Mál nr. 119/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 119/2026

Fimmtudaginn 7. maí 2026

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 13. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 14. janúar 2026, um að synja umsókn hans um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 19. desember 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. desember 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti áfrýjunarnefnd velferðarráðs þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 14. janúar 2026. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 3. febrúar 2026.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 13. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 10. mars 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 24. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. mars 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi telji hina kærðu ákvörðun ekki taka nægjanlegt tillit til raunverulegra aðstæðna hans. Staða kæranda sé með þeim hætti að hann hafi ekki bolmagn til að standa undir framfærslu og föstum útgjöldum, þ.á m. sé húsaleiga, lán, rafmagn, lyf, framfærsla barna o.s.frv. Synjunin setji kæranda í verulega erfiða fjárhagslega og félagslega stöðu. Vegna veikinda í desember hafi kærandi ekki komist til að stimpla sig inn tvisvar í viku út mánuðinn. Kærandi hafi gleymt að hringja sig inn veikan en hann hafi skilað inn læknisvottorði eftir að hann hafi verið orðinn frískur. Kærandi sé með tvö vottorð, annað fyrir andleg veikindi hans og hitt fyrir pestina sem hann hafi verið með í þrjár vikur. Kærandi óski þess að ákvörðunin verði leiðrétt.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X árs gamall maður. Hann eigi fjögur börn með tveimur konum en barnsmæður hans fari með forsjá barnanna. Kærandi búi í almennu leiguhúsnæði. Kærandi hafi þegið fjárhagsaðstoð með hléum frá árinu 2011 en nær samfleytt frá júní 2019. Kærandi hafi glímt við langvarandi félagslega erfiðleika en hann eigi sögu um fíknivanda og slæma andlega heilsu. Þá hafi hann farið í ýmis úrræði á miðstöð sem hafi ekki skilað árangri. Félagsráðgjafi kæranda á Suðurmiðstöð hafi ítrekað bókað viðtöl við kæranda hjá félagsráðgjafa á heilsugæslunni í B svo hægt sé að gera heildstætt mat á honum í þeim tilgangi að finna viðeigandi endurhæfingarúrræði fyrir hann. Kærandi hafi hvorki mætt í bókuð viðtöl hjá félagsráðgjafa á heilsugæslunni né boðað forföll. Kærandi hafi loks mætt í umrætt viðtal þann 9. desember 2025 og sýnt í viðtalinu lítinn sem engan áhuga á að breyta stöðu sinni eða fara í endurhæfingu hjá Virk.

Kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 19. desember 2025, vegna tímabilsins 1. til 31. desember 2025. Framangreindri umsókn hafi verið synjað með bréfi þann 19. desember 2025. Kærandi hafi skotið umræddri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 14. janúar 2025 og afgreitt með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna Suðurmiðstöðvar Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð tímabilið 1. desember 2025 til 31. desember 2025, skv. 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi sem hafi verið sendur honum með bréfi þann 3. febrúar 2026. Þann 13. febrúar 2026 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í II. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé að finna ákvæði sem lúti að umsóknum um fjárhagsaðstoð. Í 8. gr. sé fjallað nánar um umsóknir um fjárhagsaðstoð og fylgigögn. Þá segi í 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð:

„Taki umsækjandi þátt í virkniverkefnum á vegum Virknihúss Reykjavíkurborgar er heimilt að gera kröfu um að hann sanni á sér deili og sýni skilríki með mynd í Virknihúsi. Þá er hvenær sem er, við afgreiðslu umsóknar eða við greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu, heimilt að gera kröfu um að umsækjandi sanni deili á sér með því að mæta á viðeigandi miðstöð Reykjavíkurborgar og sýna skilríki með mynd. Bregðist umsækjandi ekki við kröfu um að sanna á sér deili er heimilt að stöðva afgreiðslu umsóknar og/eða greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Sanna skal á sér deili innan tveggja virkra daga frá því að umsókn var lögð fram nema lögmæt forföll hamli því, s.s. veikindi eða fötlun.“

Þann 29. september 2025 hafi kærandi skrifað undir samkomulag sem gildi til 29. mars 2026, þar sem fram komi að hann skuli mæta á Suðurmiðstöð alla mánudaga og fimmtudaga til að sanna á sér deili með því að framvísa persónuskilríkjum með mynd, sbr. 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð. Á tímabilinu 1. til 31. desember 2025 hafi kærandi mætt einu sinni, þ.e. þann 1. desember 2025 til að sanna á sér deili. Samkvæmt upplýsingum frá kæranda hafi hann verið veikur allan desembermánuð. Kærandi hafi ekki haft samband við félagsráðgjafa sinn til að upplýsa um veikindi sín fyrr en umsókn hans hafi verið synjað. Þá hafi kærandi skilað inn læknisvottorði, dags. 30. desember 2025, þar sem fram komi að hann hafi verið frá vinnu vegna veikinda dagana 6. til 26. desember 2025. Þá beri einnig að taka fram að hann hafi ekki verið til samstarfs um að finna viðeigandi endurhæfingarúrræði. Skýringar kæranda á að hafa ekki sannað á sér deili fyrir tímabilið 1. til 31. desember 2025 hafi ekki verið teknar gildar og umsókn hans því synjað með bréfi Suðurmiðstöðvar þann 19. desember 2025, sbr. 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs talið rétt að synja umsókn kæranda fyrir tímabilið 1. til 31. desember 2025 á grundvelli 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Með vísan til framangreinds hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfest synjun starfsmanna Suðurmiðstöðvar á fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir áðurnefnt tímabil.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 14. janúar 2026, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. desember 2025.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í II. kafla framangreindra reglna er að finna ákvæði sem lúta að umsóknum um fjárhagsaðstoð. Þar segir í 2. mgr. 8. gr. :

„Taki umsækjandi þátt í virkniverkefnum á vegum Virknihúss Reykjavíkurborgar er heimilt að gera kröfu um að hann sanni á sér deili og sýni skilríki með mynd í Virknihúsi. Þá er hvenær sem er, við afgreiðslu umsóknar eða við greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu, heimilt að gera kröfu um að umsækjandi sanni deili á sér með því að mæta á viðeigandi miðstöð Reykjavíkurborgar og sýna skilríki með mynd. Bregðist umsækjandi ekki við kröfu um að sanna á sér deili er heimilt að stöðva afgreiðslu umsóknar og/eða greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu. Sanna skal á sér deili innan tveggja virkra daga frá því að umsókn var lögð fram nema lögmæt forföll hamli því, s.s. veikindi eða fötlun.“

Reykjavíkurborg hefur vísað til þess að kæranda hafi skrifað undir samkomulag þann 29. september 2025 um að hann þyrfti að mæta tvisvar í viku á Suðurmiðstöð, alla mánudaga og fimmtudaga, til að sanna á sér deili með því að framvísa persónuskilríkjum með mynd, sbr. 2. mgr. 8. gr. reglna um fjárhagsaðstoð. Á tímabilinu 1. til 31. desember 2025 hafi kærandi einungis mætt einu sinni til að sanna á sér deili, eða þann 1. desember 2025. Kærandi hafi borið því við að hafa verið veikur allan desembermánuð. Kærandi hafi þó ekki haft samband við félagsráðgjafa sinn til að upplýsa um veikindin fyrr en eftir að umsókn hans um fjárhagsaðstoð til framfærslu hafi verið synjað.

Líkt og að framan greinir er það hlutverk sveitarfélaga að tryggja að íbúar þess geti séð fyrir sér og sínum, sbr. 1. mgr. 12. gr. laga nr. 40/1991. Nánari útfærsla á þeirri skyldu er í höndum hvers sveitarfélags, með setningu reglna þar um. Í reglum Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð kemur skýrt fram að heimilt sé að gera kröfu um að umsækjandi um fjárhagsaðstoð sanni á sér deili með því að mæta á viðeigandi miðstöð Reykjavíkurborgar og sýni skilríki með mynd. Þá kemur skýrt fram að heimilt sé að stöðva greiðslu fjárhagsaðstoðar til framfærslu ef einstaklingur bregðist ekki við þeirri kröfu.

Óumdeilt er að kærandi mætti einungis einu sinni á Suðurmiðstöð á tímabilinu 1. til 31. desember 2025 til að sanna á sér deili en ekki tvisvar sinnum í viku eins og honum bar samkvæmt framangreindu samkomulagi. Kærandi hefur vísað til þess að hann hafi ekki komist vegna veikinda. Fyrir liggur að kærandi upplýsti þó ekki um veikindin fyrr en eftir að umsókn hans var hafnað en ekki verður séð að honum hafi verið ómögulegt að hafa samband við Reykjavíkurborg og tilkynna veikindin. Að því virtu og með vísan til framangreinds er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. desember 2025 því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 14. janúar 2026, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. desember 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir