02 júlí 2026
/
Samræmd viðmið um skólasókn á næsta skólaári
Mennta- og barnamálaráðuneytið undirbýr útgáfu landsviðmiða um skólasókn grunnskólanemenda fyrir skólaárið 2026–2027. Markmiðið er að skrá, bregðast við og koma í veg fyrir skólaforðun barna í grunnskólum á samræmdan hátt á landsvísu.
Skólasókn barna skiptir máli — ekki aðeins fyrir nám, heldur líka fyrir tengsl, vellíðan og þátttöku í skólasamfélaginu. Þegar barn missir úr skóla getur það verið vísbending um að skoða þurfi stöðu þess betur og bregðast við áður en vandinn verður stærri.
Verkefnahópur á vegum mennta- og barnamálaráðuneytisins hefur skilað tillögum að fimm aðgerðum til að samræma skráningu og viðbrögð við ófullnægjandi skólasókn í grunnskólum. Tillögurnar byggja á menntastefnu til ársins 2030 og annarri aðgerðaáætlun menntastefnu 2025–2027.
Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, segir verkefnið mikilvægt skref í þá átt að börn og fjölskyldur fái skýrari og samræmdari stuðning.
„Börn eiga ekki að detta á milli kerfa vegna þess að við skráum hluti með ólíkum hætti eða bregðumst misjafnlega við eftir sveitarfélögum. Með samræmdum viðmiðum fá skólar skýrari verkfæri, foreldrar meiri fyrirsjáanleika og börn betri möguleika á stuðningi á réttum tíma,“ segir Inga.
Íslensk sveitarfélög hafa síðustu árin mörg hver þróað sitt eigið viðbragðskerfi til að bregðast við ófullnægjandi skólasókn. Þau eru hins vegar ólík milli sveitarfélaga og hafa þau óskað eftir samræmdum viðmiðum. Mikilvægt er að samræma þau til að fá betri sýn yfir skólaforðun þvert á landið. Mennta- og barnamálaráðuneytið kallaði alla aðilana að borðinu og eru þessi samræmdu viðmið sett fram af skólasamfélaginu. Þau eru unnin í samstarfi við Grunn – Félag fræðslustjóra, Farsældarráð höfuðborgarsvæðisins, Félag grunnskólakennara, Skólastjórafélag Íslands, Miðstöð menntunar og skólaþjónustu og Barna- og fjölskyldustofu.
Samræmdu landsviðmiðin verða leiðbeinandi tilmæli til grunnskóla og setja ramma um viðbrögð þegar skólasókn barns versnar. Fyrstu viðbrögð eiga að fara fram innan skólans, með samtali við barn og foreldra og leit að lausnum. Ef vandinn eykst kemur til aðkoma skólaþjónustu, félagsþjónustu, barnaverndar eða annarra sérhæfðra þjónustuaðila eftir þörfum. Þannig byggja viðmiðin á þeirri sýn að ófullnægjandi skólasókn sé ekki eingöngu skólamál. Hún getur líka verið velferðarmál og í sumum tilvikum heilbrigðismál.
Tillögurnar fela í sér samræmda skráningu á viðveru, stafrænar umsóknir um undanþágur frá skólasókn, skilgreiningu mælanlegra markmiða og endurskoðun reglugerða og aðalnámskrár. Með samræmdri skráningu verður auðveldara að sjá stöðuna, greina þróun og meta hvaða úrræði skila árangri með samstilltum viðbrögðum sem miða að þörfum barnsins.
Lagt er til að skólaárið 2026–2027 verði lærdómsár þar sem viðmiðin verði reynd í samstarfi við skólasamfélagið, sveitarfélög og aðra haghafa. Reynslan verði nýtt til að þróa viðmiðin áfram og undirbúa frekari umbætur.
„Þetta snýst fyrst og fremst um að grípa börnin fyrr og bregðast við af umhyggju og festu. Við viljum að skólar, foreldrar, sveitarfélög og þjónustukerfi barna hafi sameiginlega sýn og skýr hlutverk,“ segir Inga.
Markmiðið er einfalt: að ekkert barn hverfi smám saman úr skólasamfélaginu án þess að tekið sé eftir því — og gripið inn í.