20 maí 2026

Mál nr. 139/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 139/2026

Miðvikudaginn 20. maí 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Unnþór Jónsson lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með kæru, móttekinni 22. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 19. febrúar 2026 þar sem umsókn kæranda um örorkulífeyri var synjað.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins með umsókn 29. september 2025. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 19. febrúar 2026, var umsókn kæranda synjað á þeim forsendum að endurhæfing/viðurkennd meðferð væri ekki fullreynd.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 22. febrúar 2025. Með bréfi, dags. 24. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 5. mars 2026, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. mars 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að beðið sé um endurskoðun kærðrar ákvörðunar.

III. Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kæra varði synjun á umsókn kæranda um örorku- og hlutaörorkulífeyri.

Örorkulífeyrir sé greiddur samkvæmt 24. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Réttur til örorkulífeyris sé bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar.

Í 1. mgr. 26. gr. laganna komi fram að Tryggingastofnun beri ábyrgð á gerð samþætts sérfræðimats sem sé forsenda fyrir greiðslu örorkulífeyris samkvæmt 24. gr. og hlutaörorkulífeyris samkvæmt 25. gr. Þó sé Tryggingastofnun heimilt að víkja frá skilyrði um samþætt sérfræðimat ef slíkt mat sé bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar. Í niðurstöðu matsins skuli koma fram hver geta viðkomandi einstaklings til virkni á vinnumarkaði sé. Í 2. mgr. 26. gr. komi fram að áður en til samþætts sérfræðimats komi skuli endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hafi það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd. Þó sé Tryggingastofnun heimilt að víkja frá því skilyrði ef það sé bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar.

Kveðið sé á um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í 27. gr. laganna. Þar komi fram:

„Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur þegar einstaklingur, sem býr við langvarandi eða alvarlegan heilsubrest, eða fötlun, sem talinn er geta haft áhrif til frambúðar á getu hans til virkni á vinnumarkaði, fær viðurkennda meðferð eða tekur virkan þátt í endurhæfingu með það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta. Forsenda fyrir greiðslum er að heilsubrestur einstaklings sé afleiðing af sjúkdómi, slysi eða áfalli og skal við það miðað að heilsubrestur eða fötlun valdi því að hlutaðeigandi einstaklingur geti hvorki stundað vinnu né nám. Heimilt er þó að líta á þátttöku á vinnumarkaði eða nám sem lið í endurhæfingu eða viðurkenndri meðferð að því tilskildu að atvinnuþátttakan eða námið þjóni markmiði viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar samkvæmt fyrirliggjandi endurhæfingaráætlun.“

Samkvæmt 2. mgr. sé skilyrði greiðslna að fyrir liggi endurhæfingaráætlun eða staðfesting á viðurkenndri meðferð frá þjónustuaðila, og skuli áætlunin taka mið af þörfum einstaklings, hvort sem hún sé heilbrigðistengd, starfstengd eða samsett. Í 3. mgr. komi fram að heimilt sé að greiða meðan beðið sé eftir að meðferð eða endurhæfing hefjist, eða þegar heilsubrestur hindri upphaf hennar, enda liggi fyrir staðfesting um að viðkomandi geti hafið viðurkennda meðferð innan tiltekins tíma. Í 4. mgr. séu sett almenn skilyrði réttinda, m.a. að umsækjandi sé 18 ára eða eldri, undir ellilífeyrisaldri, hafi verið tryggður hér á landi í a.m.k. 12 mánuði og njóti hvorki launa í veikindum né greiðslna úr sjúkrasjóði. Samkvæmt 5. mgr. sé heimilt að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 60 mánuði, þó aðeins 12 mánuði í senn, með mögulegri framlengingu um allt að 24 mánuði í undantekningartilvikum eða í allt að þrjá mánuði eftir lok endurhæfingar meðan beðið sé niðurstöðu sérfræðimats.

Nánar sé kveðið á um sjúkra- og endurhæfingarlífeyri í reglugerð nr. 933/2025 um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur. Í 1. gr. segi að reglugerðin gildi um framkvæmd sjúkra- og endurhæfingargreiðslna samkvæmt 27. gr. laga um almannatryggingar. Markmið greiðslnanna sé að stuðla að aukinni færni greiðsluþega til atvinnuþátttöku. Tryggingastofnun annist framkvæmd sjúkra- og endurhæfingargreiðslna, þar á meðal taki stofnunin ákvörðun um rétt einstaklinga til slíkra greiðslna.

Þá sé í 45. gr. laga um almannatryggingar m.a. kveðið á um að Tryggingastofnun ríkisins skuli kynna sér aðstæður umsækjenda og greiðsluþega og gera þeim grein fyrir rétti þeirra samkvæmt lögum þessum og öðrum lögum er stofnunin starfi eftir, reglugerðum settum á grundvelli laganna og starfsreglum stofnunarinnar. Við meðferð máls skuli staða og réttindi umsækjanda eða greiðsluþega skoðuð heildstætt. Stofnunin skuli jafnframt leiðbeina umsækjanda um réttarstöðu hans, um þau gögn sem þurfi að fylgja með umsókn og um framhald málsins og hafi því öllu verið sinnt í þessu máli.

Kærandi hafi þegið endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun í samtals 23 mánuði eða frá 1. nóvember 2023 til 30. september 2025. Endurhæfingartímabil hafi seinast verið samþykkt með bréfi, dags. 3. júlí 2025, frá 1. júlí til 30. september 2025.

Kærandi hafi sótt um örorku- og hlutaörorkulífeyri með umsókn, dags. 29. september 2025. Með henni hafi fylgt læknisvottorð, dags. 25. september og 5. nóvember 2025, og spurningalisti, dags. 23. október 2025. Tryggingastofnun hafi synjað umsókninni 19. febrúar 2026 á þeim grundvelli að endurhæfing væri ekki fullreynd.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá því sem fram kemur í læknisvottorði, dags. 25. september 2025, varðandi sjúkdómsgreiningar og upplýsingar varðandi sjúkrasögu.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá því sem fram kemur í læknisvottorði, dags. 5. nóvember 2025, varðandi sjúkdómsgreiningar og heilsuvanda og færniskerðingu. Samkvæmt vottorðinu hafi kærandi verið óvinnufær frá 27. febrúar 2023 og ekki sé búist við því að færni muni aukast með tímanum.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá svörum kæranda við spurningalista vegna færniskerðingar, dags. 23. október 2025. Í athugasemd kemur fram að endurhæfing hafi ekki reynst honum gagnleg. Hann hafni allri tegund meðferðar vegna mjög hás blóðþrýstings og mjög mikils kæfisvefns sem hann glími við.

Tryggingastofnun ítreki að stofnuninni sé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi um örorkulífeyri gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til samþætts sérfræðimats komi, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar.

Við mat á færniskerðingu leggi Tryggingastofnun sjálfstætt mat á framlagðar upplýsingar, þar sem meðal annars sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir og endurhæfingu sem kærandi hafi gengist undir. Tryggingastofnun sé því ekki bundin af ályktunum meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni. Þá skipti máli hvort gögn séu rökstudd og komi frá hlutlausum aðilum, auk þess sem metið sé hvort lýst einkenni fái stoð í atvikum daglegs lífs og samrýmist því sem almennt gerist vegna sambærilegra áverka, sjúkdóma eða fötlunar.

Samkvæmt gögnum málsins glími kærandi við bakverk, kvíða og þunglyndi. Fyrir liggi að hann hafi verið í sjúkraþjálfun og tekið þátt í læknismeðferð, en engar upplýsingar komi fram um að hann hafi fengið meðferð sem hafi tengst andlegum vanda. Í ljósi þess að heildarvandi kæranda hafi ekki verið tekinn til meðferðar sé mat á varanlegri starfsgetu að mati stofnunarinnar ótímabært. Kærandi hafi einungis lokið 23 mánuðum á endurhæfingarlífeyri og teljist endurhæfing enn raunhæfur kostur. Stofnunin telji því rétt að kærandi fullreyni endurhæfingu áður en til samþætts sérfræðimats komi. Í ákveðnum tilvikum sé heimilt að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 85 mánuði og séu þær greiðslur sambærilegar örorkulífeyri.

Það sé því mat Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki skilyrði fyrir því að vera sendur í samþætt sérfræðimat að svo stöddu til þess að meta örorku, þar sem endurhæfing hafi ekki verið fullreynd og talið sé að enn sé hægt að vinna með heilsufarsvanda kæranda til þess að auka vinnuhæfni. Á þeim forsendum telji Tryggingastofnun það vera í fullu samræmi við gögn málsins að hafna örorkumati í tilviki kæranda að svo stöddu.

Í því sambandi skuli þó áréttað að það sé ekki hlutverk Tryggingastofnunar að leggja til meðferðar- eða endurhæfingarúrræði, heldur sé sú ábyrgð lögð á lækna kæranda, þ.e. að koma umsækjendum um sjúkra- og endurhæfingagreiðslur og/eða örorkulífeyri í viðeigandi endurhæfingarúrræði sem taki mið af vanda einstaklingsins hverju sinni.

Að öllu framangreindu virtu sé það niðurstaða Tryggingastofnunar að endurhæfing kæranda sé ekki fullreynd. Kærð ákvörðun sé í samræmi við gildandi lög og reglur. Tryggingastofnun fari fram á að ákvörðun frá 19. febrúar 2026, um synjun á umsókn kæranda um örorku- og hlutaörorkulífeyri, verði staðfest.

IV. Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 19. febrúar 2026, þar sem kæranda var synjað um örorkulífeyri. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort heimilt hafi verið að synja kæranda um örorkulífeyri samkvæmt 24. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar á þeim grundvelli að endurhæfing/viðurkennd meðferð hafi ekki verið fullreynd.

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga um almannatryggingar er réttur til örorkulífeyris bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar.

Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar ber Tryggingastofnun ábyrgð á gerð samþætts sérfræðimats sem er forsenda fyrir greiðslu örorkulífeyris samkvæmt 24. gr. og hlutaörorkulífeyris samkvæmt 25. gr. Í 2. mgr. 26. gr. er tilgreint að áður en til samþætts sérfræðimats komi skuli endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hafi það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd. Tryggingastofnun er heimilt að víkja frá því skilyrði ef það er bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar.

Í 27. gr. laga um almannatryggingar er fjallað um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur. Svohljóðandi eru 1. og 5. mgr.:

[…]

Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 60 mánuði en þó að hámarki í 12 mánuði í senn. Heimilt er að framlengja greiðslutímabilið um allt að 24 mánuði ef um er að ræða einstakling í mjög viðkvæmri stöðu sem vegna fjölþætts vanda er talinn þarfnast frekari viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar. Þá er auk þess heimilt að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að þrjá mánuði eftir að endurhæfingu lýkur, að því tilskildu að greiðsluþegi sé skráður í atvinnuleit hjá Vinnumálastofnun eða öðrum þjónustuaðila og samþætt sérfræðimat liggi ekki fyrir sem sýni getu til virkni á vinnumarkaði 50% eða minni.“

Fjallað er um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í samnefndri reglugerð nr. 933/2025.

Meðfylgjandi umsókn kæranda um örorkulífeyri var læknisvottorð B, dags. 5. nóvember 2025, þar sem greint er frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„BAKVERKUR, ÓTILGREINDUR

BLANDIN KVÍÐA- OG GEÐLÆGÐARRÖSKUN“

Um fyrra heilsufar segir:

„Almennt hraustur fyrir slys. Með sögu um kæfisvefn og áður greinda lifrarbólgu C sem sé gengin yfir.

Vísa í ítarlega greinagerð C bæklunarskurðlæknis sem hefur fylgt eftir og meðhöndlað viðkomandi og fyrri vottorð um örorkulífeyri. A hefur ekkert farið

"A er X, ára og upprunalega frá D. Hann lýsir sér almennt hraustum, með sögu um kæfisvefn og áður greinda lifrarbólgu C sem sé gengin yfir.fram þrátt fyrir sjúkraþjálfun og læknismeðferð. Engar fyrri aðgerðir hafa verið gerðar á baki, en hann hefur áður gengist undir aðgerð vegna nárakviðslits. X, en eins og ég skil það hefu rhonum verið sagt upp og og standa deilur og málaferli yfir. Hann hefur verið metinn hjá VIRK og var ekki talið unnt að bjóða honum endurhæfingu."“

Um heilsuvanda og færniskerðingu nú segir:

„"Samkvæmt eign frásögu A þá hófust einkenni hans eftir fall í vinnu 27.febrúar 2023. Hann neitar fyrri sögu um bak- eða rótareinkennum áverkann.

Við mat mitt 10.júní 2024 þá lýsir hann ríkjandi bakverk og gefur 90/10 milli bakverks og einkenna niður í fætur, en samkvæmt lýusingum þá mótsvarar þau L4-húðgeira. Einkennin eru sveiflukennd án raunverulegra góðra daga inn á milli. Hann notar hækjur og bakbelti og treystir sér illa til hreyfingar án verkjalyfja. Hann hefur stundað sjúkraþjálfun í meira en tólf mánuði án varanlegs bata og tekur verkjalyf í, þar á meðal ópíóíða, bólgueyðandi lyf og neurolpetica.

Við skoðun er hann almennt illa meðtekinn, haltrar og notar hækjur. Eymsli eru dreifð yfir mjóbaki, mest yfir festusvæði við crista-kant hægra megin. Hann lýsir paresthesíum sem samræmast L4, en hyperesthesíu á L5-svæði hægra megin. Hné-og hásariflexar eru samhverfir. Örlítil kraftminnkun finnst í réttingu hægra hnés en dorsiflexion í ökkla er eðlileg. Passívt SLR er erfitt að túlka en bakverkur kemur við um 60 gráður án klárra rótareinkennia. Jákvæð Waddell-teikn og áberandi catastrophizing hegðun. Segulómun segir frá brjósklosum á L3/4 og L4/5 hægra megin með vægum taugaáhrifum, einnig miðlægan útbungandi disk á L5/S1 án lateral recess þrengsla og slitbreytingar í facettuliðum.

Vandinn hjá A er að skv. klassískri rannsókn MC jensen et. al sem birtis í NEJM 1994 þá er 50% af þýði fulloðrinna og einkennalausra einstaklinga með útbungun og yfir 25% eru með brjósklos (protrusion) og þannig mun algengara að við sjáum útbunganir á MR en að fá brjósklos í mjóbak af smá falli. En traumatisk brjósklos eru vægast sagt verulega, verulega sjaldgæf. Svo er annað ef þú ert með einkennalaust brjósklos og færð hnykk, þá er hægt að tala sig inn á að það geti fræðilega valdið ertingu á taugar.

Við reyndum þannig að sprauta í kringu um taugarætur til að sjá hvort hann svaraði því að einhverju ráði og varð hann eitthvað betri og bauð ég honum neurolys á l4 og l5 en það er klárt að það hefði ekki hjálpað nema að litlum hluta og sjálfsagt ekki neitt og alls ekki óvíst að hann yrði enn verri post op.

en skv. nótu minni 21.11.2024 skrifa ég ,,Svaraði ekki deyfingunni. Verkjavandi, atýpísk verkjamynd f. brjósklos og ýmsir þættir í hegðun og fari, sem og að hann svaraði ekki L4 deyfingunni sem gerir mig óöruggan um að reyna kirurgiska meðferð og það sem virðist helst vaka fyrir honum er að reyna að komast á varanlega örorku. Virðist ósáttur með að hann þurfi að fara í gegnum endurhæfingu. Við sammælumst um að reyna L5 deyfingu einnig en þó að brjósklosin gefi talsverða dural impression þá er erfitt að sjá klára taugaklemmu ,neurolys l5 og l4 er þá eitthvað sem er enn í myndinn en sé ekki að það muni hjálpi við náraverk eða bakverkinn hans. "

Hann er með fjölmarga sálfélagslega þætti við skoðun, er í málaferlum, atvinnumissir, catastrophizing og jákvæð Waddell-teikn sem spá fyrir um verulega skertum árangri auk þess sem að bakverku er ríkjandi einkenni en ekki rótareinkenni sem er eina ábending fyrir aðgerð en bakverkur hefur forspárgildi um útkomu aðgerðar.

Í ljósi alls þessa og þar sem brjósklos aðgerð miðar f.o.f. að því að koma fólki fyrr af stað, þar sem lokaútkoman virðist nokkurnveginn vera sú sama hvaða meðferð er beitt. Þeas þegar við metum þessa einstaklinga eftir 1 og 2 ár þá er lítill munur á hópum mtt líkamlegs ástand þá er ég viss um að besta útkoman fyrir A hafi verið að komast undan aðgerð en hann þyrfti sárlega á þverfaglegri aðkomu verkjateymis að halda en aðgerð er líklegast ekki beittasta vopnið.“

Í vottorðinu kemur fram að kærandi hafi verið óvinnufær frá 27. febrúar 2023 og að ekki megi búast við að færni aukist.

Einnig liggur fyrir læknisvottorð E, dags. 25. september 2025, vegna umsóknar kæranda um endurhæfingarlífeyri, þar sem greint er frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„Lumbar and other intervertebral disc disorders with radiculopathy +(g55.1*)

Verkjaástand

Blandin kvíða- og geðlægðarröskun“

Í sjúkrasögu segir:

„Eins og greind frá í fyrri vottorðum hefur A glímt við króniskan bakverk með leiðni í ganglim. Hefur verið óvinnufær vegna vkerja og hreyfiskerðingar frá febrúar 2023 en þá kom mikið átak á mjóbakið og með verkjaleiðni niður í hægri fót. Búið að vera mikið ströggl verkjalega séð, prófað hin ýmsu verkjalyf og bólgueyðandi lyf ásamt Gabapentini. Ekki komist til vinnu aftur, verið myndaður hátt og lágt og er greindur með allavega brjósklos á L3-L4 og L4-L5 með þrýsting á taugarætur til hægri. Verið í sjúkraþjálfun hjá F í G og er enn. Gengur við eina hækju. . Hitt á C bæklunarlækni í Klíníki og hefur sprautumeðferðir sem hjálpuðu í skamma stund,Reynd endurhæfing á vegum VIRK í 10 mánuði sem gekk ekki og endurhæfing þar metin fullreynd. Hefur einnig hitt H bækluanrlækni mtt mats á mjaðmarlið en hann metur þett sem einekni frá mjóbaki og vísaði aftur til C í klínikinni og þar er lagt upp með aðgerð við brjósklosi sem hanner nú á bið eftir. Sótt um örorkubætur sem var hafnað þrátt fyrir þetta á bakgrunni þess að endurhæfing væri ekki fullreynd. Valdið miklum áhyggjum hjá A mtt afkomu. Er með fylgisjúkdóma einsog kæfisvefn og háþrýsting. Einnig með blandna kvíða og geðlægðarröskun.“

Í niðurstöðu rannsókna segir :

„Gengur með staf, haltrar, aumur við hægri lendhrygg og dregur fótinn, er með mikla verki og mikil andleg vanlíðan. Mikil þreyta, nær illa svefni.“

Í samantekt segir:

„Núverandi vinnufærni: óvinnufær með öllu

Framtíðar vinnufærni: Vonir bundnar við aðgerð en læknar hafa ekki treyst honum í aðgerð og ekki víst að hún verði.

Samantekt: Langavarandi bakverkur með leiðni í ganglim greindur með brjósklos með þrýsting á taugar. Verkjastilling og endurhæfing ekki skilað árangri, ekki treyst í aðgerðendurhæfing metin fullreynd hjá VIRK. örorku hafnað“

Í tillögu að meðferð segir:

„- sjúkraþjálfun 1x í viku-sjálfstæðar æfingar eftir ráðlegginum sjúkraþjálfara daglega 15-30 mín a dag-eftirlit hjá bæklunarlæknireynir hægar göngur 1-2 í viku, hreyfigeta verulega skert- lyfjameðferð og regluleg viðtöl hjá heimilislækni“

Meðal gagna málsins er þjónustulokaskýrsla VIRK, dags. 30. október 2024, þar sem segir í niðurstöðu:

„Heilsubrestur til staðar sem veldur óvinnufærni. Starfsendurhæfing hjá VIRK er talin fullreynd. A er að slást við erfiða stoðkerfisverki í kjölfar áverka í vinnu. Þarf að ganga við hækju og á erfitt með að beita líkamanum. Hann er orkulaus og sífellt þreyttur. Einnig viss depurð og skapsveiflur. Ekki eru forsendur fyrir frekari starfsendurhæfingu nú þar sem mörg og fjölbreytt úrræði verið reynd, en slæmt og versnandi heilsufar hans gefur ekki tilefni til ætla afgerandi aukningu á starfsgetu í næstu framtíð en þó er hægt að binda vonir við að aðgerð leysi hans verkjavanda. Starfsendurhæfing telst aftur á móti fullreynd eins og staðan er í dag. Vísa á heimilislækni til að finna úrræði við hæfi í heilbrigðiskerfinu og/eða samtryggingarkerfinu. Beinast liggur við að skoða með tilvísun í Verkjateymi LSH.“

Með kæru fylgdi bréf I sálfræðings, dags. 12. mars 2024, þar sem kemur m.a. fram að kærandi skori á 21 stig á GAD-kvíða sem sé alvarlegt, 26 stig á PHQ-þunglyndi sem sé alvarlegt, 36 stig á DASS-kvíða sem sé mjög alvarlegt, 38 stig á DASS-þunglyndi sem sé mjög alvarlegt og 30 stig á DASS-streitu sem sé alvarlegt.

Í fyrirliggjandi spurningalista vegna færniskerðingar, sem kærandi lagði fram með umsókn um örorkumat, svaraði hann spurningum sem snúa að líkamlegri og andlegri færni. Af svörum kæranda verður ráðið að hann eigi erfitt með allar hreyfingar auk þess að sjón og heyrn bagi hann, að hann hafi átt í erfiðleikum með meðvitundarmissi, stjórn á hægðum og þvaglátum. Kærandi svarar játandi spurningu um það hvort að hann glími við geðræn vandamál og tilgreinir mikið þunglyndi, hann sofi mikið og hafi ekki drifkraft til að gera neitt. Í athugasemdum greinir kærandi frá því að endurhæfing hjálpi honum ekki vegna vanda með blóðþrýsting og svefnvanda.

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, leggur sjálfstætt mat á öll fyrirliggjandi gögn. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar skal endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hefur það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd áður en til samþætts sérfræðimats kemur. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að endurhæfing/viðurkennd meðferð hafi ekki verið fullreynd. Þá var kæranda leiðbeint að fá ráðgjöf hjá heimilislækni um þau endurhæfingarúrræði sem væru í boði.

Fyrir liggur að kærandi býr við ýmis vandamál af andlegum, félagslegum og líkamlegum toga og hefur fengið greiddan endurhæfingarlífeyri í 23 mánuði frá 1. nóvember 2023 til 30. september 2025. Í fyrrgreindu læknisvottorði B, dags. 5. nóvember 2025, kemur fram að kærandi sé með ótilgreindan bakverk og blandna kvíða- og geðlægðarröskun. Þá kemur fram að kærandi sé óvinnufær og að ekki megi búast við að færni aukist. Í þjónustulokaskýrslu VIRK er kæranda vísað aftur til meðferðar í heilbrigðiskerfinu og tilgreint er að beinast liggi við að skoða tilvísun í verkjateymi LSH.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ekki verði ráðið af upplýsingum í framangreindum gögnum að frekari endurhæfing geti ekki stuðlað að aukinni færni til atvinnuþátttöku. Þá liggur fyrir að kærandi hefur fengið greiddan endurhæfingarlífeyri í 23 mánuði en heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 84 mánuði samkvæmt 5. mgr. 27. gr. laga um almannatryggingar. Í ljósi framangreinds telur úrskurðarnefnd velferðarmála rétt að kærandi láti reyna á frekari endurhæfingu áður en til örorkumats kemur.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 19. febrúar 2026, um að synja kæranda um örorkulífeyri.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja umsókn A, um örorkulífeyri, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir