Mál nr. 138/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 138/2026

Miðvikudaginn 27. maí 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 22. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. febrúar 2026, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 20. nóvember 2025 og var umsóknin samþykkt 16. desember 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. febrúar 2026, var kæranda tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hefðu verið stöðvaðar á grundvelli c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 þar sem hann væri ekki með skráð lögheimili á Íslandi. Þá kom fram að greiðslur atvinnuleysisbóta á tímabilinu 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026, samtals 754.499 kr., skyldu endurgreiddar að viðbættu 15% álagi í samræmi við 2. mgr. 39. gr. laganna.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 22. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 25. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 9. apríl 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust frá kæranda 9. apríl 2026 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 14. apríl 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki.

 

 

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi verið búsettur á Íslandi frá 19. október 2025. Kærandi hafi ekki farið úr landi á því tímabili sem endurgreiðslu sé krafist, þ.e. 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026. Kærandi hafi fengið atvinnuleysisbætur á meðan hann hafi verið staddur á Íslandi og tiltækur fyrir vinnumarkaðinn. Að sögn kæranda sé um að ræða tafir á uppfærslu á lögheimili hans hjá þjóðskrá Íslands. Ákvörðun Vinnumálastofnunar sé byggð á stjórnsýslulegum mistökum sem endurspegli ekki raunverulega búsetu hans. Kærandi hafi ekki gefið vísvitandi rangar upplýsingar eða reynt að fá bætur ólöglega. Kærandi hafi lagt fram gögn til Þjóðskrár Íslands sem staðfesti dvöl hans á Íslandi þar á meðal bankayfirlit og ferðaskilríki. Málið sé til skoðunar hjá Þjóðskrá Íslands. Kærandi óski eftir því að ákvörðun Vinnumálastofnunar og 15% álag verði fellt niður þar sem hann hafi uppfyllt öll skilyrði um að vera búsettur á Íslandi á viðkomandi tímabili.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi verið búsettur á Íslandi samfellt frá lok október 2025. Kærandi hafi verið staðsettur á Íslandi þegar hann hafi sótt um atvinnuleysisbætur þann 20. nóvember 2025 og verið á Íslandi allan umræddan tíma. Umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur hafi verið samþykkt þann 15. desember 2025. Að mati kæranda staðfesti það að aðstæður hans hafi verið metnar og að hann hafi uppfyllt skilyrði á þeim tíma. Að auki hafi kærandi persónulega sótt kynningarfundinn hjá Vinnumálastofnun þann 9. janúar 2026, klukkan 09:30. Það staðfesti enn fremur að hann hafi verið staddur á Íslandi og tekið virkan þátt í atvinnuleysisferlinu. Vandamálið með skráningu kæranda hafi ekki tekið gildi fyrr en 1. febrúar 2026. Það komi einnig fram í tilkynningu frá 4. febrúar 2026 þar sem fram komi að breytingin hafi tekið gildi frá þeim degi. Kærandi skilji af þeirri ástæðu ekki hvers vegna því sé haldið fram að hann hafi ekki átt rétt á bótum fyrir allt tímabilið frá 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026. Kærandi hafi ekki gefið af ásettu ráði rangar eða villandi upplýsingar. Öll vandamál sem tengist skráðu heimilisfangi hans hafi verið óviljandi og hafi síðan verið leiðrétt. Kærandi hafi starfað í góðri trú allan tímann. Kærandi ítreki því að hann óski eftir að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði endurupptekin að fullu eða að minnsta kosti að 15% álagið verði fellt niður.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 20. nóvember 2025. Með erindi, dags. 16. desember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 4. febrúar 2026 hafi Vinnumálastofnun sent kæranda erindi þar sem honum hafi verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans skyldu stöðvaðar. Ástæðan fyrir greiðslustöðvun hafi verið sú að samkvæmt upplýsingum frá Þjóðskrá Íslands væri kærandi með skráð lögheimili erlendis. Breyting hafi orðið á lögheimilisskráningu kæranda frá og með 1. febrúar 2025.

Kæranda hafi verið bent á að það væri skilyrði fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta að vera búsettur og staddur á Íslandi. Í erindi hafi kæranda verið bent á að skila gögnum til Vinnumálastofnunar ef hann teldi fyrirliggjandi upplýsingar rangar eða að bæta úr ágöllum sem kynnu að vera á skráningu á lögheimili hans hjá Þjóðskrá Íslands.

Skýringar hafi borist frá kæranda þann 8. og 10. febrúar 2026. Kærandi hafi tilgreint að hann væri staddur á Íslandi og að hann væri með umsókn hjá Þjóðskrá Íslands um leiðréttingu á lögheimili. Að sögn kæranda hafi verið gerð breytingin á lögheimili hans án hans vitundar og hann hafi sent inn beiðni um leiðréttingu.

Engin frekari gögn eða upplýsingar hafi borist frá kæranda og honum hafi verið tilkynnt með erindi Vinnumálastofnunar þann 13. febrúar 2026 að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hefðu verið stöðvaðar þar sem hann væri ekki verið með skráð lögheimili á Íslandi. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kæranda hafi jafnframt verið greint frá því að hann hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026, samtals 754.499 kr. sem yrði innheimt á grundvelli 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar með 15% álagi. Heildarskuld kæranda að meðtöldu álagi væri því 867.674 kr.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 22. febrúar 2026. Í kæru greini kærandi frá því að hann hafi verið staddur á Íslandi síðan 19. október 2025 og ekki farið af landi brott á tímabilinu 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026. Kærandi hafi bent á að skráning á lögheimili hans hjá Þjóðskrá Íslands aftur til landsins hafi tekið langan tíma.

Þann 6. mars 2026 hafi Vinnumálastofnun sent kæranda erindi þar sem umsókn hans um atvinnuleysisbætur hafi verið samþykkt á ný. Samkvæmt gögnum frá Þjóðskrá Íslands hafi kærandi fært lögheimili sitt til Íslands frá og með 4. febrúar 2026. Því hafi hin kærða ákvörðun, dags. 13. febrúar 2026, verið leiðrétt til samræmis við fyrirliggjandi gögn. Í erindi Vinnumálastofnunar hafi ranglega verið tilgreint að kærandi hafi flutt lögheimili sitt aftur til Íslands frá og með 5. febrúar 2026. Hið rétta sé að hann hafi flutt lögheimili sitt til Íslands frá og með 4. febrúar 2026. Skráning hafi verið leiðrétt til samræmis.

Af framangreindu leiði að kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026, samtals 754.499 kr. sem yrði innheimt á grundvelli 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar með 15% álagi. Heildarskuld kæranda að meðtöldu álagi væri því 867.674 kr. Þá liggi fyrir að kærandi eigi ekki rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta fyrr en hann hafi flutt lögheimili sitt aftur til Íslands frá og með 4. febrúar 2026.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Í 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um almenn skilyrði þess að launamaður teljist tryggður samkvæmt lögunum. Þá sé í 1. mgr. 18. gr. að finna hin almennu skilyrði þess að sjálfstætt starfandi einstaklingur teljist tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum sé að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. og c. lið 1. mgr. 18. gr.

Með lögum nr. 94/2020 um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006 hafi verið gerð breyting á ákvæðum c. liðar 1. mgr. 13. gr. og c. liðar 1. mgr. 18. gr. Áður hafi í lögum um atvinnuleysistryggingar aðeins verið kveðið á um skilyrði um að vera búsettur og staddur á Íslandi til að eiga rétt til atvinnuleysistrygginga. Með umræddum breytingarlögum hafi skilyrði c. liðar 1. mgr. 13. gr. og c. liðar 1. mgr. 18. gr. laga um atvinnuleysistrygginga verið breytt með þeim hætti að nú sé jafnframt gert að skilyrði að aðili sé með skráð lögheimili á Íslandi.

Í athugasemdum með 2. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 94/2020 um breytingu á lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar segi að með þessari breytingu sé verið að bregðast við úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 173/2017 þar sem úrskurðarnefndin hafi fellt úr gildi ákvörðun Vinnumálastofnunar um synjun á greiðslum atvinnuleysisbóta til einstaklings sem hafi verið með skráð lögheimili í erlendu ríki. Að mati úrskurðarnefndarinnar hafi Vinnumálastofnun borið að meta búsetu umsækjanda óháð opinberri skráningu á lögheimili hans, enda hefði stofnunin ekki heimildir til annars samkvæmt gildandi lögum um atvinnuleysistryggingar.

Í athugasemdum með 2. gr. segi jafnframt að skráning lögheimilis samkvæmt lögum nr. 80/2018 um lögheimili og aðsetur feli í sér tiltekna tilhögun opinberrar skráningar á búsetu sem geti veitt einstaklingi ýmis réttindi. Sá sem sé með skráð lögheimili í erlendu ríki kunni að eiga rétt til atvinnuleysistrygginga í því landi þar sem lögheimili sé skráð eða annars konar greiðslna vegna atvinnumissis í gegnum önnur tryggingakerfi þar í landi. Heimildir Vinnumálastofnunar til að afla upplýsinga um stöðu eða tekjur atvinnuleitanda nái aftur á móti ekki til tryggingakerfa eða skattyfirvalda í erlendum ríkjum. Með því að gera það að almennu skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysistrygginga að umsækjandi sé með skráð lögheimili á Íslandi sé þannig meðal annars komið í veg fyrir að atvinnuleitandi fái samtímis greiddar atvinnuleysisbætur úr tveimur mismunandi og ósamrýmanlegum tryggingakerfum í fleiri en einu ríki.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki verið með skráð lögheimili á Íslandi samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta frá 20. nóvember 2025 til 3. febrúar 2026. Kærandi hafi flutt lögheimili sitt aftur til Íslands þann 4. febrúar 2026. Kærandi uppfylli því ekki almenn skilyrði fyrir greiðslum atvinnuleysistrygginga á þeim tíma, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Hann eigi því ekki rétt á greiðslum atvinnuleysistrygginga frá 20. nóvember 2025 til 3. febrúar 2026.

Með vísan til c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé því ljóst að kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur á tímabilinu 20. [nóvember] 2025 til 31. janúar 2026. Í 39. gr. laganna sé fjallað um endurgreiðslu á ofgreiddum atvinnuleysisbótum. Í 2. mgr. 39. gr. segi orðrétt:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða öðrum ástæðum ber honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Samkvæmt skýru orðalagi 2. mgr. 39. gr. beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir það tímabil sem atvinnuleitandi uppfylli ekki skilyrði laganna. Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistrygginga sé sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunni að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ástæða ofgreiðslunnar hafi með öðrum orðum ekki áhrif á skyldu viðkomandi til að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. sé því fortakslaust að því er varði skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Með vísan til framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að kæranda beri að endurgreiða þær atvinnuleysisbætur sem hann hafi fengið greiddar fyrir tímabilið 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026, samtals að fjárhæð 754.499 kr., auk 15% álags, enda liggi fyrir að hann hafi ekki uppfyllt skilyrði laganna á umræddu tímabili, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Heildarskuld kæranda að meðtöldu álagi nemi að fjárhæð 867.674 kr.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur. Þá eigi kærandi rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta frá 4. febrúar 2026. Kæranda beri að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur sem hann hafi fengið greiddar á tímabilinu 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026 að viðbættu 15% álagi, samtals 867.674 kr., sbr. 2. mgr. 39. gr. laganna.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á grundvelli c. liðar 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna. Eitt af þeim skilyrðum er að vera búsettur, með skráð lögheimili og staddur hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi með skráð lögheimili erlendis á tímabilinu 20. nóvember 2025 til 3. febrúar 2026.

Ljóst er að kærandi var ekki tryggður samkvæmt lögum nr. 54/2006 á framangreindu tímabili, enda var hann ekki með skráð lögheimili hér á landi, sbr. c. lið 1. mgr. 13. gr. laganna en það er fortakslaust skilyrði til að eiga rétt á atvinnuleysisbótum.

Með hinni kærðu ákvörðun Vinnumálastofnunar voru einnig innheimtar ofgreiddar atvinnuleysisbætur vegna tímabilsins 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026. Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Samkvæmt framangreindu er ljóst að endurkröfuheimild Vinnumálastofnunar er meðal annars bundin við það að einstaklingur hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Líkt og að framan greinir uppfyllti kærandi ekki skilyrði þess að vera tryggður samkvæmt lögum nr. 54/2006 á tímabilinu 20. nóvember 2025 til 31. janúar 2026. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Aftur á móti skal fella niður 15% álag færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Í ljósi atvika málsins og fyrirliggjandi gagna er það mat úrskurðarnefndarinnar að ekki sé tilefni til að fella niður álagið sem lagt var á endurgreiðslukröfuna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda og að innheimta ofgreiddar bætur, staðfest.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 13. febrúar 2026, um að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta A, og að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur með 15% álagi, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir