Mál nr. 69/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 69/2026

Miðvikudaginn 6. maí 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dagsett sama dag, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 11. janúar 2026. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. janúar 2026, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið synjað sökum þess að hann hefði ekki starfað í a.m.k. 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann sætti viðurlögum á grundvelli ákvörðunar stofnunarinnar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. janúar 2026. Með bréfi, dags. 3. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 18. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. febrúar 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda sama dag og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. febrúar 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi fengið synjun á umsókn sinni um atvinnuleysisbætur. Kærandi greinir frá því að hann hafi verið stunginn í ágúst 2024 og hafi ekki getað unnið í langan tíma. Hann hafi sótt um atvinnuleysisbætur þá en líka fengið synjun. Kærandi hafi unnið síðustu sjö mánuði á skipi en honum ásamt allri áhöfn skipsins hafi verið sagt upp vegna sölu á skipinu. Kærandi geti hvergi fengið aðstoð og að hans mati sé ótrúlegt að það sé verið að synja Íslendingum sem hafi búið á Íslandi allt sitt líf og borgað skatta um atvinnuleysisbætur. Kærandi haldi því fram að innflytjendur fái 100% bætur ásamt bíl og íbúð en fleiri hundruð Íslendingar fái enga hjálp. Kærandi taki fram að alveg sama hvar hann sæki um þá fái hann ekki einu sinni svör. Hann sé að ala upp barn og að missa íbúðina sem hann búi í. Kærandi spyrji hvernig hann eigi að ná endum saman með ekkert á milli handanna.

Í athugasemdum vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar vísar kærandi til þess að hann telji að óviðráðanlegar og alvarlega aðstæður hafi valdið því að hann hafi ekki getað uppfyllt skilyrði laga um 24 mánaða samfellt starf. Kærandi hafi orðið fyrir alvarlegri líkamsárás og hlotið verulega áverka. Afleiðingar þess atburðar hafi haft áhrif á bæði líkamlega og andlega heilsu hans um lengri tíma. Vegna þessa hafi kæranda ekki verið unnt að stunda vinnu með eðlilegum hætti á umræddu tímabili.

Einnig tekur kærandi fram að hann hafi ekki séð boð um kynningu/námskeið sem hann hafi átt að mæta á. Það hafi aldrei verið ætlun hans að vanrækja skyldur sínar gagnvart Vinnumálastofnun heldur hafi tilkynningin einfaldlega farið fram hjá honum á þeim tíma sem hann hafi verið í erfiðum aðstæðum.

Kærandi hafi verið tekjulaus umtalsvert tímabil og hafi ekki haft aðrar framfærslutekjur. Aðstæður kæranda hafi verið afar erfiðar í kjölfar árásarinnar. Kærandi óski þess að nefndin taki mið af meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og meti hvort sérstakar, óviðráðanlegar og heilsufarslegar aðstæður geti réttlætt frávik eða endurmat á skilyrðum í hans tilviki.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að upphaf þessa máls megi rekja til ákvarðana Vinnumálastofnunar frá 10. júní og 31. október 2022. Með þeim ákvörðunum hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og síðar á grundvelli 1. mgr. 58. gr sömu laga. Bótaréttur kæranda hafi með framangreindum ákvörðunum verið felldur niður í tvo mánuði og svo þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. laganna.

Þann 9. maí 2023 hafi kæranda verið gert að sæta greiðslustöðvun á grundvelli 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hafi ekki veitt gildar skýringar á fjarveru á boðað námskeið hjá Vinnumálastofnun. Þar sem kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum í tvígang á yfirstandandi bótatímabili hafi ákvörðun falið í sér að hann ætti ekki rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en hann hefði starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Kærandi hafi aftur sótt um greiðslur atvinnuleysistrygginga þann 29. ágúst 2023. Með erindi, dags. 5. september 2023, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið synjað sökum þess að hann hefði ekki starfað að lágmarki í 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Kærandi hafi aftur sótt um greiðslur atvinnuleysistrygginga þann 3. janúar 2024 og hafi þeirri umsókn verið synjað af sömu ástæðu. Með erindi, dags. 25. júlí 2024, hafi kæranda aftur verið tilkynnt að umsókn hans frá 1. júlí 2024 hefði verið synjað á sama grundvelli.

Kærandi hafi enn og aftur sótt um greiðslur atvinnuleysistrygginga þann 11. janúar 2026. Með erindi, dags. 27. janúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið synjað sökum þess að hann hefði ekki starfað að lágmarki í 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur. Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 27. janúar 2026.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna og sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og hafi misst fyrra starf sitt, tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Með lögunum sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Því sé gert ráð fyrir að hinir tryggðu séu í virkri atvinnuleit þann tíma. Atvinnuleysistryggingar veiti hinum tryggðu fjárhagslegt úrræði í tímabundnu atvinnuleysi sínu.

Mál þetta varði ákvörðun Vinnumálastofnunar að láta kæranda sæta greiðslustöðvun á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Líkt og fyrr segi sé sú ákvörðun frá 9. maí 2023. Kærufrestur vegna þeirrar ákvörðunar hafi því verið liðinn þegar kæra hafi borist nefndinni í janúar 2026, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála.

Eftir standi þó hvort kærandi hafi átt rétt á greiðslum atvinnuleysistrygginga þegar hann hafi sótt um atvinnuleysisbætur hjá stofnuninni að nýju í janúar 2026.

Samkvæmt 4. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar skuli sá sem hafi sætt viðurlögum í tvígang á sama bótatímabili ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfylli skilyrði 31. gr. laganna. Fyrir liggi að kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum þrisvar sinnum á yfirstandandi bótatímabili. Fyrst með ákvörðun 10. júní 2022, næst 31. október 2022 og í þriðja sinn þann 9. maí 2023.

Í 31. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé fjallað um hvenær nýtt tímabil geti hafist áður en fyrra tímabili ljúki að fullu. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Nýtt tímabil skv. 29. gr. hefst þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Að öðru leyti gilda ákvæði III. og IV. kafla um skilyrði atvinnuleysistryggingar hins tryggða eftir því sem við getur átt.“

Þegar kærandi hafi aftur sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta þann 11. janúar 2026 hafi kærandi ekki starfað samfellt í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur í apríl 2023. Kærandi hafi því ekki unnið sér inn rétt til nýs bótatímabils þegar hann hafi sótt um atvinnuleysisbætur í janúar 2026. Því hafi borið að hafna umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að synja beri umsókn kæranda og að hann geti fyrst átt rétt á atvinnuleysisbótum eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. janúar 2026, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur með vísan til þess að hann hefði ekki starfað í að minnsta kosti 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann sætti viðurlögum á grundvelli ákvörðunar stofnunarinnar, sbr. 4. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Þá segir í 4. mgr. 61. gr. að ef atvik sem lýst sé í 1. málsl. 1. mgr. endurtaki sig á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr. Samkvæmt 29. gr. laga nr. 54/2006 getur sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standa yfir. Í 31. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.

Samkvæmt gögnum málsins sætti kærandi niðurfellingu bótaréttar 10. júní 2022 á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 og aftur 31. október 2022 á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laganna. Þá sætti kærandi greiðslustöðvun á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 4. mgr. 61. gr. laganna með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 9. maí 2023, þar sem um þriðju viðurlagaákvörðun var að ræða.

Þar sem kærandi hafði ekki, þegar umsókn hans barst Vinnumálastofnun þann 11. janúar 2026, starfað samfellt í 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá greiðslustöðvuninni 9. maí 2023 hafði hann ekki áunnið sér rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 31. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar. Enga undantekningu frá því ákvæði er að finna í lögum nr. 54/2006. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. janúar 2026, um að synja umsókn A, um greiðslu atvinnuleysisbóta, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir