Mál nr. 79/2026-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 79/2026

Fimmtudaginn 7. maí 2026

A

gegn

Vestmannaeyjabæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 29. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vestmannaeyjabæjar, dags. 30. október 2025, um að synja umsókn hennar um fjárhagsaðstoð.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 31. maí 2023, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir þann mánuð hjá Vestmannaeyjabæ. Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 20. mars 2025 og vísaði til þess að umsókn hennar um fjárhagsaðstoð frá 31. maí 2023 hefði ekki verið afgreidd. Með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála 19. júní 2025 í máli nr. 183/2025 var lagt fyrir sveitarfélagið að taka umsóknina til efnislegrar afgreiðslu. Með bréfi fjölskyldu- og fræðslusviðs Vestmannaeyja, dags. 23. september 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið tekin til afgreiðslu og henni synjað. Fjölskyldu- og tómstundaráð Vestmannaeyja staðfesti þá ákvörðun með bréfi, dags. 30. október 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 29. janúar 2026. Með bréfi, dags. 3. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vestmannaeyjabæjar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vestmannaeyjabæjar barst úrskurðarnefndinni 16. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. febrúar 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda 17. mars 2026 sem kynntar voru Vestmannaeyjabæ með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 19. mars 2026. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags.8. apríl 2026, var óskað eftir frekari gögnum frá sveitarfélaginu vegna málsins. Umbeðin gögn bárust 16. apríl 2026 og voru kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. apríl 2026. Frekari athugasemdir bárust frá kæranda 20. apríl 2026.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála tekur kærandi fram að kærðar séu tvær ákvarðanir Vestmannaeyjabæjar, dags. 23. september og 30. október 2025. Að mati kæranda séu þær ákvarðanir ólögmætar og rangar. Kærandi óski þess að þær verði felldar úr gildi og málinu vísað aftur til nýrrar meðferðar og ákvörðunar. Einnig óski kærandi eftir greiðslu réttinda sinna fyrir allt tímabilið frá þeim tíma sem umsókn hennar hafi verið lögð fram.

Kærandi hafi áður áfrýjað til fjölskyldu- og tómstundaráðs Vestmannaeyjabæjar en því miður virðist ráðið ekki hafa tekið neitt mið af þeim rökum eða sjónarmiðum og hafi síðan staðfest sömu ákvörðun. Ekki hafi verið tekið tillit til lagaröksemda eða gagna sem bæði kærandi og lögmaður hennar hafi lagt fram. Synjun á umsókn kæranda feli í sér brot á lögum.

Kærandi óski þess að úrskurðarnefnd velferðarmála fari yfir öll skjöl frá kæranda og rök hennar. Nákvæm rök kæranda og málflutningur séu þau sömu og fram komi í bréfi lögmanns hennar til umboðsmanns Alþingis á árinu 2025, ásamt fylgigögnum. Kærandi vísi til allra þeirra lagaröksemda, bæði varðandi vanhæfi starfsmanna og vegna viðveru hennar á fundi með félagsþjónustunni og annarra atriða sem tengist syni kæranda og stöðu hans. Þar sé útskýrt hvernig kærandi hafi svarað röngum ásökunum sveitarfélagsins.

Í athugasemdum kæranda er ítrekað að allar röksemdir fyrir kærunni sé að finna í bréfi lögmanns hennar til umboðsmanns Alþingis, dags. 21. júlí 2025, og fylgigögnum sem þegar hafi verið skráð í mál hjá nefndinni.

Starfsfólk Vestmannaeyjabæjar sé vanhæft og hafi jafnframt brotið lög með því að brjóta á lögbundnum réttindum kæranda við meðferð málsins, þar með talið í tengslum við fundarmálið. Lögmaður kæranda hafi útskýrt öll atriði og staðreyndir og því séu öll þau sjónarmið sem fram komi í því bréfi til umboðsmanns jafnframt sjónarmið kæranda í þessu máli. Kærandi vísi því til þeirra. Öllum ásökunum og athugasemdum í nýjasta bréfi sveitarfélagsins hafi þegar verið svarað í því bréfi. Fullyrðingar Vestmannaeyjabæjar séu rangar og ólögmætar. Kærandi hafni þeim á grundvelli sömu raka og lögmaður hennar hafi sett fram í bréfi til umboðsmanns ásamt hennar fylgigögnum.

Í framangreindu bréfi lögmanns kæranda kemur meðal annars fram að kærandi hafi ítrekað greint Vestmannaeyjabæ frá því að hún vilji hafa son sinn með sér á fundi þar sem hún treysti sér ekki til að mæta ein. Kærandi hafi verið að glíma við minnistruflanir og því kunni að vera að hún geti ekki svarað ákveðnum spurningum nákvæmlega eða segi óvart rangt frá. Auk þess hafi sonur kæranda formlegt umboð til að sjá um hennar mál gagnvart sveitarfélaginu. Kærandi telji að synjun á að hafa son hennar meðferðis sé ólögmæt þar sem hún eigi ótvíræðan rétt til að hafa umboðsmann með sér á fundi. Synjun sveitarfélagsins sé ekki byggð á málefnalegum sjónarmiðum og ásakanir eigi ekki við rök að styðjast, enda hafi sonur hennar mætt með henni á fund árið 2023 án vandkvæða sem túlkur geti staðfest. Frá þeim tíma hafi engin atvik átt sér stað sem réttlæti málsástæður sveitarfélagsins. Kærandi telji einnig að brotið hafi verið gegn meðalhófi í afgreiðslu málsins en bæði hún og lögmaður hennar hafi ítrekað óskað eftir því að fundur færi fram með fjarfundarbúnaði án þess að því að hafi verið svarað. Hvað varði hæfi starfsmanna Vestmannaeyja er í framangreindu bréfi til umboðsmanns vísað til þess að það sé mat kæranda að þrír tilteknir starfsmenn séu vanhæfir til að afgreiða mál hennar á grundvelli 6. tölul. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Fyrir liggi að sonur kæranda hafi kært tvo starfsmenn sveitarfélagsins, ráðgjafa og framkvæmdastjóra, til lögreglu fyrir tiltekin brot og þriðji starfsmaðurinn, deildarstjóri, hafi staðið að tilkynningu til lögreglu árið 2022 vegna hótana sonarins. Synjun á viðveru sonar kæranda renni stoðum undir vanhæfi starfsmanna.

Kærandi vilji einnig taka fram að rangar ásakanir þeirra gegn syni hennar hafi verið felldar niður af ákæruvaldinu, sbr. ákvörðun ríkissaksóknara frá 10. mars 2026.

III.  Sjónarmið Vestmannaeyjabæjar

Í greinargerð Vestmannaeyjabæjar til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að umrætt mál kæranda sé frá árinu 2023 en þá hafi kærandi sótt um fjárhagsaðstoð hjá sveitarfélaginu. Kærandi hafi sýnt umsókn sinni mikið fálæti strax frá upphafi þannig að það hafi reynst erfitt að taka það til formlegrar afgreiðslu. Ekkert frekar hafi heyrst í kæranda um málið frá 2023 fyrr en með fyrirspurn um umsóknina í tölvupósti 19. mars 2025. Kærandi hafi kært málið til úrskurðarnefndar velferðarmála árið 2025 og niðurstaða nefndarinnar hafi verið sú að Vestmannaeyjabær þyrfti að taka umsóknina til afgreiðslu. Vestmannaeyjabær hafi lagt sig fram við að eiga gott samstarf við kæranda vegna umrædds máls en kærandi hafi sýnt lítinn samstarfsvilja. Kærandi hafi margsinnis verið boðuð til viðtals vegna umsóknarinnar með tilheyrandi undirbúningi og kostnaði, m.a. hafi túlkar verið tiltækir en hún hafi ekki mætt í þau. Kærandi hafi sett fram ýmis skilyrði varðandi viðtölin sem hafi verið hægt að verða við, enda góðar og gildar ástæður fyrir því sem hafi verið studdar gögnum. Sveitarfélagið telji sig hafa gætt meðalhófs og leiðbeiningarskyldu stjórnsýslulaga eftir fremsta megni. Kærandi hafi fengið mörg tækifæri og leiðbeiningar til að uppfylla skilyrði umsóknar en án árangurs. Það hafi því ekki verið neitt annað í stöðunni en að afgreiða umsókn frá 2023 um fjárhagsaðstoð út frá fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum. Samkvæmt reglum sveitarfélagsins hafi réttur kæranda til fjárhagsaðstoðar ekki verið til staðar og umsókninni um fjárhagsaðstoð frá maí 2023 hafi því verið synjað. Kæranda standi alltaf til boða að sækja á ný um hvers konar þjónustu sveitarfélagsins eftir þeim leiðum og skilyrðum sem lög og reglur segi til um.

Svarbréf Vestmannaeyjabæjar, dags. 23. september 2025, og svarbréf fjölskyldu- og tómstundaráðs, dags. 30. október 2025, til kæranda skýri ástæður ákvörðunar Vestmannaeyjabæjar um höfnun á umræddri umsókn. Í bréfinu frá 30. október 2025 komi meðal annars fram að kæranda hafi verið boðið fjölda tækifæra til að hitta ráðgjafa sem hún hafi ekki þegið nema með skilyrðum sem ekki hafi verið hægt að verða við. Skilyrði kæranda snérust um að sonur hennar fengi að mæta með henni á fundi. Það hafi verið mat starfsmanna að ekki væri hægt að upplýsa og afgreiða umsókn kæranda með ásættanlegum hætti ef sonur hennar yrði viðstaddur. Það mat væri byggt á því að í fyrri viðtölum hafi sonur kæranda haft þannig áhrif að ekki væri hægt að ræða við kæranda vegna truflunar og áhrifa frá hans hendi. Þá hafi sonur kæranda sýnt hegðun og framkomu gagnvart starfsfólki félagsþjónustunnar sem hafi verið talin ógna heilsu og öryggi starfsmanna. Meðfylgjandi sé einnig svarbréf Vestmannaeyjabæjar, dags. 30. september 2025, vegna erindis frá umboðsmanni Alþingis, sbr. mál nr. 291/2025. Í því bréfi sé greint frá ástæðum þess að sonur kæranda fái ekki að mæta með henni á fundi. Þar segir að rökstuddur grunur sé um andlegt og líkamlegt ofbeldi í garð kæranda og að hún þori ekki að segja annað en það sem sonur hennar hafi skipað henni að segja. Sonur kæranda hafi verið með hótanir í garð starfsfólks félagsþjónustunnar og ógnandi framkomu. Starfsfólk væri hrætt við hann og treysti sér ekki til að sitja viðtöl með honum. Taka yrði tillit til vinnuverndarsjónarmiða gagnvart starfsfólki. Einnig yfirtæki sonur kæranda öll viðtöl en mikilvægt væri að eiga samtal við kæranda til að vinna með hennar mál án truflana sonarins. Einnig sé meðfylgjandi listi yfir þær boðanir og samskipti sem hafi verið við kæranda vegna umrædds mál. Ef úrskurðarnefnd velferðarmála telji ástæðu til að skoða þetta frekar geti Vestmannaeyjabær komið með ítarlegri upplýsingar og gögn.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vestmannaeyjabæjar, dags. 30. október 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir maímánuð 2023, dags. 31. maí 2023, með vísan til þess að hún hefði ekki mætt í boðuð viðtöl og því hefði starfsmönnum ekki tekist að fara yfir umsóknina og meta hana. Þá hefði kærandi ekki fylgt þeim skilyrðum sem fylgdu umsókn um fjárhagsaðstoð samkvæmt reglum Vestmannaeyjabæjar um fjárhagsaðstoð.

Í 1. mgr. 12. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga með setningu reglna þar um. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna fjölskyldu- og fræðslusviðs Vestmannaeyjabæjar um fjárhagsaðstoð sem voru í gildi þegar kærandi sótti um fjárhagsaðstoð er fjallað um inntak fjárhagsaðstoðar. Þar segir í 1. mgr. 1. gr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. skal fjárhagsaðstoð veitt í eðlilegum tengslum við önnur úrræði sviðsins, svo sem ráðgjöf og leiðbeiningar, í samræmi við V. kafla laga um félagsþjónustu sveitarfélaga. Jafnan skuli kanna til þrautar rétt umsækjanda til annarra greiðslna, þar með talið frá almannatryggingum, atvinnuleysistryggingum, lífeyrissjóðum og sjúkrasjóðum stéttarfélaga, svo og skal kanna rétt til aðstoðar samkvæmt öðrum lögum, sbr. 4. mgr. 1. gr.

Í 6. gr. reglna framangreindra reglna er kveðið á um tímabil samþykkis hverju sinni. Þar segir í 1. mgr. að fjárhagsaðstoð skuli að öðru jöfnu vera greidd einn mánuð í senn og ákvarðanir um aðstoð skuli að jafnaði ekki ná yfir lengra tímabil en þrjá mánuði.

Í 8. gr. reglnanna er meðal annars rakið hvaða gögn og upplýsingar umsækjandi skuli leggja fram með umsókn um fjárhagsaðstoð. Hvað varðar fylgigögn með umsókn ber umsækjanda að leggja fram staðfest skattframtal vegna síðastliðins árs, yfirlit yfir allar tekjur og aðrar greiðslur til umsækjanda þann mánuð sem umsóknin er lögð fram og þrjá mánuði á undan. Í 1. mgr. 9. gr. segir að fjölskylduráð Vestmannaeyja eða starfsmenn þess geti, ef þörf krefji, aflað frekari upplýsinga um tekjur og eignir umsækjanda, m.a. hjá skattayfirvöldum, atvinnurekendum, Tryggingastofnun ríkisins, Atvinnuleysistryggingasjóði og lífeyrissjóðum, innlendum og erlendum. Það skuli gert í samráði við umsækjanda. Þá segir í 2. mgr. 9. gr. að ef umsækjandi neiti að veita upplýsingar um fjárhag sinn stöðvist afgreiðsla umsóknar hans.  

Í III. kafla framangreindra reglna er fjallað um rétt til fjárhagsaðstoðar, mat á fjárþörf og útreikning fjárhagsaðstoðar. Þar segir meðal annars í 12. gr. að allar tekjur umsækjenda og maka ef við eigi, í þeim mánuði sem sótt sé um og mánuðinn á undan séu taldar með við mat á fjárþörf. Þá skuli einnig litið til tekna þriggja mánaða á undan.

Í V. kafla reglnanna er fjallað um málsmeðferð. Þar segir í 1. mgr. 20. gr. að kanna skuli aðstæður umsækjanda svo fljótt sem unnt sé eftir að umsókn um fjárhagsaðstoð hafi borist og í 2. mgr. að starfsmenn fjölskyldu- og fræðslusviðs skuli taka ákvörðun í máli svo fljótt sem unnt sé. Jafnframt skuli þeir sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun sé tekin. Í 21. gr. er fjallað um samvinnu við umsækjanda um fjárhagsaðstoð. Þar segir að öflun gagna og upplýsinga skuli unnin í samvinnu við umsækjanda. Við meðferð umsóknar og ákvarðanatöku skuli leitast við að hafa samvinnu og samráð við umsækjanda eftir því sem unnt sé, að öðrum kosti umboðsmanni hans ef við eigi. Umboðsmaður skuli framvísa skriflegu umboði. Þá segir í 23. gr. að við afgreiðslu umsóknar skuli starfsmaður bjóða umsækjanda félagslega og fjárhagslega ráðgjöf og veita upplýsingar og leiðbeiningar um réttindi sem hann kunni að eiga annars staðar.

Samkvæmt gögnum málsins var Vestmannaeyjabær í samskiptum við kæranda eftir að úrskurðarnefnd velferðarmála hafði beint því til sveitarfélagsins að taka umsókn hennar um fjárhagsaðstoð til efnislegrar afgreiðslu. Með bréfi, dags. 25. júní 2025, var kæranda greint frá því að til þess að hægt væri að taka umsókn hennar til efnislegrar afgreiðslu væri óskað eftir viðtali við hana til að afla frekari upplýsinga og yfirfara innsend gögn. Óskað var eftir tillögu frá kæranda að viðtalstíma og á tímabilinu 4. til 9. júlí 2025 gengu tölvupóstar á milli kæranda og sveitarfélagsins vegna þess. Kærandi var þann 14. júlí 2025 boðuð í viðtal hjá Vestmannaeyjabæ sem fara átti fram 16. júlí 2025. Í viðtalsboðun var tekið fram að sá aðstandandi sem áður hefði komið með kæranda í viðtöl gæti ekki setið viðtalið þar sem framkoma í fyrri viðtölum, samskiptum og símtölum hefði ekki verið í samræmi við þær kröfur sem gerðar væru um virðingu og fagleg samskipti í slíku samtali. Bent var á að kærandi gæti tekið annan aðila með sér á fundinn, t.d. lögmann, og hún hvött til að láta vita af því fyrir fram. Þá var kærandi beðin um að staðfesta hvort hún gæti mætt á tilgreindum tíma. Kærandi svaraði viðtalsboðun samdægurs og kvaðst mæta í boðað viðtal en að hún vildi hafa son sinn með í viðtalinu. Á þessu tímabili var lögmaður kæranda einnig í samskiptum við sveitarfélagið og óskaði eftir því að viðtalið yrði haldið í gegnum fjarfundarbúnað en þannig gæti hún verið viðstödd. Fyrir liggur að kærandi mætti í viðtalið með syni sínum en viðtalið fór þó ekki fram að því er virðist vegna viðurvistar sonarins.

Kærandi var á ný þann 21. júlí 2025 boðuð í viðtal hjá Vestmannaeyjabæ vegna umsóknar hennar og átti viðtalið að fara fram 23. júlí. Tekið var fram að sveitarfélagið stæði við þá ákvörðun sína um að sá aðstandandi sem áður hefði komið með kæranda í viðtöl gæti ekki setið viðtalið. Vísað var til þess að Vestmannaeyjabæ bæri skylda til að afla nauðsynlegra upplýsinga til að geta tekið afstöðu til umsóknar kæranda, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Það væri mat sveitarfélagsins að ekki væri hægt að upplýsa málið með ásættanlegum hætti yrði umræddur aðstandandi viðstaddur viðtalið. Það mat væri byggt á því að í fyrri viðtölum hefði viðkomandi aðili haft þannig áhrif að ekki hafi verið hægt að ræða við kæranda vegna truflunar og áhrifa frá hans hendi. Þá hefði umræddur aðstandandi sýnt hegðun og framkomu gagnvart starfsfólki félagsþjónustunnar sem væri talin ógna heilsu og öryggi starfsmannanna. Þá benti sveitarfélagið á að kærandi hefði áður mætt ein í viðtöl hjá félagsþjónustunni, auk þess sem hún væri bæði sjálfráða og fjárráða einstaklingur. Einnig var ítrekað að kærandi gæti tekið annan aðila með sér á fundinn, t.d. lögmann, og að boðið yrði upp á túlkaþjónustu. Að endingu var kærandi beðin um að staðfesta hvort hún gæti mætt á tilgreindum tíma og áréttað að ef hún myndi ekki mæta í boðað viðtal gæti það haft áhrif á afgreiðslu umsóknar hennar.

Þann 10. september 2025 var kærandi enn á ný boðuð í viðtal vegna framangreindrar umsóknar hennar um fjárhagsaðstoð sem fara átti fram 18. september. Viðtalsboðun var send á lögmann kæranda og innihélt efnislega sömu upplýsingar og fyrri tvær viðtalsboðanir. Í lokin kom þó fram að ef kærandi myndi ekki mæta í viðtalið yrði litið svo á að málið væri fullreynt og umsókn hennar um fjárhagsaðstoð synjað. Kæranda væri þó velkomið að sækja hvenær sem er um fjárhagsaðstoð og mæta ein eða með annan fulltrúa en son sinn með sér til viðtals.

Með bréfi félagsþjónustu Vestmannaeyjabæjar, dags. 23. september 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar um fjárhagsaðstoð hefði verið synjað þar sem réttur hennar til fjárhagsaðstoðar væri ekki til staðar. Tekið var fram að í reglum sveitarfélagsins væri skýrt að enginn skyldi njóta fjárhagsaðstoðar án þess að vera í samstarfi við ráðgjafa félagsþjónustu um lausn sinna mála og að umsækjandi þurfi m.a. að geta mætt í regluleg viðtöl við ráðgjafa til að sinna ákveðinni vinnu samkvæmt áætlun. Kærandi hefði ekki, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir um viðtalsboðanir með túlkaþjónustu, séð sér fært að mæta í viðtöl og vera í samvinnu við ráðgjafa um lausn sinna mála. Í bréfi fjölskyldu- og tómstundaráðs kemur meðal annars fram að starfsmönnum hafi ekki tekist að fara yfir umsókn kæranda og meta þar sem hún hefði ekki mætt í boðuð viðtöl. Þá hefði kærandi ekki fylgt þeim skilyrðum sem fylgi umsókn um fjárhagsaðstoð samkvæmt reglum Vestmannaeyjabæjar um fjárhagsaðstoð. Í bréfinu er þó ekki vísað til hvaða skilyrða reglnanna átt er við.

Að framan er rakið að sveitarfélögum er falið að útfæra framkvæmd fjárhagsaðstoðar til einstaklinga með setningu reglna þar um, enda eru lög nr. 40/1991 rammalög og því verkefni hvers sveitarfélags að gera nánari grein fyrir inntaki slíks réttar og hvaða skyldur hvíla á umsækjendum um fjárhagsaðstoð. Það svigrúm er sem fyrr segir í samræmi við 78. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um sjálfstjórn sveitarfélaga. Sá réttur sætir hins vegar þeim almennu takmörkunum að ákvarðanir sveitarstjórna verða að vera í samræmi við ákvæði laga, þar með talið markmið félagsþjónustulaganna, svo og skráðar og óskráðar reglur stjórnsýsluréttarins. Ein að grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins er svokölluð meðalhófsregla en hana er að finna í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ákvæðið kveður á um að stjórnvald skuli aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Þá skuli stjórnvald gæta þess að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til.

Líkt og að framan greinir kveður 8. gr. reglna Vestmannaeyjabæjar á um hvaða gögn skuli fylgja með umsókn um fjárhagsaðstoð og í 9. gr. kemur fram hvernig skuli bregðast við ef umsækjandi neiti að veita upplýsingar um fjárhag sinn. Að öðru leyti verður ekki séð að þágildandi reglur sveitarfélagsins hafi kveðið á um skyldu umsækjanda til að mæta í sérstakt viðtal eða hvaða áhrif það hefði ef viðtalsboðun væri ekki sinnt. Þrátt fyrir að ekki hafi verið kveðið á um þá skyldu í þágildandi reglum sveitarfélagsins telur úrskurðarnefndin þó málefnalegt að farið sé fram á að umsækjandi um fjárhagsaðstoð sinni slíkri viðtalsboðun, enda er það liður í heildstæðu mati á hvort réttur til fjárhagsaðstoðar er fyrir hendi sem og þjónustu við viðkomandi. Þá færð það stoð í reglum sveitarfélagsins, þ.á m. 3. mgr. 1. gr. reglnanna um að fjárhagsaðstoð skuli veitt í eðlilegum tengslum við önnur úrræði sviðsins, svo sem ráðgjöf og leiðbeiningar, og 20. gr. um að aðstæður umsækjanda skulu kannaðar. Úrskurðarnefndin telur þó ekki unnt að líta fram hjá þeirri staðreynd að kærandi mætti á skrifstofu sveitarfélagsins þegar hún var fyrst boðuð í viðtal, eða þann 16. júlí 2025. Viðtalið fór hins vegar ekki fram þar sem kærandi neitaði að sitja viðtalið án þess að hafa son sinn viðstaddan sem ekki var fallist á. Af gögnum málsins er ljóst að samskipti sveitarfélagsins og sonar kæranda hafa í gegnum árin ekki gengið snurðulaust fyrir sig. Þrátt fyrir það telur nefndin að það hafi ekki verið í samræmi við áðurgreinda meðalhófsreglu stjórnsýslulaga að neita kæranda um viðtal vegna viðurvistar sonar hennar. Sveitarfélagið hefði í því samhengi getað gert ráðstafanir til að tryggja öryggi starfsmanna í viðtalinu eða t.a.m. fallist á viðtal í gegnum fjarfundarbúnað sem búið var að óska eftir.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að ákvörðun Vestmannaeyjabæjar um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir maímánuð 2023 hafi ekki verið í samræmi við reglur sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Ákvörðunin er því felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar Vestmannaeyjabæjar til mats á því hvort skilyrði þágildandi reglna sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð hafi verið uppfyllt.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vestmannaeyjabæjar, dags. 30. október 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir maímánuð 2023, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir