Mál nr. 90/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 90/2026

Fimmtudaginn 7. maí 2026

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R 

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 31. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 27. janúar 2026, um að synja beiðni hennar um endurútreikning húsnæðisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 22. ágúst 2025, var kæranda tilkynnt að stofnunin hefði gert nýja tekju- og eignaáætlun fyrir útreikning húsnæðisbóta. Húsnæðisbætur kæranda næmu 48.525 kr. á mánuði eftir þann útreikning. Heildareignir í útreikningi næmu 12.800.000 kr. og skerðing vegna eigna næmi 2.032 kr. Kærandi gerði athugasemdir við útreikninginn með vísan til þess að eignastaða hennar væri ekki rétt skráð og fór fram á endurútreikning. Beiðni kæranda var synjað með erindi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar 27. janúar 2026.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 31. janúar 2026. Með bréfi, dags. 24. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 11. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að þegar kærandi hafi aftur farið að leigja húsnæði í B hafi hún aftur þurft að sækja um húsnæðisbætur hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sem hún hafi fengið samþykktar og sé að sjálfsögðu þakklát fyrir það. Kærandi hafi verið í tölvupóstssamskiptum við Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og sagt þeim frá því að á árinu 2025 myndi hún hugsanlega kannski fá einhverjar milljónir vegna tjóns sem hún hafi orðið fyrir þegar hún hafi keypt sér íbúð á C og selt hana aftur. Kaupandi kæranda hafi keypt íbúðina af henni og sett hana strax í leigu. Á sama tíma hafi hún haldið eftir 3.1 milljón í afsalsgreiðslu sem hún hafi skuldað kæranda en í febrúar 2026 verði komin tvö ár síðan að kaupandi hafi átt að borga kæranda þessa upphæð. Verktakinn sem hafi byggt húsið og íbúðina sem kærandi hafi keypt og selt aftur hafi farið í gjaldþrot og því hafi kærandi ekki enn og muni líklega ekki á næstunni sjá krónu af þessum pening. Kærandi haldi því fram að það sé ekkert til í þrotabúinu en að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi vogað sér að nota tölu á blaði, upphæðina sem lögmaður kæranda hafi sent kröfu í þrotabúið, í útreikningi á húsnæðisbótum til hennar. Þetta hafi gerst í ágúst 2025.

Kærandi hafi það eftir lögfræðingi sínum, sem hafi unnið í þessum málum áður hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, að það sé með öllu óheimilt að nota fjármagn úr þrotabúi vegna sölu á fasteign í útreikningi til húsnæðisbóta. Kærandi greini frá því að haustið 2025 hafi umsókn hennar verið sett á bið og óskað hafi verið eftir upplýsingum um eignastöðu hennar. Kærandi hafi þurft að áframsenda allar inneignir í banka á Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Kærandi sætti sig ekki við að það sé heimilt að nota tölu á blaði sem hafi verið rúmlega átta milljón króna krafa sem lögmaður kæranda hafi gert í þrotabúið. Kærandi hafi allt í einu átt eignir upp á 12.8 milljónir sem sé alls ekki rétt.

Kærandi taki fram að hún sé öryrki, hafi strípaðar örorkubætur frá Tryggingastofnun og frá tveimur lífeyrissjóðum og þá eigi hún einn bíl. Að mati kæranda sé þetta algjörlega óásættanlegur útreikningur. Kærandi krefjist þess að það verði endurreiknað aftur í tímann, allt frá því að kærandi hafi fyrst fengið greiddar húsnæðisbætur frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sem hafi verið sumarið 2025. Kærandi hafi verið í miklum tilfinninga rússíbana frá því að hún hafi greinst með brjóstakrabbamein í byrjun júní 2024. Hún hafi hvorki orku, tíma né heilsu til að vera rökstyðja þetta aftur og aftur. Að mati kæranda sé þetta ekki rétt.

III.  Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að þann 4. ágúst 2025 hafi kærandi sent stofnuninni tölvupóst þar sem hún óski eftir upplýsingum um hvort að hærri fjárhæð á bankareikning hefði áhrif á húsnæðisbætur þar sem hún ætti von á greiðslu úr þrotabúi. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi upplýst kæranda um að slíkt teldist til eigna og gæti haft áhrif á rétt til húsnæðisbóta. Í kjölfarið hafi kæranda borist bréf, dags. 12. ágúst 2025, um að stofnunin hefði frestað afgreiðslu umsóknar og m.a. hafi verið eftir upplýsingum um uppfærða eignastöðu. Þann 15. ágúst 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun upplýst kæranda um að það yrðu að liggja fyrir gögn sem staðfestu upplýsingar um væntanlega greiðslu úr þrotabúi.

Þann 21. ágúst 2025 hafi kærandi fengið leiðbeiningar um að þrátt fyrir að fjármunirnir hefðu ekki verið greiddir út væri stofnunin að óska eftir nánari upplýsingum. Í kjölfarið hafi kærandi sent kröfulýsingu þar sem fram komi að kærandi hefði gert kröfu í þrotabú, samtals 8.273.000 kr.

Þann 22. ágúst 2025 hafi kæranda borist uppfærð tekjuáætlun og endurreikningur  húsnæðisbóta í ljósi nýrra gagna um eignastöðu kæranda. Í bréfinu komi fram að heildareignir notaðar í útreikningi væru 12.800.000 kr. Við uppfærða tekjuáætlun hafi verið byggt á skattframtali vegna ársins 2024 og fyrrnefndri kröfulýsingu. Í skattframtali kæranda vegna ársins 2024 komi fram að eignir hennar hafi verið samtals 4.544.869 kr.

Leigu á húsnæði að D, B  hafi lokið þann 30. september 2025 og 10. október 2025 hafi kærandi fengið samþykkta nýja umsókn, nr. 133643, vegna leigu á húsnæðinu að E, B.

Þann 22. janúar 2026 hafi kærandi upplýst um að fjármunir hefðu enn ekki borist og að hún teldi áætlun á eignastöðu ekki rétta. Þann 27. janúar 2026 hafi kæranda borist svar þess efnis að skattframtal 2026 þyrfti að liggja fyrir svo hægt væri að fá réttar upplýsingar um eignastöðu þar sem gögnin hefðu bent til þess að eignastaða kæranda í skattframtali 2025 væri ekki rétt. Kærandi hafi jafnframt verið upplýst um að húsnæðisbætur hennar væru ekki lengur að skerðast vegna eignastöðu og því hefði þessi eignastaða ekki áhrif á bótarétt hennar. Skerðing bóta væri vegna tekna. Sama dag hafi kærandi svarað og lýst yfir mikilli óánægju með útreikninginn. Hún hafi óskað eftir því að eignastaðan yrði leiðrétt.

Þann 31. janúar 2026 hafi ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um áætlun á eignastöðu kæranda verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Í máli þessu sé deilt um áætlun á eignastöðu kæranda við útreikning húsnæðisbóta samkvæmt lögum um húsnæðisbætur nr. 75/2016.

Í V. kafla laga um húsnæðisbætur, sbr. IV kafla reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur sé fjallað um útreikning húsnæðisbóta, ásamt áhrifum eigna og tekna á grunnfjárhæðir húsnæðisbóta.

Í 1. mgr. 18. gr. laga nr. 75/2016 segi að grunnfjárhæð samkvæmt 2. mgr. 16. gr., eftir atvikum að teknu tilliti til lækkunar vegna tekna samkvæmt 17. gr., lækki sem nemi hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna, 18 ára og eldri, sem fari umfram 12.500.000, nú 13.900.000 kr., sbr. 15. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 uns þær falli alveg niður við 60% hærri fjárhæð. Með breytingarreglugerð nr. 1510/2025 hafi áhrif eigna á grunnfjárhæð húsnæðisbóta hækkað úr 12.500.000 í 13.900.000 kr. Af því megi sjá að húsnæðisbætur kæranda hafi hingað til ekki verið að skerðast vegna eigna árið 2026.

Í 2. mgr. 18. gr. laganna segi að miða skuli við eignir í lok þess almanaksárs þegar greiðslur húsnæðisbóta hafi staðið yfir. Í 3. mgr. 18. gr. segi að með eignum sé átt við allar eignir skv. 72. gr. laga um tekjuskatt að frádregnum skuldum skv. 1. mgr. 75. gr. sömu laga.

Samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga um húsnæðisbætur megi endurskoða rétt til húsnæðisbóta hvenær sem er og endurreikna fjárhæð þeirra þannig að húsnæðisbætur verði í samræmi við þær breytingar sem hafi orðið á aðstæðum umsækjanda eða annarra heimilismanna. Í 2. mgr. 25. gr. laganna komi skýrt fram að þegar endanlegar upplýsingar um tekjur og eignir næstliðins almanaksárs, skv. 17. og 18. gr. laga um húsnæðisbætur liggi fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum skuli framkvæmdaaðili endurreikna fjárhæð húsnæðisbóta vegna almanaksárs á grundvelli þeirra upplýsinga. Ekki liggi fyrir skattframtal vegna ársins 2025 og lokauppgjör hafi þar af leiðandi ekki farið fram.

Í 1. mgr. 17. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 um húsnæðisbætur segi að við móttöku umsóknar skuli Húsnæðis- og mannvirkjastofnun áætla tekjur og eignir heimilismanna, 18 ára og eldri, svo lengi sem umsókn haldi gildi sínu. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli veita umsækjanda kost á að koma að athugasemdum um áætlunina til grundvallar útreikningi húsnæðisbóta og greiðsluáætlun, skv. 18. gr., sbr. 2. og 3. mgr. 17. gr. reglugerðarinnar. Telji umsækjandi áætlunina gefa ranga mynd af áætluðum tekjum og eignum heimilismanna á viðkomandi tímabili skuli hann tilkynna stofnuninni um það innan veitts frests og leggja fram gögn því til staðfestingar eftir því sem þörf sé á að mati Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Verði breytingar á tekjum eða eignum heimilismanna skuli uppfæra áætlunina og leggja hana til grundvallar útreikningi og greiðsluáætlun, skv. 18. gr.

Í 1. mgr. 18. gr. reglugerðarinnar komi fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli gera greiðsluáætlun sem byggist á útreikningi húsnæðisbóta, skv. 20. gr. laga um húsnæðisbætur. Í greiðsluáætlun skuli koma fram áætlaðar mánaðarlegar greiðslur húsnæðisbóta á því tímabili sem áætlun skv. 17. gr. taki til ásamt öðrum þeim forsendum sem útreikningur húsnæðisbóta byggist á.

Áætlunin skuli byggð á nýjustu upplýsingum á hverjum tíma, sbr. 1. mgr. 17. gr. reglugerðarinnar. Hér sé átt við nýjustu upplýsingar sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun afli um tekjur og eignir heimilismanna úr skattframtölum og staðgreiðsluskrá yfirvalda, sbr. 15. gr. laga um húsnæðisbætur, auk upplýsinga sem umsækjandi hafi látið stofnuninni í té, sbr. 14. gr. laganna. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum frá kæranda hafi hún gert kröfu í þrotabú að fjárhæð 8.273.200 kr. og skv. skattframtali vegna ársins 2024 séu eignir hennar samtals 4.544.869 kr. Ekki hafi verið lögð fram önnur gögn sem sýni fram á að áætlunin gefi ranga mynd.

Með vísan til framangreinds bendi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun á að útreikningur húsnæðisbóta byggi m.a. á upplýsingum sem umsækjandi hafi látið í té. Eins og fram hafi komið hafi kærandi upplýst stofnunina um að hún ætti von á greiðslum úr þrotabúi og hafi greiðsluáætlun þar af leiðandi verið breytt í samræmi við það. Áréttað sé að aðeins sé um greiðsluáætlun að ræða og að lokauppgjör hafi ekki farið fram fyrir árið 2025. Það liggi því ekki fyrir hvort að einhver skuld eða inneign hafi myndast vegna ársins 2025.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri þá kröfu að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 27. janúar 2026, um að synja beiðni kæranda um endurútreikning húsnæðisbóta með vísan til þess að eignastaða hennar væri ekki rétt skráð.

Í 8. gr. laga nr. 75/2016 um húsnæðisbætur kemur fram að húsnæðisbætur séu mánaðarlegar greiðslur sem greiðast til umsækjanda, sbr. þó 4. mgr. 21. gr., og skuli ákvarðaðar og reiknaðar út miðað við grunnfjárhæðir sem miðast við fjölda heimilismanna, sbr. 3. tölul. 3. gr., að teknu tilliti til tekna, sbr. 17. gr., eigna, sbr. 18. gr., og greiðsluþátttöku í húsnæðiskostnaði, sbr. 19. gr. Grunnfjárhæðir húsnæðisbóta taka mið af fjölda heimilismanna óháð aldri samkvæmt ákveðnum stuðlum sem tilgreindir eru í 16. gr. laganna og í 2. mgr. ákvæðisins eru grunnfjárhæðir tilgreindar. Þá segir í 3. mgr. 16. gr. að tekjur, eignir og greiðsluþátttaka í húsnæðiskostnaði skv. 17.–19. gr. hafi áhrif til lækkunar á grunnfjárhæðum húsnæðisbóta skv. 2. mgr.

Í 18. gr. laga nr. 75/2016 segir að við útreikning húsnæðisbóta skuli lækka grunnfjárhæð samkvæmt 2. mgr. 16. gr., eftir atvikum að teknu tilliti til lækkunar vegna tekna samkvæmt 17. gr., lækki sem nemi hlutfalli af samanlögðum eignum allra heimilismanna, 18 ára og eldri, sem fari umfram 12.500.000, nú 13.900.000 kr., sbr. 15. gr. reglugerðar nr. 1200/2016 uns þær falli alveg niður við 60% hærri fjárhæð. Í 2. mgr. 18. gr. laganna segir að miða skuli við eignir í lok þess almanaksárs þegar greiðslur húsnæðisbóta hafi staðið yfir. Í 3. mgr. 18. gr. segir að með eignum sé átt við allar eignir skv. 72. gr. laga um tekjuskatt að frádregnum skuldum skv. 1. mgr. 75. gr. sömu laga. Í 72. gr. laga um tekjuskatt segir að framtalsskyldar eignir séu allar fasteignir, lausafé og hvers konar önnur verðmæt eignarréttindi, með þeim takmörkunum sem um ræði í 74. gr., og skipti ekki máli hvort eignirnar gefi af sér arð eða ekki.

Fyrir liggur að kærandi þáði húsnæðisbætur á árinu 2025. Í bréfi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 22. ágúst 2025, var kæranda greint frá því að stofnunin hefði endurreiknað húsnæðisbætur hennar. Óskertar húsnæðisbætur á mánuði miðað við fjölda heimilismanna næmu 50.792 kr. Heildareignir sem notaðar væru í útreikningi næmu 12.800.000 kr. og því næmi skerðing vegna eigna 2.022 kr. á mánuði. Kærandi hefur vísað til þess að skráð eignastaða hennar sé ekki rétt þar sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi tekið mið af kröfu sem hún hafi gert í þrotabú, að fjárhæð 8.273.200 kr., sem óvíst sé hvort hún fái greidda. Stofnunin hefur vísað til þess að kærandi hafi ekki lagt fram gögn sem sýni fram á að um rangar upplýsingar sé að ræða. Fyrirliggjandi gögn sýni fram á að kærandi hafi gert kröfu í þrotabú að fjárhæð 8.273.200 kr. Að öðru leyti hefur stofnunin ekki rökstutt þá afstöðu sína að umrædd krafa teljist til eignar í skilningi 72. gr. tekjuskattslaga og eigi því að koma til skerðingar á húsnæðisbótum kæranda.

Samkvæmt framangreindu ákvæði 72. gr. tekjuskattslaga teljast hvers konar verðmæt eignarréttindi, með þeim takmörkunum sem um ræðir í 74. gr. þeirra laga, til framtalsskyldra eigna. Fyrir liggur að umrædd krafa var gerð 25. júlí 2025 og því ekki ljóst þegar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun tók hina kærðu ákvörðun hvort hún kæmi til með að verða talin fram á skattframtali ársins 2026 vegna tekjuársins 2025. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála bar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun því að meta það sérstaklega hvort um væri að ræða verðmæt eignarréttindi í skilningi 72. gr. tekjuskattslaganna. Af gögnum málsins verður ekki séð að svo hafi verið gert, enda virðist stofnunin ekki hafa kannað hvort krafan hefði verið samþykkt við búskiptin eða hvort líkur væru til að kærandi kæmi til með að fá hana greidda að einhverju leyti eða ekki.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi ekki rannsakað mál kæranda með fullnægjandi hætti, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, áður en ákvörðun um að synja beiðni hennar um endurútreikning húsnæðisbóta var tekin. Að því virtu er hin kærða ákvörðun felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka beiðni kæranda til nýrrar meðferðar.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 27. janúar 2026, um að synja beiðni A, um endurútreikning húsnæðisbóta, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar stofnunarinnar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir