Mál nr. 3/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 3/2026

Miðvikudaginn 22. apríl 2026

A

gegn

Borgarbyggð

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 3. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Borgarbyggðar, dags. 19. desember 2025, um að innheimta ofgreidda fjárhagsaðstoð.

I. Málavextir og málsmeðferð

Kærandi hefur þegið fjárhagsaðstoð frá Borgarbyggð um árabil. Með umsókn, dags. 22. september 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir október 2025. Með bréfi félagsþjónustu Borgarbyggðar, dags. 3. október 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið synjað og að hún hefði fengið ofgreidda fjárhagsaðstoð fyrir ágúst og september 2025, samtals að fjárhæð 216.918 kr. Velferðarnefnd Borgarbyggðar staðfesti þá ákvörðun á fundi 11. nóvember 2025. Kæranda var kynnt sú ákvörðun með bréfi, dags. 19. desember 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 3. janúar 2026. Með bréfi, dags. 7. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Borgarbyggðar ásamt gögnum málsins. Sú beiðni var ítrekuð 3. og og 18. febrúar 2026. Greinargerð Borgarbyggðar barst 24. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 26. febrúar 2026. Athugasemdir og viðbótargögn bárust frá kæranda 13. mars 2026 og var það sent Borgarbyggð með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. mars 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

 

 

 

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi kæri ákvörðunar Borgarbyggðar, dags. 2. október 2025, um að henni verði gert að endurgreiða Borgarbyggð 216.918 kr. Fjárhæðin samanstandi af 52.300 kr. og 164.618 kr.

Þann 3. október 2025 hafi verkefnastjóri á fjölskyldusviði sent kæranda opinbert bréf. Með bréfinu hafi kæranda verið formlega tilkynnt í gegnum island.is að þann 2. október 2025 hefði félagsþjónusta Borgarbyggðar ákveðið að kærandi skyldi sæta viðurlögum samkvæmt 3. gr. reglna um fjárhagsaðstoð og 23. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Á fundinum hafi verið ákveðið að hafna umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð vegna októbermánaðar og að krefja hana um endurgreiðslu að fjárhæð 216.918 kr. Kærandi sé ósammála ákvörðuninni um endurgreiðslu að fjárhæð 216.918 kr. Hún fallist ekki á að fundur félagsþjónustu Borgarbyggðar hafi átt sér stað 2. október 2025 og að ákvörðun hafi verið tekin þann dag um endurkröfu. Kærandi telji að kröfuna um endurgreiðslu skorti bæði lagalegan og staðreyndarlegan grundvöll. Kærandi vilji sérstaklega benda á að á vefslóðinni borgarbyggd.is/fundargerdir sé að finna lista yfir alla fundi og fundargerðir. Þar komi fram að fundir á umræddu tímabili hafi farið fram á milli 29. september og 9. október 2025. Þann 6. október 2025 hafi farið fram fundur Skipulags- og byggingarnefndar, þann 1. október 2025 hafi farið fram fundur Byggingaráðs Borgarbyggðar og þann 29. september 2025 hafi farið fram fundur Menningarsjóðs Borgarbyggðar. Kærandi telji því að engin ákvörðun hafi verið tekin hvað hana varði þann 2. október 2025.

Verkefnastjóri á fjölskyldusviði hafi upplýst kæranda að hún gæti áfrýjað ákvörðuninni til velferðarnefndar Borgarbyggðar innan fjögurra vikna. Kærandi hafi nýtt sér þann rétt þann 30. október 2025 og lagt fram gögn. Hún hafi þó enn ekki fengið formlega ákvörðun í kærumálinu. Ef engin ákvörðun hafi verið tekin í kærumálinu sé því jafnframt ljóst, að mati kæranda, að sú ákvörðun sem hún hafi áfrýjað þann 30. október 2025 sé í raun ekki til. 

Þann 30. september 2025 hafi verkefnastjóri sent kæranda tölvupóst þar sem segi „Í staðgreiðsluskrá sé ég að þú hafir fengið greiðslur frá Ríkissjóði Íslands. Til þess að ég geti greitt þér fjárhagsaðstoð verð ég að biðja þig að senda mér launaseðil.“ Verkefnastjórinn hafi bætt því við að þar sem kærandi hefði fengið laun í ágúst hefði ofgreiðsla átt sér stað og því yrði hún að draga það frá fjárhagsaðstoð þann mánuðinn. Kærandi hafi sent verkefnastjóranum öll þau gögn sem hún hafi óskað eftir. Að mati kæranda hafi henni verið skylt að taka þau gögn til greina en ekki fara rangt með staðreyndir.

Í bréfi, dags. 3. október 2025, hafi verkefnastjórinn aðeins notað eitt lagaatriði. Hún hafi vitnað í lokamálsgrein 3. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð þar sem segi að „öll fjárhagsaðstoð sem veitt er á grundvelli rangra eða villandi upplýsinga sé ætíð endurgreiðsluskyld.“ Með þessu sé verið að halda því fram að kærandi hafi veitt rangar eða villandi upplýsingar, án þess þó að sanna slíka háttsemi, hvorki varðandi umsókn hennar þann 19. júlí eða 24. ágúst 2025. Í bréfinu setji verkefnastjórinn fram staðreyndir með óáreiðanlegum og ófullnægjandi hætti. Þar sé tekið fram að kærandi hafi þann 1. ágúst 2025 fengið 164.618 kr. í fjárhagsaðstoð og „á sama tíma“ fengið 52.300 kr. í laun frá B. Hugtakið „á sama tíma“ gefi til kynna að greiðslur hafi borist sama dag eða að minnsta kosti innan sama tímabil en það eigi ekki við. Laun kæranda frá B hafi verið greidd þann 1. september en ekki 1. ágúst 2025. Með því að sleppa dagsetningunni 1. september 2025 virðist verkefnastjórinn vera að tefla því fram að laun kæranda hafi tengst fjárhagsaðstoðargreiðslunni frá 1. ágúst 2025.

Verkefnastjóri endurtaki sama mynstur í næsta hluta bréfsins þegar hún hafi notað „á sama tíma“ til að gefa í skyn að laun frá B og C hafi verið greidd samtímis og fjárhagsaðstoð frá 1. september 2025 en kærandi segi það vera rangt. Samningur hennar við D sé dagsettur 8. september 2025 og þar komi fram að fyrsti starfsdagur sé 13. september 2025. Laun þar séu greidd fyrir tímabil 15. til 16. hvers mánaðar þannig að engin laun hefðu getað borist í september. Fyrir liggi staðfesting þess efnis að kærandi hafi hafið störf hjá B þann 26. ágúst 2025 og fengið fyrstu laun þann 1. september 2025.

Ef fundur hafi í raun farið fram þann 2. október 2025 virðist sem að verkefnastjórinn hafi farið með rangar eða ófullnægjandi upplýsingar á þeim fundi. Allt þetta sýni að sú niðurstaða að kærandi hafi fengið ofgreidda fjárhagsaðstoð að upphæð 216.918 kr. byggi á röngum staðreyndum.

Í bréfinu sé jafnframt ranglega gefið í skyn að kærandi hafi verið í tveimur störfum samtímis í tvo mánuði en það sé rangt samkvæmt gögnum hennar, m.a. samningi frá 8. september 2025 og staðfestingu B.

Í 23. gr. laga nr. 40/1991 sé kveðið á um að endurgreiðsluskylda eigi aðeins við ef fjárhagsaðstoð sé veitt á grundvelli rangra eða villandi upplýsinga. Til þess að slíkar lagareglur gildi þurfi að sanna staðreyndir sem uppfylli skilyrði laganna. Í tilviki kæranda liggi engin slík sönnun fyrir.

Samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 beri að líta á fólk sem saklaust uns sekt sé sönnuð. Þar sem kærandi hafi ekki fengið fjárhagsaðstoð á grundvelli rangra upplýsinga sé engin lagaleg skylda til endurgreiðslu. Að auki hafi verið brotið á rétti kæranda til að njóta félagslegrar þjónustu og ráðgjafar, líkt og kveðið sé á um í 12. gr., 21. gr. og öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 og einnig í jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrár Íslands. Samkvæmt dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu teljist mismunun ólögmæt ef hana skorti málefnalega og réttláta ástæðu. Samkvæmt 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands skuli allir vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kyns, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarhátta, eigna, ætternis eða annars stöðuþáttar.

Félagsmálanefnd Borgarbyggðar hafi metið þörf kæranda fyrir fjárhagsaðstoð í júlí 2025 og tekið ákvörðun um að veita henni fjárhagsaðstoð í samræmi við reglurnar. Kærandi hafi því fengið fjárhagsaðstoð fyrir ágústmánuð þann 1. ágúst 2025. Án þessarar aðstoðar hefði kærandi ekki getað lifað allan ágústmánuð og leitað sér að vinnu frá 1. til 25. ágúst 2025 og hefði ekki getað unnið frá 26. til 29. ágúst 2025. Félagsmálanefnd hafi aftur metið þörf kæranda í ágúst 2025 og tekið ákvörðun um að veita henni fjárhagsaðstoð í samræmi við reglurnar en þá hafi hún fengið fjárhagsaðstoð fyrir september. Án þessarar aðstoðar, að upphæð 164.618 kr.,  ásamt launum upp á 33.875 kr. hefði kærandi ekki getað lifað allan september eða unnið í september. Þann 2. október 2025 virðist Borgarbyggð svo hafa beitt heimild til að endurskoða eigin ákvarðanir varðandi kæranda. Meginreglan um vandaða stjórnsýslu krefjist þess að þegar mál varði almannahagsmuni, sérstaklega þegar mál snerti grundvallarmannréttindi eins og eignarétt, beri stjórnvöldum að bregðast tímalega við, á viðeigandi hátt og fyrst og fremst á samræmdan hátt. Í því samhengi vísi kærandi til nokkurra mála mannréttindadómstólsins Þá beri stjórnvöldum að koma sér upp innra verklagi sem auki gagnsæi og skýrleika í starfsemi þeirra, lágmarki hættu á mistökum og stuðli að réttaröryggi í einkaréttarlegum samskiptum sem snerti eignarréttindi eins og nokkrir dómar mannréttindadómstólsins sýni. Heimild stjórnvalds til að endurskoða eigin ákvarðanir, þar á meðal þegar um mistök sé að ræða, án tímamarka, hafi veruleg neikvæð áhrif á réttarvitund á sviði persónuréttinda og borgaralegra réttarsambanda, sem grafi undan meginreglunni um vandaða stjórnsýslu og lagaskyldunni sem felist í 1. gr. Meginreglan um vandaða stjórnsýslu eigi þó almennt ekki að hindra stjórnvöld frá því að leiðrétta tilfallandi mistök, jafnvel þó þau séu af þeirra eigin völdum. Önnur afstaða myndi m.a. jafngilda því að réttlæta ranga ráðstöfun takmarkaðra opinberra fjármuna, sem færi í sjálfu sér gegn almannahagsmunum. Á hinn bóginn megi leiðrétting á fyrri mistökum ekki skerða á ósanngjarnan hátt ný réttindi einstaklings sem hafi í góðri trú treyst á lögmæti athafna stjórnvaldsins. Með öðrum orðum, stjórnvald sem hafi brugðist skyldum sínum eða fylgi ekki eigin reglum geti ekki notið góðs af eigin ólögmætum athöfnum. Hættan á mistökum stjórnvalda verði að hvíla á ríkinu sjálfu og ekki megi leiðrétta slík mistök á kostnað einstaklings.

Varðandi afturköllun ranglega veitts eignaréttar geti meginreglan um vandaða stjórnsýslu ekki aðeins krafist þess að stjórnvöld bregðist hratt við og leiðrétti mistök sín heldur einnig krafist greiðslu bóta eða annarra viðeigandi leiðréttingar til þeirra sem hafi verið í góðri trú. Þannig virðist Borgarbyggð, vegna fjárhagserfiðleika sinna, hafa ákveðið að „leysa“ hann á kostnað kæranda og á kostnað réttinda hennar. Spurningin um lögmæti afturköllunarferlisins sé nátengd því hvort réttlátu jafnvægi sé náð milli hagsmuna kæranda og samfélagsins.

Kærandi tekur fram að mismunun geti verið bein eða óbein. Aldursmismunum merki að einstaklingi sé synjað um sömu tækifæri og öðrum einungis vegna aldurs. Lífeyrir og laun teljist til tekna. Eins og kunnugt sé hafi tveir hópar fullorðinna komið frá E til Íslands, lífeyrisþegar og þeir sem hafi ekki náð lífeyrisaldri. Kærandi tilheyri síðari hópnum þar sem hún sé nú X ára gömul. E ríkisborgarar sem hafi búið á Íslandi á árunum 2022 til 2025 hafi haldið áfram að fá greiddan lífeyri frá E. Þeir hafi einnig fengið fjárhagsaðstoð á Íslandi frá 2022 til 2024. Þetta hafi breyst í febrúar 2025 en frá og með 1. febrúar 2025 hafi Borgarbyggð dregið frá fjárhagsaðstoðinni lífeyri eða laun frá E. E lífeyrinn sé dreginn frá fjárhagsaðstoð á Íslandi þrátt fyrir að ekkert samkomulag sé á milli E og Íslands um gagnkvæmar lífeyrisgreiðslur og að fjárhagsaðstoð á Íslandi sé ekki háð því hvort einstaklingur fái lífeyri í E. E ríkisborgarar á lífeyrisaldri hafi einnig byrjað að skila inn gögnum til Borgarbyggðar með upplýsingum um upphæð lífeyrisins sem þeir fái greiddan í E á hverjum mánuði. E ríkisborgarar sem hafi ekki náð lífeyrisaldri hafi einnig byrjað að skila inn gögnum til Borgarbyggðar með upplýsingum um tekjur sínar og færslur á bankareikningum í E. Allir E lífeyrisþegar sem búi á F hafi skilað inn gögnum þann 19. eða 20. júlí 2025 með upplýsingum um upphæð lífeyris sem þeir hafi fengið greiddan í E í júlí 2025. Þá hafi Borgarbyggð dregið þá fjárhæð frá fjárhagsaðstoðinni sem hafi átt að greiða út þann 1. ágúst 2025. Sama hafi verið með afgreiðsluna í ágúst 2025. Af þessu megi draga þá ályktun að í hverjum mánuði dragi Borgarbyggð frá fjárhagsaðstoðinni þá upphæð lífeyris sem hafi verið greidd í sama mánuði. Auk þess, t.d. ef E lífeyrisþegi hafi fengið fjárhagsaðstoð þann 1. ágúst 2025 að frádreginni upphæð lífeyris hans fyrir júlí dragi Borgarbyggð ekki aftur sömu upphæð frá fjárhagsaðstoðinni í ágúst 2025. Borgarbyggð dragi þannig í hverjum mánuð einungis frá fjárhagsaðstoð þá upphæð E lífeyris sem hafi verið greiddur í viðkomandi mánuði. E lífeyrisþegar sem búi á F hafi fengið á tímabilinu 1. til 31. ágúst 2025 bæði lífeyri í E og fjárhagsaðstoð á Íslandi fyrir ágústmánuð. Fjárhagsaðstoðin sem hafi verið greidd út 1. ágúst 2025 hafi þegar verið lækkuð um upphæð E lífeyris þeirra fyrir júlímánuð.

Í tilviki kæranda hafi Borgarbyggð ekki dregið frá fjárhagsaðstoð hennar í júlí 2025 þar sem hún hafi hvorki fengið lífeyri né aðrar tekjur í þeim mánuði. Kærandi hafi því fengið greidda fjárhagsaðstoð þann 1. ágúst 2025 að fjárhæð 164.618 kr. Borgarbyggð hafi ekki heldur dregið neitt frá væntanlegri fjárhagsaðstoð hennar fyrir ágústmánuð 2025 þar sem hún hafi ekki fengið neinar tekjur eða lífeyri á tímabilinu 1. til 24. ágúst 2025. Það hafi kærandi staðfest með framlagningu gagna og því fengið greidda fjárhagsaðstoð að fjárhæð 164.618 kr. þann 1. september 2025.

Þann 1. september 2025 hafi kærandi fengið sín fyrstu laun frá B fyrir vinnu dagana 26. til 29. ágúst 2025 og hafi brúttó laun hennar verið 52.300 kr. Kærandi hafi verið ráðin tímabundið í 40% starf sem gögn málsins staðfesti. Líkt og í tilfelli E lífeyrisþega hefði Borgarbyggð því aðeins mátt draga 52.300 kr., skráð sem tekjur 1. september 2025, frá fjárhagsaðstoðinni sem hafi átt að greiðast þann 1. okóber 2025. Borgarbyggð hafi í staðinn dregið 52.300 kr. frá fjárhagsaðstoð sem hafi verið reiknuð 20. júlí 2025, sem sé ólögmætt og ekki í samræmi við þá meðferð sem E lífeyrisþegar hljóti. Að mati kæranda sé þetta augljós aldursmismunun þar sem hún sé yngri en lífeyrisþegarnir en samt í samskonar stöðu. Hún hafi fengið tekjur í september rétt eins og þeir hafi fengið lífeyri í september.

Kærandi telji að starfsfólk Borgarbyggðar hafi ranglega komist að þeirri niðurstöðu að hún þurfi að endurgreiða fjárhagsaðstoð að upphæð 164.618 kr. sem greidd hafi verið á grundvelli umsóknar hennar, dags. 24. ágúst 2025. Kærandi hefði aldrei getað framfleytt sér í 30 daga í september á 33.287 kr. launum. Kærandi óski því eftir að ákvörðun, dags. 2. október 2025,  um að krefja hana endurgreiðslu að fjárhæð 216.918 kr., verði felld úr gildi.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Borgarbyggðar eru sjónarmið hennar fyrir kærunni ítrekuð með ítarlegum hætti. Að sögn kæranda hafi Borgarbyggð ekki útskýrt fyrir henni hennar réttindi og skyldur. Allt árið 2024 og níu mánuði af árinu 2025 hafi kærandi haldið að fjárhagsaðstoð greidd út fyrsta hvers mánaða væri greidd fyrir undanfarandi mánuð líkt og í Reykjavík. Kærandi hafi ekki veitt rangar eða villandi upplýsingar þegar hún hafi sótt um fjárhagsaðstoð 19. júlí og 24. ágúst 2025. Því telji hún að ákvæði 3. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð eigi ekki við í hennar tilviki.

 

 

III. Sjónarmið Borgarbyggðar

Í greinargerð Borgarbyggðar kemur fram að kærandi hafi sent inn umsókn um fjárhagsaðstoð þann 22. september 2025. Með umsókn hafi fylgt staðgreiðsluskrá Skattsins á Íslandi og frá E. Líkt og fram komi á staðgreiðsluskránni hafi kærandi fengið 52.300 kr. í laun fyrir ágústmánuð. Þess beri að geta að kærandi hafi líka fengið fyrirframgreidda fjárhagsaðstoð frá Borgarbyggð, 164.618 kr. fyrir ágústmánuð. Það sé sú fjárhæð sem greidd sé einstaklingum sem beri ekki kostnað af eigin húsnæði eða 0.6 af kvarða grunnfjárhæðar sem sé 274.364 kr.

Þann 30. september 2025 hafi kæranda verið sendur tölvupóstur þar sem bent hafi verið á að á staðgreiðsluskrá komi fram að hún hafi verið að þiggja laun fyrir ágústmánuð samhliða fjárhagsaðstoð og því gæti komið til endurgreiðslu. Frekari samskipti hafi átt sér stað í gegnum tölvupóst og hafi kærandi meðal annars verið spurð hvort hún ætti von á launum fyrir septembermánuð. Kærandi hafi svarað því til að hún hafi verið að vinna í september og ætti von á launum, auk þess væri hún í annarri vinnu frá þeim mánuði. Kærandi hafi gefið upp allar þær upplýsingar sem óskað hafi verið eftir. Þess beri að geta að kærandi hafi líka fengið fyrirframgreidda fjárhagsaðstoð fyrir septembermánuð.

Þann 1. október 2025 hafi kærandi sent launaseðil frá B þar sem heildarlaun hafi verið samtals 243.978 kr. Þann 2. október 2025 hafi umsókn um fjárhagsaðstoð farið fyrir meðferðarfund félagsþjónustu. Þar hafi verið fjallað um að kærandi væri búin að vera að fá fyrirframgreidda fjárhagsaðstoð samhliða því að vera í starfi og þiggja laun. Bókun meðferðarfunda hafi því verið eftirfarandi:

„Skv. 3. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoðar kemur fram að fjárhagsaðstoð sem er veitt á grundvelli rangra eða villandi upplýsinga sé ætíð endurkræf. Ljóst er að A hóf störf í ágúst síðastliðinn og hefur samhliða því að þiggja laun verið að sækja um fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Þann 01.08.25 fékk hún greiddar 164.618 kr. í fjárhagsaðstoð og var sú fjárhagsaðstoð fyrirfram greidd. Samhliða því fékk hún 52.300 kr. í laun frá B. Þann 01.09.25 fékk hún greiddar 164.618 kr. í fjárhagsaðstoð og var sú fjárhagsaðstoð fyrirfram greidd. Samhliða því fékk hún greidd laun bæði frá B og C, samtals greitt 194.143 kr. eftir frádrátt. Af þessu má sjá að A hefur fengið ofgreidda fjárhagsaðstoð að upphæð 216.918 kr. Umsókn hennar um fjárhagsaðstoð fyrir október er því hafnað auk þess sem gerð verður krafa um endurgreiðslu. Verður A boðið að skipta endurgreiðslu niður.“

Þann 3. október 2025 hafi kærandi fengið sent bréf þar sem hún hafi verið upplýst um bókum meðferðarfundar, auk þess sem henni hafi verið kynntur réttur til að fara með ákvörðun til velferðarnefndar Borgarbyggðar innan fjögurra vikna.

Þann 10. október 2025 hafi kæranda verið sendur tölvupóstur þar sem boðið hafi verið upp á fund í ráðhúsi Borgarbyggðar til að ræða hvernig endurgreiðslu yrði háttað. Þann 28. október 2025 hafi kærandi sent tölvupóst með frekari upplýsingum og hafnað ákvörðun um greiðslu fjárhagsaðstoðar og endurgreiðslukröfu.

Þann 29. október 2025 hafi kærandi skilað inn ráðningarsamningi við D þar sem fram komi að hún hafi hafið störf þann 13. september 2025, ásamt staðfestingu frá B þar sem komi fram að kærandi hafi verið ráðin frá 26. ágúst 2025.

Þann 30. október 2025 hafi kærandi mætt á fund félagsþjónustu. E túlkur hafi verið fenginn til að tryggja að kærandi gæti tjáð sig og fengið upplýsingar á sínu móðurmáli. Farið hafi verið yfir stöðuna og reynt eftir bestu getu að útskýra fyrir kæranda að hún hafi fengið fyrirframgreidda fjárhagsaðstoð. Því kæmu öll laun sem hún hafi fengið til skerðingar þá mánuði sem fjárhagsaðstoðin hafi einnig verið greidd út. Það ætti við um ágúst og september. Þrátt fyrir að kærandi hafi einungis unnið nokkra daga í ágúst væri ekki horft til daga heldur heildar launatölu. Sama ætti við um september og þar sem kærandi væri komin í vinnu gæti hún ekki fengið greidda fjárhagsaðstoð fyrir október. Kærandi hafi skilað inn umfangsmiklum gögnum máli sínu til stuðnings.

Velferðarnefnd Borgarbyggðar fundi mánaðarlega. Það hafi því ekki verið fyrr en þann [11.] nóvember 2025 sem lagt hafi verið fyrir fund nefndarinnar ósk kæranda um að ákvörðun á meðferðarfundi þann 2. október 2025 yrði endurskoðuð.

Í minnisblaði komi fram að kærandi hafi fengið fyrirframgreidda fjárhagsaðstoð mánaðarlega síðan í júlí 2023. Á staðgreiðsluskrá sem sótt hafi verið þann 22. september 2025 hafi mátt sjá að samhliða fjárhagsaðstoð hafi kærandi líka fengið greidd laun. Eftir að frekari upplýsinga hafi verið aflað hafi komið í ljós að kærandi væri búin að fá ofgreidda fjárhagsaðstoð í ágúst, 52.300 kr. og 164.618 kr. í september. Óskað hafi verið eftir endurgreiðslu á grundvelli 3. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð en kærandi hafi hafnað að endurgreiða fjárhagsaðstoðina á þeim grundvelli að ómögulegt hafi verið að komast af án fjárhagsaðstoðar í september. Einnig hafi hún borið fyrir sig að hafa einungis unnið í fjóra daga í ágúst og því farið fram á að fjárhagsaðstoðin yrði reiknuð samkvæmt því. Kærandi hafi einnig verið ósátt við að farið væri fram á endurgreiðslu á grundvelli rangra eða villandi upplýsinga þar sem ekki hafi verið sannað að svo væri. Kærandi hafi einnig lagt fram gögn sem hún hafi skilað inn þann 30. október 2025.

Velferðarnefnd hafi staðfest ákvörðun meðferðarfundar. Því miður hafi misfarist að senda kæranda niðurstöðu velferðarnefndar og því hafi ákvörðunin ekki verið send fyrr en 19. desember 2025. Í kjölfarið hafi kæranda verið leiðbeint um rétt sinn til að kæra þá ákvörðun til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Ljóst sé að ákvörðun Borgarbyggðar um að hafna kæranda um fjárhagsaðstoð og krefjast endurgreiðslu vegna ofgreiðslu á fjárhagsaðstoð hafi reynst íþyngjandi ákvörðun. Þó sé ekki hægt að líta fram hjá því að kærandi hafi hafið störf í ágúst og samhliða því að þiggja laun hafi hún fengið greidda fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Í reglum Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð sé skýrt tekið fram í 2. gr. að fjárhagsaðstoð skuli veitt íbúum í tímabundnum erfiðleikum og aðstoðin sé til að mæta grunnþörfum. Í 3. gr. komi fram að tekjur umsækjanda fyrir tekjuskatt þurfi einnig að vera undir viðmiðunarfjárhæðum fjárhagsaðstoðar og hægt sé að óska endurkröfu líkt og tekið sé fram í bókun meðferðarfundar. Kærandi hafi samviskusamlega skilað inn öllum þeim gögnum sem félagsþjónusta hafi óskað eftir og af þeim megi skýrt sjá að hún hafi verið að þiggja laun og fjárhagsaðstoð á sama tíma. Sveitarfélaginu sé því ekki stætt á öðru en að hafna kröfu um fjárhagsaðstoð og gera kröfu um endurgreiðslu. Félagsþjónustan sé þó tilbúin til að taka tillit til aðstæðna kæranda og skipta greiðslum niður þannig að endurgreiðslan verði viðráðanlegri fyrir hana sé þess óskað.

Að lokum skuli tekið fram að sú breyting hafi verið innleidd í Borgarbyggð að nýir umsækjendur um fjárhagsaðstoð fái ekki greiðslur fyrir fram eins og áður hafi verið. Breytingin hafi þó ekki tekið til þeirra sem hafi fengið samfellda fjárhagsaðstoð og hafi notið fyrirframgreiðslna líkt og eigi við í tilfelli kæranda. Markmið breytingarinnar sé meðal annars að koma í veg fyrir ofgreiðslur í þeim tilvikum þegar umsækjandi hefji störf innan sama mánaðar og aðstoð sé greidd þannig að greiðslur og tekjur skarist.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Borgarbyggðar, dags. 19. desember 2025, um að innheimta ofgreidda fjárhagsaðstoð fyrir ágúst og september 2025 vegna tekna kæranda.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til að meta sjálf, miðað við aðstæður á hverjum stað, hvers konar þjónustu þau vilja veita. Í samræmi við þetta og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri nauðsyn að meginstefnu til lagt í hendur þeirrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, enda byggist það á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 40/1991 kemur fram að fjárhagsaðstoð sveitarfélaga geti hvort heldur sem er verið lán eða styrkur. Fjárhagsaðstoð skuli veitt sem lán ef umsækjandi óski þess eða könnun á aðstæðum leiði í ljós að eðlilegt sé að gera kröfur um endurgreiðslu með tilliti til eigna og framtíðartekna. Samkvæmt 2. mgr. 21. gr. er félagsmálanefnd óheimilt að breyta styrk í lán nema viðkomandi óski þess. Þá segir í 23. gr. laganna að fjárhagsaðstoð, veitt á grundvelli rangra eða villandi upplýsinga af hendi þess sem aðstoðina fær, sé ætíð endurkræf.

Í athugasemdum með ákvæði 22. gr. í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að lagt sé til að meginreglan verði sú að fjárhagsaðstoð verði aðeins endurkræf við sérstakar aðstæður, enda sé sú skipan mála í samræmi við núverandi framkvæmd. Þá segir að mikilvægt sé að ákvörðun um aðstoð í formi lánveitingar verði tekin í upphafi um leið og fjárhagsaðstoð sé ákveðin og þá í samvinnu við skjólstæðing. Sú ákvörðun verði hins vegar ekki tekin á síðari stigum málsins.

Í 1. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram að sveitarfélögum sé skylt að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Einnig kemur þar fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 2. gr. reglnanna er markmið fjárhagsaðstoðar að tryggja að íbúar Borgarbyggðar geti séð fyrir sér og sínum með því að veita þeim þá fjárhagslegu aðstoð sem nauðsyn krefji. Fjárhagsaðstoð skuli veitt íbúum í tímabundnum erfiðleikum og aðstoðin sé til að mæta grunnþörfum. Fjárhagsaðstoð sé veitt einstaklingum og fjölskyldum sem hafi ónógar tekjur sér og sínum til framfærslu, sbr. 12. gr. og VI. kafla laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Fjárhagsaðstoð geti verið annars vegar almennur framfærslustuðningur og hins vegar stuðningur vegna sérstakra aðstæðna. Í 3. gr. reglnanna er svo kveðið á um skilyrði fjárhagsaðstoðar en þar segir meðal annars að tekjur umsækjanda fyrir tekjuskatt þurfi að vera undir viðmiðunarfjárhæðum fjárhagsaðstoðar skv. 9. gr. Einnig að fjárhagsaðstoð sem veitt sé á grundvelli rangra eða villandi upplýsinga sé ætíð endurkræf samkvæmt almennum reglum kröfuréttar. Þá segir að ef sannreynt sé við vinnslu máls að upplýsingar sem umsækjandi hafi vísvitandi veitt séu rangar eða villandi stöðvist afgreiðsla umsóknarinnar. Í alvarlegum tilvikum skuli málið tilkynnt til lögreglu. Að endingu kemur fram að kanna skuli til þrautar rétt umsækjanda til annarra greiðslna, s.s. frá almannatryggingum, atvinnuleysistryggingum, lífeyrissjóðum og sjúkrasjóðum stéttarfélaga. Ávallt skuli kanna möguleika á annarri aðstoð en fjárhagsaðstoð, s.s. ráðgjöf og leiðbeiningum, samhliða mati á rétti til fjárhagsaðstoðar.

Í 4. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð er fjallað um umsóknir og mat. Þar segir í 1. mgr. að leggja skuli fram umsókn í þjónustugátt Borgarbyggðar. Í umsókn skuli koma fram upplýsingar um umsækjanda, þar með talið lögheimili, fjölskyldugerð, nafn maka og barna á framfæri, upplýsingar um skráningu í nám. Umsækjanda beri að leggja fram dvalarleyfi í þeim tilfellum sem það eigi við. Afgreiðsla umsókna fari fram á afgreiðslufundi félagsþjónustu Borgarbyggðar. Að öllu jöfnu þurfi umsókn að berast á milli 20.-25. hvers mánaðar. Í 1. tölul. ákvæðisins segir meðal annars að umsókn skuli fylgja yfirlit yfir eignir og tekjur vegna síðastliðins árs, yfirlit yfir allar tekjur og aðrar greiðslur til umsækjanda og maka hans þann mánuð sem umsókn er lögð fram og mánuðinn á undan, þar með taldar greiðslur frá Tryggingastofnun ríksins, innlendum og erlendum lífeyrissjóðum, Vinnumálastofnun, sjúkrasjóðum stéttarfélaga, bönkum, sparisjóðum, lánastofnunum eða öðrum aðilum, auk mæðra- og feðralauna. Samkvæmt 5. tölul. getur fjölskyldusvið Borgarbyggðar, ef þörf krefur, aflað frekari upplýsinga um umsækjanda bæði frá innlendum og erlendum stofnunum, m.a. hjá skattayfirvöldum, atvinnurekendum, Tryggingastofnun ríkisins, Vinnumálastofnun, Útlendingastofnun, bönkum, sparisjóðum, og lífeyrissjóðum. Það skuli gert í samráði við umsækjanda.

Samkvæmt 5. gr. reglnanna ber umsækjandi ábyrgð á öflun gagna og upplýsinga sem ber að skila vegna umsóknar um fjárhagsaðstoð og að upplýsingarnar séu réttar. Őllum gögnum skal skilað í síðasta lagi tveimur vikum eftir að umsókn hefur verið undirrituð. Við meðferð umsóknar og ákvarðanatöku skal leitast við að hafa samvinnu og samráð við umsækjanda eftir því sem unnt er, að öðrum kosti umboðsmann hans ef við á.

Í 9. gr. framangreindra reglna er fjallað um tekjur umsækjanda. Í 1. mgr. ákvæðisins segir svo:

„Allar tekjur umsækjanda og maka ef við á, í þeim mánuði sem sótt er um og tveimur mánuðum undan eru taldar með við mat á fjárhagsaðstoð. Með tekjum er átt við allar innlendar og erlendar skattskyldar tekjur einstaklings og sambúðaraðila s.s. atvinnutekjur, aðrar skattskyldar tekjur, greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins, Sjúkratryggingum İslands eða sjúkrasjóðum stéttarfélaga, greiðslur úr lífeyrissjóðum, atvinnuleysisbætur, leigutekjur, verktakagreiðslur, greiðslur úr Fæðingarorlofssjóði og mæðra og feðralaun. Greiðslur vegna barna, húsnæðisbætur, sérstakur húsnæðisstuðningur, vaxtabætur, framlag vegna menntunar fyrir 18 til 20 ára einstaklinga, oftast greitt frá Tryggingarstofnun ríkisins teljast ekki til skattskyldra tekna. Að jafnaði skal miða við heildartekjur áður en tekjuskattur hefur verið dreginn frá.“

Reglur Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð ganga út frá því að nýta beri allar tekjur, aðrar en greiðslur vegna barna og húsnæðis-/vaxtabætur sér til framfærslu áður en fengin er fjárhagsaðstoð frá sveitarfélaginu. Fjárhagsaðstoðin er þannig neyðarúrræði fyrir þá sem hafa ekki aðgang að fjármunum sér til framfærslu. Sú regla á við um alla umsækjendur um fjárhagsaðstoð og því bendir ekkert til annars en að jafnræðis hafi verið gætt í máli kæranda.

Óumdeilt er að kærandi fékk laun að fjárhæð 52.300 kr. fyrir ágústmánuð 2025 og 243.978 kr. fyrir septembermánuð 2025 vegna starfa hennar hjá B og D. Launin voru greidd út eftir á, eða um mánaðarmót ágúst og september annars vegar og mánaðarmót september og október  hins vegar. Í byrjun ágúst og september 2025 fékk kærandi greidda óskerta fjárhagsaðstoð frá Borgarbyggð fyrir þá mánuði, en fjárhagsaðstoðin var fyrirframgreidd í samræmi við verklag sveitarfélagsins. Það var gert á grundvelli umsókna kæranda um fjárhagsaðstoð, annars vegar frá 19. júlí 2025 og hins vegar 24. ágúst 2025. Þann 26. ágúst 2025 hóf kærandi störf hjá B og hafði þá líkt og að framan greinir þegar fengið greidda fjárhagsaðstoð fyrir þann mánuð. Þann 13. september 2025 hóf kærandi svo störf hjá D. Kemur þá til skoðunar hvort kærandi hafi veitt rangar eða villandi upplýsingar um aðstæður sínar í þessum tveimur mánuðum sem hún var bæði með launatekjur og fjárhagsaðstoð, sbr. 23. gr. laga nr. 40/1991 og 3. gr. reglna Borgarbyggðar um fjárhagsaðstoð. Óumdeilt er að kærandi upplýsti Borgarbyggð ekki um störf sín og tekjur heldur komst sveitarfélagið að því þegar staðgreiðsluskrá hennar var sótt í kjölfar umsóknar hennar um fjárhagsaðstoð fyrir októbermánuð 2025, eða 22. september 2025. Úrskurðarnefndin telur ljóst að við útgreiðslu fjárhagsaðstoðar fyrir septembermánuð 2025 hafi ekki legið fyrir réttar upplýsingar um hagi kæranda, þ.e. að hún hefði þá þegar verið komin með starf hjá B. Með því að upplýsa sveitarfélagið ekki um það starf veitti kærandi að mati nefndarinnar rangar eða villandi upplýsingar í skilningi 23. gr. laga nr. 40/1991 og telur nefndin því rétt að kæranda beri að endurgreiða þá fjárhagsaðstoð sem hún fékk fyrir septembermánuð 2025. Hvað varðar ágúst 2025 fellst úrskurðarnefndin ekki á að fyrir hafi legið rangar eða villandi upplýsingar um aðstæður kæranda þann mánuð, enda var fyrsti vinnudagur hennar í lok þess mánaðar, eða sem fyrr segir 26. ágúst, en fjárhagsaðstoðin greidd út í byrjun mánaðarins.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Borgarbyggðar um að innheimta ofgreidda fjárhagsaðstoð fyrir ágúst 2025 felld úr gildi. Ákvörðun sveitarfélagsins um að innheimta ofgreidda fjárhagsaðstoð fyrir september 2025 er hins vegar staðfest.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Borgarbyggðar, dags. 19. desember 2025, um að innheimta ofgreidda fjárhagsaðstoð til A, fyrir ágúst 2025 er felld úr gildi. Ákvörðun sveitarfélagsins um að innheima ofgreidda fjárhagsaðstoð fyrir september 2025 er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir