlendis hafa veitt, frá miðju ári 2022 til ársins 2023. Flestar handtökur hafi átt sér stað fyrstu tvö árin þegar neyðarástandi hafi verið lýst yfir í landinu, 21. júlí 2016 til 18. júlí 2018. Þessar tölur séu þó settar fram með þeim fyrirvara að einstaklingar hafi einnig verið sakaðir um aðild að öðrum hryðjuverkahópum svo sem PKK. Mat á því hvort að einstaklingar þarfnist verndar vegna tengsla sinna eða meintra tengsla sinna við Gülen hreyfinguna sé einstaklingsbundið og ráðist af fjölda þátta. Þar á meðal séu eiginleg eða meint tengsl við hreyfinguna og hversu líklegt sé að yfirvöld hafi vitneskju um eða gætu haft grun um tengsl einstaklinga við hreyfinguna. Þá þurfi að líta til þess hvort að einstaklingur hafi einhvern tímann verið handtekinn eða settur í varðhald og þá undir hvaða kringumstæðum sem og hvort að einstaklingur hafi verið ákærður, sakfelldur og dæmdur til refsingar eða hafi þurft að hlíta öðrum viðurlögum. Skoða þurfi hvort að einstaklingur hafi átt í öðrum samskiptum við yfirvöld, sérstaklega hvað varði ásakanir um tengsl þeirra við hreyfinguna, einkum skyldu til að hafa á sér kennivottorð og hvernig sú skylda tengist m.a. því að geta unnið, fengið aðgang að heilbrigðis- og félagsþjónustu, skráningu á kjörskrá, aðgengi að tyrkneskum dómstólum, aðgang að skólum og háskólum, eigu fasteigna eða bíla og aðgang að síma og neti. Þá skuli litið til trúverðugra samskipta við tyrknesk yfirvöld eftir að einstaklingur hafi yfirgefið heimaríki og starfsgreinar viðkomandi. Einkum skuli skoða hvort um sé að ræða blaðamenn eða fjölmiðlamenn sem hafi birt neikvæða umfjöllun um yfirvöld, kennara í Gülen menntastofnunum, dómara og lögfræðinga, hermenn og lögreglumenn sem séu taldir hafa tengsl við hreyfinguna, umsvif samfélagsmiðlareikninga viðkomandi og fjölda ferðalaga til Pennsylvaníufylkis í Bandaríkjunum þar sem Fetullah Gülen hafi verið búsettur. Aðrir þættir sem geti aukið hættu á ofsóknum séu m.a. notkun á ByLock smáforritinu, að vera í viðskiptum við Asya Bank, áskrift að Zaman dagblaðinu, eign á lesefni um Gülen, að hafa gengið í eða sent barn sitt í Gülen skóla, hafa verið meðlimur að eða hafa styrkt fjárhagslega samtök sem séu tengd Gülen hreyfingu og að eiga fjölskyldumeðlimi sem séu taldir hafa tengsl við hreyfinguna. Tilteknar aðgerðir sem beinist gegn meðlimum Gülen hreyfingarinnar, s.s. missir atvinnu, nægi ekki einar og sér til þess að teljast ofsóknir eða til að uppfylla þröskuld undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Einstaklingur sem hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir af hálfu yfirvalda vegna tengsla sinna eða meintra tengsla við hreyfinguna munu almennt ekki fá vernd frá yfirvöldum heimaríkis.

Í skýrslu frá breska innanríkisráðuneytinu frá því í ágúst 2025 kemur fram að í júlí árið 2023 hafi alls 122.634 einstaklingar í Tyrklandi verið dæmdir vegna tengsla þeirra við Gülen hreyfinguna en 97.139 einstaklingar verið sýknaðir. Yfirvöld í Tyrklandi hafi farið fram á framsal 1.272 meðlima Gülen hreyfingarinnar frá 112 löndum víðsvegar um heim, þ. á m. 256 manns frá Bandaríkjunum og 483 manns frá aðildarríkjum Evrópusambandsins. Þá hafi 126 grunaðir meðlimir Gülen hreyfingarinnar þegar verið framseldir til tyrkneskra stjórnvalda. Vísbendingar séu um pyntingar og illa meðferð í fangelsum í Tyrklandi, sérstaklega gagnvart fólki með tengsl við Gülen hreyfinguna. Í skýrslunni kemur fram að mikið sé um spillingu í réttarkerfinu og að ákærur gegn meintum Gülenistum séu oft byggðar á vafasömum gögnum. Evrópusambandið og mannréttindasamtök hafi gagnrýnt handahófskennda beitingu laga og skort á réttlátri málsmeðferð.

Í skýrslu hollenska utanríkisráðuneytisins frá febrúar 2025 kemur fram að dregið hafi úr ofsóknum gegn meðlimum Gülen hreyfingarinnar. Sú þróun endurspeglist m.a. í tölfræði tyrkneskra stjórnvalda þar sem fram komi að í nóvember árið 2021 hafi 22.340 meðlimir Gülen hreyfingarinnar annað hvort sætt gæsluvarðhaldi eða afplánað fangelsisdóma. Í júlí 2022 hafi einstaklingum í varðhaldi fækkað í 19.252. Samkvæmt Tunç, dómsmálaráðherra Tyrklands, hafi fjöldi þessara einstaklinga verið 13.251 hinn 12. júlí 2024. Talið sé að fækkunin skýrist fyrst og fremst af því að sífellt fleiri meðlimir Gülen-hreyfingarinnar hafi þegar lokið afplánun sinni. Samkvæmt 314. gr. tyrknesku hegningarlaganna sé refsiramminn fimm til tíu ára fangelsi gerist einstaklingur sekur um aðild að hryðjuverkasamtökum. Flestir sakfelldir meðlimir Gülen hreyfingarinnar hafi fengið sjö og hálfs árs fangelsisdóm. Í 62. gr. sömu laga sé að finna heimild til að stytta dóm um 1/6 fyrir góða hegðun. Því hafi margir meðlimir Gülen hreyfingarinnar, sem fangelsaðir hafi verið í kjölfar valdaránstilraunarinnar árið 2016, verið látnir lausir eftir sex ára og þriggja mánaða afplánun. Jafnframt hafi handtökum á meðlimum Gülen hreyfingarinnar fækkað. Þrátt fyrir framangreint séu handtökur og ákærur gegn meðlimum Gülen hreyfingarinnar enn algengar og einstaklingar sem tengist hreyfingunni eigi enn á hættu að verða fyrir refsiaðgerðum. Málsmeðferð gegn meðlimum Gülen hreyfingarinnar sé oft ómálefnaleg og byggi á veikum sönnunargögnum, s.s. notkun á samskiptaforritinu ByLock. Óljóst sé hvort meðlimir Gülen hreyfingarinnar sem hafi verið látnir lausir eigi á hættu að verða aftur skotmark tyrkneskra yfirvalda. Heimildir séu fyrir því að yfirvöld fylgist með þeim einstaklingum bendi eitthvað til þess að þeir hafi sett sig í sambandi við aðra meðlimi Gülen hreyfingarinnar á ný. Aðrar heimildir bendi þó til þess að yfirvöld skipti sér ekki af meðlimum Gülen hreyfingarinnar sem þegar hafi lokið afplánun. Fram kemur í skýrslunni að fjölskyldur og stuðningsmenn meðlima Gülen hreyfingarinnar sæti enn refsiaðgerðum, svo sem ferðabanni, eignaupptöku og félagslegri útilokun. Þá beiti yfirvöld í Tyrklandi erlend ríki þrýstingi til að handtaka og framselja Gülenista.

Fréttamiðlar herma að þann 7. maí 2024 hafi 41 einstaklingar verið handteknir, stór hluti þeirra stúlkur og háskólanemar í Istanbúl. Þann 8. júlí 2024 hafi verið gefnar út ákærur á hendur þeim fyrir meint liðsinni eða aðstoð við hryðjuverkasamtök en þær hafi allar haft tengsl við Gülen hreyfinguna. Ákærurnar hafi byggt á því að félags- og trúarlegar athafnir, eins og að hittast í verslunarmiðstöðvum, fara í keilu, lesa Kóraninn, biðja saman, panta mat eða kenna börnum Gülenista ensku og trúarfræði í heimahúsum, væru hluti af skipulagðri starfsemi tengdri vopnuðum samtökum. Hafi 19 þeirra verið sakfelldar og hlotið þriggja til sjö og hálfs árs fangelsisdóma en 19 verið sýknaðar. Sérfræðinganefnd skrifstofu mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna bar aðgerðir tyrkneskra stjórnvalda gegn konum og námsmönnum undir fastanefnd Tyrklands gagnvart Sameinuðu þjóðunum í Genf, með bréfi þann 8. október 2025. Í bréfinu er vísað til þess að tyrknesk stjórnvöld hafi framkvæmt tvær samhæfðar aðgerðir gegn hryðjuverkum, 7. maí 2024 og 6. maí 2025, þar sem samtals 55 og 208 einstaklingar hafi verið handteknir. Flestir þeirra hafi verið konur, námsmenn og ungt fólk. Aðgerðirnar hafi að mati sérfræðinganefndarinnar virst endurspegla mynstur þar sem börn, námsmenn og einstaklingar sem taldir væru tengjast Gülen‑hreyfingunni hafi verið dregnir fyrir dóm fyrir lögmæta starfsemi án réttmætra ástæðna. Sérfræðinganefndin lýsti jafnframt alvarlegum áhyggjum af meðferð hinna handteknu, málsmeðferð og aðstæðum í varðhaldi, og töldu þetta benda til þess að Tyrkland uppfyllti ekki alþjóðlegar mannréttindaskuldbindingar sínar. Fyrrnefnda aðgerðin hafi átt sér stað í Istanbúl en sú seinni verið umfangsmikil samhæfð aðgerð í 47 héruðum undir stjórn ríkissaksóknara í Gaziantep með þátttöku hryðjuverkadeildar og leyniþjónustu. Í aðgerðinni hafi 208 einstaklingar verið færðir í varðhald, þar á meðal margar ungar konur, háskólanemendur og ólögráða stúlkur, og verið sakaðir um aðild að hryðjuverkasamtökum. Innanríkisráðherra Tyrklands hafi kynnt aðgerðina sem stórt skref í því að uppræta meint skipulag Gülen‑hreyfingarinnar. Einstaklingarnir hafi verið yfirheyrðir vegna lögmætrar háttsemi, svo sem að sækja um vegabréf, ferðast til útlanda í frí eða nám (þar á meðal Erasmus‑skipti), millifæra húsaleigu til sambýlisfélaga, nota dulkóðuð samskiptaforrit eins og Signal eða Jitsi, eða eiga fjölskyldumeðlim sem hafi verið rekinn með neyðartilskipun eða dæmdur eftir valdaránstilraunina 2016. Sérfræðinganefndin taldi að ef ásakanirnar reyndust réttar gætu aðgerðir tyrkneskra yfirvalda falið í sér umfangsmikil brot á alþjóðlegum mannréttindaskuldbindingum ríkisins. Meðal annars banni við pyndingum, rétti til frelsis og öryggis, réttlátrar málsmeðferðar, friðhelgi einkalífs og fjölskyldulífs, auk tjáningarfrelsis, félagafrelsis og rétti til menntunar. Í svarbréfi fastanefndar Tyrklands, dags. 5. desember 2025, var ekki tekin efnisleg afstaða til þeirra atburða sem undir nefndina hafi verið bornar, utan eins tiltekins atviks, en áréttað að tyrknesk stjórnvöld líti á Gülen‑hreyfinguna sem hryðjuverkasamtök.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína á því að hún eigi á hættu ofsóknir vegna tengsla hennar við Gülen hreyfinguna.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtali hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að tilheyra Gülen hreyfingunni. Flótta hennar mætti annars vegar rekja til þess að bróðir hennar hafi verið dæmdur til fangelsisvistar fyrir tengsl hans við Gülen hreyfinguna. Hann hefði verið í hernum og verið handtekinn eftir valdaránstilraunina í Tyrklandi 15. júlí 2016. Fjallað hafi verið um mál bróður hennar í fjölmiðlum og á netinu. Eftir að bróðir hennar hafi verið handtekinn hafi fjölskyldan orðið fyrir hótunum og aðkasti. Nágrannar, vinir og fjölskylda hafi kallað þau svikara og hryðjuverkamenn og þau hafi upplifað útskúfun. Bróðir hennar hafi setið í fangelsi í sex mánuði og sé nú með alþjóðlega vernd á Íslandi. Kærandi kvað lögregluna reglulega hafa komið á heimili hennar til að leita að bróður hennar. Kærandi kvaðst óttast að vera fangelsuð því litið væri á bróður hennar sem flóttafanga og henni kynni að vera refsað fyrir það. Hins vegar mætti rekja flótta kæranda til þess að hún hafi sjálf aðstoðað börn meðlima Gülen hreyfingarinnar á ýmsan hátt. Kærandi kvaðst hafa veitt börnum meðlima Gülen hreyfingarinnar félagslegan stuðning. Stuðningurinn hafi m.a. falist í að fara með börnunum í keilu, horfa á bíómyndir og fara með bænir. Kærandi kvaðst hafa sýnt aðgát af ótta við að lögreglan fylgdist með fjölskyldunum og í sumum tilfellum hitt börnin gegnum fjarfundabúnað af öryggisástæðum. Kærandi kvaðst enn veita félagslegan stuðning gegnum fjarfundabúnað. Kærandi kvað aðila sem hún hafi aðstoðað hafa verið fangelsuð og hún óttist að lenda í vandræðum því þegar lögreglan handtaki fólk bjóði hún fólki að gefa upp nöfn annarra í skiptum fyrir að vera sleppt og því væri algengt að fólk gæfi upp nöfn annarra þegar það væri handtekið. Kærandi kvaðst viss um að annar aðilinn sem hafi verið handtekinn muni gefa upp nafn hennar. Kærandi kvað lögregluna hafa byrjað að beita sérstökum aðgerðum 7. maí 2024 gegn fólki sem hafi, líkt og kærandi, aðstoðað fólk tengt Gülen hreyfingunni. Aðgerðunum hafi sérstaklega verið beitt gegn ungum kvenkyns háskólanemum. Þá kvað kærandi nágranna sína vita að hún hafi yfirgefið landið ólöglega til að fara til bróður síns og það myndi án efa leiða til þess að hún yrði handtekin og fangelsuð færi hún til baka.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram talsvert magn gagna, m.a. álitsgerð lögmanns hennar í Tyrklandi á tyrknesku, dags. 27. janúar 2025, ásamt enskri þýðingu, skjáskot af færslum á Twitter/X, fréttaumfjöllun um „The girls case“, stuðningsbréf og tvær skýrslur lögmannsins [...], The case of „the Minor Girls“, janúar 2025 og Investigation and trial of minor‚ M.A.‘ for terrorism. Þá lagði kærandi fram ellefu skjáskot sem sýna eiga samskipti kæranda við nafngreindan einstakling, en kærandi kvað hafa verið leitað til sín í gegnum Telegram og Zoom. Einnig lagði kærandi fram ákvörðun Útlendingastofnunar í máli bróður hennar, dags. 18. apríl 2023.

Við meðferð málsins hjá kærunefnd lagði kærandi fram frekari gögn. Lagði hún m.a. fram skjáskot samskipta auk útskýringa og þýðinga frá hópnum „Mentors“ fyrir tímabilið 31. janúar 2025 – 11. maí 2025, auk ákvarðana Útlendingastofnunar í máli tveggja einstaklinga og endurrit viðtala hjá Útlendingastofnun vegna viðkomandi málsaðila. Einnig lagði kærandi fram myndband og tengla á fundi og greinar í norskum fjölmiðlum þar sem ástandi í Tyrklandi er lýst, auk skýrslu hollenska utanríkisráðuneytisins um ástand mannréttindamála í Tyrklandi ásamt þýðingu. Loks lagði kærandi fram afrit ökuskírteinis, fæðingarvottorðs og skólaskírteinis.

Með tölvubréfi dags. 9. júní 2025 lagði kærandi lagði fram viðbótarupplýsingar um tvær konur sem kærandi greindi frá því að hafi verið með henni í Signal hópi og verið handteknar. Greindi kærandi frá eiginnöfnum þeirra, aldri og atvinnu. Hún kvaðst ekki vita eftirnöfn þeirra eða heimilisfang. Vegna vaxandi áhættu og kvartana í Tyrklandi sem tengist miðlun persónuupplýsinga deildu flestir aðeins fornöfnum sínum. Þessar konur hafi verið að aðstoða börn annarra Gülen meðlima á svipaðan hátt og kærandi. Þær hafi líkt og kærandi verið meðlimir í Gülen hreyfingunni og þessi stuðningsstarfsemi leitt til handtöku þeirra og varðhalds í Tyrklandi. Frá febrúar og fram að handtökunni í maí hafi þær verið saman í hóp og átt regluleg samskipti. Kærandi vísaði til þess að hún hafi fyrst komist í kynni við þær þegar hún hafi gengið til liðs við hópinn 1. febrúar 2025, líkt og mætti sjá á skjáskotum sem kærandi hefði þegar lagt fram. Frá febrúar og fram að handtökunni í maí hafi þær verið saman í hóp og átt regluleg samskipti. Konurnar hafi 6. maí 2025 verið handteknar og kærandi ekki heyrt frá þeim síðan. Umsjónarmaður leiðbeinendahópsins hafi sent á hópinn talskilaboð, sem kærandi hafi þýtt og komið á framfæri. Meðlimir hópsins hafi forðast að hafa samband við fjölskyldur kvennanna af öryggisástæðum.

Með vísan til frásagnar kæranda og fyrirliggjandi upplýsinga telur kærunefnd ekki ástæðu til að draga í efa að bróðir kæranda hafi verið í tyrkneska hernum og verið handtekinn og ákærður vegna aðildar sinnar að Gülen hreyfingunni í kjölfar valdaránstilraunarinnar 2016. Af frásögn kæranda má ráða að bróðir hennar hafi afplánað í sex mánuði af rúmlega sex ára fangelsisvist sem hann hafi verið dæmdur til en ekki liggur fyrir af hvaða ástæðum honum var sleppt. Þrátt fyrir að kærandi hafi ekki lagt fram nein gögn sem sýna fram á aðild sína að Gülen hreyfingunni, telur kærunefnd ekki unnt að útiloka að hún hafi verið meðlimur hreyfingarinnar og veitt öðrum meðlimum hennar stuðning og orðið fyrir aðkasti af hálfu samborgara sinna vegna tengsla við hana. Kærandi greindi frá því að lögreglan hafi ítrekað komið á heimili hennar til að leita að bróður hennar og verður sú frásögn ekki dregin í efa. Ekki verður ráðið af frásögn kæranda að kærandi sjálf hafi sætt sérstöku eftirliti eða aðgerðum stjórnvalda að öðru leyti en hún greindi m.a. frá því að hafa stundað háskólanám og getað ferðast um heimaríki sitt án hindrana.

Kærandi hefur greint frá því að 6. maí 2025 hafi tvær konur sem verið hafi í spjallhópi ásamt kæranda og fleirum á Signal handteknar og færðar í gæsluvarðhald og bíði dóms og hún óttist að sömu örlög bíði sín við endurkomu til heimaríkis. Landaupplýsingar bera með sér að tyrknesk stjórnvöld hafi þann 7. maí 2024 handtekið og ákært hóp ungra kvenna og háskólanema í Istanbúl sem hafi haft tengsl við Gülen hreyfinguna og 6. maí 2025 beint sams konar aðgerðum gegn ungu fólki í heimahéraði kæranda, Gaziantep og hafi sum hver verið sett í varðhald. Kærandi hefur lagt fram skjáskot netsamtala máli sínu til stuðnings. Að mati kærunefndar hafa umrædd skjáskot takmarkað sönnunargildi þar sem um samtöl er að ræða milli óþekktra einstaklinga og ekki er unnt að staðfesta uppruna skjáskotanna. Í ljósi fyrirliggjandi landaupplýsinga er þó ekki ástæða til að draga í efa að kærandi kunni að hafa haft átt í reglulegum netsamskiptum við tvo þeirra einstaklinga sem aðgerðir tyrkneskra stjórnvalda dags. 6. maí 2025 hafi beinst að í tengslum við aðstoð þeirra við börn Gülenista. Kærandi hefur þó ekki greint frá því að lögregla hafi leitað hennar í heimaríki eða að gefin hafi verið út ákæra á hendur henni. Þá virðist kærandi einkum byggja á getgátum um að nafn hennar verði mögulega gefið upp til lögreglu af ákveðnum aðilum hvað varðar ótta hennar við aðgerðir yfirvalda.

Samkvæmt framansögðu geta meðlimir Gülen hreyfingarinnar átt á hættu að vera fangelsaðir af tyrkneskum stjórnvöldum á grundvelli aðildar að hryðjuverkasamtökum. Líkt og greinir að framan ræðst mat á því hvort að einstaklingar þarfnist verndar vegna tengsla sinna eða meintra tengsla sinna við Gülen hreyfinguna af fjölda þátta og fara þarf fram einstaklingabundið mat í hverju máli fyrir sig. Við mat á því hvort að einstaklingur sem hafi tengsl eða meint tengsl við Gülen hreyfinguna eigi á hættu ofsóknir kemur til skoðunar hversu mikið eiginleg eða meint tengsl við hreyfinguna séu og hversu líklegt sé að yfirvöld hafi vitneskju um eða gætu haft grun um tengsl einstaklinga við hreyfinguna, sbr. skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá því í október 2023. Þá þarf m.a. að líta til þess hvort að einstaklingur hafi verið handtekinn, settur í varðhald, ákærður, sakfelldur eða dæmdur til refsinga. Eins þarf m.a. að skoða hvort að einstaklingur hafi átt í öðrum samskiptum við yfirvöld, m.a. haft aðgengi að tyrkneskum dómstólum og fengið að eiga fasteign eða bíla og hafi síma og net. Einkum skal skoða hvort um sé að ræða blaðamenn eða fjölmiðlamenn sem hafi birt neikvæða umfjöllun um yfirvöld, kennara í Gülen menntastofnunum, dómara og lögfræðinga, hermenn og lögreglumenn sem séu taldir hafa tengsl við hreyfinguna. Tilteknar aðgerðir sem beinist gegn meðlimum Gülen hreyfingarinnar, s.s. missir atvinnu, nægja ekki einar og sér til þess að teljast ofsóknir eða til að uppfylla þröskuld 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Kærandi hefur greint frá því að tengsl hennar við Gülen hreyfinguna hafi falist í félagslegri aðstoð við börn úr Gülen fjölskyldum auk þess sem bróðir hennar hefur hlotið fangelsisrefsingu fyrir tengsl sín við hreyfinguna. Þrátt fyrir að lagt verði til grundvallar að kærandi eigi bróður sem hafi verið dæmdur fyrir aðild sína að Gülen hreyfingunni og vikið úr hernum af þeim sökum árið 2016 er ljóst að sú handtaka hefur ekki haft afleiðingar fyrir kæranda eða aðra fjölskyldumeðlimi hennar aðrar en að lögregla hafi komið að heimili þeirra öðru hvoru í leit að bróður hennar. Þá er ljóst að tyrknesk yfirvöld hafi í tveimur aðgerðum í maí árin 2024 og 2025 handtekið fjölda einstaklinga sem þeir hafi grunað um aðild að Gülen hreyfingunni og sakað um að stuðla að því að endurbyggja hreyfinguna og reyna að fá til liðs við hana ungt fólk, m.a. með því að sinna félagslegri aðstoð, kenna börnunum og eiga í samskiptum á samskiptaforritum um hreyfinguna og kenningar hennar. Hafi hluti þeirra sem handteknir hafi verið verið sakfelldir en einnig hafi um helmingur þeirra verið sýknaðir af ákærum. Verður því ekki fallist á það með kæranda að heimildir beri með sér að konur sem veiti Gülen fjölskyldum félagslega aðstoð eigi almennt á hættu ofsóknir af hálfu yfirvalda. Af frásögn kæranda verður ekki ráðið að kærandi hafi verið virk í starfi hreyfingarinnar eða áberandi fyrir hönd hennar. Kærandi hafi ekki haft bankareikning í Bank Asya eða notast við Bylock forritið og kærandi kvaðst sjálf ekki hafa lent í atvikum vegna tengsla sinna við Gülen hreyfinguna og hefur ekki borið því við að vera eftirlýst. Af framlögðum gögnum verður ekki ráðið að athygli stjórnvalda hafi beinst sérstaklega að kæranda eða að lögreglan hafi talið ástæðu til að ákæra kæranda vegna tengsla hennar við Gülen hreyfinguna. Verður ekki annað ráðið en að kærandi hafi lifað tiltölulega óáreitt og að mestu án afskipta yfirvalda í heimaríki þrátt fyrir framangreind tengsl sín við Gülen hreyfinguna. Eru málsatvik að þessu leyti ólík málsatvikum í úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 295/2020, dags. 3 september 2020, en kærandi í umræddu máli hafði m.a. starfað sem kennari í skóla á vegum Gülen hreyfingarinnar um árabil sem yfirvöld höfðu lokað. Þá er ljóst að atvik í tilvísuðum ákvörðunum Útlendingastofnunar eru ekki að öllu leyti sambærileg atvikum í máli kæranda, en þeir einstaklingar báru meðal annars fyrir sig að þeir hafi sætt eftirliti og áreiti af hálfu lögreglu vegna aðildar að Gülen hreyfingunni. Tengsl kæranda við Gülen hreyfinguna eru aftur á móti óformleg og takmörkuð að umfangi. Með vísan til framangreinds verður ekki lagt til grundvallar að kærandi eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu stjórnvalda í heimaríki sínu vegna aðildar sinnar að Gülen hreyfingunni.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hún eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa síðast verið búsett í borginni Gaziantep í samnefndu héraði sem er staðsett sunnarlega í Mið-Tyrklandi. Með vísan til framangreindra heimilda er það mat kærunefndar að ástandið í heimabæ kæranda og Tyrklandi almennt sé ekki á því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendir ekkert til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu, í heimabæ sínum, á því að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hún send aftur til Tyrklands. Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr.

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki hennar er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi vera heilsuhraust en að andleg heilsa hennar vera slæm þar sem hún hafi þurft að yfirgefa fjölskyldu sína og leggjast á flótta. Í málinu liggja ekki fyrir gögn um heilsufar kæranda.

Af framburði kæranda og gögnum málsins verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð er að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hún geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hana verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hún hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kvaðst hafa treyst á fjölskyldu sína fjárhagslega enda hafi hún verið að stunda nám og læra umönnun eldri borgara. Þá kvaðst kærandi einnig fá félagslegan stuðning frá fjölskyldu sinni í heimalandi. Kærandi er ung að árum og almennt heilsuhraust og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með ákvæði a-liðar 5. gr. breytingarlaga nr. 12/2026, sem voru samþykkt á Alþingi 16. febrúar 2026, var lögum um útlendinga breytt á þann veg að ákvæði 2. mgr. 74. gr. laganna var felld brott. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 12/2026 öðluðust lögin þegar gildi en í 2. mgr. 10. gr. kemur fram að ákvæði a-liðar 5. gr. gildi ekki um meðferð umsókna sem hafi náð tímamörkum 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga við gildistöku laganna. Lögin voru birt í Stjórnartíðindum 6. mars 2026 og öðluðust þá gildi.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 2. nóvember 2024 og hafði málsmeðferð í máli hennar þá ekki náð tímamörkum ákvæðis 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga við gildistöku framangreindra breytingarlaga og á ákvæðið því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Af heimildum verður ekki ráðið að einstaklingar sem snúa til baka til Tyrklandi sæti ofsóknum eða áreiti stjórnvalda af þeirri ástæðu einni að hafa sótt um alþjóðlega vernd utan heimaríkisins og fengið synjun. Verður því að líta svo á að aðeins þeir einstaklingar sem fyrir eiga á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda í Tyrklandi séu í hættu við endursendingu. Þar sem þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að aðstæður kæranda falli ekki undir 1. og 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er ekki ástæða til að ætla að kærandi eigi á hættu ofsóknir eða áreiti af hálfu stjórnvalda við það eitt að snúa til baka.

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa henni frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Aðspurð um tengsl svaraði kærandi neitandi en kvaðst hafa veitt fingrafar við komu sína til Grikklands á leið sinni til Íslands. Aðspurð um hvort kærandi teldi ráðstöfunina ósanngjarna kvað kærandi svo vera þar sem hún óttist að lenda í fangelsi verði henni gert að snúa til baka.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hennar eða nánustu aðstandenda hennar, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Við matið lítur kærunefnd til þess að systkini og foreldrar yngri en 67 ára teljast ekki til nánustu aðstandenda í skilningi útlendingalaga, sbr. 17. tölul. 3. gr. útlendingalaga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hún Ísland innan þess frest sem henni er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljug innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hún frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir