Mál nr. 15/2024 - Úrskurður

Mál nr. 15/2024

 

 

Úrskurður kærunefndar jafnréttismála

 

 

A

gegn

HRC Íslandi ehf.

 

Mismunun á grundvelli þjóðernisuppruna. Utan vinnumarkaðar. Ekki fallist á brot.

A hélt því fram að sér hefði verið mismunað við þjónustu á veitingastað B á grundvelli tungumálakunnáttu og þjóðernisuppruna. B neitaði að kæranda hefði verið mismunað í umrætt sinn en ágreiningur var með aðilum um atvik málsins. Að mati kærunefndar var talið að A hefði ekki leitt líkur að því að henni hefði verið mismunað á grundvelli þjóðernisuppruna í umrætt sinn. Var því ekki fallist á að B hefði gerst brotlegt við lög nr. 85/2018, um jafna meðferð utan vinnumarkaðar.

1. Á fundi kærunefndar jafnréttismála hinn 29. maí 2026 er tekið fyrir mál nr. 15/2024 og kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:
2. Með kæru, dags. 21. júní 2024, kærði A mismunun HRC Íslands ehf. á grundvelli þjóðernisuppruna á veitingastað kærða […] 2024. Mismunun kærða hafi annars vegar falist í því að starfsfólk kærða hafi neitað að veita kæranda þjónustu á íslensku í stað ensku. Hins vegar er byggt á því að starfsfólk kærða hafi neitað kæranda um þjónustu með því að vísa henni í kjölfarið út af veitingastað kærða. Kærandi byggir á því að sér hafi verið mismunað með beinum hætti, sbr. 2. tölul. 3. gr. laga nr. 85/2018, um jafna meðferð utan vinnumarkaðar, sem sé óheimilt, sbr. 1. mgr. 7. gr. og 9. gr. sömu laga.
3. Kæran ásamt fylgigögnum var kynnt kærða með bréfi, dags. 31. júlí 2024. Greinargerð kærða er dags. 27. september 2024. Var hún send kæranda til athugasemda 16. október 2024. Með tölvupósti lögmanns kæranda, dags. 18. október 2024, var greinargerð kærða hafnað að öllu leyti og kröfur kæranda í málinu ítrekaðar.

   MÁLAVEXTIR

    

4. Að kvöldi […] 2024 fór kærandi ásamt tveimur vinkonum sínum út að borða á veitingastað kærða. Óumdeilt er í málinu að kæranda ásamt þeim sem sátu til borðs með henni var vísað af veitingastað kæranda og starfsfólk kærða kallaði lögreglu í kjölfarið til. Aðilum ber hins vegar ekki saman um aðdraganda þessa.
5. Kærandi, sem er frá […], lýsir því svo að hvorki hún né aðrir í hópi hennar í umrætt sinn tali eða skilji ensku vel. Hún tali […] og íslensku. Starfsmaður kærða sem tók niður pöntun á borði kæranda hafi einungis talað ensku. Kærandi hafi spurt hvort mögulegt væri að fá þjón sem talaði íslensku svo unnt væri að taka pöntun á sem skiljanlegastan hátt. Kæranda hafi verið tjáð að ekki væri íslenskumælandi starfsmaður kærða á vaktinni.
6. Kærandi kveðst hafa reynt að tjá sig á ensku með afar takmörkuðum hætti í kjölfarið. Hópur kæranda hafi upplifað sig óvelkominn á veitingastaðnum í kjölfarið. Starfsfólk kærða hafi sýnt mjög dónalega framkomu, hellt drykk viljandi yfir kæranda og matur sem pantaður hafi verið hafi aldrei komið á borðið.
7. Eftir margítrekaðar tilraunir til að ná sambandi við starfsfólk kærða hafi hópi kæranda verið tjáð að hann væri ekki velkominn á staðnum. Kærandi hafi kallað eftir útskýringum frá starfsmanni kærða sem hafi ekki veitt þær. Sá hinn sami hafi hótað að kalla til lögreglu ef hópur kæranda kæmi sér ekki út. Á útleið hafi hópnum verið tjáð að hann þyrfti ekki að greiða neitt.
8. Kærandi hafi séð tvo lögreglumenn í anddyri veitingastaðar kærða. Þar hafi starfsmaður kærða, sem áður sagðist einungis tala ensku, tjáð sig á fínni íslensku við lögreglu. Sá hafi sagt lögreglu að kærandi hafi verið með læti og hafi neitað að greiða reikninginn. Kærandi hafi hafnað því alfarið.
9. Kærði lýsir atvikum á þá leið að þegar kærandi og tvær aðrar konur hafi komið á veitingastaðinn hafi starfsmaður hans af erlendum uppruna annast þjónustu á borði kæranda. Sá tali ensku en ekki íslensku. Hafi hann boðið hópinn velkominn og spurt hvort þær vildu panta drykki. Kærandi hafi verið ókurteis við komuna á veitingastaðinn en kærandi og hópur hennar hafi verið nokkuð ölvaðar við komu.
10. Kærandi hafi lýst vanþóknun á því að þjónninn talaði hvorki íslensku né […]. Vaktstjóri kærða hafi blandað sér í málið, upplýst að enginn íslenskumælandi starfsmaður væri laus, en þau gætu tekið pantanir niður á íslensku. Hópur kæranda hafi pantað flösku af freyðivíni, forrétti og aðalrétt. Forréttir hafi síðan verið bornir fram.
11. Kærði lýsir því svo að þegar gestur á veitingastaðnum hafi gengið fram hjá borði kæranda hafi yfirhöfn hans óvart rekist í glas á borðinu þannig að það hafi brotnað. Gesturinn muni hafa verið miður sín og beðið hóp kæranda margsinnis afsökunar. Þjónn hafi komið og þurrkað upp vín sem helltist niður og boðið borði kæranda nýtt glas og vín í stað þess sem helltist niður. Kærandi ásamt öðrum á borðinu hafi hins vegar viðhaft mikla háreysti, hrópað á gestinn og nánast gert aðsúg að honum. Þá hafi ein úr hópnum byrjað að mynda viðkomandi sem þjónn hafi beðið viðkomandi um að láta af.
12. Vaktstjóri hafi skorist í leikinn og beðið viðkomandi að láta af myndatökunni. Hópur kæranda hafi aftur byrjað að kvarta yfir tungumálakunnáttu þjónsins og hafi hávaði í hópnum verið orðinn óbærilegur á staðnum. Vaktstjóri hafi reynt að róa kæranda og borðfélaga hennar án árangurs. Hann hafi því beðið hópinn um að yfirgefa veitingastaðinn sem hann hafi neitað og hafi lögregla þá verið kölluð til. Kærandi og þær tvær sem sátu með henni til borðs hafi klárað forrétt á borðinu og í kjölfarið yfirgefið veitingasal. Á leið niður stiga hafi hópurinn áfram verið með háreysti og hrint starfsmanni kærða sem varð á vegi þeirra.
13. Í anddyri hafi hópur kæranda hitt lögreglu. Hafi kærandi verið áfram með hávaða sem hafi komið í veg fyrir að lögregla heyrði frásögn vaktstjóra af atvikinu. Kærði greinir frá því að starfsmaður hans hafi í kjölfarið orðið vitni að samskiptum kæranda og borðfélaga hennar við lögreglu fyrir utan veitingastað kærða. Hafi þeim lyktað með því að kærandi hafi verið handtekin og fjarlægð af lögreglu.
14. Kærði hafnar því sérstaklega að starfsmaður sem hafi þjónað á borði kæranda hafi tjáð sig á íslensku við lögreglu. Þá hafnar kærandi því að haldið hafi verið fram við lögreglu að kærandi og hópur hennar hafi neitað að greiða reikning fyrir veitingarnar.

    SJÓNARMIÐ KÆRANDA

     

15. Kærandi byggir á því að háttsemi starfsmanna kærða hafi falið í sér beina mismunun á grundvelli þjóðernisuppruna, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 85/2018. Annars vegar hafi kæranda verið mismunað á grundvelli tungumálaerfiðleika sem sé óheimilt samkvæmt 1. mgr. 7. gr. fyrrgreindra laga. Hins vegar hafi kæranda verið neitað um þjónustu sem sé í andstöðu við 9. gr. sömu laga.
16. Kærandi byggir á því að hún hafi hvorki verið með dónaskap eða læti, né hafi neitað að greiða reikning fyrir veitingar. Kærandi hafi búið á Íslandi í tuttugu ár og aldrei lent í öðru eins atviki og að framan greinir. Kærandi telur sig hafa orðið fyrir miklum fordómum um leið og hún kom því á framfæri við starfsmann að hún talaði litla sem enga ensku.
17. Kærandi óskar eftir því að kærunefnd jafnréttismála kalli eftir öllum gögnum sem stutt geta frásögn kæranda, þar á meðal myndefni úr öryggismyndavélum.

    SJÓNARMIÐ KÆRÐA

     

18. Kærði hafnar því að hann hafi mismunað kæranda á nokkurn hátt á grundvelli þjóðernisuppruna eða að hafa brotið gegn ákvæðum laga nr. 85/2018.
19. Kærði telur að af efni og framsetningu kæru leiki réttmætur vafi á því hvort það falli innan valdsviðs kærunefndar jafnréttismála samkvæmt lögum nr. 85/2018, að fjalla efnislega um málið. Þannig verði ekki séð að kærandi byggi á því að sér hafi verið mismunað á grundvelli þess frá hvaða landi hún komi heldur sé grundvöllur þess að enginn starfsfólks kærða hafi talað íslensku eða […]. Ekki þurfi að fjölyrða að þjónar kærða í umrætt sinn hafi jafnframt verið ófærir um að tala fjölda annarra tungumála. Er því vandséð hvernig […] þjóðernisuppruni geti talist mismunun í þessu sambandi. Það sama á við telji kærandi að sér hafi verið mismunað á grundvelli erlends uppruna. Fjöldi gesta og starfsfólks hafi verið af erlendum þjóðernisuppruna á veitingastað kærða í umrætt sinn. Aðrir gestir hafi notið framúrskarandi þjónustu og viðmóts. Ákvörðun um að vísa kæranda frá staðnum hafi því augljóslega byggst á öðrum sjónarmiðum en fram komi í kæru. Með vísan til framangreinds hafnar kærði því að kærandi hafi leitt líkur að því að henni hafi verið mismunað.
20. Kærði bendir á að veitingastaður hans sé opinn öllum sem þangað vilja koma. Starfsfólk kærða sé frá fjölmörgum þjóðlöndum eða að jafnaði 6−8 á hverjum tíma. Veitingastaður kærða sé hluti af alþjóðlegri keðju sem hafi einkunnarorðin: „Love all, serve all“. Einkunnarorðin séu lýsandi fyrir afstöðu veitingastaðakeðjunnar. Efnislega feli þau það í sér að allir fái sömu meðferð, meðhöndlun og þjónustu og undir engum kringumstæðum verði viðskiptavinum mismunað.
21. Kærandi byggir á því að kærandi hafi ekki leitt líkur að því að henni hafi verið mismunað. Af kæru verður ráðið að kæranda hafi mislíkað að ekki hafi verið til staðar þjónn sem talaði íslensku. Fyrir liggi að hópur kæranda hafi hins vegar verið búinn að panta veitingar þegar hann var beðinn um að yfirgefa staðinn. Pöntun hafi í reynd verið afar einföld, enda matseðlar á veitingastað kærða bæði á íslensku og ensku. Því sé þjónum og gestum sem tala annað hvort málið auðvelt að framkvæma eða taka á móti pöntunum. Kærði bendir á að kærandi byggi ekki á því að erfiðleikar eða misskilningur hafi komið upp við pöntun heldur hafi það fyrst og fremst valdið pirringi hjá kæranda að ekki hafi verið til staðar íslensku- eða […]mælandi starfsmaður sem sinnti þjónustu á borði kæranda.
22. Kærði bendir á hann sé fyrirtæki sem reki veitingastað í ágóðaskyni. Eðli málsins samkvæmt sé það markmið slíkra fyrirtækja að auka fjölda viðskiptavina, hækka veltu og skila rekstrarafgangi. Kærði hafi því enga hagsmuni af því að vísa viðskiptavinum frá eða synja um kaup á þjónustu enda það í andstöðu við tilgang fyrirtækis sem rekið er í ágóðaskyni. Þá bendir kærði á að játa beri kærða hæfilegt svigrúm til að setja viðskiptavinum hófleg og skynsamleg mörk í samskiptum eða framkomu þegar út af bregði og synja þeim um afgreiðslu og vísa á dyr. Ákvæði laga nr. 85/2018 verði ekki skilin á annan veg en að slíku svigrúmi sé fyrir að fara við veitingu þjónustu sem um hér ræði.
23. Að síðustu vísar kærði til þess að hann hafi reynt að afla lögregluskýrslu vegna atviksins. Fyrir liggi að þar sem starfsfólk kærða hafi tjáð lögreglu í umrætt sinn að kæra yrði ekki lögð fram vegna málsins teldi lögregla kærða ekki vera aðila máls. Hefði lögregla því synjað kærða um afhendingu lögregluskýrslu eins og sjá megi af framlögðum gögnum. Kærandi sé aftur á móti aðili og geti aflað skýrslunnar. Kærði telur að skýrslan geti varpað ljósi á atvik málsins og þá einkum ástand kæranda og þeirra sem sátu með henni til borðs. Kærði telur því rétt að kærunefnd jafnréttismála krefji kæranda um afhendingu skýrslna frá lögreglu, sbr. 10. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála. Verði kærandi ekki við slíkri áskorun beri við mat á sönnun málsatvika að líta sérstaklega til slíkrar synjunar. Þá tekur kærði fram að upptökur úr öryggismyndavélum á staðnum hafi ekki lengur verið tiltækar þegar honum var tilkynnt um kæru í málinu þar sem þeim hafi verið eytt þar sem of langur tími var liðinn frá atvikinu. Kærði geti því ekki lagt fram myndefni til stuðnings máli sínu.

    NIÐURSTAÐA

     

24. Mál þetta snýr að því hvort kærði hafi mismunað kæranda á grundvelli þjóðernisuppruna og þannig brotið gegn lögum nr. 85/2018, um jafna meðferð utan vinnumarkaðar. Byggir kærandi á því að sér hafi annars vegar verið mismunað með því að hún hafi ekki fengið þjónustu á íslensku, heldur ensku, og hins vegar með því að henni hafi verið neitað um frekari þjónustu og vísað út af veitingastað kærða.
25. Í 2. gr. laga nr. 85/2018 kemur fram að markmið laganna sé að vinna gegn mismunun og koma á og viðhalda jafnri meðferð einstaklinga óháð þeim þáttum sem um geti í 1. mgr. 1. gr. laganna, þ.e. kynþætti, þjóðernisuppruna, trú, lífsskoðun, fötlun, aldri, kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum eða kyntjáningu á öllum sviðum samfélagsins, utan vinnumarkaðar, sbr. lög um jafna meðferð á vinnumarkaði. Samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laganna er hvers kyns mismunun á öllum sviðum samfélagsins, utan vinnumarkaðar, hvort heldur bein eða óbein, vegna einhverra þeirra þátta sem um getur í 1. mgr. 1. gr. óheimil, sbr. einnig lög um jafna meðferð á vinnumarkaði. Samkvæmt 9. gr. laganna er hvers konar mismunun vegna einhverra þeirra þátta sem um getur í 1. mgr. 1. gr. í tengslum við aðgang að eða afhendingu á vöru óheimil. Hið sama gildir um þjónustu og aðgang að þjónustu og jafnframt um húsnæði sem er í boði fyrir almenning. 
26. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála, gilda lögin um stjórn-sýslu á sviði jafnréttismála á því sviði sem löggjöf um jafnréttismál tekur til, þ.e. lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, lög um jafna meðferð utan vinnumarkaðar og lög um jafna meðferð á vinnumarkaði. Tekið er fram að lögin gildi m.a. um störf kærunefndar jafnréttismála. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna tekur kærunefnd jafnréttismála til meðferðar kærur sem til hennar er beint eftir því sem mælt er fyrir um í lögum um jafnréttismál, sbr. 1. gr., og kveður upp skriflegan úrskurð um hvort ákvæði þeirra laga hafi verið brotin.
27. Í 15. gr. laga nr. 85/2018 kemur fram að ef leiddar eru líkur að því að mismunun hafi átt sér stað skuli sá sem talinn er hafa mismunað sýna fram á að ástæður þær sem legið hafi til grundvallar meðferðinni tengist ekki einhverjum af þeim þáttum sem um getur í 1. mgr. 1. gr. laganna. Af framangreindu er ljóst að það kemur í hlut kæranda að færa fram staðreyndir eða önnur gögn og upplýsingar sem leiða líkur að því að þjóðernisuppruni hafi haft áhrif á tilhögun þjónustu kærða og þá ákvörðun að neita kæranda um frekari þjónustu að kvöldi […] 2024.
28. Svo sem að framan er rakið er ágreiningur með aðilum um ýmis atvik málsins. Þannig byggir kærandi á því að hún hafi upplifað sig óvelkomna eftir að hún óskaði eftir þjóni sem talaði íslensku. Kærandi hafi upplifað dónalegt viðmót starfsfólks kærða sem sinnti þjónustu við sig, starfsmaður hafi hellt viljandi niður drykk á borði kæranda, og matur sem pantaður var, hafi aldrei verið borinn á borð. Eftir ítrekaðar tilraunir til að ná sambandi við starfsfólk kærða hafi kæranda og hópi sem sat á borði hennar verið vísað á brott og lögregla kölluð til. Starfsmaður kærða sem kvaðst áður ekki tala íslensku hafi útskýrt atvik á íslensku fyrir lögreglumönnum sem komu á vettvang. Þá hafi lögreglu verið greint frá því að kærandi og hópur hennar hafi verið með læti og neitað að greiða reikning fyrir veitingar.
29. Kærði mótmælir lýsingu kæranda á atvikum sem hann telur í grundvallaratriðum ranga. Kærði bendir á að kærandi og hópur hennar hafi verið talsvert ölvaðar við komu á veitingastaðinn. Kærandi hafi verið ósáttur við að þjónn sem annaðist þjónustu á borði kæranda hafi hvorki verið mæltur á íslensku né […]. Vaktstjóri hafi komið að og tekið niður pantanir á íslensku. Í kjölfar þess að gestur hafi óvart rekist í glas á borði kæranda hafi framkoma og háreysti kæranda og hóps hennar við borðið verið óbærileg þannig að þegar vaktstjóra tókst ekki að róa hópinn, hafi hann verið beðinn um að yfirgefa veitingastaðinn. Þegar hópurinn hafi neitað því hafi lögregla verið kölluð til. Þegar kærandi hafi hitt lögreglu hafi hún viðhaft áfram mikla háreysti. Í framhaldinu hafi kærandi verið handtekin af lögreglu og flutt af staðnum. Kærði neitar því að starfsmaður sem þjónaði til borðs hafi rætt við löreglu á íslensku eða að vaktstjóri hafi sagt við lögreglu að kærandi og hópur hennar hafi neitað að greiða reikning fyrir veitingar.
30. Fyrir liggur í gögnum málsins afrit af matseðli kærða sem annars vegar er á ensku og hins vegar íslensku. Kærði hefur bent á í því sambandi að það hafi ekki átt að valda sérstökum vandkvæðum fyrir kæranda að panta veitingar á íslensku þótt þjóninn hafi einungis verið mæltur á ensku. Að þessu athuguðu telur nefndin að kærandi hafi ekki leitt líkur að því að henni hafi verið mismunað í umrætt sinn á grundvelli þjóðernisuppruna sökum þess að hún talar hvorki né skilur ensku vel.
31. Orð stendur gegn orði um ástæður þess að kæranda og þeim sem sátu með henni til borðs var vísað á brott af veitingastað kærða. Kæranda, sem naut aðstoðar lögmanns við meðferð málsins, var veittur kostur á að koma að athugasemdum við greinargerð kærða og atvikalýsingu hans. Kærandi lét við það sitja að hafna greinargerðinni að öllu leyti og ítreka kröfur sínar, en brást ekki við lýsingu kærða á umdeildum atvikum málsins.
32. Að mati nefndarinnar eru þær staðhæfingar kæranda, að ósk hennar um þjónustu frá íslenskumælandi starfsmanni hafi verið ástæða þess að kærði vísaði kæranda á brott og kallaði til lögreglu í kjölfarið, með nokkrum ólíkindablæ. Nefndin telur því að kærandi hafi ekki hnekkt þeim málatilbúnaði kærða, svo sem með því að leggja fram frekari upplýsingar, gögn eða skýringar undir rekstri málsins, að framkoma og viðmót kæranda og þeirra sem sátu með henni til borðs hafi verið ástæða fyrir brottvísun af staðnum. Að öllu framangreindu virtu telur nefndin að kærandi hafi ekki leitt líkur að því að kærði hafi mismunað henni á grundvelli þjóðernisuppruna í umrætt sinn. Samkvæmt því verður ekki fallist á að kærði hafi gerst brotlegur við lög nr. 85/2018.
33. Uppkvaðning úrskurðar í málinu hefur tafist umfram þann tveggja mánaða frest sem nefndin hefur til að úrskurða í máli eftir að gagnaöflun í því er lokið samkvæmt 5. mgr. 9. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála. Er ástæða þess einkum mikill fjöldi mála sem er til meðferðar hjá nefndinni auk breytinga á vistun nefndarinnar og starfsmannahaldi hennar.

 

 

Ú r s k u r ð a r o r ð

Kærði, HRC Ísland ehf., braut ekki gegn lögum nr. 85/2018, um jafna meðferð utan vinnumarkaðar, með því að mismuna kæranda á grundvelli þjóðernisuppruna, […] 2024.

Ari Karlsson

Andri Árnason

Maren Albertsdóttir