Mál nr.386/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 386/2026

Miðvikudaginn 24. júní 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, móttekinni 27. maí 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála svar Tryggingastofnunar ríkisins frá 26. maí 2026 við beiðni kæranda um upplýsingar og gögn.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með bréfi til forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 3. nóvember 2025, óskaði kærandi eftir ýmsum upplýsingum um gögn sem stofnunin sendi þýskum stjórnvöldum um hann. Með tölvupósti til Tryggingastofnunar 13. febrúar 2026 óskaði kærandi eftir svari við erindi til forstjóra og afriti af öllum gögnum sem send voru þýskum stjórnvöldum. Með tölvupósti 26. maí 2026 óskaði Tryggingastofnun eftir nánari upplýsingum um þau gögn sem kærandi óskaði eftir og hvert ætti að senda gögnin. Þá kemur fram að stofnunin líti svo á að málinu hafi verið lokað með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 370/2025. 

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. maí 2026. Úrskurðarnefndin óskaði eftir nánari gögnum með tölvupósti til Tryggingastofnunar 22. júní 2026 sem bárust 23. júní 2026 og voru send kæranda til kynningar. Sama dag bárust athugasemdir frá kæranda í tölvupósti. 

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að Tryggingastofnun ríkisins hafi 26. maí 2026 tekið ákvörðun um að neita að svara erindi kæranda til forstjóra stofnunarinnar, dags. 3. nóvember 2025.

Ákvörðun Tryggingastofnunar byggi augljóslega á því að stofnunin telji að úrskurður úrskurðarnefndar velferðarmála í kærumáli nr. 370/2025 frá 21. október 2025 felli úr gildi réttindi kæranda til aðgangs að skjölum og upplýsingum frá stjórnvöldum.

Í ákvæðum stjórnskipunar- og stjórnsýsluréttar og ákvæðum V. kafla laga nr. 100/2007 um almannatryggingar séu kæranda tryggð réttindi bæði til aðgangs að gögnum og upplýsingum um málefni hans. Kærandi vísi hér sérstaklega til ákvæða 45. og 46. gr. laganna.

Þess sé krafist að Tryggingastofnun svari umsvifalaust fyrirspurn kæranda til forstjóra, dags. 3. nóvember 2025, lið fyrir lið. Í IV. kafla úrskurðar úrskurðarnefndarinnar í máli nr. 370/2025 fjalli nefndin sérstaklega um skjalið P6000. Kærandi hafi ítrekað krafist upplýsinga frá ábyrgum íslenskum stjórnvöldum um heimildir stjórnvalda til gerðar og sendingar skjalanna P5000 og P6000 til stjórnvalda annarra ríkja. Tryggingastofnun hafi gert skjölin og sent til þýskra stjórnvalda 23. september 2021.

Ákvæði stjórnsýslu- og stjórnskipunarréttar skuldbindi stjórnvöld til að veita um það upplýsingar á grundvelli hvaða ákvæða stjórnvöld safni og sendi upplýsingar um einstaklinga til annarra ríkja. Ákvæði persónuverndarréttar og almannatryggingarréttar séu ljós um skyldur stjórnvalda að veita upplýsingar um heimildir til öflunar persónuupplýsinga og sendingar þeirra persónuupplýsinga til stjórnvalda annarra ríkja.

Í athugasemdum kæranda segir að Tryggingastofnun fullyrði að stofnunin hafi svarað fyrirspurn kæranda frá 3. nóvember 2025. Kærandi krefjist þess að Tryggingastofnun leggi fram svarið. Kæranda hafi heldur ekki borist upplýsingar um heimildir Tryggingastofnunar til söfnunar, vinnslu og sendingar persónuupplýsinga um kæranda til stjórnvalda annars ríkis.

III.  Niðurstaða

Mál þetta varðar svar Tryggingastofnunar ríkisins frá 26. maí 2026 við beiðni kæranda um upplýsingar og gögn.

Með bréfi til forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 3. nóvember 2025, óskaði kærandi eftir ýmsum upplýsingum um gögn sem stofnunin sendi þýskum stjórnvöldum um hann. Með tölvupósti til Tryggingastofnunar 13. febrúar 2026 óskaði kærandi eftir svari við erindi til forstjóra og afriti af öllum gögnum sem send voru þýskum stjórnvöldum. Með tölvupósti 26. maí 2026 óskaði Tryggingastofnun eftir nánari upplýsingum um þau gögn sem kærandi óskaði eftir og hvert ætti að senda gögnin. Þá kemur fram að stofnunin líti svo á að málinu hafi verið lokað með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 370/2025. 

Samkvæmt 1. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal nefndin úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana eftir því sem mælt er fyrir um í lögum sem kveða á um málskot til nefndarinnar. Í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar segir að úrskurðarnefnd velferðarmála kveði upp úrskurði um ágreiningsefni vegna ákvarðana sem teknar eru á grundvelli þeirra laga. Þannig er almennt grundvöllur þess að unnt sé að leggja fram kæru til úrskurðarnefndar að fyrir liggi stjórnvaldsákvörðun. Um stjórnvaldsákvörðun er að ræða þegar stjórnvöld taka ákvarðanir um rétt eða skyldur manna í skjóli stjórnsýsluvalds, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Þá má kæra ákvörðun stjórnvalds um að synja málsaðila um aðgang að gögnum máls eða takmarka hann að nokkru leyti til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til, sbr. 19. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Því er heimilt að kæra synjun Tryggingastofnunar um aðgang að gögnum til úrskurðarnefndarinnar ef gögnin tengjast stjórnvaldsákvörðun sem er kæranleg til nefndarinnar.

Úrskurðarnefnd velferðarmála fær ekki ráðið af svari Tryggingastofnunar í tölvupósti 26. maí 2026 að í því felist stjórnvaldsákvörðun. Kærandi byggir á því að í svarinu felist synjun um að svara fyrirspurn kæranda til forstjóra Tryggingastofnunar, dags. 3. nóvember 2025. Úrskurðarnefndin telur svo ekki vera en jafnvel þó svo væri teldist það ekki vera stjórnvaldsákvörðun sem er kæranleg til úrskurðarnefndar velferðarmála. Þá verður ekki ráðið af svari Tryggingastofnunar að verið sé að synja kæranda um gögn.

Með hliðsjón af framangreindu er kæru vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Kæranda er bent á að ef hann er ósáttur við vinnubrögð Tryggingastofnunar getur hann freistað þess að bera umkvartanir sínar undir félags- og húsnæðismálaráðuneytið sem fer með yfirstjórn stofnunarinnar, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga um almannatryggingar.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir