30 apríl 2026

Úrskurður nr. 214/2026

Hinn 30. apríl 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 214/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU24120017

Kæra [...]

Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 3. desember 2024 kærði einstaklingur sem kveðst heita […], vera fæddur […] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 19. nóvember 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu lagði kærandi fram umsókn um alþjóðlega vernd 25. nóvember 2022. Kvaðst kærandi hafa komið í fylgd fullorðins karlmanns af arabískum uppruna sem hafi stjórnað för og ferðaleið hans og því hafi hann ekki vitað ferðaleið sína að fullu. Í skýrslunni kemur fram að grunur hafi vaknað um mansal þar sem kærandi hafi greint lögreglu frá því að á ákveðnum tímapunkti hafi verið bundið fyrir augu hans og hendur hans og fætur verið bundin. Kærandi kvaðst vera fæddur […] og vera […] ára gamall og hafi barnaverndarfulltrúi verið kallaður til. Í viðtali við barnaverndarfulltrúa hafi kærandi greint frá því að hafa dvalið í Grikklandi áður en hann hafi komið til Íslands. Hann hafi níu sinnum reynt að fara til Tyrklands en hafi alltaf verið neitað innkomu í landið þar til í tíunda skiptið þegar hann hafi fengið að fara inn í landið. Hann hafi höfuðkúpubrotnað árið 2017 og að hann ætti sex systkini, þar af tvær systur sem hafi verið myrtar af Al-Shabaab og fjóra bræður.

Kærandi var kallaður til aldursgreiningarviðtals hjá Útlendingastofnun sem fram fór hinn 6. janúar 2023. Niðurstöður aldursgreiningar voru kynntar kæranda og þáverandi talsmanni hans hinn 13. febrúar sl. Voru þær á þá leið að kærandi var metinn eldri en átján ára gamall.

Kærandi kom til efnisviðtals hjá Útlendingastofnun 2. maí 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera frá þorpinu Tugaarey í Qoryoley umdæmi í Neðra-Shabelle í Suður-Sómalíu og vera meðlimur minnihlutaættbálksins Madhibaan. Kvað kærandi meðlimi ættbálksins sæta mismunun í Sómalíu og móðir hans hafi orðið fyrir mismunun þar sem hún hafi gifst inn í minnihlutaættbálk en hún tilheyrði Garre ættbálknum. Kærandi kvaðst hafa flúið heimaríki af ótta við hryðjuverkasamtökin Al-Shabaab. Kærandi kvað Al-Shabaab hafa haft yfirráð á heimasvæði sínu og haft bækistöðvar í nágrannabæ sem kallaðist Hanti Wadaag. Í febrúar árið 2020 hafi samtökin þvingað eldri bróður kæranda til að ganga til liðs við samtökin og kvaðst kærandi ekki vita um afdrif hans eftir það. Samtökin hafi margsinnis reynt að fá kæranda til liðs við sig. Í júní árið 2021 hafi meðlimir samtakanna komið að heimili kæranda og reynt að þvinga hann til að ganga til liðs við samtökin en kærandi hafi neitað. Af þeim sökum hafi meðlimir samtakanna lamið kæranda með skotvopni með þeim afleiðingum að kærandi hafi fallið til jarðar og misst meðvitund. Þeir hafi ætlað að myrða kæranda en móðir kæranda hafi grátbeðið þá um að gera það ekki. Kærandi hafi verið meðvitundarlaus í þrjá til fjóra mánuði og móðir hans annast hann. Í apríl 2022, þegar kærandi hafi náð heilsu hafi móðir hans farið með honum til Mógadisjú þar sem þau hafi dvalið í mánuð ásamt móðursystur kæranda. Meðlimir Al-Shabaab hafi hringt í móður kæranda meðan þau hafi dvalið í Mógadisjú og tjáð henni að þeir vissu hvar þau væru og hafi hótað móður hans lífláti. Móðir kæranda hafi þá ákveðið að senda kæranda til Tyrklands og hafi hann yfirgefið heimaríki í maí 2022. Hann hafi farið frá Tyrklandi til Grikklands, þaðan til Serbíu og Austurríkis og loks til Íslands með aðstoð smyglara.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 3. janúar 2024, var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 529/2024 sem kveðinn var upp 23. maí 2024 var ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

Kærandi var þá kallaður aftur til viðtals þann 22. október 2024 þar sem kærandi lýsti m.a. nánar ferðalagi sínu frá Sómalíu til Íslands.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 3. desember 2024. Greinargerð barst kærunefnd 18. desember 2024.

Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi sé frá Qoryoley í Neðra-Shabelle í Sómalíu. Kærandi óttist hryðjuverkasamtökin Al-Shabaab í Sómalíu. Árið 2020 hafi Al-Shabaab neytt bróður kæranda til að ganga til liðs við samtökin. Kærandi viti ekkert um afdrif bróður síns eftir það. Al-Shabaab hafi einnig ítrekað reynt að fá kæranda til liðs við sig. Kærandi hafi neitað að ganga til liðs við samtökin og að lokum hafi meðlimir Al-Shabaab ráðist á kæranda vegna mótþróa hans. Í kjölfar árásarinnar hafi þeir einnig haft uppi hótanir um að drepa kæranda. Kærandi tilheyri minnihlutaættbálki Madhibaan. Hann hafi veikt bakland á heimasvæði sínu og eigi ekki ættingja á öðrum svæðum. Faðir kæranda og tvær systur séu látin auk þess sem að einn bróðir hans hafi horfið eftir að hafa verið neyddur til að ganga til liðs við Al-Shabaab. Aðrir meðlimir fjölskyldu kæranda búi við fátækt og erfiðar og hættulega aðstæður í Neðra-Shabelle. Kærandi hafi misst samband við móður sína eftir að hann yfirgaf Sómalíu.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Sómalíu mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og því mati mótmælt. Gerðar eru alvarlegar athugasemdir við trúverðugleikamat hvað varðar aðild kæranda að ættbálkinum Madhibaan. Að mati kæranda séu ekki forsendur til þess að draga þann þátt frásagnar hans í efa.

Einnig er trúverðugleikamati mótmælt hvað varðar fásögn kæranda af ofsóknum. Að mati kæranda eigi sú nákvæmni sem Útlendingastofnun krefji ríkisborgara Sómalíu um, hvað varðar staðhætti í þeirra eigin landi, sér ekki stoð í raunveruleikanum. Stofnunin gefi sér að þær spurningar sem hún leggi fyrir umsækjendur séu almenn þekking. Að mati kæranda hafi framburður hans að öllu verulegu leyti verið skýr, samkvæmur og trúverðugur. Frásögn kæranda af ofsóknum Al-Shabaab hafi verið í fullu samræmi við heimildir, þ.m.t. heimildir sem vísað sé til í hinni kærðu ákvörðun. Ljóst sé að ákaflega sjaldgæft sé að hægt sé að afla sönnunargagna um slíkar ofsóknir og því sé engin grundvöllur til að gera kröfu um það.

Kærandi gerir einnig kröfu um ítarlegri rannsókn á stöðu hans í ljósi gruns um að hann gæti verið fórnarlamb mansals. Kærandi hafi í viðtalinu upplýst um að hafa verið pyntaður af smyglurum, neyddur til sinna verkum fyrir smyglarana og að hafa orðið fyrir árás með hnífi hér á landi. Framangreint gefi tilefni til frekari rannsóknar. Útlendingastofnun virðist ekki hafa leitað eftir aðstoð af hálfu lögreglu eftir að úrskurður kærunefndar lá fyrir en lögreglu beri skylda til að veita Útlendingastofnun aðstoð, t.d. við mat á aðstæðum einstaklings sem grunur hefur vaknað um að geti verið fórnarlamb mansals.

Þá ítrekar kærandi athugasemdir úr fyrri greinargerð. Í greinargerð kæranda til Útlendingastofnunar dags. 16. maí 2023 er því mati Útlendingastofnunar að lagt sé til grundvallar að hann sé eldri en 18 ára mótmælt.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Ljóst sé að kærandi sé ungur og er á því byggt að heimildir um stöðu barna og ungmenna í Sómalíu geti átt við um kæranda þrátt fyrir að lagt yrði til grundvallar að hann sé eldri en 18 ára. Samkvæmt greiningu Flóttamannastofnunar geti börn á svæðum sem sé stjórnað af Al-Shabaab eða séu háð átökum við samtökin þurft á alþjóðlegri vernd að halda vegna ástæðuríks ótta við ofsóknir vegna aðildar að tilteknum þjóðfélagshóp, trúarbragða eða á öðrum viðeigandi grundvelli samkvæmt skilgreiningu Flóttamannasamningsins ásamt og vegna almennrar vangetu ríkisins til að veita vernd frá slíkum ofsóknum. Samkvæmt Flóttamannastofnun stundi Al-Shabaab það um alla Sómalíu að neyða fólk til liðs við samtökin, þ.m.t. börn og ungmenni, og notist í því skyni við hvata, áróður, hótanir, brottnám á fólki og ofbeldi. Fólk sem neiti boði um að ganga til liðs við Al-Shabaab eða að veita aðra aðstoð kunni að vera hótað og stimplað sem trúleysingjar sem hafni íslam og sharia lögum eða verið drepin. Kærandi vísar til leiðbeininga Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá árinu 2022 fyrir mat á verndarþörf umsækjenda um alþjóðlega vernd frá Sómalíu og til skýrslu EUAA sem feli í sér mat á þörf tiltekinna hópa fyrir alþjóðlega vernd. Í skýrslu EUAA um Sómalíu segi að þrátt fyrir að í flestum tilvikum eigi nýliðun sér stað á svæðum sem séu undir stjórn Al-Shabaab, þá eigi hún sér einnig stað á svæðum sem séu undir stjórn ríkisins. Í sömu skýrslu segi að Al-Shabaab hafi virka starfsemi um allt Neðra-Shabelle og að Neðra-Shabelle sé það svæði sem verði fyrir hvað mestum áhrifum Al-Shabaab. Þá segi að helsti markhópur Al-Shabaab séu karlmenn á aldrinum 12–24 ára og fram komi að samtökin séu mjög virk í nýliðun í Neðra-Shabelle. Þá segi að nauðungarnýliðun í Al-Shabaab teljist til ofsókna og hið sama geti átt við um afleiðingar þess að neita að ganga til liðs við samtökin. Við mat á áhættu beri að horfa til persónulegrar stöðu umsækjandans, m.a. þess að ungir karlmenn séu í meiri hættu. Einnig beri að líta til þess hvaðan þeir komi, hver áhrif Al-Shabaab séu á viðkomandi svæði og til stöðu umsækjandans með tilliti til ættbálks. Í greinargerð er á því byggt að persónuleg staða kæranda geri hann mjög líklegan til þess að Al-Shabaab muni reyna að gera hann að meðlim samtakanna eða refsa honum sýni hann þeim mótþróa, líkt og kærandi hafi greint frá að hafi átt sér stað. Þetta komi til af kyni hans og aldri, auk þess sem bakland hans sé veikt og hann njóti ekki verndar stærri ættbálka. Þá beri að geta þess að samtökin hafi þegar gert bróður kæranda að meðlim og haft í hótunum við kæranda eftir að hann hafi neitað að ganga til liðs við samtökin. Kærandi vísar til þess að hann sé af minnihlutaættbálki Madhibaan. Faðir hans væri af Madhibaan ættbálkinum en móðir hans af ættbálki Garre, sem væri hærra skrifaður ættbálkur. Samkvæmt skýrslu EUAA séu börn slíkra blandaðra hjónabanda álitin vera í minnihlutahópi og geti átt hættu á að verða ofsótt. Um minnihlutaættbálka segi í leiðbeiningum Flóttamannastofnunar að hópar á borð við Madhibaan verði fyrir kynþáttafordómum og mismunun og séu almennt í slæmri stöðu í Sómalíu. Vegna lágrar stöðu þeirra í samfélaginu og skorts á vernd eða aðstoð stærri ættbálka séu minnihlutahópar og minnihlutaættbálkar viðkvæmari fyrir því að lenda á vergangi vegna átaka og séu líklegri til að verða fyrir árásum í átökum en þeir sem séu af meirihlutahópum. Taka beri tillit til valdastöðu þjóðfélagshópa á viðkomandi svæði, forsögu um sambúð hópa á svæðinu og stöðu viðkomandi minnihlutahóps. Þar sem kærandi sé af ættbálki Madhibaan sé hann sérstaklega berskjaldaður gagnvart ofsóknum Al-Shabaab og eigi minni eða jafnvel enga möguleika á að njóta verndar í Sómalíu.

Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar útlendingamála nr. 57/2023 dags. 2. febrúar 2023 um vangetu yfirvalda til að veita borgurum Sómalíu vernd undan ofsóknum Al-Shabaab. Í niðurstöðum úrskurðarins þar sem nefndin hafði talið málsaðila eiga á hættu ofsóknir af hálfu Al-Shabaab taldi nefndin að með vísan til þeirra gagna sem hún hefur skoðað, að aðild málsaðilans að tilteknum minnihlutaættbálki myndi auka líkur þess að hann yrði sérstakt skotmark samtakanna, sbr. d-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Þá taldi kærunefnd að frásögn málsaðilans um að ekki væri hægt að fá vernd stjórnvalda í heimaríki vegna ofsókna af hálfu Al-Shabaab fengi stoð í þeim gögnum sem kærunefndin hefði skoðað. Telur kærandi að hið sama eigi við í máli hans. Þá vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar útlendingamála nr. 138/2023 dags. 16. mars 2023 er varðaði íbúa Mið-Shabelle í Sómalíu. Þar hafi, í umfjöllun um möguleika á flótta innan heimaríkis, verið vísað til fyrrnefndra leiðbeininga Flóttamannastofnunar sem hafa hvatt ríki til að endursenda ekki einstaklinga til Mið-Sómalíu eða suðurhluta landsins. Segir að í leiðbeiningunum sé fjallað um mögulegan innri flutning til ákveðinna svæða í Sómalíu, s.s. Mógadisjú, Puntlands og Sómalílands. Flutningur þangað sé þó afar erfiður og almennt sé ekki sanngjarnt að ætlast til að einstaklingur setjist að annars staðar í Sómalíu nema ljóst sé að hann muni njóta stuðnings fjölskyldu sinnar eða ættbálks. Þá sé staða einstaklinga sem tilheyri minnihlutahópum eða minnihlutaættbálkum sérstaklega erfið.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Í fyrrnefndum leiðbeiningum segi að á tilteknum svæðum í Sómalíu sé ástandið svo alvarlegt að viðbótarvernd geti átt við óháð persónulegri stöðu umsækjanda. Eigi það ekki við geti mat á sérstaklega viðkvæmri stöðu ásamt eðli og umfangi ofbeldisins leitt í ljós alvarlega og persónubundna hættu gagnvart lífi umsækjandans. Kærandi sé frá Qoryoley í Neðra-Shabelle í Sómalíu og sé af minnihlutaættbálki Madhibaan. Hann hafi upplifað ofsóknir Al-Shabaab. Neðra-Shabelle sé lýst sem miklu hernaðarlegu átakasvæði. Þar sé einn mesti fjöldi fólks á vergangi (IDP) í Sómalíu. Al-Shabaab sé sagt búa yfir virku áhrifaneti í Neðra-Shabelle og standa að baki árásum, taka stjórn á vegum og stunda skattheimtu. Al-Shabaab fari með stjórn á stórum svæðum í suður- og suðvesturhlutum héraðsins. Þrátt fyrir að ríkið og African Union séu sögð fara með stjórn í borgum á tilteknum svæðum, þar á meðal Qoryoley, séu Al-Shabaab sagðir fara með stjórn á dreifbýlissvæðum í nágrenni þeirra eða að átök eigi sér stað um slík svæði. Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar útlendingamála nr. 138/2023, dags. 16. mars 2023. Í málinu hafi einstaklingi frá Mið-Shabelle verið veitt viðbótarvernd vegna almenns ástands þar. Kærandi telur eðli þeirra átaka sem eigi sér stað í Mið- og Neðra-Shabelle sambærilegt, en tölur varðandi mannfall, hvers konar öryggisatvik og fólk á vergangi séu mun hærri í Neðra-Shabelle. Samkvæmt heimildum hafi átök farið vaxandi í Sómalíu.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Vísað er til félagslegrar stöðu kæranda og fjölskyldu hans. Kærandi hafi hvorki stundað atvinnu né nám þegar hann yfirgaf Sómalíu. Hann glími við ýmis heilsufarsvandamál. Höfuðkúpa hans sé brotin eftir árás Al-Shabaab. Sömu áverkar hafi haft áhrif á getu hans til að tala, sjá og hreyfa fingur. Í framhaldsviðtali hafi kærandi einnig greint frá því að hafa verið pyntaður af smyglurum á flótta sínum frá Sómalíu. Þá hafi hann orðið fyrir líkamsárás á Íslandi þar sem hann hafi verið stunginn með hníf. Ljóst sé að kærandi myndi búa við ákaflega erfiðar félagslegar aðstæður í heimaríki, einkum í ljósi þess alvarlega öryggisástands sem ríki í heimahéraði hans og þess að hann tilheyri hópi sem sé mismunað og njóti ekki verndar.

Með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

Alþjóðleg vernd

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi ekki lagt fram neitt sem til þess sé fallið að sanna á honum deili og hann hafi því ekki sannað hver hann sé með fullnægjandi hætti. Var því leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli mats á trúverðugleika. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar að ekki væri sérstök ástæða til að ganga út frá öðru en að kærandi kynni hugsanlega að vera frá eða hafa einhvertíma dvalist í Qoryooley umdæmi og skyldi því álitinn vera ríkisborgari Sómalíu, en auðkenni hans væri að öðru leyti óupplýst. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé sómalskur ríkisborgari og að hann sé hugsanlega frá eða hafi einhvertíma dvalist í Qoryooley umdæmi. Að öðru leyti er auðkenni kæranda óljóst.

Mat á aldri, sbr. 113. gr. laga um útlendinga

Í 3. mgr. 26. gr. laga um útlendinga segir m.a. að ef grunur vaknar um að umsækjandi sem segist vera fylgdarlaust barn sé lögráða, og að ekki er hægt að staðfesta það á óyggjandi hátt, skuli gerð, eins fljótt og kostur er, aldursgreining samkvæmt 113. gr. laganna. Í 1. mgr. 113. gr. laga um útlendinga er kveðið á um að ef grunur leiki á að umsækjandi um alþjóðlega vernd eða umsækjandi um dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar villi á sér heimildir við meðferð máls eða segi rangt til um aldur við meðferð máls geti viðkomandi stjórnvald lagt fyrir útlending að hann gangist undir líkamsrannsókn til þess að ákvarða aldur hans. Niðurstaða úr slíkri líkamsrannsókn skuli metin í samhengi við önnur atriði málsins og vafi metinn umsækjanda í hag. Samkvæmt 2. mgr. 113. gr. er óheimilt að þvinga viðkomandi til að gangast undir aldursgreiningu. Neiti útlendingur án fullnægjandi ástæðu að gangast undir aldursgreiningu skal honum gerð grein fyrir því hvaða áhrif neitun getur haft á meðferð málsins. Synjun á umsókn um alþjóðlega vernd getur ekki byggst á því eingöngu að viðkomandi hafi neitað að undirgangast aldursgreiningu. Í 1. mgr. 40. gr. reglugerðar um útlendinga, sbr. 3. mgr. 113. gr. laga um útlendinga, kemur jafnframt fram að við ákvörðun á aldri skuli fara fram heildstætt mat á aðstæðum einstaklings og frásagnar af ævi hans en auk þess megi beita líkamsrannsókn til greiningar á aldri. Leiki grunur á að umsækjandi segi rangt til um aldur skuli framkvæma líkamsrannsókn til greiningar.

Samkvæmt framansögðu hefur löggjafinn ákveðið að stjórnvöld á sviði útlendingamála skuli beita tilteknum rannsóknaraðferðum þegar upplýsa þarf um aldur umsækjanda um alþjóðlega vernd. Þá hefur löggjafinn jafnframt ákveðið að mat á aldri skuli vera heildstætt og vera byggt, eftir atvikum, á fleiri gögnum en líkamsrannsókn.

Við meðferð málsins kvaðst kærandi vera fæddur […] en lagði engin gögn fram sem staðfestu auðkenni hans. Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun var kæranda leiðbeint um að leggja fram gögn sem staðfestu fæðingardag hans eða með öðrum hætti auðkenni hans. Kvaðst kærandi ekki getað útvegað slík gögn. Hinn 4. nóvember 2022 mætti kærandi ásamt löglærðum talsmanni sínum til Útlendingastofnunar og veitti samþykki fyrir aldursgreiningu. Kærandi undirgekkst aldursgreiningu 11. janúar 2023, sem fólst í stafrænni röntgenbreiðmynd og sérmynd af jöxlum og framtönnum. Þá var tekin röntgenmynd af hönd og úlnlið kæranda. Í niðurstöðum aldursgreiningar, dags. 22. janúar 2023, kemur fram að kærandi sé eldri en 18 ára. Hinn 13. febrúar 2023 kom kærandi í viðtal hjá Útlendingastofnun, ásamt löglærðum talsmanni sínum, þar sem honum voru kynntar niðurstöður aldursgreiningarinnar og tilkynnt að með hliðsjón af niðurstöðum hennar, gögnum málsins og þess að kærandi hafi ekki getað lagt fram skilríki sem sanni á honum deili eða aldri hans var það mat Útlendingastofnunar að farið yrði með mál hans sem mál fullorðins einstaklings. Kærandi kvaðst ekki hafa neinar athugasemdir við niðurstöður aldursgreiningar. Talsmaður kæranda bókaði að það þýddi þó ekki að kærandi féllist á niðurstöðurnar.

Í greinargerð mótmælir kærandi því mati Útlendingastofnunar að kærandi sé eldri en 18 ára. Kærunefnd ítrekar að aldursgreining kæranda byggir annars vegar á mati á tönnum kæranda og hins vegar á mati á þroskastigi handa og úlnliðs. Niðurstöður beggja þessara greininga hafi verið að kærandi væri eldri en 18 ára. Líkt og fram kemur í aldursgreiningarskýrslu kæranda er nokkrum rannsóknaraðferðum beitt til að aldursgreina umsækjendur og eru þau viðmið sem lögð eru til grundvallar talin gefa raunsanna mynd af aldri barna og unglinga. Þá hefur kærandi ekki lagt fram gögn umræddum fullyrðingum sínum til stuðnings. Samkvæmt niðurstöðu aldursgreiningarinnar hníga öll rök að því að kærandi sé eldri en 18 ára.

Þegar litið er með heildstæðum hætti til gagna málsins, þ. á m. aldursgreiningar, frásagnar kæranda og skorts á gögnum til að staðfesta auðkenni hans, telur kærunefnd ekki forsendur til annars en að leggja til grundvallar að kærandi hafi verið eldri en 18 ára þegar hann lagði fram umsókn sína um alþjóðlega vernd hér á landi. Þá verður að mati kærunefndar, ekki talið að vafi leiki þar á í skilningi 2. málsl. 1. mgr. 113. gr. laga um útlendinga.

Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Sómalíu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

2024 Country Reports on Human Rights Practices – Somalia (US Department of State, 12. ágúst 2025);
2023 Country Reports on Human Rights Practices – Somalia (US Department of State, 23. apríl 2024);
2022 Country Reports on Human Rights Practices – Somalia (US Department of State, 20. mars 2023);
2023 Report on International Religious Freedom: Somalia (US Department of State, 1. júlí 2024);
2024 UNICEF Somalia Annual Report (UNICEF Somalia, 28. febrúar 2025);
Access to Land and Tenure Documents. A situational analysis of minority groups in SouthWest, Jubaland and Puntland States of Somalia (Norwegian Refugee Council (NRC), febrúar 2025);
Amnesty International Report 2022/23 – Somalia (Amnesty International, 27. mars 2023);
Amnesty International Report 2024 – The State of the World’s Human Rights; Somalia 2024 (Amnesty International, 29. apríl 2025);
Amnesty International Report 2023 – The State of the World’s Human Rights; Somalia 2023 (Amnesty International, 24. apríl 2024);
Assessment Report on Minority Groups – Somalia 2025 (Minority Empowerment & Development Agency (MEDA, 27. febrúar 2025);
Benadir Regional Report 2020, Somali Health and Demographic Survey (SHDS) (Somalia National Bureau of Statistics, júlí 2021);
BTI 2024 Country Report – Somalia (Bertelsmann Stiftung, 19. mars 2024);
Challenges Facing the Health System in Somalia and Implications for Achieving the SDGs (European Journal of Public Health, 30. september 2020);
Clans in Somalia (Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation (ACCORD), desember 2009);
Country Background Note – Somalia (UK Home Office, desember 2020);
Country Guidance: Somalia (EUAA, október 2025);
Country Guidance: Somalia (EUAA, ágúst 2023);
Country of Origin Information – Somalia: Health care services in Mogadishu (Danish Immigration Service, mars 2024);
Country of Origin Information – Somalia: Health care services in Mogadishu (Danish Immigration Service, febrúar 2025);
Country of Origin Information – Somalia: Health System (Danish Immigration Service, nóvember 2020);
Country Policy and Information Note – Somalia: Al-Shabaab (UK Home Office, nóvember 2020);
Country Policy and Information Note – Somalia: Humanitarian situation in Mogadishu (UK Home Office, júlí 2025);
Country Policy and Information Note – Somalia: Majority clans and minority groups in south and central Somalia (UK Home Office, janúar 2019);
Country Policy and Information Note: Somalia – Mogadishu: Al Shabab and the security situation (UK Home Office, júní 2025);
Country Policy and Information Note: Security and humanitarian situation in Mogadishu, Somalia (UK Home Office, maí 2022);
Country Reports on Terrorism 2023 – Somalia (US Department of State, 12. desember 2024);
DFAT Country Information Report Somalia (DFAT, 13. júní 2017);
EASO COI Report: Somalia Actors (EUAA, 1. júlí 2021);
EASO Country of Origin Information Report: Somalia – Targeted profiles (EUAA, 19. september 2021);
EUAA, COI Report – Somalia: Country Focus (EUAA, maí 2025);
EUAA, COI Report – Somalia: Security Situation, EUAA, febrúar 2023;
EUAA, COI Report – Somalia: Security Situation (EUAA, maí 2025);
Fråga – svar. Somalia. Allmän information om staden Qoryooley samt säkerhetsläget (Migrationverket, 14. apríl 2014);
Freedom in the World 2025 – Somalia (Freedom House, 2025);
Freedom in the World 2024 – Somalia (Freedom House, 2024);
Genelogical Table of Somali Clans (UNHCR Somalia);
Humanitarian Needs Overview 2023 – Somalia (OCHA, 8. febrúar 2023);
International Protection Considerations with Regard to People Fleeing Somalia (UNHCR, 6. september 2022);
June 2025 Somalia Control Map & Timeline: Al-Shabaab Resurgence, ISIS Retreat, Jubaland Defiant (Political Geography Now, 19, júní 2025, kort þarfnast áskriftar);
Key socio-economic indicators (EUAA, september 2021);
Protection of Civilians: Building the Foundation for Peace, Security and Human Rights in Somalia (OHCHR, UNSOM, 10. desember 2017);
Qoryooley – Community Stabilization Index Neðra-Shabelle (Alþjóðlega fólksflutningsstofnunin (IOM), janúar 2022);
Query response on Somalia: Al-Shabaab (2021 – March 2023) (leadership, objectives, structure; recruitment; areas of operation and activities; financing; attacks; targets; capacity to track individuals; state response) (Immigration and Refugee Board of Canada, 7. mars 2023);
Query response on Somalia: Low status groups (Landinfo, 12. desember 2016);
Reply by the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) in response to request for guidance on the application of the internal flight or relocation alternative, particularly in respect of Mógadisjú, Somalia (UNHCR, 25. 6. september 2013);
Situation in Somalia: Report of the Secretary-General (UN Security Council, 8. febrúar 2022);
Situation in Somalia: Report of the Secretary-General (UN Security Council, 15. júní 2023);
Situation in Somalia: Report of the Secretary-General (UN Security Council, 3. júní 2024);
Situation in Somalia: Report of the Secretary-General (UN Security Council, 30. september 2025);
Somali army takes over key city in Southwest as state leader resigns (Al Jazeera, 31. mars 2026);
Somalia's South West state says it has severed ties with the federal government (Reuters, 17. mars 2026);
Somalia: Al-Shabaab and local employees of AMISOM, the UN and other international organisations (Landinfo, 2. júní 2015);
Somalia. Al-Shabaab areas in Southern Somalia (Landinfo, 21. maí 2019);
Somalia: Al-Shabaab Regains Lost Territories as Tax Dispute Halts Counter-Insurgency Operation (ACLED, 2. júní 2023);
Somalia: Basisinfo (Landinfo, 22. mars 2021);
Somalia: Counter-Insurgency Operation Gains Regional Support in Phase Two as al-Shabaab Attacks and Political Differences Persist (ACLED, 21. apríl 2023);
Somalia country profile (BBC, 2. janúar 2024);
Somalia: Defection, desertion and disengagement from Al-Shabaab (EUAA, 13. febrúar 2023);
Somalia: Det generelle voldsbildet og al-Shabaabs aktivitet i ulike deler av landet (Landinfo, 3. júní 2021);
Somalia: Ekteskap og skilsmisse (Landinfo, 26. ágúst 2024);
Somalia: Fact-Finding Mission to Mogadishu in March 2020 – Security situation and humanitarian conditions in Mogadishu (Finnish Immigration Service, 7. ágúst 2020);
Somalia. Impact of clan conflicts (ACAPS (Assessment Capacities Project), 19. mars 2025);
Somalia: Information on the Degodia clan, including distinguishing features, locations, occupations and position in the clan hierarchy; treatment (2014 – August 2016) Immigrations and Refugee Board of Canda, 2. September 2016;
Somalia: Kampene i Mogadishu den 25. April 2021 og sikkerhetssituasjonen i byen etter dette (Landinfo, 15. júní 2021);
Somalia. Key crises to watch in 2023 (Acaps, 14. apríl 2023);
Somalia: Klan, familie, migrasjon og bistand ved (re)etablering (Landinfo, 24. júní 2020);
Somalia; Major political, security, and humanitarian developments [q24-2025] (EUAA, 13. ágúst 2025);
Somalia – Security situation (EUAA, 21. febrúar 2023);
Somalia – Security situation update (EUAA, 25. apríl 2023):
Somalia Situation Reports 2023 (UNICEF, 9. september 2023);
The World Factbook – Somalia (CIA, síðast uppfært 19. Janúar 2026);
Vefsíða Minority Rights Group – Occupational groups in Somalia (https://minorityrights.org/communities/occupational-groups/, síðast uppfært í nóvember 2024) og
Vefsíða Minority Rights Group – Somalia (https://minorityrights.org/country/somalia/, síðast uppfært í nóvember 2024).

Sómalía er sambandslýðveldi með rúmlega 20 milljónir íbúa. Ríkið lýsti yfir sjálfstæði frá Bretum og Ítölum þann 1. júlí 1960. Hinn 20. september 1960 gerðist Sómalía aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1990. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis árið 1975 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1990. Sómalía fullgilti samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 2015 og samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks árið 2019.

Í skýrslu EUAA frá árinu 2016 kemur fram að árið 1991 hafi brotist út borgarastyrjöld í Sómalíu eftir að vopnaðir andspyrnuhópar hafi steypt þáverandi forseta landsins, Siad Barre, og ríkisstjórn hans af stóli. Næstu ár hafi einkennst af miklum átökum og lögleysu í landinu án þess að starfhæf ríkisstjórn væri við völd. Í ágúst 2012 hafi fyrsta varanlega alríkisstjórnin verið mynduð frá því borgarastyrjöldin hafi hafist. Frá árinu 2009 hafi átök verið bundin við mið- og suðurhluta Sómalíu á milli ríkisstjórnar landsins og bandamanna þeirra annars vegar og íslamskra öfgahópa hins vegar, einkum Al-Shabaab, sem hafi náð stjórn á nokkrum svæðum í landinu. Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 beri hryðjuverkasamtökin Al-Shabaab m.a. ábyrgð á fjölda hryðjuverkaárása síðustu ár í Sómalíu sem kostað hafi hundruð óbreyttra borgara lífið. Samkvæmt skýrslu öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna frá því í maí 2020 sé almennt öryggisástand í Sómalíu sveiflukennt. Megi rekja það til aukningar hryðjuverkaárása í landinu, fjölgunar glæpa og vopnaðra átaka sem hafi verið viðvarandi frá því í janúar 2020. Al-Shabaab hafi aukið árásir sínar í Mógadisjú og í Boosasoo í Bari héraði í Puntlandi. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2025 áttu sér stað tæp sex þúsund svokölluð öryggisatvik frá apríl 2023 til mars 2025, þ.e. bardagar, sprengingar og ofbeldi, m.a. gagnvart almennum borgurum. Hafi slík atvik verið að meðaltali 250 á mánuði.

Fram kemur í skýrslu EUAA frá júní 2022 að Al-Shabaab séu sómölsk herská samtök íslamskra súnnísalafi jihadista sem hafi myndast upp úr síðustu aldamótum. Sameiginleg hugmyndafræði samtakanna sé að berjast á móti ríkisstjórn landsins sem sé studd af vestrænum öflum. Til að fjármagna samtökin haldi þau úti margvíslegri skattheimtu við eftirlitsstöðvar og á ýmsar afurðir, kúgi fé af fyrirtækjum, leggi á innflutningsskatt í helstu höfnum og á fasteignafélög.

Í skýrslu Landinfo frá árinu 2019 kemur fram að Al-Shabaab hafi tekið yfir stjórn stærsta hluta suður-Sómalíu árin 2008 til 2010. Á árunum 2011 til 2015 hafi friðargæsla Afríkuþjóða í Sómalíu (e. The African Union Mission in Somalia (AMISOM)) studd m.a. af Sameinuðu þjóðunum, og fleiri samtök stjórnvalda tekist að ná stjórn á Mógadisjú og öðrum bæjum suður-Sómalíu. Markmið AMISOM sé m.a. að draga úr hættunni sem stafi af Al-Shabaab og koma á stöðugleika og öryggi í landinu. Þrátt fyrir það hafi Al-Shabaab náð yfirráðum yfir nokkrum bæjum í suðurhluta landsins að nýju á árunum 2016 og 2017. Al-Shabaab hafi umfangsmikið net uppljóstrara og bandamanna sem fari tiltölulega frjálslega um á svæðum þar sem sómölsk yfirvöld hafi ekki yfirtekið. Hópar Al-Shabaab starfi í litlum hreyfanlegum hópum sem hægt sé að safna saman t.d. til þess að gera árásir. Slíkir hópar séu sérstaklega virkir í kringum svæði sem sómölsk yfirvöld og stuðningsmenn þeirra hafi yfirráð yfir.

Samkvæmt skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá árinu 2025 er árangursrík vernd stjórnvalda á yfirráðasvæðum Al-Shabaab ekki tiltæk. Í höfuðborg Sómalíu, Mógadisjú, og á öðrum þéttbýlisstöðum þar sem ríkisstjórnin sé við völd séu öryggissveitir veikburða sökum skorts á fjármagni, fullnægjandi búnaði og skorts á þjálfun starfsmanna. Í skýrslu Landinfo frá árinu 2018 kemur fram að sómalska lögreglan (e. Somali Police Force) sé virk og sýnileg í Mógadisjú. Megináhersla lögreglunnar sé að vernda stofnanir ríkisins gegn árásum Al-Shabaab. Aftur á móti hafi lögreglan takmarkaða getu til að vernda einstaklinga gegn ofbeldi, þ.m.t. að rannsaka, ákæra og refsa fyrir ofbeldisbrot. Þá kemur fram að spilling sé útbreidd meðal lögreglu og hjá dómstólum. Í skýrslu danskra innflytjendayfirvalda frá 2020 kemur fram að Al-Shabaab fremji flest brot gegn óbreyttum borgurum í suður- og mið-Sómalíu. Í skýrslu öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna frá október 2024 kemur fram að sprengjuárásir séu ógn við almenning í Sómalíu og óbreyttir borgarar um þriðjungur skráðra mannfalla á tímabilinu frá ágúst 2023 til júlí 2024. Fram kemur að óbreyttir borgarar hafi ekki verið bein skotmörk sprengjuárásanna.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá janúar 2019 kemur fram að ættbálkakerfið sé mikilvægur hluti af auðkenni íbúa Sómalíu og að kerfið hafi áhrif á alla þætti samfélagsins. Ættbálkakerfið sé stigskipt en neðst í stigskiptingunni séu fátækir ættbálkar og minnihlutahópar sem tilheyri ekki ættbálkasamfélaginu. Í leiðbeiningum EUAA frá ágúst 2023 kemur fram að í Sómalíu séu fimm stærstu ættbálkarnir Darood, Hawiye, Isaaq, Dir og Rahanwyen (sem samanstendur af ættbálkunum Digil og Mirifle). Samkvæmt UNHCR eru þeir ættbálkar sem eru í minnihluta í Sómalíu; Bantu/Jareer Bravense, Rerhamar, Bajuni, Eeyle, Jaaji/Reer Maanyo, Barawani, Galgala, Tumaal, Yibir/Yibron og Midgan/Gaboye. Það að tilheyra ættbálki sem sé í minnihluta leiði ekki sjálfkrafa til þess að einstaklingur sé í hættu á að verða fyrir ofsóknum. Í skýrslu EUAA frá 2021 kemur fram að Madhibaan og Muuse Diriye hafi verið nefndir Midgan en því hafi síðan verið skipt út fyrir Gabooye og sé það heiti notað í dag sem samheiti yfir hópana tvo. Fram kemur að þjóðfélagshópurinn sé fjölmennasti minnihlutahópur atvinnulífsins í norðvestur hluta Sómalíu. Meðlimir þjóðfélagshópsins séu jafnframt búsettir í Eþíópíu, Puntlandi, Sómalílandi og suðurhluta Sómalíu, aðallega í Mógadisjú. Þjóðfélagshópurinn teljist til viðkvæmra hópa í landinu og flestir meðlimir hans séu verkafólk, t.d. skósmiðir, sútarar og hárskerar. Þá hafi þeir verið bendlaðir við tiltekin atvinnuverkefni sem meirihlutaættbálkar hafi fyrirlitið, s.s. veiði á villtum dýrum, framleiðslu á leðri og skóm, leirgerð og konur sem starfi sem heilarar og ljósmæður. Meðlimir þjóðfélagshópsins njóti takmarkaðrar verndar um alla Sómalíu og sæti áreitni og kúgun í skjóli refsileysis, einkum í Sómalílandi og Suður-Sómalíu. Þá skorti meðlimi Gabooye aðgang að formlegri menntun, efnahagslegum auðlindum og séu að mestu útilokaðir frá stjórnmálum. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2022 er hjónaband á milli meðlima minnihlutahópa, m.a. Madhibaan, og meðlima meirihlutaættbálka forboðinn. Eigi það sér stað leiði það oft til ofbeldisfullra átaka. Hjónabönd milli meirihlutaættbálka og minnihlutahópa í Mógadisjú og Kismayo valdi ekki eins miklum erfiðleikum eins og annars staðar í Sómalíu. Í átökum við meirihlutahópa sé Gabooye í veikari stöðu alls staðar í Sómalíu. Opinberar stofnanir sem sé stjórnað af meirihlutaættbálkum veiti meðlimum minnihlutahópanna ekki vernd gegn óréttlæti eða brotum sem þeir hafi mátt þola.

Neðra-Shabelle stjórnsýslusvæðið er staðsett í Suð-vestur fylki í Sómalíu. Höfuðborg Neðri-Shabelle er Marka en borgin Baraawe er opinber höfuðborg Suðvestur-fylkis. Í skýrslu EUAA frá maí 2025 kemur fram að Neðra-Shabelle sé þekkt fyrir að vera aðal landbúnaðarsvæði landsins og sé mikilvægt vegna staðsetningar sinnar við tvo aðalvegi sem tengi Mógadisjú við Baidoa og Kismayo, sem og vegna hafnarborganna Marka og Baraawe. Þá kemur fram að Neðra-Shabelle skiptist í sjö héruð: Marka, Wanla Weyn, Afgooye, Qoryooley, Baraawe, Kurtunwaarey og Sablaale. Íbúafjölda Neðra-Shabelle hafi verið lýst sem mjög fjölbreyttum og flóknum, sem samanstandi af fjölda Digil-Mirifle undirættbálka, Biyomaal (Dir) ættbálknum í kringum Marka og fjölmörgum Hawiye ættbálkum í austri. Neðra-Shabelle hafi verið lýst sem einu af svæðunum í Sómalíu þar sem yfirráð Al-Shabaab hafi verið hvað sterkust, meðal annars vegna einangrunar frá mannúðaraðstoð, valdbeitingar samtakanna gegn íbúum sem séu krafðir um skattheimtu í formi uppskeru og hárrar tíðni barnsrána í þeim tilgangi að þvinga þau í raðir samtakanna. Fram kemur að tilraunir til að berjast gegn Al-Shabaab hafi verið takmarkaðar við einstaka loftárásir frá og með byrjun árs 2024. Á síðari mánuðum 2024 hafi þó átt sér stað nokkrar öryggisaðgerðir sem hafi beinst að vígi, felustöðum og eftirlitsstöðvum Al-Shabaab, og hafi fregnir meðal annars hermt að háttsettur foringi innan Al-Shabaab og tugir bardagamanna samtakanna hafi látist í loftárásum. Fram kemur að samkvæmt Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR PRMN) hafi 78.367 einstaklingar nýlega lagst á flótta innanlands frá svæðum í Neðra-Shabelle vegna átaka eða óöryggis. Á héraðsstigi hafi mestir flutningar orðið frá Kurtunwaarey og Qoryoley til annarra svæða en 16.824 manns hafi flúið frá fyrrnefndu umdæmi og 12.344 frá því síðarnefnda. Þá kemur fram að á árinu 2024 hafi ofbeldi milli ættbálka aukist verulega. Mikil spenna hafi verið á milli ættbálkahópa á svæðunum Baraawe, Qoryooley og Wanla Weyn, sem hafi stigmagnast í vopnað ofbeldi í júní-júlí 2024, þar á meðal átök í Qoryooley milli Jiido og Garre ættbálkanna, sem báðir séu hluti af Digil höfuðættbálknum, þar sem að minnsta kosti tveir hafi látist. Fréttamiðlar herma að í mars 2026 hafi Suð-vestur fylki slitið tengslum við stjórnvöld í Mogadishu. Síðar í sama mánuði hafi sómalski herinn náð yfirráðum í Baidoa, stærstu borg fylkisins, sem hafi leitt til þess að forseti fylkisins hafi sagt af sér.

Í framangreindum gögnum, m.a. skýrslu danskra útlendingayfirvalda frá árinu 2020, kemur fram að heilbrigðiskerfi Sómalíu sé í grunninn einkavætt og þó svo að það hafi tekið töluverðum framförum á undanförnum árum séu töluverðar áskoranir um landið allt, sérstaklega í dreifbýli þar sem aðgengi sé slæmt og skortur sé á heilbrigðisvörum. Ekkert miðlægt heilbrigðiskerfi sé í Sómalíu og sérhæfðar læknismeðferðir takmarkaðar. Þá sé aðgengi að lyfjum takmarkað og engin umsjón eða eftirlit með gæðum og öryggi þeirra. Í skýrslu danskra innflytjendayfirvalda frá 2024 kemur fram að í Mógadisjú hafi almennir borgarar aðgengi að heilbrigðisþjónustu og sé ekki mismunað á grundvelli þjóðernis eða ættbálks. Þá sé öll opinber heilbrigðisþjónusta gjaldfrjáls en þó geti einstaklingar þurft að greiða óformleg gjöld og greiðslur til starfsmanna. Í borginni hafi orðið aukning á einkarekinni heilbrigðisþjónustu og gæði slíkrar þjónustu séu almennt betri en á opinberum heilsustofnunum. Þrátt fyrir takmarkað aðgengi að lyfjum þá megi nálgast fjölda nauðsynlegra lyfja í apótekum í Mógadisjú.

Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann óttist ofsóknir af hálfu hryðjuverkasamtakanna Al-Shabaab sem hafi beitt hann ofbeldi og hótunum. Þá byggir kærandi á því að hann tilheyri minnihlutaættbálki.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum viðtala hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera fæddur og uppalinn í þorpinu Tugaarey í Qoryoley umdæmi, sem sé í Neðra-Shabelle stjórnsýslusvæði í Suð-vestur fylki í Sómalíu. Í hinni kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að stofnunin hafi ekki talið ástæðu til að láta kæranda þreyta tungumála- og staðháttapróf. Í því sambandi vísaði stofnunin til tölvubréfs frá tungumálaþjónustunni Verified sem framkvæmir prófin, dags. 2. ágúst 2023. Taldi Útlendingastofnun því tungumála- og staðháttapróf að verulega takmörkuðu leyti geta veitt vísbendingar um það hvert umsækjandi kynni að eiga uppruna sinn að rekja. Útlendingastofnun taldi kæranda ekki hafa tekist að greina frá staðháttum í og í kringum meint heimaþorp sitt, Tugaarey, með skýrum og ítarlegum hætti. Þrátt fyrir það taldi stofnunin ekki ástæðu til að ganga út frá öðru en að kærandi kynna hugsanlega að vera frá eða hafa einhvertíma dvalist í Qoryooley umdæmi og skyldi því álitinn vera ríkisborgari Sómalíu. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja niðurstöðu Útlendingastofnunar að þessu leyti. Verður lagt til grundvallar að kærandi hafi dvalið í dreifbýli í Qoryooley umdæmi.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kvað kærandi ástæðu flótta síns hafa verið vegna ofsókna af hálfu hryðjuverkasamtakanna Al-Shabaab og mismununar sem ættbálkur hans sætti sem minnihlutaætbálkur. Kærandi kvað Al-Shabaab hafa haft yfirráð á heimasvæði sínu og haft bækistöðvar í nágrannabæ sem kallaðist Hanti Wadaag. Í febrúar árið 2020 hafi samtökin þvingað eldri bróður kæranda til að ganga til liðs við samtökin og hann viti ekki um afdrif hans eftir það. Kærandi kvað samtökin margsinnis hafa reynt að fá sig til liðs við samtökin. Í júní árið 2021 hafi meðlimir samtakanna komið að heimili kæranda og reynt að þvinga hann til að ganga til liðs við samtökin en kærandi hafi neitað. Af þeim sökum hafi meðlimir samtakanna lamið kæranda með skotvopni með þeim afleiðingum að kærandi hafi fallið til jarðar og misst meðvitund. Þeir hafi ætlað að myrða kæranda en móðir kæranda hafi grátbeðið þá um að gera það ekki. Kærandi hafi verið meðvitundarlaus í þrjá til fjóra mánuði og móður hans hafi annast hann. Í apríl 2022, þegar kærandi hafi náð heilsu hafi móðir hans farið með honum til Mógadisjú þar sem þau hafi dvalið í mánuð ásamt móðursystur kæranda. Al-Shabaab hafi hringt í móður kæranda meðan þau hafi dvalið í Mógadisjú og tjáð henni að þeir vissu hvar þau væru og hótað móður hans lífláti. Móðir kæranda hafi þá ákveðið að senda kæranda til Tyrklands. Af landakorti Political Geography Now, frá 19. júní 2025, má ráða að ATMIS samtökin og stjórnvöld í Sómalíu fari með stjórn í borgunum Qoryooley, Marka, Janale og Bulo en Al-Shabaab fari hins vegar með stjórn yfir bæjunum Kurtunwaarey, Mubarak og Awdhegle. Á vef Political Geography Now kemur fram að talsverðar breytingar hafi orðið á yfirráðasvæðum í Sómalíu frá desember 2024 en m.a. hafi sveitir Al-Shabaab nýlega náð lykilsvæðum í Hiran og Neðri-Shabelle-héruðum, sem hafi leitt til ótta um að höfuðborgin Mógadisjú gæti verið í hættu. Rannsókn kærunefndar bendir til þess að bærinn Tugaarey, sem kærandi kveðst koma frá, sé í um 42 kílómetra fjarlægð frá borginni Qoryooley. Í skýrslu EUAA frá maí 2025 kemur fram að á tímabilinu 1. apríl 2023 til 30. mars 2025 hafi Al-Shabaab farið með yfirráð í nánast öllum mið-, suður- og suðvestursvæðum Neðra-Shabelle, þar á meðal bæjunum Mubarak, Kurtunwaarey og Sablaale, sem og Basra norðan við Mógadisjú. Þá hafi samtökin náð yfirráðum í bænum Awdhegle, sem hafi áður verið undir stjórn sómalskra yfirvalda. Á sama tíma hafi borgirnar Marka, Baraawe, Qoryooley, Bulo Mareer, Afgooye og Wanla Weyn áfram verið undir stjórn sómalskra yfirvalda, en yfirráð á dreifbýlissvæðum hafi ýmist verið hjá Al-Shabaab eða sómölskum stjórnvöldum. Hið sama hafi mátt sjá á dreifbýlissvæðunum í kringum Benadir/Mógadisjú. Fram kemur að Neðra-Shabelle hafi verið lýst sem einu af svæðunum í Sómalíu þar sem yfirráð Al-Shabaab hafi verið hvað sterkust, meðal annars vegna einangrunar frá mannúðaraðstoð, valdbeitingar samtakanna gegn íbúum sem séu krafðir um skattheimtu í formi uppskeru og hárrar tíðni barnsrána í þeim tilgangi að þvinga þau í raðir samtakanna. Fram kemur að tilraunir til að berjast gegn Al-Shabaab hafi verið takmarkaðar við einstaka loftárásir frá og með byrjun árs 2024. Á síðari mánuðum 2024 hafi þó átt sér stað nokkrar öryggisaðgerðir sem hafi beinst að vígi, felustöðum og eftirlitsstöðvum Al-Shabaab, og hafi fregnir meðal annars hermt að háttsettur foringi innan Al-Shabaab og tugir bardagamanna samtakanna hafi látist í loftárásum. Í skýrslu EUAA frá febrúar 2023 kemur fram að á tímabilinu 1. júlí 2021 til 30. nóvember 2022 hafi borgirnar Marka, Baraawe, Afgooye, Qoryoley, Wanla Weyn, and Awdhegle verið undir stjórn ATMIS samtakanna og stjórnvalda í Sómalíu en að í dreifbýlum í kringum borgirnar hafi yfirráð annað hvort verið hjá Al-Shabaab eða verið umdeild eða óljós. Á það einnig við um þorpið Tugaaray, sem kærandi kveðst hafa búið í. Samkvæmt vef ACLED áttu flest öryggistilvik í Sómalíu sér stað í Neðra-Shabelle á tímabilinu mars 2025 til apríl 2026 eða 1.123 atvik, þar af voru 134 atvik í umdæmi Qoryooley, en á landsvísu voru skráð 6.591. Dauðsföll tengd öryggisatvikum á tímabilinu voru 1.888 í Neðra-Shabelle, þar af voru 100 í umdæmi Qoryooley, en á landsvísu var talan 8.609. Skráð voru 958 atvik sem tengdust uppreisnarhópnum í Neðra-Shabelle, þar af 102 í umdæmi Qoryooley, en á landsvísu voru skráð atvik 4.641. Ekki liggja fyrir staðfestar heimildir um hver fari með yfirráð í dreifbýli í Qoryooley umdæmi en framangreindar heimildir um átök á heimasvæði kæranda benda til þess að þegar hann flúði heimaríki í maí 2022 hafi Al-Shabaab farið með yfirráð í dreifbýli í kringum borgina Qoryooley og að yfirráð á svæðinu séu nú óljós.

Í skýrslu Landinfo frá október 2022 er fjallað um nýliðunaraðferðir Al-Shabaab samtakanna. Fram kemur í skýrslunni að Al-Shabaab samtökin noti ýmsar aðferðir til að ráða hermenn og stuðningsmenn. Séu aðferðir við ráðningar mismunandi eftir tíma og stað og endurspegli hernaðarþarfir hópsins sem og hver styrkur samtakanna sé gegn hersveitum ættbálka og öðrum sem séu tryggir yfirvöldum. Samkvæmt skýrslu Landinfo frá október 2022 er þvinguð nýliðaskráning Al-Shabaab óalgeng og á sér sjaldan stað á þeim svæðum sem séu ekki undir fullri stjórn samtakanna. Í skýrslunni kemur fram að samtökin reyni aðallega að fá unglinga og unga karlmenn til liðs við sig á svæðum þar sem samtökin hafi ákveðna stjórn á eða séu virk. Markhópur Al-Shabaab séu aðallega drengir og ungir karlmenn á aldrinum 12-24 ára. Í borgum undir stjórn stjórnvalda, þar sem Al-Shabaab sé ekki með virka starfsemi, fari skipulögð nýliðun ekki fram. Nýliðun í þeim borgum fari fram í gegnum fjölmiðlarásir samtakanna og samfélagsmiðla. Þá sé ljóst að staða einstaklinga í samfélaginu geti haft áhrif á líkur þess að Al-Shabaab reyni að fá einstakling til liðs við sig og líkur þess að einstaklingur vilji ganga til liðs við samtökin. Í skýrslunni er vísað til þess að samkvæmt rannsóknum um atferli Al-Shabaab samtakanna séu þvingaðar ráðningar dýrkeypt ráðningarferli. Hafi rannsakendur bent á að óbreyttir borgarar sem þvingaðir séu til liðs við samtökin séu lélegir hermenn þar sem hvatinn til að taka þátt í bardaga sé lítill og líkurnar á því að þeir gerist liðhlaupar miklar. Samkvæmt skýrslu Migrationsverket frá árinu 2019 er nýliðaskráning Al-Shabaab ýmist þvinguð eða af fúsum og frjálsum vilja þeirra sem gangi til liðs við hópinn og algengast sé að ráðningar fari fram með sannfæringu samtakanna um að með því að ganga til liðs við þau öðlist viðkomandi betra líf. Meðlimir samtakanna geri sér ferðir inn á heimili fólks og annað hvort neyði foreldra til að afhenda börn sín eða taki þau með valdi. Séu börn tekin með valdi séu oftar en ekki allir drengir á því heimili sem um ræðir teknir á brott. Þá séu dæmi þess að foreldrum sé veittur umhugsunarfrestur en afhendi þau ekki börnin sín eigi þau á hættu að vera handtekin.

Frásögn kæranda um ástæður flótta hans frá heimaríki hefur í meginatriðum verið stöðug og samræmd og fær stoð í þeim landaupplýsingum sem lagðar hafa verið til grundvallar í máli hans. Kærandi er á þeim aldri sem Al-Shabaab beinir helst spjótum sínum að og benda heimildir til þess að Al-Shabaab hafi a.m.k. á ákveðnum tímabilum verið með yfirráð yfir heimabæ kæranda. Þá verður það ekki talið draga úr trúverðugleika kæranda að hann hafi gefið upp fæðingardag hér á landi sem sé ekki í samræmi við niðurstöðu aldursgreiningar enda ljóst að kærandi er á því aldursbili sem Al-Shabaab herja helst á. Með vísan til framangreinds, og þess að meta skuli vafa kæranda í hag, er að mati kærunefndar ekki unnt að útiloka að kærandi hafi sætt árás af hálfu samtakanna og líflátshótunum í þeim tilgangi að þvinga hann til að ganga til liðs við samtökin. Ætla má að þau afskipti sem Al-Shabaab hafi haft af kæranda og staða samtakanna á heimasvæði kæranda geti leitt til þess að hann verði í aukinni hættu á að verða fyrir ofsóknum af hálfu samtakanna verði honum gert að snúa aftur til heimasvæðis síns. Misræmi í frásögn kæranda um hve lengi hann hafi verið í dái eftir að hafa verið veitt höfuðhögg af meðlimi Al-Shabaab samtakanna verður ekki talið leiða til þess að frásögn hans teljist ótrúverðug í heild sinni. Frásögn kæranda um að ekki sé hægt að fá vernd stjórnvalda í heimaríki hans vegna ofsókna af hálfu Al-Shabaab fær jafnframt stoð í þeim gögnum sem kærunefnd hefur skoðað. Heimildir bera með sér að réttarvörslukerfið sé veikburða og á sumum svæðum óvirkt í mið- og suðurhluta Sómalíu.

Með vísan til þess og heildstæðs mat á aðstæðum kæranda í heimaríki hans telur kærunefnd að kærandi hafi með rökstuddum hætti leitt líkum að því að hann kunni að eiga á hættu ofsóknir sem rekja megi til aðstæðna hans í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og að yfirvöld í heimaríki geti ekki veitt honum vernd sbr. c-liður 4. mgr. 38. gr. sömu laga.

Mat á möguleika á flutningi innanlands

Þó svo að umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi sýnt fram á ástæðuríkan ótta við að verða fyrir ofsóknum á því landsvæði sem hann býr, er heimilt að synja umsókn um alþjóðlega vernd ef umsækjandi getur fengið raunverulega vernd í öðrum landshluta heimalands síns en hann flúði frá, viðkomandi getur ferðast þangað á öruggan og löglegan hátt og hægt er með sanngirni að ætlast til þess af viðkomandi að hann setjist að á því svæði, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga segir að niðurstaða um hvort útlendingur geti fengið raunverulega vernd í öðrum hluta heimalands skuli byggð á einstaklingsbundnu mati á persónulegum aðstæðum útlendingsins og þeim aðstæðum sem séu í því landi. Við mat á því hvort hægt sé með sanngirni að ætlast til þess að útlendingur setjist að á því svæði sem talið er öruggt samkvæmt ákvæði þessu skuli tekið tillit til ýmissa þátta, svo sem aldurs, kyns, heilsu, fjölskylduaðstæðna, trúar, menningar sem og möguleika viðkomandi útlendings á vinnu eða menntun. Við mat samkvæmt ákvæðinu skuli m.a. höfð hliðsjón af leiðbeiningum flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna (Guidelines on International Protection: „Internal Flight or Relocation Alternative“ within the Context og Article 1A(2) of the 1951 Convention and/or 1967 Protocol relating to the Status of Refugees, frá 23. júlí 2003).

Í leiðbeiningunum, sem varða möguleika á flutningi innanlands þegar einstaklingur hefur flúið heimaríki af ástæðuríkum ótta við ofsóknir, er lagt til grundvallar að mat á því hvort möguleiki sé á að einstaklingur geti flust búferlum til annars svæðis í heimaríki sé tvíþætt. Annars vegar verði að kanna hvort flutningur innanlands sé raunhæft úrræði. Að því er mál kæranda varðar kemur í þessu sambandi einkum til athugunar hvort það svæði sem lagt er til að hann flytjist til sé aðgengilegt á öruggan og löglegan hátt og hvort flutningur hans þangað skapi hættu á að kærandi verði fyrir ofsóknum eða alvarlegum skaða. Hins vegar beri að kanna hvort viðkomandi geti, með hliðsjón af aðstæðum í heimaríki hans, lifað tiltölulega eðlilegu lífi án þess að standa frammi fyrir óþarfa erfiðleikum. Við þann þátt matsins verður m.a. að horfa til persónulegra aðstæðna viðkomandi, t.a.m. félags- og efnahagslegra aðstæðna á því svæði sem lagt er til. Í leiðbeiningunum segir m.a. um síðastnefnt atriði að það sé ósanngjarnt að ætlast til þess að lífsviðurværi einstaklings verði verra en það sem talist geti viðunandi eða að viðkomandi búi við eymd.

Líkt og fram hefur komið kveðst kærandi vera fæddur og uppalinn í Tugaarey í Qoryoley umdæmi í Neðra-Shabelle í suðurhluta Sómalíu. Kærunefnd hefur lagt til grundvallar að kærandi eigi á hættu ofsóknir af hálfu Al-Shabaab á því svæði. Kemur þá til skoðunar hvort raunhæft og sanngjarnt sé að ætlast til þess að kærandi setjist að annars staðar í heimaríki sínu. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur hvatt ríki til að endursenda ekki einstaklinga til Mið-Sómalíu eða suðurhluta landsins, einkum vegna hernaðaraðgerða af hálfu vopnaðra hópa sem þar hafi átt sér stað lengi, sbr. skýrsla stofnunarinnar frá 2016, UNHCR Position on Returns to Southern and Central Somalia (Update I). Í leiðbeiningum stofnunarinnar um mat á innri flutningi í Sómalíu frá 2022 er fjallað um mögulegan innri flutning til ákveðinna svæða í Sómalíu, s.s. Mógadisjú, Puntlands og Sómalílands. Þá sé innri flutningur vegna mögulegra ofsókna af hálfu Al-Shabaab ekki tækur til svæða sem séu að hluta til eða að öllu leyti undir stjórn Al-Shabaab og ef einstaklingur eigi á hættu ofsóknir af hálfu Al-Shabaab þurfi að meta hvort líkur séu á því að samtökin geti haft uppi á aðilanum á hinum nýja stað.

Innri flutningur, m.a. til hina fyrrgreindu svæða, sé þó afar erfiður og almennt sé ekki sanngjarnt að ætlast til þess að einstaklingur setjist að annars staðar í Sómalíu nema ljóst sé að hann muni njóta stuðnings fjölskyldu sinnar eða ættbálks. Þá sé staða einstaklinga sem tilheyri minnihlutahópum eða minnihlutaættbálkum sérstaklega erfið. Kærandi greindi frá því í viðtali hjá Útlendingastofnun að eiga móður, móðursystur og systkini í heimaríki en að hann hafi misst samband við fjölskyldu sína. Faðir kæranda og tvær systur séu látin auk þess að einn bróðir hans hafi horfið eftir að hafa verið neyddur til liðs við Al-Shabaab. Kærandi hafi verið búsettur með móður sinni og systkinum sínum, fram að flótta sínum frá heimaríki í Qoryoley umdæmi. Ekkert í gögnum málsins eða frásögn kæranda bendir til þess að hann hafi fjölskyldutengsl við aðra staði en heimasvæði sitt. Kærandi hefur greint frá því að tilheyra minnihlutaættbálknum Madhibaan. Ekki er ástæða til að draga í efa frásögn kæranda þess efnis að hann tilheyri ættbálknum Madhibaan. Heimildir herma að meðlimir þjóðfélagshópsins njóti takmarkaðrar verndar um alla Sómalíu og sæti áreiti og kúgun í skjóli refsileysis, einkum í Sómalílandi og Suður-Sómalíu. Er það mat kærunefndar að ekki sé hægt að ætla að kærandi njóti stuðnings fjölskyldu eða ættbálks á öðrum stöðum í heimaríki sínu. Með vísan til framangreinds er það mat kærunefndar að ekki sé hægt með sanngirni að ætlast til þess að kærandi setjist að annars staðar í Sómalíu, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt framansögðu er það mat kærunefndar að skilyrði 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um flutning innanlands séu ekki uppfyllt og telst kærandi því flóttamaður.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu er fallist á aðalkröfu kæranda um að fella úr gildi ákvörðun Útlendingastofnunar og veita kæranda alþjóðlega vernd á Íslandi á grundvelli 1. mgr. 37. gr. útlendingalaga, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðsamnings um stöðu flóttamanna.

Í ljósi þess að kærunefnd útlendingamála hefur fallist á aðalkröfu kæranda verða aðrar kröfur kæranda ekki teknar til umfjöllunar í máli þessu.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er felld úr gildi. Kæranda er veitt alþjóðleg vernd á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 40. gr. s.l. Lagt er fyrir stofnunina að veita kæranda dvalarleyfi á grundvelli 73. gr. laga um útlendinga.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The appellant is granted international protection in accordance with Article 37, paragraph 1, and Article 40, paragraph 1, of the Act on Foreigners. The Directorate is instructed to issue her residence permit on the basis of Article 73 of the Act on Foreigners.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir