Mál nr. 92/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 92/2026

Föstudaginn 15. maí 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 31. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til hennar á bið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 1. desember 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 19. desember 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt. Með greiðsluseðlum Vinnumálastofnunar 30. desember 2025 og 30. janúar 2026 var kæranda tilkynnt að greiðslur til hennar hefðu verið skertar að fullu vegna viðurlaga.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 31. janúar 2026. Með bréfi, dags. 4. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 17. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 18. mars 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar sé kæranda gert að sæta viðurlögum sökum þess að hún hafi verið fjarverandi á fundi hjá stofnuninni þann 5. mars 2025 og á námskeiði þann 25. apríl 2025. Kærandi sé ósammála þessu í ljósi þess að frá og með mars 2025 hafi hún verið komin í fullt starf og ekki lengur skráð sem virkur atvinnuleitandi. Af þeim sökum hafi henni ekki borið skylda til að taka þátt í fundum eða vinnumarkaðsúrræðum Vinnumálastofnunar. Það að kærandi hafi ekki getað mætt á fundinn í mars og námskeiðið í apríl hafi ekki verið vegna skorts á vilja til samvinnu heldur verið afleiðing skuldbindinga hennar sem hafi fylgt því að vera farin aftur til starfa. Með hliðsjón af þessu telji kærandi að beiting viðurlaga sé óréttmætt þar sem að fundurinn og námskeiðið hafi farið fram eftir að hún hafi hafið störf. Kærandi óski þess að nefndin afturkalli viðurlögin og samþykki greiðslu atvinnuleysisbóta til hennar.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að upphaf málsins megi rekja til ákvarðana Vinnumálastofnunar frá 5. mars 2025 og 22. apríl 2025.

Þann 5. mars 2025 hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum í formi tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta sökum fjarveru í boðað viðtal hjá Vinnumálastofnun þann 30. janúar 2025. Með ákvörðun, dags. 22. apríl 2025, hafi kæranda svo verið gert að sæta viðurlögum í formi þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta sökum þess að hún hafi aldrei mætt á boðað námskeið sem hafi farið fram á tímabilinu 24. febrúar til 20. mars 2025. Ákvarðanir Vinnumálastofnunar hafi verið teknar á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi afskráð sig úr kerfum stofnunarinnar frá og með 1. mars 2025. 

Kærandi hafi sótt að nýju um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 1. desember 2025. Með erindi, dags. 19. desember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að bótaréttur væri 100%. Með vísan til ótekinna viðurlaga yrðu bætur til hennar hins vegar ekki greiddar fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Við vinnslu á umsókn kæranda hafið láðst að tilkynna henni um eftirstöðvar eldri viðurlaga frá ákvörðun, dags. 22. apríl 2025. Kærandi hafi afskráð sig af atvinnuleysisbótum þann 27. janúar 2026. Kærandi hafi ekki fengið neinar atvinnuleysisbætur greiddar frá 10. desember 2025 til 27. janúar 2026.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 19. desember 2025, hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann [31. janúar 2026]. Kærandi fari fram á að eftirstöðvar eldri biðtíma verði felldar niður. Kærandi vísi til þess að í mars 2025 hafi hún verið afskráð af atvinnuleysisbótum og því ekki þurft að mæta á boðað námskeið.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta varði þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hún hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 1. desember 2025.

Eins og rakið hafi verið hér að framan hafi kæranda þann 5. mars 2025 verið gert að sæta viðurlögum í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hún hefði ekki mætt í boðað viðtal hjá Vinnumálastofnun. Þá hafi kæranda þann 22. apríl 2025 verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. sömu laga, þar sem hún hafi ekki mætt á boðað námskeið sem hafi verið haldið á tímabilinu 24. febrúar til 20. mars 2025. Kærufrestur vegna þeirra ákvarðana sé nú liðinn, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Eftir standi þá ákvörðun Vinnumálastofnunar um að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hún hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann [1.] desember 2025

Í 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé meðal annars kveðið á um að sá sem hafi sætt viðurlögum samkvæmt 57.-59. gr. eða biðtíma samkvæmt 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greini eigi sér stað að nýju á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Ákvörðun um viðurlög á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi því leitt til ítrekunaráhrifa fyrri viðurlaga hennar samkvæmt 1. mgr. 61. gr. Heildarviðurlagatími kæranda hafi því verið fimm mánuðir.

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um nokkur tilvik þar sem biðtími eða viðurlög samkvæmt lögunum falli niður eða frestist. Þannig sé meðal annars kveðið á um í 3. mgr. 58. gr. að taki hinn tryggði starfi sem ekki sé hluti af vinnumarkaðsaðgerðum meðan á viðurlagatíma skv. 1. mgr. standi falli viðurlög niður eftir að hinn tryggði hafi starfað í a.m.k. hálfan mánuð áður en hann sæki aftur um atvinnuleysisbætur.

Ekki sé fyrir heimild í lögunum að fella niður biðtíma vegna starfa atvinnuleitanda í þeim tilfellum sem viðkomandi hafi þurft að sæta ítrekuðum viðurlögum. Í [5.] mgr. 61. gr. sé hins vegar kveðið á um að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil skv. 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Til að öðlast rétt á nýju bótatímabili þurfi atvinnuleitandi að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi ekki unnið sér inn rétts til nýs bótatímabils, enda hafi ekki verið liðnir 24 mánuðir frá því að kæranda hafi verið gert að sæta ítrekuðum viðurlögum þegar hún hafi sótt að nýju um greiðslur atvinnuleysisbóta. Í samræmi við 4. mgr. 29. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi tímabilið því haldið áfram að líða þegar kærandi hafi sótt að nýju um atvinnuleysisbætur.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að eftirstöðvar biðtíma kæranda skuli halda áfram að líða frá síðasta umsóknardegi hennar, dags. [1.] desember 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið.

Með ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 22. apríl 2025 var réttur kæranda til atvinnuleysisbóta felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi sótti á ný um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 1. desember 2025. Umsókn kæranda var samþykkt 19. desember 2025 en hún fékk ekki greiddar atvinnuleysisbætur frá umsóknardegi vegna framangreindrar viðurlagaákvörðunar. Í kæru til úrskurðarnefndar gerði kærandi athugasemd við þá ákvörðun Vinnumálastofnunar og óskaði eftir niðurfellingu þriggja mánaða viðurlaga.

Samkvæmt 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal stjórnsýslukæra berast úrskurðarnefnd velferðarmála skriflega innan þriggja mánaða frá því að aðila máls var tilkynnt um ákvörðun, nema á annan veg sé mælt í lögum sem hin kærða ákvörðun byggist á. Ljóst er að sá frestur var liðinn hvað varðar ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 22. apríl 2025 þegar kærandi lagði fram kæru hjá nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2015 er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Með vísan til þessa er nauðsynlegt að taka til skoðunar hvort fyrir hendi séu atriði sem hafa þýðingu við mat á því hvort afsakanlegt verði talið að kæran hafi borist að liðnum kærufresti eða hvort veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, en ákvæðið mælir fyrir um skyldubundið mat stjórnvalds á því hvort atvik séu með þeim hætti að rétt sé að taka stjórnsýslukæru til efnislegrar meðferðar, þrátt fyrir að lögbundinn kærufrestur sé liðinn.

Fyrir liggur að kæranda var í ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 22. apríl 2025 leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála og um tímalengd kærufrests. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að afsakanlegt verði talið að kæra hafi borist að liðnum kærufresti. Þá verður heldur ekki séð að veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar. Í því sambandi er meðal annars haft í huga að gögn málsins benda ekki til þess að ákvörðunin hafi verið efnislega röng. Með hliðsjón af framangreindu er þeim þætti málsins er lýtur að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. apríl 2025, vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kemur þá til skoðunar ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta á bið vegna ótekins biðtíma frá fyrri umsókn.

Í 5. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Í 29. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um að sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standi yfir. Í 4. mgr. 29. gr. laganna kemur fram að tímabilið samkvæmt 1. mgr. haldi áfram að líða þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað í skemmri tíma en 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Þá segir í 31. gr. laga nr. 54/2006 að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.   

Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi ekki, þegar umsókn hennar barst Vinnumálastofnun þann 1. desember 2025, starfað í a.m.k. 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hún fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi hafði því ekki áunnið sér rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 31. gr. laga nr. 54/2006 og því hélt allur ótekinn biðtími vegna eldri viðurlaga samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. apríl 2025, áfram að líða þegar hún skráði sig atvinnulausa að nýju 1. desember 2025.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til A, á bið, er staðfest. Þeim þætti málsins er snýr að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. apríl 2025, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir