Mál nr. 91/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 91/2026

Föstudaginn 15. maí 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 31. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 19. desember 2025, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til hans á bið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 1. desember 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 19. desember 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til þess að hann ætti ótekinn biðtíma frá fyrri umsókn yrðu bætur ekki greiddar fyrr en sá tími væri liðinn.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 31. janúar 2026. Með bréfi, dags. 4. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 17. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 18. mars 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda sama dag og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. mars 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi tilgreint að kærandi hefði ekki mætt á fund þann 5. mars 2025 og ekki á námskeið þann 25. apríl 2025. Kærandi mótmæli þessu þar sem hann hafi verið í fullri vinnu frá og með mars 2025. Kærandi hafi af þeim sökum ekki verið í virkri atvinnuleit og ekki þurft á þjónustu né fundum hjá Vinnumálastofnun að halda á þeim tíma. Þar sem kærandi hafi verið kominn á atvinnumarkað hafi fjarvera hans á fundi í mars og námskeiði í apríl ekki verið höfnun á vinnumarkaðsúrræði heldur hafi fjarvera hans stafað af starfsskyldum kæranda gagnvart vinnuveitanda hans. Að mati kæranda sé ósanngjarnt að beita hann viðurlögum fyrir að hafa misst af vinnumarkaðsúrræðum eftir að hann hafi hafið störf. Kærandi óski þess að nefndin felli niður þann biðtíma sem eftir sé og heimili greiðslu atvinnuleysisbóta til hans.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að upphaf málsins megi rekja til ákvarðana Vinnumálastofnunar frá 5. mars 2025 og 2[5.] apríl 2025.

Þann 5. mars 2025 hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum í formi tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta sökum fjarveru í boðað viðtal hjá Vinnumálastofnun þann 30. janúar 2025. Með ákvörðun, dags. 2[5.]. apríl 2025, hafi kæranda svo verið gert að sæta viðurlögum í formi þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta sökum þess að hann hafi aldrei mætt á boðað námskeið sem hafi farið fram á tímabilinu 24. febrúar til 20. mars 2025. Ákvarðanir Vinnumálastofnunar hafi verið teknar á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi afskráð sig úr kerfum stofnunarinnar þann 2. mars 2025.

Kærandi hafi sótt að nýju um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 1. desember 2025. Með erindi, dags. 19. desember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til ótekinna viðurlaga yrðu bætur hins vegar ekki greiddar fyrr en að fimm mánuðum liðnum. Þegar umsókn kæranda, dags. 1. desember 2025, hafi verið tekin til umfjöllunar hafi láðst að athuga hvort að kærandi hefði starfað nægjanlega lengi á vinnumarkaði frá því að viðurlög frá 5. mars 2025 hafi verið tilkynnt honum og tilefni væri til að fella niður tveggja mánaða biðtíma af þeim sökum. Við vinnslu á greinargerð Vinnumálastofnunar hafi komið í ljós að kærandi hefði sannarlega unnið að því marki að tveggja mánaða biðtími skyldi falla niður. Ranglega hafi verið tilgreint í ákvörðun, dags. 19. desember 2025, að eftirstöðvar biðtíma væru fimm mánuðir. Hið rétta sé að eftirstöðvar biðtíma séu þrír mánuðir. Kærandi hafi afskráð sig af atvinnuleysisbótum þann 27. janúar 2026. Kærandi hafi ekki fengið neinar atvinnuleysisbætur greiddar frá 1. desember 2025 til 27. janúar 2026.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 19. desember 2025, hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann [31. janúar 2026]. Kærandi fari fram á að eftirstöðvar eldri biðtíma verði felldar niður. Kærandi vísi til þess að í mars 2025 hafi hann verið afskráður af atvinnuleysisbótum og því ekki þurft að mæta á boðað námskeið.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta varði þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hann hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 1. desember 2025.

Eins og rakið hafi verið hér að framan hafi kæranda þann 5. mars 2025 verið gert að sæta viðurlögum í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hefði ekki mætt í boðað viðtal við ráðgjafa Vinnumálastofnunar. Þá hafi kæranda þann 2[5.] apríl 2025 verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. sömu laga, þar sem hann hafi ekki mætt á boðað námskeið sem hafi verið haldið á tímabilinu 24. febrúar til 20. mars 2025. Kærufrestur vegna þeirra ákvarðana sé nú liðinn, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Eftir standi þá ákvörðun Vinnumálastofnunar um að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hann hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 1. desember 2025.

Í 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé meðal annars kveðið á um að sá sem hafi sætt viðurlögum samkvæmt 57.-59. gr. eða biðtíma samkvæmt 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greini eigi sér stað að nýju á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Ákvörðun um viðurlög á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi því leitt til ítrekunaráhrifa fyrri viðurlaga hans samkvæmt 1. mgr. 61. gr. þar sem hann hafi ekki unnið sér inn rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 29. gr. laganna. Heildarviðurlagatími kæranda hafi því verið fimm mánuðir.

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um nokkur tilvik þar sem biðtími eða viðurlög samkvæmt lögunum falli niður eða frestist. Þannig sé meðal annars kveðið á um í 3. mgr. 58. gr. að taki hinn tryggði starfi sem ekki sé hluti af vinnumarkaðsaðgerðum meðan á viðurlagatíma skv. 1. mgr. standi falli viðurlög niður eftir að hinn tryggði hafi starfað í a.m.k. hálfan mánuð áður en hann sæki aftur um atvinnuleysisbætur.

Ekki sé fyrir heimild í lögunum að fella niður biðtíma vegna starfa atvinnuleitanda í þeim tilfellum sem viðkomandi hafi þurft að sæta ítrekuðum viðurlögum. Í [5.] mgr. 61. gr. sé hins vegar kveðið á um að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil skv. 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Kærandi hafi ekki unnið sér inn rétt til nýs bótatímabils. Til að öðlast rétt á nýju bótatímabili þurfi atvinnuleitandi að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi ekki unnið sér inn réttindi til nýs bótatímabils, enda hafi ekki verið liðnir 24 mánuðir frá því að kæranda hafi verið gert að sæta ítrekuðum viðurlögum þegar hann hafi sótt að nýju um greiðslur atvinnuleysisbóta. Í samræmi við 4. mgr. 29. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi tímabilið því haldið áfram að líða þegar kærandi hafi sótt að nýju um atvinnuleysisbætur.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að eftirstöðvar þriggja mánaða biðtíma kæranda skuli halda áfram að líða frá síðasta umsóknardegi hans, dags. 1. mars 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið.

Með ákvörðunum Vinnumálastofnunar frá 5. mars 2025 og 25. apríl 2025 var réttur kæranda til atvinnuleysisbóta felldur niður í tvo og þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi sótti á ný um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 1. desember 2025. Umsókn kæranda var samþykkt 19. desember 2025 en tekið var fram að bætur yrðu ekki greiddar fyrr en ótekinn biðtími frá fyrri umsókn væri liðinn. Undir rekstri málsins kom í ljós að kærandi hafði sannarlega unnið að því marki að tveggja mánaða biðtími frá 5. mars 2025 skyldi falla niður. Var því ranglega tilgreint í ákvörðun, dags. 19. desember 2025, að eftirstöðvar biðtíma væru fimm mánuðir. Hið rétta er að eftirstöðvar biðtíma voru þrír mánuðir, sbr. ákvörðun stofnunarinnar frá 25. apríl 2025. Í kæru til úrskurðarnefndar gerði kærandi athugasemd við þá ákvörðun Vinnumálastofnunar og óskaði eftir niðurfellingu þriggja mánaða viðurlaga.

Samkvæmt 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal stjórnsýslukæra berast úrskurðarnefnd velferðarmála skriflega innan þriggja mánaða frá því að aðila máls var tilkynnt um ákvörðun, nema á annan veg sé mælt í lögum sem hin kærða ákvörðun byggist á. Ljóst er að sá frestur var liðinn hvað varðar ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 25. apríl 2025 þegar kærandi lagði fram kæru hjá nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2015 er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Með vísan til þessa er nauðsynlegt að taka til skoðunar hvort fyrir hendi séu atriði sem hafa þýðingu við mat á því hvort afsakanlegt verði talið að kæran hafi borist að liðnum kærufresti eða hvort veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, en ákvæðið mælir fyrir um skyldubundið mat stjórnvalds á því hvort atvik séu með þeim hætti að rétt sé að taka stjórnsýslukæru til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir að lögbundinn kærufrestur sé liðinn.

Fyrir liggur að kæranda var í ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 25. apríl 2025 leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála og um tímalengd kærufrests. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að afsakanlegt verði talið að kæra hafi borist að liðnum kærufresti. Þá verður heldur ekki séð að veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar. Í því sambandi er meðal annars haft í huga að gögn málsins benda ekki til þess að ákvörðunin hafi verið efnislega röng. Með hliðsjón af framangreindu er þeim þætti málsins er lýtur að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 25. apríl 2025, vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kemur þá til skoðunar ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta á bið vegna ótekins biðtíma frá fyrri umsókn.

Í 5. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Í 29. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um að sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standi yfir. Í 4. mgr. 29. gr. laganna kemur fram að tímabilið samkvæmt 1. mgr. haldi áfram að líða þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað í skemmri tíma en 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Þá segir í 31. gr. laga nr. 54/2006 að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.   

Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi ekki, þegar umsókn hans barst Vinnumálastofnun þann 1. desember 2025, starfað í a.m.k. 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi hafði því ekki áunnið sér rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 31. gr. laga nr. 54/2006 og því hélt ótekinn biðtími vegna eldri viðurlaga samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 25. apríl 2025, áfram að líða þegar hann skráði sig atvinnulausan að nýju 1. desember 2025.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til A, á bið í þrjá mánuði, er staðfest. Þeim þætti málsins er snýr að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 25. apríl 2025, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir