Mál nr. 133/2026-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 133/2026

Miðvikudaginn 27. maí 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. desember 2025, um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur frá nóvember 2023 fengið greiddar atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 27. nóvember 2025, var kæranda tilkynnt að borist hefðu upplýsingar um að hann hefði verið ítrekað staddur erlendis á tímabilinu janúar 2024 til nóvember 2025 án þess að hafa tilkynnt það til stofnunarinnar. Með vísan til þess var óskað eftir afriti af flugfarseðlum og skýringum á því hvers vegna kærandi hefði ekki tilkynnt Vinnumálastofnun fyrir fram um ferð sína. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. desember 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið synjað með vísan til þess að umbeðin gögn hefðu ekki borist.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 25. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 20. apríl 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi krefjist þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að umsókn hans verði samþykkt afturvirkt. Kærandi greinir frá því að á tímabilinu janúar til apríl hafi hann dvalið erlendis með formlegu samþykki Vinnumálastofnunar. Öll gögn varðandi þá ferð liggi fyrir í kerfum stofnunarinnar. Eftir það tímabil hafi kærandi snúið aftur til Íslands og hafi dvalið hér á landi samfleytt síðan. Að sögn kæranda byggi Vinnumálastofnun synjun á því að hann hafi ekki lagt fram flugmiða fyrir tímabilið eftir apríl [2025]. Kærandi lýsi því yfir að slík gögn séu ekki til þar sem hann hafi ekki yfirgefið landið. Það stríði gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttar að krefja borgara um sönnun á neikvæðri staðreynd, þ.e. að sanna að eitthvað hafi ekki átt sér stað með gögnum sem séu ekki til. Vinnumálastofnun sé skylt að upplýsa mál nægjanlega áður en ákvörðun sé tekin. Ef Vinnumálastofnun dragi í efa að kærandi hafi verið á landinu án þess að hafa fyrir því sannanir sé það stofnunarinnar að sýna fram á líkur fyrir því en ekki hans að leggja fram flugmiða sem séu ekki til. Kærandi hafi mætt á alla boðaða fundi og staðfest atvinnuleit mánaðarlega sem staðfesti að hann hafi verið hérlendis. Að stöðva greiðslur og hafna umsókn á grundvelli gagna sem eðli máls samkvæmt séu ekki til teljist vera óhófleg ráðstöfun og brot á meðalhófsreglu. Kærandi fari fram á að úrskurðarnefnd velferðarmála felli ákvörðun Vinnumálastofnunar úr gildi og viðurkenni rétt hans til bóta.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslur atvinnuleysistrygginga til Vinnumálastofnunar þann 19. október 2023. Með erindi, dags. [2. nóvember 2023], hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Með erindi, dags. 27. nóvember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að stofnuninni hefðu borist upplýsingar um að hann hefði ítrekað dvalið erlendis á tímabilinu janúar 2024 til nóvember 2025. Vinnumálastofnun hafi því óskað eftir afriti af flugfarseðlum vegna ítrekaðra ferða kæranda erlendis samhliða því að hafa fengið greiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu janúar 2024 til nóvember 2025. Jafnframt hafi verið óskað eftir skriflegum skýringum á ástæðum þess að kærandi hafi ekki tilkynnt Vinnumálastofnun um ferðir sínar erlendis. Athygli hafi verið vakin á því að ef umbeðin gögn bærust ekki kynni það að leiða til stöðvunar á greiðslum atvinnuleysisbóta, viðurlaga á grundvelli 59. eða 60. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og eftir atvikum að kærandi þyrfti að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur með 15% álagi. Engin gögn hafi borist frá kæranda.

Með erindi, dags. 17. desember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans um greiðslu atvinnuleysistrygginga hefði verið synjað. Tekið hafi verið fram að þar sem umbeðin gögn hefðu ekki borist stofnuninni innan tilskilins frests væri ekki ljóst hvort hann uppfyllti skilyrði 13. og 14. gr. laganna.

Þann 30. desember 2025 hafi skilaboð borist frá kæranda í gegnum „Mínar síður“ atvinnuleitanda. Þar komi fram að kærandi mótmæli ákvörðun Vinnumálastofnunar meðal annars þar sem stofnunin hafi ekki virt ákvæði stjórnsýslulaga. Vinnumálastofnun hafi svarað erindi kæranda þann 15. janúar 2026. Þar hafi meðal annars komið fram leiðbeiningar um að skila umbeðnum gögnum og útlistun á hvaða gögnum væri óskað eftir.

Fyrir liggi að kærandi hafi verið boðaður til viðtals á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 7. janúar 2026, klukkan 10:30. Boðun hafi verið send þann 6. janúar 2026 með tölvupósti og smáskilaboðum í skráð símanúmer kæranda, X. Tilgangur boðunar hafi verið að kanna hvort kærandi væri staddur hér á landi. Kærandi hafi hvorki mætt né boðað forföll. Kæranda hafi ekki verið gert að sæta viðurlögum vegna fjarveru sinnar þann 7. janúar 2026 sökum þess að á þeim tímapunkti hafi stofnunin þegar synjað kæranda um frekari greiðslur.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 20. febrúar 2026. Í athugasemdum með kæru mótmæli kærandi því að hann hafi farið erlendis samhliða því að hafa fengið greiddar atvinnuleysisbætur.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Samkvæmt 2. gr. laga um atvinnuleysistrygginga sé markmið laganna að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt, tímabundna fjárhagsaðstoð meðan þeir séu að leita sér að nýju starfi. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í tímabundnu atvinnuleysi. Því sé gert ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins séu í virkri atvinnuleit þann tíma og séu jafnframt reiðubúnir að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem þeim standi til boða.

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um upplýsingaskyldu atvinnuleitenda. Þar komi eftirfarandi fram:

„Sá sem telst tryggður á grundvelli laga þessara skal upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.“

Þá sé í 4. mgr. 9. gr. laganna taldir upp aðilar og stofnanir sem skuli láta í té nauðsynlegar upplýsingar til Vinnumálastofnunar við framkvæmd laganna. Þar komi eftirfarandi fram:

„Skattyfirvöld, Tryggingastofnun ríkisins, sjúkratryggingastofnunin, sýslumaður, hlutaðeigandi atvinnurekendur, hlutaðeigandi lífeyrissjóðir, hlutaðeigandi stéttarfélög, félög og heildarsamtök stéttarfélaga sem reka sjúkra- eða styrktarsjóði fyrir launafólk á innlendum vinnumarkaði, Fangelsismálastofnun, lögregla, tollyfirvöld, eftirlitsfulltrúar samtaka aðila vinnumarkaðarins, sbr. lög nr. 42/2010, um vinnustaðaskírteini og eftirlit á vinnustöðum, Vegagerðin, Menntasjóður námsmanna, viðurkenndar menntastofnanir innan hins almenna menntakerfis og skólar á háskólastigi skulu láta Vinnumálastofnun í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru við framkvæmd laga þessara.“

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Í c. lið 1. mgr. sömu greinar sé tekið fram að skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysistrygginga sé að atvinnuleitandi sé búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi en þó með þeim undantekningum sem komi fram í VIII. kafla laganna.

Vinnumálastofnun hafi þann 27. nóvember 2025 óskað eftir skýringum og afriti af flugfarseðlum vegna ítrekaðra ferða kæranda erlendis.

Vinnumálastofnun hafi ekki borist slíkar skýringar né önnur gögn. Fyrirliggjandi upplýsingar Vinnumálastofnunar bendi því til að kærandi hafi dvalið langdvölum erlendis og einungis komið til landsins þegar Vinnumálastofnun hafi boðað hann á fundi. Þá hafi stofnunin jafnframt boðað kæranda til komu á þjónustuskrifstofu svo hægt væri að staðfesta dvöl hans hér á landi sem hafi ekki verið sinnt.

Það sé því niðurstaða Vinnumálastofnunar að hafna beri umsókn kæranda um frekari greiðslur atvinnuleysisbóta þar sem hann hafi ekki skilað þeim skýringum eða gögnum sem séu nauðsynleg til að taka afstöðu til þess hvort hann uppfylli skilyrði c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar um að vera staddur hér á landi.

Í ljósi alls framangreinds sé það afstaða Vinnumálastofnunar að þar sem kærandi hafi ekki lagt fram nauðsynlegar upplýsingar vegna ítrekaðra ferða hans erlendis sé ekki ljóst hvort hann uppfylli skilyrði 1. mgr. 13. gr. laganna. Af þeim sökum hafi stofnuninni borið að hafna umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. desember 2025, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur með vísan til þess að nauðsynleg gögn hefðu ekki borist og því væri ekki ljóst hvort hann uppfyllti skilyrði 13. og 14. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um gildissvið laganna en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Í 2. gr. laganna kemur fram að markmið þeirra sé að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir séu að leita sér að nýju starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt.

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna, en þar segir að launamaður, sbr. a. lið 3. gr., sem uppfylli eftirtalin skilyrði teljist tryggður samkvæmt lögunum, nema annað leiði af einstökum ákvæðum þeirra:

1. er í virkri atvinnuleit, sbr. 14. gr.,
2. er orðinn 18 ára að aldri en yngri en 70 ára,
3. er búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. þó VIII. kafla,
4. hefur heimild til að ráða sig til vinnu hér á landi án takmarkana,
5. hefur verið launamaður á ávinnslutímabili skv. 15. gr. í starfi sem ekki er hluti af sérstökum vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. þó V. kafla,
6. leggur fram vottorð fyrrverandi vinnuveitanda þegar það á við, sbr. 16. gr., og vottorð frá skóla þegar það á við, sbr. 3. mgr. 15. gr.,
7. hefur verið í atvinnuleit samfellt í þrjá virka daga frá því að umsókn um atvinnuleysisbætur barst Vinnumálastofnun.

Í 1. mgr. 14. gr. laganna kemur fram að sá teljist vera í virkri atvinnuleit sem uppfylli eftirtalin skilyrði:

1. er fær til flestra almennra starfa,
2. hefur heilsu til að taka starfi eða taka þátt í virkum vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. þó 5. mgr.,
3. hefur frumkvæði að starfsleit og er reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt er fyrir samkvæmt lögum og kjarasamningum, sbr. 1. gr. laga nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, og uppfyllir skilyrði annarra laga,
4. hefur vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara,
5. er reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi,
6. er reiðubúinn að taka starfi óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf er að ræða eða vaktavinnu,
7. á ekki rétt á launum eða öðrum greiðslum í tengslum við störf á vinnumarkaði þann tíma sem hann telst vera í virkri atvinnuleit nema ákvæði 17. eða 22. gr. eigi við,
8. hefur vilja og getu til að taka þátt í vinnumarkaðsaðgerðum sem standa honum til boða, og
9. er reiðubúinn að gefa Vinnumálastofnun nauðsynlegar upplýsingar til að auka líkur hans á að fá starf við hæfi og gefa honum kost á þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er líkt og að framan greinir fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum er að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. Einnig er skilyrði samkvæmt 1. mgr. 13. gr. að vera í virkri atvinnuleit, sbr. 14. gr., en í því felst meðal annars að hafa vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara, sbr. d. lið ákvæðisins.

Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 27. nóvember 2025, var kæranda tilkynnt að  borist hefðu upplýsingar um að hann hefði ítrekað farið til útlanda á tímabilinu janúar 2024 til nóvember 2025 án þess að tilkynna það til stofnunarinnar. Vinnumálastofnun óskaði því eftir afriti af flugfarseðlum og skýringum kæranda á því hvers vegna hann hefði ekki tilkynnt stofnuninni um ferðir sínar. Tekið var fram að umbeðin gögn þyrftu að berast Vinnumálastofnun innan sjö virkra daga frá dagsetningu bréfsins. Kæranda var einnig bent á að ákvörðun Vinnumálastofnunar myndi að öðrum kosti byggjast á fyrirliggjandi gögnum. Kærandi brást í engu við beiðni Vinnumálastofnunar, hvorki varðandi afhendingu gagna né skýringa. Á grundvelli þessa tók Vinnumálastofnun þá ákvörðun að synja kæranda um atvinnuleysisbætur með vísan til þess að ekki væri ljóst hvort hann uppfyllti skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysisbóta eða hvort skilyrði um virka atvinnuleit, sbr. 1. mgr. 13. gr. og 14. gr. væri uppfyllt.

Fyrir úrskurðarnefndinni hefur kærandi vísað til þess að hann hafi verið með samþykkt U2 vottorð vegna atvinnuleitar erlendis á tímabilinu janúar til apríl 2025 en dvalið samfleytt hér á landi eftir það. Hann geti ekki lagt fram flugmiða þar sem slík gögn séu ekki til.

Í greinargerð Vinnumálastofnunar til úrskurðarnefndarinnar var ekki brugðist sérstaklega við þeim skýringum kæranda, eingöngu vísað til þess að það bæri að synja kæranda um frekari greiðslur atvinnuleysisbóta þar sem hann hefði ekki skilað þeim skýringum eða gögnum sem væru nauðsynleg til að taka afstöðu til þess hvort hann uppfylli skilyrði c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar um að vera staddur hér á landi.

Þar sem framangreindar skýringar kæranda lágu ekki fyrir þegar Vinnumálastofnun tók hina kærðu ákvörðun og stofnunin tók ekki sérstaklega afstöðu til þeirra í greinargerð sinni telur nefndin óhjákvæmilegt að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi og leggja fyrir stofnunina að taka mál kæranda til nýrrar meðferðar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 17. desember 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar stofnunarinnar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir