Mál nr. 19/2024 - Úrskurður

Mál nr. 19/2024

 

Úrskurður kærunefndar jafnréttismála

 

 

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga

gegn

Landspítala

 

 

Launamismunun. Leiðréttingarkrafa. Mismunun á grundvelli kyns. Ekki fallist á brot. Málskostnaður.

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga kærði fyrir hönd fimm kvenkyns forstöðuhjúkrunarfræðinga mismun á launum þeirra og launum forstöðulækna á Landspítala. Ekki var talið að félagið hefði leitt líkur að því að laun forstöðuhjúkrunarfræðinganna hefðu verið ákvörðuð lægri en karlkyns forstöðulækna fyrir sömu eða jafnverðmæt störf, sbr. 2. mgr. 18. gr., sbr. 6. gr. laga nr. 150/2020. Var því ekki fallist á að Landspítali hefði gerst brotlegur við lög nr. 150/2020.

1. Á fundi kærunefndar jafnréttismála hinn 19. maí 2026 er tekið fyrir mál nr. 19/2024 og kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:
2. Með kæru, dags. 29. ágúst 2024, kærði Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, fyrir hönd A, B, C, D og E, sem allar gegndu starfi forstöðuhjúkrunarfræðinga hjá kærða, Landspítala, synjun hans, dags. 9. júlí 2024, um að greiða þeim sambærileg laun og karlkyns forstöðulæknum. Er þess krafist að kærunefnd jafnréttismála staðfesti að með þeim mismun á launakjörum hafi verið brotið gegn lögum nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna. Jafnframt er gerð krafa um málskostnað með vísan til 4. mgr. 8. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála.
3. Kæran ásamt fylgigögnum var kynnt kærða með bréfi, dags. 15. október 2024. Greinargerð kærða er dags. 31. janúar 2025. Var hún send kæranda til athugasemda 7. febrúar 2025 og bárust athuga­semdir kæranda hinn 10. mars 2025. Kærði sendi frekari athugasemdir í framhaldinu, dags. 11. apríl 2025, og síðan kærandi með bréfi, dags. 12. maí 2025.

   MÁLAVEXTIR

4. Kæran er lögð fram fyrir hönd fimm nafngreindra kvenkyns félagsmanna kæranda sem starfa sem forstöðu­hjúkrunarfræðingar á sviðum […] og […] hjá kærða.
5. Kærði auglýsti eftir stjórnendum í stöður forstöðulækna, forstöðuhjúkrunarfræðinga og forstöðumanna hinn 26. janúar 2024. Fram kom að um væri að ræða nýjar stöður stjórnenda sem heyrðu undir framkvæmdastjórn kærða.
6. Í auglýsingu um störf forstöðulækna kom fram að forstöðulæknir leiddi lækningar og væri yfirmaður yfir­lækna. Meðal helstu verkefna og ábyrgðar voru klínísk störf í samræmi við menntun og ábyrgð. Menntunar­kröfur voru tilgreindar sem háskóla­menntun í læknisfræði og að sérfræðileyfi í lækningum væri skilyrði. Önnur framhaldsmenntun á háskóla­stigi sem nýttist í starfi væri kostur. Fram kom að laun væru ákveðin samkvæmt gildandi kjarasamningi fjármála- og efnahagsráðherra og Læknafélags Íslands.
7. Í auglýsingu um störf forstöðuhjúkrunarfræðinga kom fram að forstöðu­hjúkrunar­fræðingur leiddi hjúkrun og væri yfirmaður deildarstjóra hjúkrunar og meðal helstu verkefna og ábyrgðar væru einnig klínísk störf í samræmi við menntun og sérsvið. Menntunarkröfur voru tilgreindar sem háskóla­menntun í hjúkrunarfræði og íslenskt hjúkrunarleyfi sem væri skilyrði. Framhaldsmenntun í hjúkrunarfræði og/eða önnur framhaldsmenntun á háskólastigi sem nýttist í starfi væri kostur. Fram kom að laun væru ákveðin samkvæmt gildandi kjarasamningi fjármála- og efnahagsráðherra og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga.
8. Í auglýsingum fyrir störfin kom fram að um væri að ræða 100% dagvinnustörf sem heyrðu undir framkvæmdastjóra og væru hluti af sviðsstjórn. Orðalag auglýsinganna um hlutverk, verkefni og ábyrgð voru að meginstefnu samhljóða. Störfin fólu þannig í sér stjórnun framlínustjórnenda, fjárhagsáætlanagerð, mannauðsmál, gæða- og öryggismál og þátttöku í vísinda- og menntastarfi. Hæfniskröfur starfanna voru klínískur bakgrunnur, stjórnunarreynsla og leiðtogahæfni.
9. Í starfslýsingum forstöðulækna og forstöðuhjúkrunarfræðinga kom fram að heimilt væri að sinna klínísku starfi í samráði við framkvæmdastjóra. Störfin heyrðu undir framkvæmdastjóra sviðs, starfsmennirnir væru hluti af stjórnendateymi sviðsins og sætu í sviðsráði. Forstöðulæknar og forstöðuhjúkrunarfræðingar leiddu starfsemi innan síns ábyrgðarsviðs ásamt öðrum stjórnendum, bæru ábyrgð á fjárhagsáætlanagerð og eftirliti. Forstöðulæknir leiddi og skipulegði læknisþjónustu í samræmi við gagnreynda læknisfræðilega þekkingu. Forstöðuhjúkrunarfræðingur leiddi og skipulegði hjúkrunar­þjónustu í samræmi við gagnreynda þekkingu í hjúkrunar- og ljósmóðurfræðum. Ábyrgð og skyldur beggja hópa varðandi stefnumótun, fjárhagsáætlanagerð og rekstur var lýst með sama hætti en forstöðulæknir sinnti fyrrnefndum verkefnum í samvinnu við framkvæmdastjóra lækninga en forstöðu­hjúkrunarfræðingur við framkvæmdastjóra hjúkrunar. Þá væri forstöðulæknir næsti yfirmaður yfirlækna en forstöðuhjúkrunarfræðingur næsti yfirmaður deildarstjóra hjúkrunar og/eða yfirljósmæðra. Þá voru almennar hæfniskröfur um stjórnunar- og leiðtogahæfni, reynslu af stjórnun, samskiptahæfni og þekkingu á gæða- og öryggismálum orðaðar með sama hætti fyrir störfin í starfslýsingunum.
10. Í kjölfar auglýsinganna voru þeir félagsmenn kæranda sem standa að baki kærunni ráðnir til starfa frá 1. apríl 2024. Frá sama tíma voru ráðnir sex aðrir forstöðuhjúkrunarfræðingar, fimm forstöðulæknar, þrír forstöðumenn klínískra sviða og tveir forstöðumenn verkefna á sviði forstjóra.
11. Kærandi kveður að fyrrnefndir félagsmenn hans hafi komist á snoðir um fyrirhugaðan launamun milli forstöðu­hjúkrunarfræðinga og forstöðulækna við ráðningar í störfin í mars 2024. Þeir forstöðu­hjúkrunarfræðingar sem ráðnir voru í störfin hafi strax gert athugasemdir við launa­setninguna og fyrirvara við lögmæti launamunar milli forstöðuhjúkrunarfræðinga og forstöðulækna við undirritun ráðningarsamnings.
12. Kærandi gerði athugasemdir við launamuninn með bréfi, dags. 22. mars 2024, þar sem gerð var sú krafa að starfskjör forstöðuhjúkrunarfræðinga yrðu jafnsett starfskjörum forstöðu­lækna. Kærði svaraði með bréfi, dags. 13. apríl 2024, þar sem kröfum kæranda var hafnað. Lögmaður kæranda sendi kærða bréf, dags. 4. júlí 2024, þar sem upplýst var um að ekki væri fallist á skýringar og röksemdir kærða og boðað að kæra yrði send kærunefnd jafnréttismála. Kærði svaraði með bréfi, dags. 9. júlí 2024, þar sem fram kom að afstaða kærða væri óbreytt.

    SJÓNARMIÐ KÆRANDA

13. Kærandi byggir á því að kærði hafi gerst brotlegur við lög nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, með því að greiða kvenkyns forstöðuhjúkrunarfræðingum lægri laun en karlkyns forstöðulæknum sem þær telja að gegni sambærilegu og jafnverðmætu starfi í skilningi 1. mgr. 6. gr. laganna.
14. Kærandi bendir á að þegar starfslýsingar forstöðuhjúkrunarfræðinga og forstöðulækna séu bornar saman sé auðgreinanlegt að umgjörð starfanna, ábyrgð, skyldur og starfssvið séu það sama. Að sama skapi séu áherslur í starfi þær sömu. Störfin séu því eins að inntaki og ytri búnaði. Störfin séu stjórnunarstörf þar sem helstu verkefni séu samhæfing á verklagi og þjónustuferlum, fjárhagsáætlunargerð, mannauðsmál o.fl. Forstöðuhjúkrunarfræðingar og -læknar starfi saman í teymi og leysi hvert annað af. Ýmis verkefni séu unnin saman og ábyrgðinni skipt á milli aðila. Forstöðuhjúkrunarfræðingar hafi þó meira umfang stjórnunar þar sem undir þá heyri fleiri stöðugildi starfsmanna og meira umfang rekstrar. Þrátt fyrir þetta sé launamunur á þessum tveimur hópum.
15. Kærandi byggir á því að forstöðulæknar fái greidd 152.000 kr. hærri föst mánaðarlaun sé tekið mið af útreikningum byggðum á fyrirliggjandi ráðningarsamningum. Forstöðulæknar séu með […] kr. í föst launakjör á mánuði en forstöðuhjúkrunarfræðingar með […] kr. Í því sambandi er bent á að þessi föstu launakjör nái ekki til klínískrar vinnu sem feli í sér starf umfram starf forstöðulæknis eða forstöðuhjúkrunarfræðings. Sérstaklega sé greitt fyrir klíníska vinnu samkvæmt tímakaupi og án tengingar við samningsbundnar greiðslur sem forstöðulæknir eða forstöðuhjúkrunarfræðingur. Misjafnt sé hvort starfsmenn sinni klínískum störfum og í hvaða mæli.
16. Kærandi byggir á að engin réttlætingarrök séu fyrir þessum launamun milli hópanna að teknu tilliti til staðreynda sem sýni fram á að störfin séu sambærileg. Þá sé þetta einnig brot gegn jafnræðisreglum, sbr. 65. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, og 11. gr. stjórnsýslu­laga nr. 37/1993. Þessi launamunur feli í sér mismunun sem brjóti í bága við ákvæði laga nr. 150/2020 um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, m.a. 4. gr. og 6. gr. um launajafnrétti og 18. gr. um bann við mismunun í kjörum og 19. gr. um bann við mismunun í starfi og við ráðningu.
17. Kærandi byggir á því að störf forstöðuhjúkrunarfræðinga séu að fullu sambærileg við störf forstöðulækna á umræddum sviðum kærða. Störfin séu á sama stað í skipuriti kærða og heyri undir framkvæmdastjóra sviðsins. Á sviði […] starfi tveir forstöðulæknar sem séu karlkyns og þrír forstöðuhjúkrunarfræðingar sem séu kvenkyns. Undir forstöðulækna falli 44−51 stöðugildi og árlegt rekstrarumfang sé 1,8−2,4 milljarðar kr. Undir forstöðu­hjúkrunarfræðinga falli 228−390 stöðugildi en rekstrarumfang sé 3,8−10 milljarðar kr. á ári. Störfin séu áþekk og starfsmenn vinni saman og leysi hver annan af, enginn munur sé á ábyrgð þessara hópa nema að því leyti að rekstrarumfang undir forstöðuhjúkrunarfræðingum sé meira. Þá sé menntun beggja hópa viðamikil hvort sem er á sviði læknisfræði eða hjúkrunarfræði. Forstöðuhjúkrunarfræðingar á sviðinu hafi viðbótarmenntun en forstöðulæknar þar hafi ekki viðbótarmenntun umfram sérnám sitt í læknisfræði. Ekki sé rökrétt að mismuna þessum hópum í launum á grundvelli menntunar.
18. Kærandi bendir einnig á sambærileg atriði til samanburðar á sviði […]. Undir forstöðulækna falli 217−337 stöðugildi, árlegt rekstrarumfang sé 4−4,7 milljarðar kr. og laun hin sömu og á sviði […]. Undir forstöðuhjúkrunarfræðinga falli 337−343 stöðugildi, árlegt rekstrarumfang sé 5−6,1 milljarðar kr. og laun hin sömu og á sviði […]. Umfang og dagleg umsýsla starfanna sé sambærileg og saman beri þeir faglega ábyrgð. Ekki sé því rökrétt að mismuna þessum hópum í launum.
19. Þá er bent á af hálfu kæranda að á sama tíma og auglýst hafi verið störf forstöðu­hjúkrunarfræðinga og forstöðulækna hafi verið auglýst störf forstöðumanna sem heyri undir framkvæmdastjórn. Því starfi fylgi ekki læknisfræðileg ábyrgð heldur einungis stjórnunarleg. Í starf […] hafi verið ráðinn læknir sem beri enga læknisfræðilega ábyrgð en hafi engu að síður sömu laun og forstöðulæknar. Sá launamismunur feli í sér ólögmætan kynbundin launamun.
20. Kærandi byggir á að um sé að ræða sambærileg störf, á sama stað í skipuriti og jafnverðmæt. Eini sjáanlegi munurinn sé að forstöðuhjúkrunarfræðingar beri meiri ábyrgð og rekstrar­umfang sem heyri undir þá sé meira.
21. Kærandi hafnar þeim rökum kærða að í auglýsingu um störfin hafi falist mismunandi stjórnunar- og ábyrgðarsvið. Þá skipti ekki máli að yfirlæknir heyri undir forstöðulækna og deildarstjórar undir forstöðuhjúkrunarfræðinga. Það sem skipti máli sé að forstöðulag kærða sé jafnsett. Þá er því hafnað að forstöðulæknar beri læknisfræðilega ábyrgð umfram forstöðu­hjúkrunarfræðinga sem skýri launamuninn. Starf forstöðulæknis og forstöðu­hjúkrunarfræðings sé launaraðað sem stjórnunarstarfi í 100% dagvinnu eins og komi fram í starfslýsingum. Þá er því einnig hafnað að launamismunurinn geti komið til af mismunandi kjarasamningum aðila. Staðfest hafi verið í dómaframkvæmd að mismunandi kjarasamningar geti ekki einir og sér réttlætt mismunandi laun fyrir sömu og jafnverðmæt störf, sbr. dóma Hæstaréttar í málum nr. 255/1996 og nr. 11/2000 en einnig er þar vísað til hliðsjónar í dóm Evrópudómstólsins frá 27. október 1993 í máli nr. C-127/92. Byggt er á að ekki sé samið sérstaklega um laun forstöðu­hjúkrunarfræðinga eða forstöðulækna í þessum kjarasamningum. Auk þess liggi fyrir minnisblöð um launasetningu þar sem segi að fastir yfirvinnutímar verði notaðir til að stilla af heildarlaun milli forstöðulækna og forstöðuhjúkrunarfræðinga sem sýni fram á að þetta sé ekki meitlað í stein. Ekki sé hægt að réttlæta slíkt með vísan í mismunandi menntun og menntunarkröfur, sbr. úrskurð kærunefndar jafnréttismála í máli nr. 1/2014.
22. Kærandi byggir einnig á að þessi framkvæmd fari gegn launastefnu kærða, dags. 20. febrúar 2024, og launamunur til staðar þrátt fyrir jafnlaunavottun kærða.
23. Kærandi hafnar þeim rökum kærða að engir aðrir en læknar geti sinnt starfi forstöðulækna þegar þeir síðarnefndu taki orlof. Í starfsauglýsingu kærða fyrir forstöðulækna hafi ekki verið tilgreint að staðgengill forstöðulæknis yrði tilnefndur úr hópi yfirlækna en það komi fram í starfslýsingu fyrir störf forstöðulækna. Kæranda sé ekki kunnugt um að slíkur staðgengill forstöðulæknis hafi verið skipaður þótt það komi fram í starfslýsingu.
24. Þá hafnar kærandi þeim rökum kærða að launamun megi skýra með mismunandi menntunarkröfum forstöðulækna og forstöðuhjúkrunarfræðinga. Framhaldsmenntun hafi verið kostur í auglýsingu fyrir forstöðulækna og forstöðuhjúkrunarfræðinga en hafi ekki verið skilyrði. Við mat á því hvort störf séu jafnverðmæt þurfi að fara fram heildstætt mat á viðmiðum eins og ábyrgð, álagi, hæfni og vinnuaðstæðum, eins og lögð sé áhersla á í frumvarpi því er varð að lögum nr. 150/2020. Kærandi telji störfin jafnverðmæt. Um stjórnunarstarf sé að ræða burtséð frá ólíkri menntun.
25. Kærandi byggir einnig á því að forstöðuhjúkrunarfræðingar hafi leyst forstöðulækna af í störfum þeirra sem sýni fram á að um jafnverðmæt störf sé að ræða enda starfsmenn á sama stað í skipuriti kærða. Þá hafi slíkt viðgengist í eldra stjórnskipulagi kærða árin 2019−2022 en þar hafi hjúkrunarfræðingar getað verið yfirmenn yfir bæði læknisfræðilegum og hjúkrunarfræðilegum þáttum þar sem um stjórnunarstörf var að ræða, rétt eins og nú eigi við.

    SJÓNARMIÐ KÆRÐA

26. Kærði hafnar því að hafa gerst brotlegur við lög nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, með því að greiða forstöðuhjúkrunarfræðingum lægri laun en forstöðulæknum sem starfi hjá kærða.
27. Af hálfu kærða kemur fram að þau störf forstöðumanna hafi orðið til í kjölfar skipulagsbreytinga í byrjun árs 2024 í því skyni að treysta og festa í sessi nýtt skipulag, bæta stjórnun og getu kærða til að sinna hlutverki sínu. Hinum nýju stjórnendum væri ætlað að styðja við þjónustu og rekstur klínískra eininga með virkri þátttöku í klínísku starfi.
28. Kærði bendir á að störf forstöðulækna hafi verið skilgreind í auglýsingu um störfin sem stjórnunar­störf á sviði læknisfræði og gerð krafa um háskólamenntun í læknisfræði og sérfræðileyfi í lækningum. Í þau störf hafi verið ráðnir þrír karlar og þrjár konur. Viðkomandi séu yfirmenn yfirlækna og þar með lækninga. Þegar litið sé til verkefna og ábyrgðar sé ljóst að aðrir en læknar geti ekki sinnt þeim. Við ákvörðun launa fari eftir kjarasamningi Læknafélags Íslands um laun yfirlækna auk þess sem þeir fái fasta yfirvinnu sem nemi 20 tímum á mánuði. Ekki sé launamunur á milli umræddra þriggja karla og þriggja kvenna sem ráðin voru í störf forstöðulækna.
29. Kærði bendir á að störf forstöðuhjúkrunarfræðinga séu 11 og þau skilgreind sem stjórnunarstörf á sviði hjúkrunar og gerð krafa um háskólamenntun í hjúkrun auk hjúkrunar­leyfis. Framhaldsmenntun teljist kostur en ekki skilyrði. Í störfin hafi verið ráðnar 11 konur og þær séu yfirmenn hjúkrunardeildarstjóra og þar með hjúkrunar. Þegar litið sé til verkefna og ábyrgðar í starfi sé ljóst að ekki geti aðrir en hjúkrunarfræðingar sinnt þeim. Við ákvörðun launa sé farið eftir kjarasamningi Félags hjúkrunarfræðinga auk þess sem ákveðið hafi verið að greiða þeim sem nemi 39,5 tímum á mánuði í fasta yfirvinnu.
30. Kærði bendir á að í einu af fimm störfum forstöðumanna hafi verið gerð krafa um sérfræðimenntun á sviði læknisfræði, þ.e. á sviði […]. Það starf sé sambærilegt og störf forstöðulækna. Ekki hafi verið gerð krafa um slíka menntun í hinum fjórum störfunum. Tveir karlar hafi verið ráðnir með sérfræðiviðurkenningu og njóti þeir sömu almennu starfskjara og forstöðulæknar en þó ekki sömu föstu launakjara þar sem þeir séu einungis með sjö fasta yfirvinnutíma en ekki 20. Samtala mánaðarlauna auk fastra yfirvinnutíma sé […] sem sé áþekk föstum launum forstöðuhjúkrunarfræðinga. Bent er á í þessu sambandi að stofnanir hafi ekki önnur úrræði en að beita föstum yfirvinnutímum eða öðrum launum til að jafna eða minnka launamun þeirra sem sinna sama eða að einhverju leyti sambærilegu starfi en tilheyra mismunandi stéttarfélögum. Þannig geti fjöldi fastra yfirvinnu­tíma verið mismunandi milli aðila sem eftir sem áður eigi að njóta sambærilegra heildarlauna. Þetta eigi t.d. við um þau störf sem kærandi tilgreini, þ.e. forstöðuhjúkrunarfræðinga og forstöðumanna þar sem ekki voru gerðar kröfur um menntun í læknisfræði og sérfræðileyfi í auglýsingu.
31. Kærði byggir á því að forstöðuhjúkrunarfræðingar og forstöðulæknar sinni ekki sama starfi. Sá munur komi fram í auglýsingu um störfin og starfslýsingum auk þess sem forsendur ráðningar og menntunarkröfur séu ólíkar. Störfin séu annars vegar stjórnun á sviði lækninga þar sem sérfræðimenntun í læknisfræði sé skilyrði. Hins vegar stjórnun á sviði hjúkrunar þar sem gerð sé krafa um hjúkrunarmenntun og viðbótarmenntun æskileg. Laun lækna séu almennt hærri en laun hjúkrunarfræðinga af ástæðum sem meðal annars tengjast heildstæðu mati á verðmæti starfa. Slíkt megi leiða af framkvæmd, sbr. úrskurði kærunefndar jafnréttismála í málum nr. 6/2016 og nr. 5/2018 og dóm Héraðsdóms Reykjavíkur frá 1. nóvember 2019 í máli nr. E-4222/2018. Menntun hafi verulegt vægi við mat á verðmæti starfa almennt sem komi fram innan stétta og milli stétta. Þannig séu hjúkrunarfræðingar með viðbótarmenntun með hærri laun en hjúkrunar­fræðingar sem ekki hafi aflað sér slíkrar menntunar. Sömu sögu sé að segja um lækna. Þessi sjónarmið séu almennt viðurkennd á vinnumarkaði og endurspeglist meðal annars í launaupplýsingum einstakra starfshópa opinberra starfsmanna sem birtar séu á heimasíðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins.
32. Samandregið byggir kærði á því að fyrir liggi að þremur konum og þremur körlum sem sinni störfum forstöðumanna þar sem krafist sé læknisfræðimenntunar auk sérfræðiviðurkenningar sé ekki mismunað í launum. Þá séu menntunarkröfur í störfunum verulega frábrugðnar. Einnig séu verkefni, faglegar skyldur og ábyrgðarsvið í þessum störfum ólík. Ekki sé því um að ræða sömu störf í skilningi 1. mgr. 6. gr. laga nr. 150/2020.
33. Kærði byggir einnig á því að ekki hafi verið leiddar líkur að því að konur og karlar njóti mismunandi launakjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Sýnt hafi verið fram á að ekki sé um sömu störf að ræða þegar borin séu saman störf forstöðuhjúkrunarfræðinga og forstöðu­lækna. Gerðar séu mismunandi menntunarkröfur til starfanna sem hafi umtalsvert vægi þegar lagt sé mat á hvort störf séu jafnverðmæt eða sambærileg í skilningi 1. mgr. 6. gr. og 2. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2020. Þar með sé ekki sagt að kærði telji að annar hvor hópurinn sé verðmætari eða mikilvægari fyrir starfsemi stofnunarinnar en hinn, sjúkrahús verði ekki rekið án beggja hópa. Þá sé villandi að velja þrjá karla úr hópi forstöðulækna til samanburðar við forstöðuhjúkrunarfræðinga þegar litið sé til þess að í sex manna viðmiðunarhópi séu einnig þrjár konur sem njóti að öllu leyti sömu launakjara og karlarnir. Þá hafnar kærði því að umræddir dómar sem vísað sé til í kæru eigi við í málinu.
34. Hvað varðar mismunandi menntunarkröfur til starfanna leggur kærði áherslu á þann mun sem er á grunnkröfum um menntun í þessum störfum sem er annars vegar háskólamenntun í læknisfræði og sérfræðileyfi í lækningum og hins vegar háskólamenntun í hjúkrunarfræði og íslenskt hjúkrunarleyfi. Reikna megi með að sérfræðilæknir með starfsleyfi sem slíkur sé með að lágmarki 10 ára nám umfram hjúkrunarfræðing með starfsleyfi. Sem dæmi megi nefna að yngstu hjúkrunarfræðingarnir við Landspítala séu 23 ára gamlir en yngstu sérfræðilæknarnir 33 ára gamlir sem endurspegli ágætlega þann mun sem er á menntun hjúkrunarfræðinga og sérfræðilækna.
35. Kærði andmælir ekki þeim sjónarmiðum kæranda að við samanburð á störfum þurfi að fara fram heildstætt mat á því hvort þau teljist jafnverðmæt og kjarasamningar réttlæti sem slíkir ekki launamun. Kærði telji á grundvelli heildstæðs mats og samanburðar að umrædd störf verði aftur á móti ekki talin þau sömu eða jafnverðmæt. Kröfur sem lúti að faglegum, læknisfræðilegum þáttum taki mið af þessu, starfstitlar séu ekki þeir sömu og starfsauglýsingar og -lýsingar beri með sér þann mun sem sé á störfunum. Þannig sé eðli, inntak, starfsskyldur og ábyrgð í störfunum ekki hið sama þar sem forstöðuhjúkrunarfræðingar séu stjórnendur á sviði hjúkrunar og yfirmenn hjúkrunardeildarstjóra en forstöðulæknar stjórnendur á sviði lækninga og yfirmenn yfirlækna.
36. Kærði hafnar því að afleysingar forstöðuhjúkrunarfræðinga í tilfallandi skammtímafjarveru forstöðulækna tiltekna daga sumarið 2024 feli í sér viðurkenningu á ólögmætum launamun milli umræddra starfa. Alþekkt sé að starfsmönnum sé falið að sinna störfum annarra tímabundið vegna afleysinga og sérstaklega gert ráð fyrir því t.d. í kjarasamningi kæranda. Slíkt geti t.d. gerst þegar þurfi að bregðast við skemmri fjarveru, t.d. vegna orlofs eða veikinda. Í því felist almennt að halda daglegri starfsemi gangandi en ekki að hjúkrunarfræðingi sé falin ábyrgð sem felst í starfi lækna. Þá hafi eldra skipurit kærða ekki þýðingu í þessu máli.
37. Kærði byggir að síðustu á því að kæran sé tilefnislaus og er með vísan til þess gerð krafa um málskostnað skv. 6. mgr. 8. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála.

    NIÐURSTAÐA

38. Mál þetta snýr að því hvort kærði hafi brotið gegn 18. gr. laga nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, sbr. 6. gr. sömu laga, með því að greiða kvenkyns forstöðu­hjúkrunarfræðingum hjá kærða lægri laun en karlkyns forstöðulæknum og synja þeim um leiðréttingu launa til samræmis við laun þeirra árið 2024.
39. Í 1. gr. laga nr. 150/2020 kemur fram að markmið laganna sé að koma í veg fyrir mismunun á grundvelli kyns og koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála, gilda lögin um stjórnsýslu á sviði jafnréttismála á því sviði sem löggjöf um jafnréttismál tekur til, m.a. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, og um störf kærunefndar jafnréttismála. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna tekur kærunefnd jafnréttismála til meðferð­ar kærur sem til hennar er beint samkvæmt framansögðu og kveður upp skriflegan úrskurð um hvort ákvæði laganna hafi verið brotin.
40. Almennt ákvæði um launajafnrétti er í 6. gr. laga nr. 150/2020. Samkvæmt 1. mgr. skulu konum, körlum og fólki með hlutlausa skráningu kyns í þjóðskrá greidd jöfn laun og njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Í 2. mgr. ákvæðisins er tekið fram að með jöfnum launum sé átt við að laun skuli ákveðin á sama hátt fyrir fólk óháð kyni. Skuli þau viðmið sem lögð eru til grundvallar launaákvörðun ekki fela í sér kynjamismunun. Eins og kemur fram í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi því sem varð að framangreindum lögum er því ætlað að tryggja að konur og karlar njóti sömu launa og sömu kjara fyrir sömu störf og fyrir ólík störf sem metin eru jafnverðmæt og jafngild.
41. Samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laganna er atvinnu­rekendum óheimilt að mismuna konum, körlum og fólki með hlutlausa skráningu kyns í þjóðskrá í launum og öðrum kjörum á grundvelli kyns. Kjör eru skilgreind sem laun ásamt lífeyris-, orlofs- og veikindaréttindum og hvers konar öðrum starfskjörum eða réttindum sem metin verða til fjár, sbr. 10. tölul. 2. gr. laganna. Samkvæmt sönnunarreglu 2. mgr. 18. gr. laganna kemur það í hlut þess sem telur á sér brotið að leiða líkur að því að honum hafi verið mismunað í launum og/eða öðrum kjörum á grundvelli kyns. Takist sú sönnun skal atvinnurekandi sýna fram á, ef um launamun er að ræða, að munurinn skýrist af öðrum þáttum en kyni, eða að hann fari ekki gegn lögunum að öðru leyti. Af framangreindu er ljóst að það kemur í hlut kæranda að færa fram staðreyndir eða önnur gögn og upplýsingar sem leiða líkur að því að kærði hafi mismunað kæranda í launum og/eða öðrum kjörum á grundvelli kyns.
42. Kærandi byggir á því að störf forstöðuhjúkrunarfræðinga á sviði […] og […] hjá kærða feli í sér jafnverðmæt störf og störf forstöðulækna á sömu sviðum í skilningi 6. gr. laga nr. 150/2020. Við mat á því hvort störfin séu jafnverðmæt byggir kærandi á því að störf forstöðu­hjúkrunar­fræðinga og forstöðulækna séu hliðsett í skipuriti kærða og að forstöðu­hjúkrunarfræðingar beri jafnvel meiri ábyrgð þegar litið sé til starfsmannafjölda og rekstrarumfangs. Er í því sambandi meðal annars vísað til úrskurðar kærunefndar jafnréttismála í máli nr. 3/2016.
43. Við mat á því hvort störf teljist jafnverðmæt þarf að taka tillit til hlutlægra þátta eins og eðlis starfsins, inntaks, starfsskyldna og ábyrgðar í störfunum. Fyrir liggur að störf forstöðulækna og forstöðuhjúkrunarfræðinga eru hliðsett í skipuriti kærða. Aftur á móti starfa þessir starfsmenn ekki undir sama starfsheiti heldur endurspegla heitin mismunandi fagsvið sem þessir starfs­menn bera ábyrgð á í störfum sínum fyrir kærða. Þær kröfur má einnig leiða af ólíkum menntunar­kröfum sem gerðar eru til forstöðulækna annars vegar og forstöðu­hjúkrunar­fræðinga hins vegar.
44. Fyrir liggur að nokkur munur er á milli menntunar lækna og hjúkrunarfræðinga hvað varðar bæði lengd náms og inntak þess. Kærði hefur í því sambandi bent á að áætla megi að um 10 ára lágmarksmunur námstíma sé á milli læknis með háskólamenntun í læknisfræði og sérfræðileyfi í lækningum og hjúkrunarfræðings með íslenskt hjúkrunarleyfi. Að mati nefndarinnar verður ekki fram hjá því litið að slíkur munur á sérhæfingu og námslengd getur falið í sér málefnaleg rök fyrir mismunandi grunnlaunum, sbr. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 150/2020.
45. Sambærilegur munur kemur fram í starfslýsingum fyrir störfin þar sem fram kemur að forstöðulæknar séu næstu yfirmenn yfirlækna á viðkomandi ábyrgðarsviði og beri ábyrgð á faglegum málefnum lækninga sem og að leiða og skipuleggja læknisþjónustu, stefnu lækninga og gagnreynda læknisfræðilega þekkingu. Þá kemur þar fram að forstöðu­hjúkrunarfræðingar séu næstu yfirmenn deildarstjóra og/eða yfirljósmæðra og beri ábyrgð á faglegum málefnum hjúkrunar og/eða ljósmóðurfræða. Starfið feli í sér að skipuleggja hjúkrunar­þjónustu, stefnu hjúkrunar og gagnreynda þekkingu í hjúkrunar- og ljósmóðurfræðum. Þá kemur fram í auglýsingu um störfin að gert sé ráð fyrir þátttöku í klínísku starfi í samráði við framkvæmdastjóra.
46. Þegar litið er til alls framangreinds liggur fyrir að eðli, inntak, starfsskyldur og ábyrgð í störfunum er ekki að öllu leyti hin sama þar sem forstöðuhjúkrunarfræðingar eru stjórnendur á sviði hjúkrunar en forstöðulæknar stjórnendur á sviði lækninga og bera í samræmi við það ábyrgð á þjónustu og störfum undirmanna sinna á viðkomandi fagsviðum. Jafnframt er gert ráð fyrir í starfslýsingu að forstöðulæknar og forstöðuhjúkrunarfræðingar geti sinnt klínískum störfum. Þótt stjórnunarlegir þættir starfanna séu sambæri­legir, og lýst með sama hætti í auglýsingum og starfslýsingum, fela störfin í sér mismunandi faglega ábyrgð. Telur nefndin því að launamunurinn hafi verið skýrður af hálfu kærða með hlutlægum mælikvörðum um menntun og sérhæfingu. Að þessu virtu telur kærunefnd jafnréttis­mála að ekki sé um jafnverðmæt störf að ræða í skilningi 1. mgr. 6. gr. laga nr. 150/2020.
47. Kærandi hefur jafnframt haldið því fram að forstöðumenn, sem ekki er gerð krafa um að hafi læknisfræðimenntun, njóti sömu launa og forstöðulæknar. Því geti menntun ekki réttlætt launamuninn. Af gögnum málsins má ráða að heildarkjör þessara forstöðumanna séu áþekk föstum launum forstöðuhjúkrunarfræðings þegar tekið hefur verið tillit til þess að þeir fyrrnefndu fá mun færri fasta yfirvinnutíma greidda. Þar sem meta ber heildarlaun og öll starfskjör við slíkan samanburð getur þessi staða ekki breytt því mati nefndarinnar að ekki hafi verið sýnt fram á að launasetning kærða brjóti gegn ákvæðum laga nr. 150/2020.
48. Eins og kærandi bendir á geta mismunandi kjarasamningar eða stéttarfélagsaðild ekki ein og sér réttlætt launamun milli kynja fyrir jafnverðmæt störf. Hins vegar telur nefndin að í þessu máli hafi komið fram aðrar ástæður fyrir launamuninum milli þessara starfa sem verði að skoða heildstætt með öðrum þáttum. Í málinu liggi fyrir, eins og að framan greinir, að gerðar séu ólíkar kröfur til menntunar, starfsréttinda og klínískrar ábyrgðar forstöðulækna og forstöðuhjúkrunarfræðinga, óháð mismunandi kjarasamningum eða stéttarfélagsaðild. Með hliðsjón af gögnum málsins verði því ekki annað séð en að fyrir liggi málefnaleg sjónarmið fyrir muninum er lúti einkum að sérfræðimenntun lækna. Sú staða að hjúkrunarfræðingar hafi sinnt tilfallandi afleysingum getur að mati nefndarinnar ekki breytt þeirri niðurstöðu. Þá verður ekki litið fram hjá því að kærði hefur sýnt fram á að innan hóps forstöðulækna njóti konur sömu kjara og karlar. Þetta styður þá niðurstöðu að launasetningin sé byggð á málefnalegum þáttum sem tengjast starfinu sjálfu og þeim kröfum sem eru gerðar til þess, en ekki kyni þeirra sem störfunum gegna.
49. Í ljósi framangreinds er það niðurstaða nefndarinnar að kærði hafi fært fram málefna­leg rök fyrir þeim launamun sem er milli forstöðuhjúkrunarfræðinga og forstöðulækna sem skýrist af ólíkum kröfum til menntunar og hæfni hjúkrunarfræðinga og lækna. Þær skýringar rúmist innan þess svigrúms sem atvinnurekandi hefur til að meta verðmæti starfa á hans vegum.
50. Að þessu athuguðu verður ekki fallist á að kærandi hafi leitt líkur að því að kvenkyns forstöðuhjúkrunarfræðingum hafi verið ákvörðuð lægri laun en karlkyns forstöðulæknum fyrir jafnverðmæt störf sem forstöðumenn hjá kærða, sbr. 2. mgr. 18. gr. og 6. gr. laga nr. 150/2020. Með hliðsjón af þeirri niðurstöðu eru ekki efni til að úrskurða kæranda máls­kostnað úr hendi kærða.
51. Kærði hefur gert kröfu um að kæranda verði gert að greiða málskostnað með vísan til 6. mgr. 8. gr. laga nr. 151/2020. Þótt nefndin fallist ekki á kröfur kæranda í málinu reynir í því á mat á verðmæti starfa sem eru hliðsett í skipuriti. Eru því ekki efni til þess að telja kæruna bersýnilega tilefnislausa. Kröfu kærða um málskostnað er því hafnað.
52. Uppkvaðning úrskurðar í málinu hefur tafist umfram þann tveggja mánaða frest sem nefndin hefur til að úrskurða í máli eftir að gagnaöflun í því er lokið samkvæmt 5. mgr. 9. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála. Er ástæða þess einkum mikill fjöldi mála sem er til meðferðar hjá nefndinni auk breytinga á vistun nefndarinnar og starfsmannahaldi hennar.

 

Ú r s k u r ð a r o r ð

Kærði, Landspítali, braut ekki gegn 1. mgr. 18. gr. laga nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, sbr. 6. gr. sömu laga, með synjun á leiðréttingu launa fimm kvenkyns forstöðuhjúkrunarfræðinga til samræmis við laun karlkyns forstöðulækna hjá kærða.

Kröfum kæranda og kærða um málskostnað er hafnað.

 

Ari Karlsson

Andri Árnason

Maren Albertsdóttir