Mál nr. 171/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 171/2026

Mánudaginn 15. júní 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 28. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 23. febrúar 2026, um að synja beiðni hennar um afturvirkar greiðslur atvinnuleysisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 28. október 2025. Með ákvörðun, dags. 4. desember 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt með 95% bótarétti. Þann 12. febrúar 2026 óskaði kærandi eftir því að umsókn hennar um atvinnuleysisbætur yrði miðuð við 1. október 2025 í stað umsóknardags. Þeirri beiðni kæranda var synjað með erindi Vinnumálastofnunar, dags. 23. febrúar 2026, með vísan til 29. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 28. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 11. mars 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 8. apríl 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. apríl 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi óskað eftir leiðréttingu á upphafsdegi bóta en hún telji að upphafsdagur eigi að vera 23. október 2025. Að mati kæranda hafi hún formlega hafið umsóknarferlið um atvinnuleysisbætur þegar hún hafi sent tölvupóst á félagsráðgjafann sinn þann 23. október 2025, klukkan 17:44. Endanlegri umsókn kæranda hafi seinkað til 28. október 2025 sökum þess að hún hafi verið að bíða eftir svari frá hinu opinbera. Samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar eigi umsækjandi ekki að bera hallan af töfum sem rekja megi til opinberra samskipta.

Samkvæmt síðasta launaseðli kæranda frá B hafi hún átt inni 124,84 klukkustundir í áunnu orlofi. Það samsvari 15,6 vinnudögum og hafi orlofið verið að fullu uppurið þann 22. október 2025. Kærandi hafi því verið atvinnulaus og án tekna frá 23. október 2025. Í ákvörðun Vinnumálastofnunar sé skerðingu beitt undir liðnum „Skerðing ekki atvinnulaus“ að fjárhæð 45.215 kr. fyrir októbermánuð. Að mati kæranda séu þeir útreikningar rangir þar sem orlofsgreiðslur hennar hafi einungis náð til 22. október 2025.

Kærandi óski þess að nefndin endurskoði ákvörðunina, viðurkenni 23. október 2025 sem réttan upphafsdag umsóknar og láti greiða henni atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 23. til 31. október 2025.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 28. október 2025. Með erindi, dags. 4. desember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar væri samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 95%. Þar sem að kærandi hafi verið með launatekjur í október 2025 hafi kærandi ekki verið skráð atvinnulaus frá 28. til 31. október 2025.

Samhliða umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur hafi borist launaseðill þar sem fram komi að kærandi hafi fengið greitt orlofsuppgjör í október 2025, samtals 124,84 tíma sem reiknist sem 15,6 dagar í orlof. Samkvæmt vottorði vinnuveitanda kæranda hafi kærandi verið í 100% starfi til og með 30. september 2025. Kærandi hafi afskráð sig af atvinnuleysisbótum frá og með 19. nóvember 2025.

Þann 16. desember 2025 hafi kærandi mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þar sem hún hafi sagst vera ósátt með þá fjárhæð atvinnuleysisbóta sem hún hafi fengið greiddar. Hún hafi sagt að félagsráðgjafi sinn hafi gert mistök og ekki leiðbeint henni um að sækja um atvinnuleysisbætur fyrr en þann 28. október 2025. Kæranda hafi verið leiðbeint af hálfu starfsmanns Vinnumálastofnunar um að skila inn launaseðli vegna launagreiðslna frá fyrrverandi atvinnurekanda og skila inn skriflegri beiðni um að óska eftir breytingu á umsóknardegi.

Þann 18. desember 2025 hafi borist skjáskot af tölvupóstssamskiptum sem kærandi hefði átt við starfsmann félagsþjónustunnar í X þann 23. október 2025 þar sem fram komi að hún hafi verið í vinnu til og með 30. september 2025 og væri tímabundið atvinnulaus.

Þann 13. febrúar 2026 hafi kærandi mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar og óskað eftir því að dagsetningu á umsókn hennar um atvinnuleysisbætur yrði breytt og tæki gildi frá og með 1. október 2025.

Þann 23. febrúar 2026 hafi Vinnumálastofnun sent erindi til kæranda þar sem beiðni hennar um breytingu á upphafsdegi umsóknar hennar um atvinnuleysisbætur hafi verið synjað.

Með kæru, dags. 28. febrúar 2026, hafi ákvörðun Vinnumálastofnunar verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála. Kærandi fari fram á að umsókn hennar um atvinnuleysisbætur gildi frá og með 23. október 2025. Kærandi bendi á að hún hafi sent fyrirspurn sem hafi varðað atvinnuleysi hennar til félagsráðgjafa en ekki fengið svör við fyrirspurn sinni fyrr en þann 28. október 2025. Af þeim sökum hafi hún ekki sótt fyrr um atvinnuleysisbætur. Við vinnslu á greinargerð þessari hafi greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda verið leiðréttar í október 2025. Í ljósi þess að tekjur kæranda í október 2025 hafi verið uppgjör á orlofi hafi kærandi því átt rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta frá 28. október 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna og sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Í 1. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi að launamönnum og sjálfstætt starfandi einstaklingum sé heimilt að sækja um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar þegar þeir verði atvinnulausir. Þá segi svo í 1. mgr. 29. gr. laga um atvinnuleysistryggingar:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum getur átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögum þessum.“

Í athugasemdum við 29. gr. í frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar komi fram að miðað sé við að það tímabil sem atvinnuleysisbætur séu greiddar hefjist þegar Vinnumálastofnun taki við umsókn um atvinnuleysisbætur. Eðli máls samkvæmt sé það grundvallarskilyrði fyrir því að eiga rétt á greiðslu atvinnuleysistrygginga að hinn tryggði sæki um slíkt með umsókn til Vinnumálastofnunar. Vinnumálastofnun telji sér almennt ekki heimilt að greiða atvinnuleysisbætur aftur fyrir umsókn atvinnuleitanda um atvinnuleysisbætur.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta fyrr en þann 28. október 2025. Kærandi geri kröfu um það fyrir úrskurðarnefnd að umsókn hennar um atvinnuleysistryggingar taki mið af 23. október 2025.

Við afgreiðslu á beiðni kæranda um að fá greiddar atvinnuleysisbætur aftur fyrir umsóknardag hafi stofnunin kannað hvort kærandi hefði áður en hún hafi sótt um greiðslur hjá stofnuninni gert tilraun til að sækja um atvinnuleysisbætur, verið í sambandi við stofnunina eða fengið leiðbeiningar um upphafsdag umsóknar. Af þeim gögnum sem kærandi hafi lagt fram sé ljóst að kærandi hafi haft samband við félagsráðgjafa sinn hjá X þann 23. október 2025 og fengið svar við fyrirspurn sinni þann 28. október 2025. Vinnumálastofnun telji það eitt og sér að kærandi hafi sent fyrirspurn á félagsráðgjafa sinn ekki réttlæta að breyting verði gerð á dagsetningu umsóknar hennar um atvinnuleysisbætur.

Almennar leiðbeiningar Vinnumálastofnunar til atvinnuleitenda um það hvenær skuli sækja um atvinnuleysisbætur séu þær að unnt sé að sækja um hjá stofnuninni allt að mánuði áður en viðkomandi verði atvinnulaus að fullu eða hluta. Umsækjendur geti þó í fyrsta lagi fengið greiddar atvinnuleysisbætur frá og með þeim degi sem þeir geti hafið störf, þ.e. séu atvinnulausir. Á vefsíðu Vinnumálastofnunar sé sérstaklega vakin athygli á því að atvinnuleysisbætur séu ekki greiddar afturvirkt. Kærandi hafi ekki sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta fyrr en með umsókn þann 28. október 2025.

Á vefsíðu Vinnumálastofnunar séu ítarlegar leiðbeiningar um hvernig skuli haga umsókn um atvinnuleysistryggingar. Þá séu einnig greinargóðar leiðbeiningar í umsóknarferli um skyldu atvinnuleitenda til að staðfesta atvinnuleit eftir að umsókn sé fullkláruð. Ástæður þess að kærandi hafi ekki fengið greiddar atvinnuleysistryggingar frá byrjun október 2025 séu tilkomnar vegna athafna og athafnaleysis kæranda. Hvorki mistök né villur í kerfum stofnunarinnar hafi valdið því að kæranda hafi verið ómögulegt að sækja um greiðslur atvinnuleysisbóta fyrr. Í ljósi alls framangreinds sé það afstaða Vinnumálastofnunar að hafna beri beiðni kæranda um tilfærslu á upphafsdegi umsóknar hennar, sbr. 1. mgr. 9. gr. og 1. mgr. 29. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að umsókn kæranda skuli taka mið af þeirri dagsetningu sem hún hafi sótt um atvinnuleysisbætur, eða þann 28. október 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja beiðni kæranda um afturvirkar greiðslur atvinnuleysisbóta.

Í 9. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er fjallað um umsókn um atvinnuleysisbætur og er 1. mgr. lagagreinarinnar svohljóðandi:

„Launamönnum og sjálfstætt starfandi einstaklingum er heimilt að sækja um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar þegar þeir verða atvinnulausir. Umsóknin skal vera skrifleg á þar til gerðum eyðublöðum og henni skal meðal annars fylgja staðfesting um stöðvun rekstrar og önnur nauðsynleg gögn að mati Vinnumálastofnunar. Í umsókn skulu koma fram allar þær upplýsingar er varða vinnufærni umsækjanda og þær rökstuddar fullnægjandi gögnum.“

Í 1. mgr. 29. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að sá sem teljist tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun hafi tekið við umsókn hans um atvinnuleysisbætur, nema annað leiði af lögunum. Í athugasemdum við 29. gr. frumvarps þess sem varð að lögum um atvinnuleysistryggingar kemur fram að miðað sé við að það tímabil sem atvinnuleysisbætur séu greiddar hefjist þegar Vinnumálastofnun móttaki umsókn um atvinnuleysisbætur.

Fyrir liggur að Vinnumálastofnun tók við umsókn kæranda 28. október 2025 en fyrir þann tíma átti hún ekki gilda umsókn hjá stofnuninni. Kærandi átti því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrir þann tíma, sbr. 1. mgr. 9. gr. og 1. mgr. 29. gr. laga nr. 54/2006. Framangreind skilyrði laganna eru ströng og engar undantekningar á þeim þar að finna. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 23. febrúar 2026, um að synja beiðni A, um afturvirkar greiðslur atvinnuleysisbóta, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir