Mál nr. 339/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 339/2026

Miðvikudaginn 24. júní 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, móttekinni 12. maí 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 11. maí 2026 um endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta vegna ársins 2025.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Niðurstaða endurreiknings og uppgjörs tekjutengdra bóta ársins 2025 var sú að kæranda hefðu verið ofgreiddar bætur það ár að fjárhæð 404.405 kr., að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu. Kæranda var tilkynnt um framangreinda ofgreiðslu og innheimtu með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 11. maí 2026.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 12. maí 2026. Með bréfi, dags. 13. maí 2026, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 21. maí 2026, barst greinargerð stofnunarinnar og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að það virðist vera 63.936 kr. munur á því sem Tryggingastofnun ríkisins haldi fram að kærandi hafi fengið greitt og það sem standi á launamiðanum frá greiðslustofu lífeyrissjóða.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kæra varði endurreikning og uppgjör tekjutengdra greiðslna ársins 2025, dags. 11. maí 2026.

Um útreikning örorkulífeyris sé fjallað í IV. kafla laga nr. 100/2007 um almannatryggingar, sem beri yfirskriftina „Greiðslur, endurmat réttinda og uppgjör greiðslna“. Í 30. gr. laganna sé að finna ákvæði um tekjugrunn:

„Til tekna samkvæmt þessum kafla teljast tekjur skv. II. kafla laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, að teknu tilliti til ákvæða sömu laga um hvað ekki telst til tekna og frádráttarliða skv. 1., 3., 4. og 5. tölul. A-liðar 1. mgr. 30. gr. og 31. gr. sömu laga eða undantekninga og takmarkana samkvæmt öðrum sérlögum. Til tekna teljast einnig tekjur sem aflað er erlendis og ekki eru taldar fram hér á landi.“

Í 33. gr. laganna sé að finna ákvæði um útreikning og endurreikning og í 34. gr. sé að finna ákvæði um ofgreiðslu og vangreiðslu.

Nánar sé kveðið á um uppgjör tekjutengdra bóta í reglugerð nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags.

Málavextir séu þeir að kærandi sé örorkulífeyrisþegi og hafi fengið greiddan örorkulífeyri allt árið 2025, ásamt tengdum greiðslum. Í uppgjöri vegna ársins 2025 hafi réttindi kæranda verið endurreiknuð. Heildargreiðslur á árinu 2025 hafi verið 4.129.185 kr. en réttindi samkvæmt skattframtali hafi verið 3.585.425 kr. Mismunurinn hafi verið 543.760 kr. Þegar tekið hafi verið tillit til staðgreiðslu skatta að upphæð 171.230 kr. hafi skuld kæranda reynst vera 404.405 kr.

Kæranda hafi verið tilkynnt um endurreikning og uppgjör tekjutengdra greiðslna ársins 2025 með bréfi, dags. 11. maí 2026.

Þann 3. desember 2024 hafi Tryggingastofnun sent kæranda bréf þar sem segi að stofnunin hafi gert tillögu að tekjuáætlun vegna ársins 2025. Í bréfinu segi að tekjuáætlun væri á ábyrgð viðkomandi og að ef þörf væri talin á þyrfti viðkomandi að breyta henni í gegnum Mínar síður. Kærandi hafi sent inn nýja tekjuáætlun þann 3. desember 2024 fyrir árið 2025 og réttindin hafi verið greidd út frá henni á árinu 2025. 

Skuldin komi einkum til þar sem tekjur kæranda úr lífeyrissjóðum hafi reynst töluvert hærri samkvæmt skattframtali en tekjuáætlun hafi gert ráð fyrir, n.t.t. hafi lífeyrissjóðstekjur í skattframtali verið 2.325.007 kr. en í tekjuáætlun 1.380.000 kr. Þá hafi kærandi einnig haft fjármagnstekjur samkvæmt skattframtali, þ.e. 42.106 kr. í leigutekjur, sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í tekjuáætlun.

Í kæruskjali til úrskurðarnefndar velferðarmála segi: „Það virðist vera 63,936kr munnur á því sem tryggingastofnun ríkisins heldur fram að ég hafi fengið greitt og það sem stendur á launamiðanum frá greiðslustofu lífeyrissjóða“

Með kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála hafi fylgt launamiði lífeyrisgreiðslna frá Greiðslustofu lífeyrissjóða sem hafi sýnt yfirlit tekna á árinu 2025. Samkvæmt launamiða hafi heildartekjur til kæranda frá Greiðslustofu lífeyrissjóða verið 2.261.071 kr.

Í staðgreiðsluskrá skattyfirvalda ársins 2025 megi sjá að kærandi hafi á árinu fengið tekjur frá Greiðslustofu lífeyrissjóða að fjárhæð 2.261.071 kr. Hins vegar hafi kærandi að auki tekjur að 63.936 kr. frá Íslenska lífeyrissjóðinum samkvæmt staðgreiðsluskrá. Þessar tekjur frá Íslenska lífeyrissjóðinum útskýri þann mismun sem kærandi beri fyrir sig.

Ef 63.936 kr. frá Íslenska lífeyrissjóðinum og 2.261.071 kr. frá Greiðslustofu lífeyrissjóða séu lagðar saman, samsvari það heildartekjum kæranda úr lífeyrissjóðum samkvæmt skattframtali sem nemi 2.325.007 kr.

Tryggingastofnun sé, lögum samkvæmt, skylt að framkvæma endurreikning ár hvert þegar endanlegar upplýsingar um tekjur greiðsluársins liggi fyrir við álagningu skattayfirvalda á opinberum gjöldum, sbr. 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar. Stofnuninni sé ekki heimilt að líta fram hjá þeim tekjum sem fram komi á skattframtali greiðsluþega, né heldur breyta því hvernig þær séu skráðar, eins og ítrekað hafi verið staðfest af úrskurðarnefnd og dómstólum.

Í ljósi framangreinds sé niðurstaða Tryggingastofnunar sú að kærð ákvörðun sé í senn lögmæt og málefnaleg. Fyrir nefndinni fari stofnunin þannig fram á staðfestingu á ákvörðun frá 11. maí 2026 um að krefja kæranda um 404.405 kr.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum kæranda vegna ársins 2025.

Kærandi fékk greiddan örorkulífeyri og tengdar greiðslur á árinu 2025. Samkvæmt 47. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar er umsækjanda eða greiðsluþega skylt að veita stofnuninni allar nauðsynlegar upplýsingar til að hægt sé að taka ákvörðun um bótarétt, fjárhæð og greiðslu bóta og annarra greiðslna samkvæmt lögunum og endurskoðun þeirra. Enn fremur er skylt að tilkynna stofnuninni um breytingar á tekjum eða öðrum aðstæðum sem geta haft áhrif á bætur eða greiðslur. Af framangreindu verður ráðið að sú skylda hvíli á greiðsluþegum að upplýsa Tryggingastofnun um tekjur á bótagreiðsluári sem kunna að hafa áhrif á bótarétt.

Í 30. gr. og 33. gr. laga um almannatryggingar er kveðið á um tekjutengingu lífeyristrygginga og hvernig Tryggingastofnun ríkisins skuli standa að útreikningi bóta. Í 1. mgr. 30. gr. segir að til tekna samkvæmt IV. kafla skuli telja tekjur samkvæmt II. kafla laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, með tilteknum undantekningum. Samkvæmt 6. mgr. 24. gr. laga um almannatryggingar skal örorkulífeyrir lækka um 45% af tekjum lífeyrisþegans umfram frítekjumark samkvæmt 30. gr. uns greiðslur falla niður. Á grundvelli 3. mgr. 33. gr. laga um almannatryggingar ber Tryggingastofnun ríkisins að endurreikna bótafjárhæðir eftir að endanlegar upplýsingar um tekjur bótagreiðsluárs liggja fyrir við álagningu skattyfirvalda á opinberum gjöldum. Leiði endurreikningur í ljós að bætur hafi verið ofgreiddar ber Tryggingastofnun að innheimta þær samkvæmt 34. gr. laga um almannatryggingar. Sú meginregla er ítrekuð í 9. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags.

Samkvæmt gögnum málsins gerði tekjuáætlun kæranda, dags. 3. desember 2024, ráð fyrir að á árinu 2025 fengi kærandi 1.380.000 kr. í lífeyrissjóðstekjur á árinu og 3.120 kr. í fjármagnstekjur og voru greiðslur ársins greiddar út frá framangreindum tekjuforsendum út árið 2025.

Samkvæmt upplýsingum skattyfirvalda vegna tekjuársins 2025 reyndust tekjur kæranda hafa verið 2.325.007 kr. í lífeyrissjóðstekjur, annars vegar frá Greiðslustofu Lífeyrissjóða og hins vegar frá Íslenska Lífeyrissjóðnum, og 44.892 kr. í fjármagnstekjur. Endurreikningur Tryggingastofnunar á tekjutengdum bótagreiðslum vegna ársins leiddi í ljós 404.405 kr. ofgreiðslu á árinu 2025 að teknu tilliti til endurgreiddrar staðgreiðslu.

Samkvæmt framangreindu reyndust tekjur kæranda vera hærri á árinu 2025 en gert hafði verið ráð fyrir. Um var að ræða lífeyrissjóðstekjur og fjármagnstekjur sem eru tekjustofnar sem hafa áhrif við útreikning Tryggingastofnunar á bótafjárhæð, sbr. 30. gr. laga um almannatryggingar og A og C-lið 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Tryggingastofnun greiðir tekjutengdar bætur á grundvelli upplýsinga úr tekjuáætlun viðkomandi greiðsluþega. Þá ber stofnuninni lögum samkvæmt að endurreikna bætur með hliðsjón af upplýsingum skattyfirvalda og innheimta ofgreiddar bætur.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun um endurreikning og uppgjör Tryggingastofnunar ríkisins á tekjutengdum bótum kæranda á árinu 2025.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur rétt benda kæranda á að hann getur freistað þess að leggja fram beiðni um niðurfellingu ofgreiddra bóta til Tryggingastofnunar á grundvelli undanþáguákvæðis 11. gr. reglugerðar nr. 598/2009 um útreikning, endurreikning og uppgjör tekjutengdra bóta og vistunarframlags. Þar kemur fram að heimilt sé að falla frá endurkröfu að fullu eða að hluta ef alveg sérstakar aðstæður séu fyrir hendi. Þá skuli einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna greiðsluþega og þess hvort hann hafi verið í góðri trú um greiðslurétt sinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um endurreikning og uppgjör á tekjutengdum bótum A, á árinu 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir