Mál nr. 135/2026-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 135/2026

Fimmtudaginn 21. maí 2026

A

gegn

Kópavogsbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. febrúar 2026, kærði B, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Kópavogsbæjar, dags. 14. janúar 2026, um uppsögn á húsaleigusamningi hans við sveitarfélagið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur um árabil verið með leigusamning við Kópavogsbæ vegna félagslegs leiguhúsnæðis. Í október 2024 var leigusamningi kæranda sagt upp með sex mánaða uppsagnarfresti með vísan til þess að tekjur hans og heimilismanna væru yfir skilgreindum tekjumörkum. Kærandi óskaði eftir endurskoðun á þeirri ákvörðun en var tilkynnt í desember 2024 að fyrri ákvörðun um uppsögn stæði. Kærandi fór á ný fram á endurskoðun málsins í mars 2025. Í kjölfarið var óskað eftir tilteknum gögnum frá kæranda til að unnt væri að staðreyna hvort hann uppfyllti skilyrði fyrir áframhaldandi búsetu. Með bréfi Kópavogsbæjar, dags. 27. júní 2025, var leigusamningi kæranda sagt upp með þriggja mánaða uppsagnarfresti með vísan til þess að umbeðin gögn hefðu ekki borist. Gögnin væru nauðsynleg til að hægt væri að meta hvort skilyrði fyrir leigurétti væru fyrir hendi. Kærandi lagði fram gögn þann 11. nóvember 2025 og fór fram á endurskoðun málsins. Með bréfi Kópavogsbæjar, dags. 24. nóvember 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun hefði verið staðfest þar sem umbeðin gögn hefðu ekki enn borist. Velferðar- og mannréttindaráð Kópavogs staðfesti þá ákvörðun á fundi 12. janúar 2026 sem kæranda var kynnt með bréfi, dags. 14. janúar 2026.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 25. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Kópavogsbæjar vegna kærunnar. Greinargerð Kópavogsbæjar barst 16. mars 2026 og var hún kynnt umboðsmanni kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. mars 2026. Athugasemdir bárust frá umboðsmanni kæranda 31. mars 2026 og voru þær kynntar Kópavogsbæ með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 1. apríl 2026. Athugasemdir bárust frá Kópavogsbæ 14. apríl 2026 sem kynntar voru umboðsmanni kæranda 15. apríl 2026. Frekari gögn bárust frá umboðsmanni kæranda 28. apríl 2026 sem kynnt voru Kópavogsbæ með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. apríl 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála er greint frá því að kærandi hafi um langt skeið búið í félagslegri íbúð á vegum Kópavogsbæjar. Þann 10. október 2024 hafi kæranda borist bréf um ákvörðun Kópavogsbæjar að segja upp leigusamningi hans vegna upplýsinga úr skattframtali 2024 um tekju- og eignastöðu kæranda og heimilismanna 20 ára og eldri. Sú uppsögn hafi svo verið staðfest með bréfi 16. desember 2024. Kærandi hafi sent mótmælabréf þann 27. desember þar sem farið hafi verið yfir raunverulega tekju- og eignastöðu heimilismanna sem og óskýrar og ruglingslegar upplýsingar í viðeigandi reglum Kópavogsbæjar. Svar hafi borist frá Kópavogsbæ, eftir ítrekanir af hálfu kæranda, þann 27. janúar 2025 þar sem fallist hafi verið á endurupptöku málsins ásamt því sem spurningum hafi verið beint að kæranda. Kærandi hafi svarað þann 10. febrúar 2025 þar sem m.a. hafi komið fram að ómögulegt væri að leggja fram tekjuupplýsingar eiginkonu sem þá hafi verið búsett erlendis. Eiginkona kæranda hafi farið til C til þess að annast aldraða foreldra sína og hafi ekki verið í starfi þar. Þar af leiðandi væri ómögulegt að fá yfirlit tekna hennar hjá C yfirvöldum. Kópavogsbær hafi þó aftur beðið um þau gögn og kærandi hafi ítrekað reynt að leita leiða til þess að fá sambærileg gögn frá C sem og að útskýra fyrir Kópavogsbæ að um ómögulegt verkefni væri að ræða.

Þann 18. febrúar 2025 hafi kærandi óskað eftir upplýsingum um á hverju væri byggt þegar krafist væri tekju- og eignayfirlits einstaklings sem ekki hefði lögheimili í þeirri félagslegu íbúð sem um ræddi. Einnig hafi verið óskað eftir því að litið yrði heildstætt til aðstæðna kæranda við meðferð máls hans hjá Kópavogsbæ. Ljóst væri að honum væri ómögulegt að nálgast þau gögn sem óskað hafi verið eftir og að Kópavogsbæ væri frjálst að sannreyna það með samskiptum við C yfirvöld. Einnig hafi verið áréttað að Kópavogsbæ bæri að leggja heildstætt mat á félagslegar aðstæður kæranda, sbr. úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála nr. 142/2024. Þar af leiðandi yrði ekki talið að ómöguleiki á skilum gagna kæmi í veg fyrir þá skyldu Kópavogsbæjar og réttlætti frávísun málsins. Einnig hafi rannsóknarskylda stjórnvalda, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, verið áréttuð og að ekki yrði fallist á að henni hafi verið sinnt nægilega með því að vísa máli kæranda frá án þess að kanna heildstætt aðstæður hans. Einnig hafi þess verið krafist að Kópavogsbær myndi kanna hvort tilefni væri til undanþágu, sbr. 9. gr. reglna um útleigu á félagslegum íbúðum Bæjarsjóðs Kópavogsbæjar í ljósi þess sem þegar hefði komið fram. Gefið hafi verið færi á sérstökum skriflegum rökstuðningi þess efnis, væri þess óskað. Þessu öllu hafi verið hafnað af hálfu Kópavogsbæjar og málið sett í formlegan farveg. Kæranda hafi borist bréf varðandi mat á leigurétti þann 19. mars 2025 þar sem áfram hafi verið óskað eftir upplýsingum erlendis frá um tekjur og eignir eiginkonu kæranda. Kærandi hafi þá ítrekað upplýst að slíkt væri ómögulegt og sýnt fram á að eiginkona hans dveldi hjá foreldrum sínum til að annast þau, enda bæði gömul og veik.

Kæranda hafi borist uppsögn á leigusamningi sínum þann 28. júní 2025. Þann 13. október 2025 hafi kæranda borist áskorun um rýmingu leiguhúsnæðisins. Í október 2025 hafi kæranda tekist að nálgast staðfestingu frá C yfirvöldum þess efnis að eiginkona hans væri eignalaus þarlendis. Staðfestingu ásamt þýðingu á skjalinu hafi verið skilað inn til Kópavogs og óskað eftir endurskoðun. Kærandi hafi fengið bréf frá skrifstofu félagslegs húsnæðis þann 24. nóvember 2025 en þá hafi verið fjallað um leigurétt kæranda á fundi þann 18. nóvember 2025. Þar hafi verið bókað að kærandi hefði skilað inn staðfestingu á eignastöðu eiginkonu hans en að ekki hefðu borist staðfestingar á eignastöðu kæranda sjálfs í C né upplýsingar um tekjur eiginkonu í C. Vegna þessa væri ekki unnt að meta leigurétt kæranda aftur og fyrri ákvörðun um uppsögn hafi verið staðfest. Þeirri ákvörðun hafi verið áfrýjað til velferðar- og mannréttindaráðs Kópavogs sem hafi staðfest ákvörðunina og þar með uppsögnina þann 14. janúar 2026.

Um nánari málsatvik vísist til fyrirliggjandi gagna máls.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og breytt á þá leið að viðurkenndur verði leiguréttur hans til samræmis við reglur um félagslegar leiguíbúðir Kópavogsbæjar. Alvarleg athugasemd sé gerð við það hvernig tekið hafi verið á málinu á fyrri stigum þar sem ekkert tillit hafi verið tekið til persónulegra aðstæðna kæranda og fjölskyldu hans vegna tímabundins ástands sem hafi falist í því að eiginkona kæranda hafi verið að sinna öldruðum foreldrum sínum erlendis. Þá hafi ekki heldur verið tekið tillit til þess að það hefði í raun reynst kæranda ómögulegt að fá frekari gögn frá stjórnvöldum í C og því hafi ítrekað verið komið á framfæri. Vegna málsins hafi eiginkona kæranda verið nauðbeygð til þess að snúa aftur til landsins og þar með hafi aðstæður þeirra breyst í meginatriðum frá því að fyrri ákvarðanir hafi verið teknar. Frá og með 12. desember 2025 hafi hún verið búsett hérlendis og því sé ekki lengur þörf á enn frekari gögnum frá C til þess að meta fjárhagsstöðu þeirra. Það sé sérstaklega brýnt að meta stöðu fjölskyldunnar með tilliti til breyttra aðstæðna þeirra. Kærandi hljóti, eins og sjá megi af framlögðum skattframtölum, fjárhagsstuðning frá hinu opinbera og geti ekki starfað á vinnumarkaði vegna örorku. Að mati kæranda standist hin kærða ákvörðun ekki skoðun og af þeim sökum sé þess krafist að hún verði felld úr gildi. Eins og áður segi sé nauðsynlegt að meta stöðu fjölskyldunnar með tilliti til breyttra aðstæðna þeirra þar sem eiginkona kæranda hafi snúið aftur til Íslands.

Kærandi telji að Kópavogsbær hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni sem skyldi, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Kærandi hafi ítrekað greint frá því að ómögulegt væri að fá upplýsingar um tekjur eiginkonu í C þar sem þær væru engar. Kópavogsbæ hefði verið í lófa lagið að kanna hvort raunverulega væri hægt að nálgast slíkar upplýsingar og staðfesta þar með frásögn kæranda. Engar slíkar tilraunir hafi verið gerðar eftir bestu vitund kæranda og því sé talið að Kópavogsbær hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu. Einnig sé vísað til þess að kærandi hafi ítrekað þurft að bíða lengi eftir svörum frá Kópavogsbæ og því gríðarleg óvissa sem kærandi hafi þurft og þurfi enn að búa við sem og ógn við heimilisleysi. Athugasemd sé gerð við þetta og sérstaklega vísað til 9. gr. stjórnsýslulaga sem fjalli um málshraða stjórnsýslumála.

Kærandi telji að meðalhófs hafi ekki verið gætt í samræmi við 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Kærandi telji að með því að segja kæranda upp leiguíbúð sinni hafi verulega íþyngjandi ákvörðun verið tekin sem hafi gríðarleg áhrif á líf hans. Talið sé að það hefði mátt grípa til vægari úrræða, að það hefði átt að veita kæranda undanþágu vegna ómöguleika og þannig ekki svipta hann húsnæði sínu. Kærandi sé öryrki eins og fram hafi komið og eigi rétt á aðstoð vegna þess, sbr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Kærandi telji að Kópavogsbær brjóti gegn réttindum hans skv. fyrrnefndri grein stjórnarskrárinnar með ákvörðun sinni að segja honum upp leiguíbúðinni.

Með vísan til framangreinds sé þess krafist að farið verði yfir mál kæranda með fullnægjandi hætti og að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Með tilliti til framangreindra sjónarmiða sé þess jafnframt krafist að úrskurðarnefnd velferðarmála fresti framkvæmd hinnar kærðu ákvörðunar. Eins og áður segi sé nauðsynlegt að endurmeta stöðu fjölskyldunnar með tilliti til þess að eiginkona kæranda hafi snúið aftur til landsins. Þannig standist það heldur ekki skoðun að framfylgja ákvörðuninni með tilheyrandi kostnaði fyrir Kópavogsbæ og tilheyrandi tjóni fyrir kæranda og eiginkonu hans. Hagsmunir bæjarins séu hverfandi gagnvart hagsmunum kæranda og eiginkonu hans. Þannig standi engin málefnaleg sjónarmið fyrir því að fresta ekki framkvæmd á meðan málið sé til meðferðar hjá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Kópavogsbæjar er vísað til þess að eiginkona kæranda hafi verið búsett hér á landi frá og með 12. desember 2025. Upplýsingar um eignir og tekjuöflun hennar í C eigi því ekki lengur við. Þar með sé ekki lengur þörf á frekari gögnum frá C til þess að meta fjárhagsstöðu kæranda og eiginkonu hans. Staða kæranda hafi því breyst og beri að taka mið að núverandi stöðu hans. Önnur niðurstaða sé ótæk þar sem þá sé verið að leggja til grundvallar atburði fortíðarinnar án þess að horft sé til breytinga þar um. Stjórnvöldum beri að byggja ákvarðanir sínar á réttum og nægjanlegum upplýsingum. Breytingar á högum aðila máls geti því haft veruleg áhrif á meðferð og niðurstöðu máls. Аð taka ekki tillit til breytinga á högum aðila máls sé brot á rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 10. gr. laga nr. 37/1993. Rök Kópavogsbæjar hvað þetta atriði varði séu enda þunn. Þannig segi í greinargerð Kópavogsbæjar: ,,kærandi hefur hringlað með lögheimilisskráningar heimilismanna, bæði eiginkonu og barna, síðan árið 2024 eftir því hvað hentar niðurstöðu í máli hans og varhugavert að draga of miklar ályktanir af skráningu í Þjóðskrá.“ Kærandi mótmæli framangreindri staðhæfingu. Ýmsar skýringar geti verið á breytingu á skráningu á lögheimili hjá Þjóðskrá. Þá sé staðhæfingin ekki rökstudd frekar og því sé hún ósönnuð. Í öðru lagi sé því mótmælt að framlögð gögn frá C séu ekki nægjanleg sönnun á eignum og tekjum eiginkonu kæranda. Á fyrri stigum hafi þau lagt fram gögn sem sýni fram á eignarleysi hennar í C. Í samskiptum Kópavogsbæjar virðist sem mest áhersla sé lögð á upplýsingar um eignastöðu eiginkonu kæranda en ekki eignastöðu hans sjálfs. Kæranda hafi eftir mikla erfiðleika tekist að fá staðfestingu á eignaleysi eiginkonu hans frá C. Þrátt fyrir mikla erfiðleika við öflun þeirra skjala og kvíða því valdandi hafi Kópavogsbær ákveðið að upplýsingarnar væru ekki nægjanlegar. Það sé brot á rannsóknarskyldu Kópavogsbæjar. Að öðru leyti sé framkominn rökstuðningur áréttaður.

III.  Sjónarmið Kópavogsbæjar

Í greinargerð Kópavogsbæjar kemur fram að þann 27. júní 2025 hafi kæranda verið tilkynnt um uppsögn á húsaleigusamningi við Kópavogsbæ þar sem hann hefði ekki skilað inn gögnum sem væru nauðsynleg til þess að hægt væri að meta áframhaldandi leigurétt í félagslegu leiguhúsnæði skv. 11. tölul. 1. mgr. 55. gr. a. húsaleigulaga nr. 36/1994. Kæranda hafi verið veittur þriggja mánaða uppsagnarfrestur skv. 2. mgr. 56. gr. húsaleigulaga. Ákvörðun um uppsögn hafi komið í kjölfar árlegs eftirlits með tekjum og eignastöðu leigjenda, en búseta í félagslegu leiguhúsnæði á vegum Kópavogsbæjar sé háð skilyrðum um tekjum og eignir þar sem viðmið taki mið af ólíkri fjölskyldugerð. Samkvæmt fyrrgreindu ákvæði húsaleigulaga sé leigusala sem sé lögaðili sem ekki sé rekinn í hagnaðarskyni heimilt að segja upp ótímabundnum leigusamningi um íbúðarhúsnæði ef leigjandi veiti ekki nauðsynlegar upplýsingar svo unnt sé að staðreyna hvort hann uppfylli skilyrði sem sett hafi verið fyrir leigu húsnæðis, sbr. 3. gr. a., enda komi fram í leigusamningi að réttur hans til hins leigða sé bundinn umræddu skilyrði. Um það vísist til sérákvæða Kópavogsbæjar í gr. 13.3 húsaleigusamnings þar sem fram komi að leiguréttur og úthlutun leiguhúsnæðis sé bundinn nánar tilgreindum tekju- og eignaviðmiðum. Tekjumörk séu miðuð við meðaltal tekna sl. ár og eftirlit sé haft með því árlega hvort leigjandi fullnægi skilyrðum um tekjur og eignir.

Í desember 2019 hafi kærandi fengið úthlutaðri félagslegri leiguíbúð hjá Kópavogsbæ fyrir sig og son sinn. Við árlega öflun tekju- og eignaupplýsinga haustið 2023 hafi komið í ljós við skil á skattframtali kæranda að hann væri samskattaður með eiginkonu sinni á framtali og í hjúskap. Samkvæmt skattframtali 2023 hafi eiginkonan flutt til landsins þann 20. maí 2022. Aukinheldur hafi skattframtali verið skilað inn fyrir annað barn, dóttur þeirra, sem einnig hafi flutt til landsins sama dag. Eins og fram komi í gr. 13.4 í húsaleigusamningi sé leiga í félagslegu leiguhúsnæði að öllu jöfnu bundin þeim skilyrðum að við breytingar á félagslegum aðstæðum leigjanda skuli réttur hans til leigunnar endurskoðaður og leigjendum sé skylt að upplýsa um breytingar á fjölskyldu- og fjárhagsstöðu, sbr. einnig 15. gr. reglna Kópavogsbæjar. Ekki hafi reynt á endurmat á leigurétti þeirra sem hjón fyrr og þau hafi að svo búnu máli verið metin sem hjón með tvö börn, bæði eldri en 20 ára. Svo sem sjá megi af framlögðu skattframtali 2023 hafi tekjur eiginkonunnar verið 0 kr. en það að hún væri ekki með neinar tekjur til framfærslu fyrst um sinn, fyrstu mánuðina eftir komuna til landsins, hafi getað átt sér eðlilegar skýringar.

Við könnun á tekjum og eignum árið eftir, haustið 2024, hafi verið ljóst að eiginkona kæranda hafi ekki verið með neinar tekjur til framfærslu á Íslandi og í ljós hafi komið að hún væri búsett í C, heimalandi þeirra. Í samtölum við starfsmenn velferðarsviðs er kærandi hafi verið spurður nánar út í aðstæður hafi hann ítrekað að eiginkona hans vildi ekki búa á Íslandi. Hún byggi áfram í C með foreldrum sínum en kæmi í heimsóknir til Íslands. Eftir uppsögn á húsaleigusamningi út af tekjum fjölskyldumeðlima í október 2024 hafi kærandi sagt hana vera búsetta í C til að hugsa um aldraða foreldra sína. Þann 20. ágúst 2024 hafi starfsmaður velferðarsviðs sent bréf til kæranda með árlegri beiðni um upplýsingar um tekjur og eignir allra heimilismanna 20 ára og eldri. Kærandi hafi ekki orðið við beiðninni og ítrekun hafi verið send þann 19. september 2024 þar sem því hafi verið lýst yfir að bærust umbeðin gögn ekki eða gefnar yrðu villandi upplýsingar myndi það leiða til uppsagnar á leigusamningi um hið félagslega húsnæði. Kærandi hafi ekki skilað inn upplýsingum fyrir eiginkonu sína en hafi skilað inn umbeðnum gögnum fyrir bæði börn sín sem hafi búið í íbúðinni og þá hafi komið í ljós við útreikning á tekjum að tekjur heimilismanna væru umfram heimiluð viðmið fyrir búsetu í félagslegu húsnæði. Uppsögn á húsaleigusamningi hafi því verið send kæranda þann 10. október 2024 með sex mánaða uppsagnarfresti. Kærandi hafi óskað eftir endurskoðun ákvörðunar og honum hafi verið sent bréf þann 16. desember 2024 í kjölfar fundar afgreiðslu- og samráðsfundar skrifstofu félagslegs húsnæðis þar sem honum hafi verið tilkynnt að fyrri ákvörðun um uppsögn vegna tekna stæði. Kærandi hafi þá sent mótmælabréf, dags. 27. desember 2024, sem hafi verið svarað af hálfu lögfræðideildar Kópavogsbæjar þar sem tölvupóstssamskipti lögmanna hafi staðið fram til 18. febrúar 2025.

Kærandi hafi að nýju farið fram á endurskoðun á máli hans í mars 2025 í kjölfar þess að hann hafi flutt lögheimili beggja barna sinna úr húsnæðinu þrátt fyrir að hafa ítrekað sagt dóttur sína sem væri í háskólanámi búa hjá sér í íbúðinni. Þá hafi hann ekki skilað inn, þrátt fyrir ítrekanir þar um í samskiptum sínum við starfsmenn velferðarsviðs, tekjuupplýsingum fyrir eiginkonu sína sem búi í C þar sem hún hafi verið með skráð lögheimili, eða upplýsingum um eignir hennar eða þeirra hjóna í heimalandinu þar sem eiginkona hans væri búsett. Þann 19. mars 2025 hafi kæranda verið sent ítrekunarbréf vegna mats á leigurétti þar sem skorað hafi verið á hann að veita umbeðnar upplýsingar um tekjur og eignir eða eignaleysi í heimalandinu þar sem eiginkonan byggi, innan 30 daga. Að liðnum fresti hafi mál kæranda verið tekið til umfjöllunar að nýju á afgreiðslufundi skrifstofu félagslegs húsnæðis þann 26. júní 2025 þar sem niðurstaða fundar hafi verið sú að leigusamningi hafi verið sagt upp með þriggja mánaða fyrirvara með bréfi, dags. 27. júní s.á. þar sem kærandi hefði ekki skilað inn umbeðnum gögnum svo að unnt væri að staðreyna hvort hann uppfyllti skilyrði fyrir áframhaldandi búsetu. Við lok uppsagnarfrests þann 1. október 2025 hafi kærandi ekki skilað íbúðinni og honum hafi verið send áskorun þann 13. október 2025 þess efnis að hann skyldi skila lyklum og rýma íbúðina, að öðrum kosti yrði leitað atbeina dómstóla um útburð. Sú afstaða hafi verið ítrekuð í bréfi, dags. 24. nóvember 2025, í kjölfar þess að kærandi hafi skilað inn staðfestingu á eignastöðu eiginkonu sinnar en hvorki eignastöðu sinnar né upplýsingum um tekjur eiginkonu hans í C. Velferðar- og mannréttindaráð Kópavogs hafi tekið áfrýjun kæranda fyrir á fundi þann 12. janúar 2026 og staðfest ákvörðun um uppsögn á leigusamningi í félagslegri leiguíbúð á fyrrgreindum forsendum.

Um félagslegar leiguíbúðir Kópavogsbæjar gildi reglur um sama efni sem hafi verið samþykktar í Bæjarstjórn Kópavogs þann 9. júní 2020, með síðari breytingum. Reglurnar séu settar með stoð í XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, 9. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og 4. tölul. 13. gr. laga nr. 125/1991 um málefni aldraðra.

Samkvæmt 1. gr. reglnanna séu félagslegar leiguíbúðir Kópavogsbæjar ætlaðar þeim fjölskyldum og einstaklingum sem þurfi tímabundið sérstaka aðstoð til að sjá fyrir sér húsnæði sökum lágra tekna, þungrar framfærslu eða annarra félagslegra erfiðleika. Réttur til að komast á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði, fá úthlutað leiguhúsnæði og til áframhaldandi leiguréttar sé samkvæmt 2. gr. bundinn skilyrðum um tekju- og eignamörk svo og félagslegum aðstæðum sem séu metnar út frá ákveðnum viðmiðum samkvæmt matsreglum í viðauka við reglurnar þar sem stigafjöldi ráði forgangsröðun á biðlista eftir húsnæði, sbr. 11. gr. Skilyrði leiguréttar í félagslegum leiguíbúðum komi fram í 4. gr. reglnanna. Þar komi m.a. fram að leigjendur megi ekki eiga fasteign og viðmið um tekjur og eignir leigjenda sem fari eftir ákvæðum 6. gr. reglugerðar um stofnframlög ríkis og sveitarfélaga, húsnæðissjálfseignarstofnanir og almennar íbúðir nr. 183/2020, með síðari breytingum. Í 13. gr. reglna Kópavogsbæjar sé fjallað um leigutíma, endurskoðun og uppsögn leigusamnings. Í 3. mgr. sé kveðið á um að á 12 mánaða fresti skuli leigutaki og heimilismenn gangast undir mat á því hvort skilyrði búsetu í húsnæðinu skv. 4. gr. reglnanna séu uppfyllt og leigutaka sé skylt að leggja fram nauðsynleg gögn og sækja viðtal í því skyni. Virði leigutaki beiðni um gögn og viðtal að vettugi, þrátt fyrir skriflegar ítrekanir þar um, geti það leitt til uppsagnar á leigusamningi. Ef leigutaki uppfylli ekki lengur skilyrði 4 gr. reglna bæjarins komi fram í 4. mgr. 13. gr. að leigusamningi sé sagt upp með sex mánaða uppsagnarfresti.

Til þess að unnt sé að sannreyna hvort kærandi uppfylli skilyrði 4. gr. reglna Kópavogsbæjar um félagslegar leiguíbúðir sé honum nauðsynlegt að leggja fram gögn um tekjur og eignir sínar og fjölskyldu sinnar. Uppsögn á leigusamningi við kæranda sé ekki til komin vegna þess að hann uppfylli ekki lengur skilyrði 4. gr. heldur vegna þess að ekki hafi reynst unnt að staðreyna hvort hann uppfylli skilyrðin fyrir leigurétti þar sem kærandi hafi ekki skilað inn gögnum um tekjur eiginkonu sinnar og eignir eða eignaleysi hans í heimalandi þeirra C þrátt fyrir ítrekanir þar um. Í slíkum tilvikum sé leigusala heimilt að segja upp leigusamningi skv. 11. tölul. 1. mgr. 55. gr. a. húsaleigulaga og uppsögn sé heimil með þriggja mánaða uppsagnarfresti við þær aðstæður skv. 2. mgr. 56. gr. húsaleigulaga. Uppsagnarfrestur kæranda hafi því verið þrír mánuðir í stað sex hefði uppsögn byggt á 4. mgr. 13. gr. reglna Kópavogsbæjar fremur en niðurlagsákvæði 3. mgr. 13. gr. reglnanna.

Engin heimild sé í reglum Kópavogsbæjar til þess að veita undanþágu frá skilum á gögnum eða upplýsingum sem séu nauðsynlegar til að leggja mat á hvort skilyrði reglna sveitarfélagsins um úthlutun eða áframhaldandi leigu félagslegs húsnæðis séu uppfyllt. Enn fremur komi undanþáguákvæði í reglum sveitarfélagsins vegna sérstakra aðstæðna ekki til skoðunar ef upphafleg skilyrði fyrir úthlutun og leigurétti í félagslegri leiguíbúð séu ekki fyrir hendi. Því til stuðnings vísist til úrskurðar úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 24/2024. Í málinu hafi reynt á þágildandi 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegar leiguíbúðir og sérstakar húsaleigubætur sem fjalli um skilyrði leiguréttar. Ákvæðið sé efnislega samhljóða 4. gr. reglna um félagslegar leiguíbúðir Kópavogsbæjar þar sem skilyrði leiguréttar séu talin upp í fimm liðum, svo sem aldur umsækjenda, lágmarkslengd lögheimilisbúsetu í sveitarfélaginu svo og viðmið um tekjur og eignir. Kærandi í því máli hafi haldið uppi þeirri mótbáru að honum væri ómögulegt að skila inn gögnum fyrir erlenda eiginkonu sína því ekki væri hægt að afla gagna erlendis frá um tekju- og eignastöðu hennar. Kærandi og eiginkona hans hafi verið upplýst um nauðsyn þess að skila slíkum gögnum en ekki hafi tekist að útvega þau frá heimalandi konunnar. Kærandi og eiginkona hans hafi þá borið fyrir sig ómöguleika að afla gagnanna og óskað eftir undanþágu frá því að skila inn gögnum og upplýsingum um tekjur og eignir eiginkonunnar erlendis frá, þ.a. skattskýrslum eiginkonu kæranda, þar sem erfitt væri að nálgast gögnin frá heimalandinu. Beiðni um undanþágu frá c. lið 4. gr. um tekju- og eignaviðmið í reglum Reykjavíkurborgar hafi verið synjað á þeirri forsendu á skilyrði b. liðar 5. gr. er heimilaði undanþágu frá tekjuviðmiðum væru ekki uppfyllt þar sem gögn er vörðuðu tekjur eiginkonu kæranda vantaði. Skv. b. lið 5. gr. í reglum Reykjavíkurborgar hafi verið heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum tekjuviðmiða c. liðar 4. gr. vegna mikilla félagslegra erfiðleika leigjenda. Í málinu hafi hvorki legið fyrir gögn um eignir né tekjur eiginkonu kæranda og því hafi að mati úrskurðarnefndarinnar ekki verið unnt að meta hvort skilyrði c. liðar 4. gr. reglnanna um tekju- og eignaviðmið væri uppfyllt í máli kæranda. Að því virtu kæmi undanþága 5. gr. reglnanna ekki til skoðunar. Að auki hafi verið áréttað að í reglum Reykjavíkurborgar væri ekki kveðið á um heimild til þess að veita undanþágu frá skilum á gögnum sem væru nauðsynleg til þess að leggja mat á hvort skilyrði 4. gr. reglnanna væru uppfyllt.

Samkvæmt 2. gr. reglna Kópavogsbæjar sé rétturinn til að sækja um félagslegt húsnæði, komast á biðlista og fá úthlutað félagslegu húsnæði svo og rétturinn til áframhaldandi leigu bundinn skilyrðum um tekju- og eignamörk. Skilyrðin komi fram í 4. gr. og leigjendur þurfi að uppfylla öll skilyrði sem séu talin upp í liðum eitt til fimm. Í niðurlagsákvæði 5. gr. reglnanna sem fjalli um fylgigögn með umsóknum segi t.a.m. að umsóknir teljist ekki fullgildar fyrr en tilskildum gögnum hafi verið skilað og umsóknir verði því ekki teknar til greina nema leigjandi geti sýnt fram á framangreint. Leiguréttur í félagslegum íbúðum sé bundinn við ákveðin skilyrði í 4. gr. og þar með bundinn við að leigjandi geti sýnt fram á að hann fullnægi umræddum skilyrðum, s.s. um tekju- og eignamörk. Sem fyrr segi sé hvergi í reglum Kópavogsbæjar að finna heimild til að veita undanþágu frá skilum á gögnum eða upplýsingum sem séu nauðsynlegar til að meta hvort skilyrði í reglum sveitarfélagsins fyrir leigurétti í félagslegu húsnæði sé fullnægt. Þvert á móti segi í 1. mgr. 6. gr. og 3. mgr. 13. gr. reglnanna að ef leigjandi leggi ekki fram gögn sem séu nauðsynleg til að staðreyna hvort skilyrði 4. gr. fyrir leigurétti sé fullnægt verði umsókn annað hvort vísað frá eða muni leiða til uppsagnar á húsaleigusamningi sé leiguréttarsamband þegar fyrir hendi. Það sé á ábyrgð kæranda að sýna fram á framangreint og ekki hægt að varpa ábyrgð yfir á sveitarfélagið að sannreyna það með samskiptum við C yfirvöld á grundvelli rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Skil á gögnum um tekjur og eignir sé lykilforsenda þess að hægt sé að meta hvort leigjandi uppfylli skilyrði fyrir leigurétti í félagslegu húsnæði svo að undanþága geti yfir höfuð komið til skoðunar. Undanþáguákvæði í 9. gr. reglna sveitarfélagsins vegna sérstakra aðstæðna komi ekki til skoðunar ef upphafleg skilyrði fyrir úthlutun og áframhaldandi leigu í félagslegri leiguíbúð séu ekki fyrir hendi, nánar tiltekið um að skila þurfi tilteknum gögnum um tekjur og eignir svo hægt sé að meta hvernig fólk falli að skilyrðum leiguréttar. Af orðalagi ákvæðisins megi einnig sjá að það vísi til sérstakra félagslegra aðstæðna og komi til greina við úthlutun félagslegs húsnæðis þegar mat á félagslegum aðstæðum fari fram við afgreiðslu umsókna af úthlutunarhópi, sem skv. 10. gr. fari með úthlutun leiguhúsnæðis, og þá í tengslum við forgangsröðun á biðlista þar sem umsóknir séu metnar til stiga eftir viðmiðum um tekjur og eignir og félagslegum aðstæðum. Ákvæðið gildi við afgreiðslu umsókna og úthlutun skv. II. og III. kafla reglnanna, en ekki við hina árlegu athugun á eignum og tekjum leigjenda skv. 13. gr. reglnanna sem miði einungis að því að staðfesta að þeir uppfylli áfram skilyrði 4. gr. um tekju- og eignaviðmið fyrir áframhaldandi búseturétti í húsnæðinu. Mat á félagslegum aðstæðum leigjenda fari ekki fram árlega við endurskoðun leiguréttar skv. 13. gr. og komi ekki til skoðunar við könnun á eignum og tekjum leigjenda á 12 mánaða fresti.

Í þessu sambandi sé vert að nefna að í kæru kæranda sé vísað til þess að Kópavogsbæ beri að leggja heildstætt mat á félagslegar aðstæður kæranda við endurmat leiguréttar og í því sambandi vísað sérstaklega til úrskurðar úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 142/2024. Yrði af þeim sökum ekki talið að ómöguleiki á skilum gagna kæmi í veg fyrir þá skyldu sveitarfélagsins og réttlætti uppsögn leigusamnings þar sem sveitarfélagið hefði ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni sem skyldi. Hvað mat á félagslegum aðstæðum varði skuli á það bent að þegar úrskurður í máli nr. 142/2024 hafi gengið hafi þágildandi 13. gr. reglna Kópavogsbæjar verið svohljóðandi:

„Á 12 mánaða fresti er leigutaka skylt að leggja fram gögn um tekjur og eignir og gangast undir mat á félagslegum aðstæðum. Uppfylli leigjandi ekki lengur viðmið um tekju- og eignamörk og félagslegar aðstæður er leigusamningi sagt upp með þeim uppsagnarfresti sem á við hverju sinni skv. XI. kafla húsaleigulaga.“

Umræddu ákvæði í reglum bæjarins hafi verið breytt í kjölfar þessa úrskurðar. Orðalag í reglum bæjarins hafi verið með þeim hætti að mat á félagslegum aðstæðum ætti að fara fram í tengslum við endurmat leiguréttar á 12 mánaða fresti, í stað eingöngu athugunar á tekjum og eignum eins og reglur sveitarfélagsins geri ráð fyrir í dag. Niðurstaða úrskurðarnefndarinnar hafi verið á þá leið að Kópavogsbær hefði ekki fylgt eigin reglum um þetta atriði og framkvæmt mat á félagslegum aðstæðum samhliða árlegri könnun á tekjum og eignum leigjanda áður en leigusamningi hans hafi verið sagt upp. Kærandi í því máli hafi enn fremur farið fram á undanþágu skv. 9. gr. vegna sérstakra aðstæðna en af því að mat á félagslegum aðstæðum hans hafi ekki farið fram í samræmi við reglur bæjarins við endurmat á leigurétti hafi ekki verið ljóst hvort það hefði komið til skoðunar við mat á því hvort veita skyldi undanþágu vegna sérstakra aðstæðna. Þágildandi undanþáguákvæði 9. gr. reglna bæjarins hafi ekki aðeins náð til umsækjenda við afgreiðslu umsókna og úthlutun eins og nú heldur hafi á þeim tíma verið heimilt að veita undanþágu þegar leiguréttarsamband hafi þegar verið fyrir hendi, nánar tiltekið hafi verið heimilt í sérstökum og rökstuddum tilvikum að framlengja leigusamningi tímabundið vegna sérstakra eða tímabundinna aðstæðna hjá leigjanda. Slíkt ákvæði sé ekki lengur í reglum bæjarins. Málinu hafi verið vísað aftur Kópavogsbæjar til nýrrar málsmeðferðar. Svo sem fyrr segi hafi fyrrgreindu ákvæði í reglum bæjarins verið breytt í kjölfar þessa úrskurðar. Það hafi aldrei verið ætlunin að mat á félagslegum aðstæðum færi fram árlega við endurmat leiguréttar, heldur aðeins í upphafi við afgreiðslu umsókna um úthlutun félagslegs húsnæðis á biðlista þar sem umsóknir væru metnar til stiga eftir því hvar þörfin væri mest. Við mat á áframhaldandi leigurétti þyrfti aðeins að staðfesta að leigjendur uppfylltu áfram skilyrði um tekju- og eignamörk og núgildandi 13. gr. reglna bæjarins ráðgeri að leigjendur undirgangist mat á því hvort skilyrði búsetu í húsnæðinu skv. 4. gr. reglnanna séu enn uppfyllt (um tekjur og eignir) og áréttað að leigjendum sé skylt að leggja fram nauðsynleg gögn og sækja viðtal í því skyni. Félagslegar aðstæður leigjanda komi því ekki til skoðunar við endurmat á því hvort leigjandi uppfylli skilyrði fyrir áframhaldandi búseturétti í húsnæðinu með sama hætti og áður. Að endingu skuli á það bent að kærandi og eiginkona hans séu í hjúskap og framfærsluskyld gagnvart hvort öðru og beri sameiginlega ábyrgð á framfærslu fjölskyldu sinnar skv. VII. kafla hjúskaparlaga nr. 31/1993. Lögum samkvæmt séu félagslegar leiguíbúðir bundnar ákveðnum tekju- og eignaviðmiðum fyrir annars vegar hjón og sambúðarfólk og hins vegar einstaklinga, óháð því hvort þau séu með lögheimili skráð í sitt hvoru lagi, enda sé hjónum skv. 5. gr. laga um lögheimili og aðsetur nr. 80/2018 heimilt að vera með skráð lögheimili á sitt hvorum staðnum og þá geri reglur bæjarins það ekki að skilyrði að aðilar séu með skráð lögheimili í eigininni, að undanskildum þeim (leigutaka) sem sé skráður á leigusamninginn skv. ákvæðum hans. Annað hjóna sem sé í hjúskap sé eðli málsins samkvæmt ekki einstaklingur í skilningi laga og reglugerða sem geri greinarmun á hjónum annars vegar og einstaklingum hins vegar. Ákvarðanataka sveitarfélagsins snúi að því að meta hvort hjón í hjúskap sem séu framfærsluskyld með hvort öðru, svo og börnum sínum, uppfylli skilyrði til að fá félagslegan húsnæðisstuðning fyrir fjölskylduna. Ef hjón sem séu framfærsluskyld með hvort öðru kjósi að búa á tveimur stöðum og reka tvö heimili þá sé þeim það frjálst en þau geti þá ekki verið í niðurgreiddri félagslegri leiguíbúð á vegum sveitarfélagsins á meðan nema tekjur þeirra og eignir fullnægi skilyrðum til að eiga rétt á slíkum félagslegum húsnæðisstuðningi lögum samkvæmt. Þannig valdi t.a.m. fasteignir hjóna erlendis uppsögn á húsaleigusamningi þótt þau búi ekki þar því eignarhaldið sé það sem ráði úrslitum. Sjá t.a.m. úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 157/2019 þar sem Kópavogsbæ hafi verið heimil riftun húsaleigusamnings þegar í ljós hafi komið við endurmat á leigurétti að erlend hjón hafi átt eignir í heimalöndum sínum, D og E.

Í kæru sé farið fram á að ákvörðun Velferðar- og mannréttindaráðs Kópavogs um uppsögn á húsaleigusamningi verði hrundið þar sem aðstæður þeirra hjóna séu í meginatriðum aðrar en þær hafi verið þegar ákvörðun hafi verið tekin í ljósi þess að eiginkonan væri nú búin að flytja lögheimili sitt til Íslands og væri komin til landsins. Kópavogsbær bendi á að kærandi hafi hringlað með lögheimilisskráningar heimilismanna, bæði eiginkonu og barna, síðan árið 2024 eftir því hvað henti niðurstöðu í máli hans og varhugavert sé að draga of miklar ályktanir af skráningu í Þjóðskrá einni saman sem sé alfarið á þeirra forræði. Ljóst sé að eiginkona kæranda sé búsett eða hafi verið búsett í C undanfarin ár á því tímabili sem beiðni um tekjur og eignir nái til. Samkvæmt gr. 13.3 í húsaleigusamningi séu tekjumörk miðuð við meðaltal tekna sl. ár þegar eiginkona kæranda hafi sannanlega búið í C. Í ljósi þess að hún sé ekki með neinar tekjur til framfærslu á Íslandi sé krafa um að þau leggi fram gögn um hvernig hún framfleyti sér og/eða fjölskyldu sinni þar sem hún hafi verið búsett á tímabilinu eðlileg. Þá liggi fyrir að hægt sé að afla gagna um eignir eða eignaleysi kæranda í heimalandinu með sama hætti og gögnum um það hafi loks verið skilað inn fyrir eiginkonu hans í nóvember 2025 eftir miklar fortölur, þrátt fyrir fyrri yfirlýsingar þeirra um að ekki væri hægt að afla slíkra gagna frá C. Sveitarfélögum beri að gæta jafnræðis og samræmis við ákvarðanir um úthlutun félagslegs húsnæðis. Ekkert bendi til þess að mat Kópavogsbæjar á aðstæðum kæranda og eiginkonu hans sé ómálefnalegt eða andstætt þeim reglum sem um það gildi.

Með vísan til framangreinds sé það krafa velferðarsviðs Kópavogs að ákvörðun Velferðar- og mannréttindaráðs verði staðfest. Kópavogsbær fallist á kröfu um frestun framkvæmdar hinnar kærðu ákvörðunar og hafi aðfararbeiðni til héraðsdóms þegar verið sett á bið.

Í athugasemdum Kópavogsbæjar kemur fram að sveitarfélagið hafi með staðhæfingu um að varhugavert væri að draga of miklar ályktanir af lögheimilisskráningu heimilismanna í Þjóðskrá einni saman einungis verið að vekja athygli á staðreyndum málsins. Eftir uppsögn leigusamningsins í október 2024 hafi kærandi flutt lögheimili sonar síns úr íbúðinni, eða þann 6. nóvember 2024 og farið fram á endurskoðun ákvörðunar. Í kjölfar staðfestingar skrifstofu félagslegs húsnæðis á ákvörðuninni hafi hann flutt lögheimili dóttur sinnar úr íbúðinni, eða þann 28. febrúar 2025, og farið að nýju fram á endurmat í mars 2025. Í nóvember 2025, þegar ákvörðun hafi staðið óhögguð, hafi kærandi síðan flutt lögheimili eiginkonu sinnar í íbúðina þann 12. desember 2025 og farið að nýju fram á endurskoðun ákvörðunar með áfrýjun til velferðar- og mannréttindaráðs Kópavogs.

Af hálfu Kópavogsbæjar sé því hafnað að framlögð gögn frá C séu nægjanleg sönnun á tekjum og eignum eiginkonu kæranda. Því sé mótmælt og því velt upp hvernig það geti talist nægjanleg sönnun á tekjum umsækjenda um félagslegt leiguhúsnæði að skila ekki inn gögnum um tekjur eins og skylt sé skv. reglum sveitarfélags. Það sé á ábyrgð umsækjenda að sýna fram á að þeir uppfylli viðmið um tekjur og þar með skilyrði fyrir úthlutun félagslegs húsnæðis, sem eiginkona kæranda hafi ekki gert. Þá sé því mótmælt að í samskiptum Kópavogsbæjar virðist sem mest áhersla lögð á upplýsingar um eignastöðu eiginkonu kæranda. Fyrirferðamest í samskiptum aðila hafi í fyrstu verið upplýsingar um tekjur eiginkonu kæranda. Það hafi komið til vegna þess að það hafi fyrst vakið athygli að eiginkonan væri ekki með neinar tekjur á Íslandi og því hafi verið óskað skýringa á því hvernig hún framfleytti sjálfri sér og fjölskyldu sinni og þeim hjónum tjáð að hún yrði að afla gagna um framangreint. Upplýsingarnar sem kærandi vísi til þess að Kópavogsbær hafi ákveðið að væru ekki nægjanlegar (í kjölfar staðfestingar á eignaleysi eiginkonu hans í C) hafi því fyrst og fremst verið upplýsingar um tekjur eiginkonunnar eins og skýrt hafi verið óskað eftir frá því í upphafi sem hafi enn ekki verið skilað, til viðbótar upplýsingum um eignir þeirra hjóna.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Kópavogsbæjar um uppsögn á húsaleigusamningi kæranda við sveitarfélagið vegna félagslegs leiguhúsnæðis með vísan til þess að hann hefði ekki lagt fram upplýsingar um eignir eða eignaleysi þeirra hjóna í C. Einnig hefði kærandi ekki framvísað upplýsingum um tekjur eiginkonu hans í C. Því væri ekki unnt að meta hvort skilyrði fyrir leigurétti væru uppfyllt.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Kópavogsbæjar um útleigu á félagslegum leiguíbúðum er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 1. gr. reglnanna segir að félagslegar leiguíbúðir séu ætlaðar fjölskyldum og einstaklingum sem þurfi tímabundið sérstaka aðstoð til að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra tekna, þungrar framfærslu eða annarra félagslegra erfiðleika. Samkvæmt 2. gr. reglnanna er réttur til að komast á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði, fá úthlutað leiguhúsnæði og til áframhaldandi leiguréttar bundinn skilyrðum um tekju- og eignamörk og félagslegum aðstæðum sem séu metnar út frá ákveðnum viðmiðum, sbr. matsreglur í viðauka við reglurnar.

Í 13. gr. reglnanna er meðal annars fjallað um uppsögn húsaleigusamnings en þar segir í 3. mgr.:

„Á tólf mánaða fresti skal leigutaki og heimilismenn gangast undir mat [á] því hvort skilyrði búsetu í húsnæðinu skv. 4. gr. séu uppfyllt. Er leigutaka skylt að leggja fram nauðsynleg gögn og sækja viðtal í því skyni. Virði leigutaki beiðni um gögn og viðtal að vettugi, þrátt fyrir skriflegar ítrekanir þar um, getur það leitt til uppsagnar á leigusamningi.“

Þá segir í 4. mgr. 13. gr. að ef leigutaki uppfylli ekki lengur skilyrði 4. gr. sé leigusamningi sagt upp með sex mánaða uppsagnarfresti. Þess skuli gætt að lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, reglum sveitarfélagsins um félagslegar leiguíbúðir, ákvæðum húsaleigulaga og reglum stjórnsýsluréttar, skráðum og óskráðum, sé fylgt eftir við undirbúning og töku slíkrar ákvörðunar.

Samkvæmt ákvæði 4. gr. reglnanna er umsóknarréttur bundinn eftirfarandi skilyrðum:

„Umsækjandi hafi náð 18 ára aldri.

Umsækjandi hafi átt lögheimili og aðsetur í Kópavogi að öllu jöfnu í 6 mánuði áður en umsókn berst.

Umsækjandi eigi ekki fasteign, í heild eða hluta, nema þá því aðeins að seinna uppboð hafi farið fram eða það auglýst. Er þá jafngilt hvort sem um almenna eignaríbúð, félagslega eignaríbúð eða kaupleiguíbúð er að ræða.

Árstekjur og eignir umsækjanda, hvers um sig, skulu ekki nema hærri fjárhæð en mælt er fyrir um í 6. gr. reglugerðar nr. 183/2020. Við þá fjárhæð bætist ígildi fjárhæðar einfalds meðlags eins og hún er á hverjum tíma fyrir hvert barn eða ungmenni að 20 ára aldri sem býr á heimilinu.

Umsækjandi með ríkisborgararétt utan evrópska efnahagssvæðisins skal hafa gilt dvalarleyfi í að lágmarki 12 mánuði frá umsóknardegi.“

Kópavogsbær hefur vísað til þess að kærandi hafi ekki enn lagt fram gögn um eignastöðu hans í C né tekjuupplýsingar eiginkonu hans. Uppsögn á leigusamningi við kæranda sé ekki til komin vegna þess að hann uppfylli ekki lengur skilyrði 4. gr. heldur vegna þess að ekki hafi reynst unnt að staðreyna hvort hann uppfylli skilyrði fyrir leigurétti vegna skorts á gögnum. Í slíkum tilvikum sé leigusala heimilt að segja upp leigusamningi skv. 11. tölul. 1. mgr. 55. gr. a. húsaleigulaga nr. 36/1994 og uppsögn sé heimil með þriggja mánaða uppsagnarfresti við þær aðstæður skv. 2. mgr. 56. gr. húsaleigulaga.

Þar sem kærandi varð ekki við beiðni Kópavogsbæjar um afhendingu umbeðinna gagna lá ekki ljóst fyrir hvort hann uppfyllti skilyrði fyrir leigurétti félagslegs leiguhúsnæðis. Að því virtu og með vísan til upplýsingaskyldu kæranda samkvæmt 13. reglna Kópavogsbæjar um útleigu á félagslegum leiguíbúðum er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta hina kærðu ákvörðun.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Kópavogsbæjar, dags. 14. janúar 2026, um uppsögn á húsaleigusamningi A, við sveitarfélagið er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir