Mál nr. 227/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 227/2026

Miðvikudaginn 22. apríl 2026

A

v/B

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 22. mars 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 18. september 2025, þar sem umönnun sonar hennar, B, var felld undir 4. flokk, 25% greiðslur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umönnunarmati Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 18. september 2025, var umönnun sonar kæranda felld undir 4. flokk, 25% greiðslur, fyrir tímabilið 1. júní 2023 til 31. maí 2027.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 22. mars 2026. Með bréfi, dags. 23. mars 2026, var kæranda tilkynnt að kæra hefði borist að liðnum kærufresti og var henni gefinn kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum, teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, gætu átt við í málinu. Engar athugasemdir bárust frá kæranda.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins þar sem umönnun sonar hennar hafi verið metin í 4. flokk, 25% greiðslur, sem endurspegli ekki raunverulega umönnunarþörf hans. Drengurinn sé X ára og glími við fjölþættan vanda sem hafi veruleg áhrif á daglegt líf hans, nám og sjálfsbjargargetu. Drengurinn hafi verið greindur með ADHD og lesblindu, hann sé á lyfjameðferð vegna ADHD og í reglulegu eftirliti hjá læknum. Auk þess sé hann með hægan skjaldkirtil og insúlínviðnám sem hann taki lyf við. Heilsuvandi drengsins krefjist reglulegrar eftirfylgni og daglegrar lyfjagjafar. Í sálfræðilegri athugun 2025 komi fram veruleg skerðing í vitsmunalegum þáttum sem tengist námi og daglegri færni. Niðurstöður úr WISC-IV greindarprófi bendi til verulegrar málþroskaröskunar sem hafi bein áhrif á daglegt líf hans og námsgetu. Gögn frá skóla staðfesti jafnframt að drengurinn glími við hamlandi sértæka námsörðugleika. Til að geta tekið þátt í námi þurfi hann að nota tölvu og sérstök hjálparforrit sem skólinn staðfesti að séu nauðsynleg fyrir hann. Í sálfræðiskýrslu komi fram að sjálfsbjargargeta drengsins sé takmörkuð miðað við aldur, hann eigi erfitt með skipulag, einbeitingu og framkvæmd verkefna og þurfi mikla leiðsögn í daglegu lífi. Umönnun sé verulega meiri en almennt gerist hjá börnum á sama aldri. Samkvæmt sálfræðiskýrslu og mati foreldra komi einnig fram einkenni sem geti bent til einhverfurófs.

Með hliðsjón af framangreindu sé það mat kæranda að umönnunarþörf drengsins sé verulega meiri en ákvörðun Tryggingastofnunar gefi til kynna. Þess sé óskað að ákvörðunin verði endurskoðuð og að umönnunarmat verði hækkað í samræmi við raunverulega umönnunarþörf.

III.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 18. september 2025 um umönnunarmat sonar kæranda.

Samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, með síðari breytingum, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála, skal kæra til úrskurðarnefndar vera skrifleg og skal hún borin fram innan þriggja mánaða frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðun.

Samkvæmt gögnum málsins liðu rúmir sex mánuðir frá því að kæranda var tilkynnt um hina kærðu ákvörðun, dags. 18. september 2025, þar til kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 22. mars 2026. Kærufrestur samkvæmt 2. mgr. 13. gr. laga um almannatryggingar var því liðinn þegar kæran barst nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga um úrskurðarnefnd velferðarmála er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni.

Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Með vísan til þessa er nauðsynlegt að taka til skoðunar hvort atvik séu með þeim hætti að afsakanlegt verði talið að kæran hafi borist að liðnum kærufresti eða hvort veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, en ákvæðið mælir fyrir um skyldubundið mat stjórnvalds á því hvort atvik séu með þeim hætti að rétt sé að taka stjórnsýslukæru til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir að lögbundinn kærufrestur sé liðinn.

Fyrir liggur að í hinni kærðu ákvörðun frá 18. september 2025 var kæranda leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála og um tímalengd kærufrests. Í kæru er ekki að finna útskýringu á því hvers vegna kæran barst ekki til úrskurðarnefndarinnar innan kærufrests. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. mars 2026, var kæranda veittur kostur á að koma að athugasemdum og/eða gögnum teldi hún að skilyrði, sem fram kæmu í 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, gætu átt við í málinu. Engin svör bárust frá kæranda

Í ljósi þessa að kæranda var leiðbeint um kæruheimild í hinni kærðu ákvörðun er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að ekkert í gögnum málsins bendi til þess að afsakanlegt sé að kæra hafi ekki borist fyrr. Þá verður ekki heldur talið að veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, enda virðist ekkert vera því til fyrirstöðu að kærandi geti sótt um umönnunargreiðslur að nýju. Með hliðsjón af framangreindu er kærunni vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir