Mál nr. 761/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 761/2025

Fimmtudaginn 6. febrúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn hans um atvinnuleysisbætur.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti síðast um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun þann 23. október 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. desember 2025, var umsókninni synjað með vísan til þess að vinna á ávinnslutímabili næði ekki lágmarksbótarétti.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 26. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 16. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 20. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að dvöl hans í B, þar sem hann hafi verið löglega skráður sem virkur atvinnuleitandi, hafi skyndilega verið rofin vegna alvarlegs og óvænts læknisfræðilegs neyðartilviks. Kærandi hafi orðið fyrir óvæntum hjartatengdum fylgikvillum, þar á meðal hjartastoppi og endurteknum rafstuðum frá ígræddu hjartastuðtæki (ICD). Að sögn kæranda hafi tækið verið ígrætt á Landspítalanum […] og hann hafi verið undir nánu eftirliti læknateymis á Íslandi. Vegna alvarleika ástands kæranda og til að tryggja öryggi sitt og samræmi í læknismeðferð hafi hann neyðst til að snúa fyrr til Íslands en upphaflega hafi verið ráðgert.

Við heimkomu kæranda hafi hann misskilið kröfur um endurskráningu hjá Vinnumálastofnun. Kærandi hafi talið að hann hefði aðeins þurft að mæta 22. september 2025 líkt og hann hafi gert. Mistök kæranda að tilkynna ekki innan fimm virkra daga hafi því verið óviljandi og byggt á þessum misskilningi en ekki á vanrækslu. Það sé mikilvægt að undirstrika að atvinnuleysi hans hafi stafað af hópuppsögn í skóla þar sem hann hafi starfað um árabil, aðstæðum sem hann hafi ekki stjórnað.

Í gegnum allt ferlið hafi kærandi sýnt fullan samstarfsvilja og gagnsæi gagnvart Vinnumálastofnun. Hann hafi skilað öllum gögnum tímanlega og margoft mætt á skrifstofur stofnunarinnar. Rof á dvöl kæranda í B hafi stafað af ófyrirséðu og læknisfræðilega staðfestu neyðartilviki. Kærandi hafi á öllum tímum komið fram í góðri trú og fylgt þeim upplýsingum sem honum hafi verið veittar. Því fari kærandi fram á að úrskurðarnefndin felli úr gildi ákvörðun Vinnumálastofnunar og endurreisi rétt hans til atvinnuleysisbóta.

III. Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt fyrst um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun í mars 2018. Kærandi hafi sótt um og fengið útgefið U2 vottorð til að sinna atvinnuleit í B frá júní til september 2018. Kærandi hafi tilkynnt um heimkomu aftur til landsins í lok ágúst 2018 og hafi í kjölfarið fengið áfram greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi verið afskráður af atvinnuleysisskrá í desember 2018 þar sem hann hafi ekki staðfest atvinnuleit.

Kærandi hafi aftur sótt um atvinnuleysistryggingar í nóvember 2024 og fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við rétt sinn. Í maí 2025 hafi kærandi sótt um heimild til að leita sér að starfi í B. Áætlaður brottfarardagur hafi verið í júní 2025. U2 vottorð hafi verið gefið út þann 10. júní 2025 með gildistíma frá 20. júní til 19. september 2025. Í sjálfu vottorðinu og í upplýsingum sem hafi verið sendar kæranda við útgáfu þess hafi komið fram að til að halda greiðslum atvinnuleysisbóta á Íslandi þyrfti kærandi að snúa aftur til Íslands áður en vottorðið rynni út. Kærandi hefði sjö virka daga frá gildistíma vottorðsins til að skrá sig hjá Vinnumálastofnun eftir heimkomu annars myndi hann missa rétt sinn til atvinnuleysisbóta. Kærandi myndi þá ekki eiga rétt á greiðslum á atvinnuleysisbótum aftur fyrr en hann hefði starfað á Íslandi í að minnsta kosti þrjá mánuði í lágmark 25% starfshlutfalli. Á vefsíðu Vinnumálastofnunar komi einnig fram að þegar komið sé aftur til Íslands þurfi að staðfesta komu til landsins innan sjö virkra daga. Annars þurfi að ávinna sér rétt á nýju tímabili atvinnuleysisbóta.

Þann 29. ágúst 2025 hafi kærandi komið aftur til Íslands en af heilsufarsástæðum hafi hann þurft að sækja læknisaðstoð hérlendis. Kærandi hafi þó ekki tilkynnt um heimkomu innan lögbundins frests en hann hafi fyrst mætt á þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar þann 22. september 2025.

Þann 1. október hafi kæranda verið tjáð að hann þyrfti að sækja aftur um greiðslur atvinnuleysisbóta þar sem hann hafi ekki tilkynnt um heimkomu innan lögbundins frests. Í kjölfarið hafi kærandi sótt um atvinnuleysisbætur með umsókn, dags. 23. október. Í kjölfar frekari gagnaöflunar hafi kæranda verið birt ákvörðun, dags. 10. desember 2025, þar sem honum hafi verið tilkynnt að umsókn hans um atvinnuleysisbætur hefði verið hafnað þar sem vinna á ávinnslutímabili næði ekki lágmarks bótarétti. Kærandi hafi þá þegar kært afgreiðslu stofnunarinnar til úrskurðarnefndar velferðarmála með kæru, dags. 25. nóvember 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Í c. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006 sé mælt fyrir um að umsækjandi um greiðslur atvinnuleysistrygginga þurfi að vera búsettur og staddur hér á landi til að teljast tryggður samkvæmt lögunum. Í VIII. kafla laga um atvinnuleysistryggingar sé að finna undanþágu frá framangreindri meginreglu. Í kaflanum sé að finna ákvæði er lúti að atvinnuleit eða atvinnu í öðru aðildarríki að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum.

Samkvæmt 42. gr. laganna sé Vinnumálastofnun heimilt að greiða atvinnuleysisbætur til atvinnuleitanda sem sé í atvinnuleit í öðru EES-ríki ef hann uppfylli tiltekin skilyrði. Í 3. mgr. 42. gr. segi að Vinnumálastofnun gefi út viðeigandi vottorð til staðfestingar á rétti hins tryggða samkvæmt ákvæðinu. Í 1. mgr. 43. gr. laganna segi svo:

„Vinnumálastofnun er heimilt að greiða atvinnuleysisbætur skv. 42. gr. samfellt í allt að þrjá mánuði frá brottfarardegi hins tryggða en þó aldrei í lengri tíma en sem eftir er af tímabili skv. 29. gr.“

Í ákvæðinu komi skýrt fram að það tímabil sem Vinnumálastofnun sé heimilt að greiða atvinnuleysisbætur, til umsækjanda í atvinnuleit erlendis, hefjist á brottfarardegi viðkomandi. Vinnumálastofnun sé því ekki heimilt að greiða atvinnuleysisbætur til einstaklings lengur en í þrjá mánuði frá brottfarardegi hans.

Í 46. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi svo:

„Hinn tryggði sem hefur fengið greiddar atvinnuleysisbætur skv. 42. gr. og snýr aftur til landsins til að halda áfram atvinnuleit sinni á innlendum vinnumarkaði skal tilkynna um það skriflega til Vinnumálastofnunar innan sjö virkra daga frá því að tímabili skv. 43. gr. lauk eða komudegi hafi hinn tryggði komið til landsins áður en tímabilinu lauk. Atvinnuleysistrygging hans er þá sú sama og hún var áður en hann fór utan í atvinnuleit nema annað leiði af lögum þessum.

Láti hinn tryggði hjá líða að tilkynna um áframhaldandi atvinnuleit hér á landi innan tímamarka 1. mgr. falla greiðslur atvinnuleysisbóta niður frá og með þeim degi er tímabili skv. 43. gr. lauk eða hann hætti atvinnuleit í öðru aðildarríki hafi hann sannanlega hætt leitinni áður en tímabilinu lauk. Skal hinn tryggði þá sækja um atvinnuleysisbætur að nýju skv. 9. gr.“

Af 2. mgr. ákvæðisins sé ljóst að atvinnuleitandi sem nýti sér heimild til að vera í atvinnuleit erlendis missi rétt sinn til atvinnuleysisbóta ef hann tilkynnir ekki um heimkomu innan tímafrests. Sá tímafrestur sé sjö virkir dagar frá því að tímabili vottorðs hafi lokið eða sjö virkir dagar frá komudegi hafi hinn tryggði komið til landsins áður en tímabilinu hafi lokið.

Í máli þessu hafi verið útgefið U2-vottorð til kæranda með gildistíma frá 20. júní til 19. september 2025. Kærandi hafi hins vegar hætt atvinnuleit í B mun fyrr og hafi komið aftur til Íslands nokkru áður en gildistími vottorðs hafi runnið út, eða þann 29. ágúst 2025. Síðasti dagur kæranda til að tilkynna um heimkomu hafi verið sjö virkir dagar frá komudegi, eða 9. september 2025. Óumdeilt sé að kærandi hafi ekki tilkynnt um heimkomu fyrr en 22. september 2025. Af gögnum máls verði ekki séð að kæranda hafi verið ómögulegt af heilsufarsástæðum að tilkynna stofnuninni um heimkomu innan lögbundins frests.

Í ljósi 2. mgr. 46. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi borið að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda og hann hafi þurft að sækja um atvinnuleysisbætur að nýju. Vakin sé athygli á því að í tilfellum sem þessum sé Vinnumálastofnun ekki heimilt að horfa á tilvik sem leiði til þess að atvinnuleysisbætur geymast, sbr. V. kafli laga um atvinnuleysistryggingar, þegar sótt sé um atvinnuleysisbætur, enda eigi ákvæði kaflans ekki við um þá sem fái greiddar atvinnuleysisbætur í öðrum ríkjum eða samkvæmt ákvæðum VIII. kafla fyrir sama tímabil. Við mat á bótarétti einstaklinga sem hafi ekki tilkynnt um heimkomu innan lögbundins frests sé Vinnumálastofnun því einungis heimilt að horfa til síðustu tólf mánaða á ávinnslutímabili samkvæmt 15. gr. laganna. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi einungis starfað í um einn og hálfan mánuð á síðustu 12 mánuðum fyrir umsóknardag, þ.e. á tímabilinu 24. október 2024 til 23. október 2025. Sú vinna á ávinnslutímabilinu nægi ekki til að mynda lágmarks bótarétt samkvæmt 2. mgr. 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, enda þurfi launamaður að hafa starfað lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sæki um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar til að teljast hlutfallslega tryggður samkvæmt lögunum.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að hafna beri umsókn kæranda um greiðslur atvinnuleysisbóta.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur á grundvelli 2. mgr. 15. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um gildissvið laganna en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir. Í 2. gr. laganna kemur fram að markmið þeirra sé að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir séu að leita sér að nýju starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt. Launamaður er hver sá sem vinnur launuð störf í annarra þjónustu í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt er tryggingargjald vegna starfsins samkvæmt lögum um tryggingargjald, sbr. a. lið 3. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 telst launamaður, sbr. a. lið 3. gr., að fullu tryggður samkvæmt lögunum eftir að hafa starfað samfellt á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó 4. mgr. Í 2. mgr. 15. gr. kemur fram að launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, teljist tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 4. mgr. Samkvæmt 4. mgr. 15. gr. getur tryggingarhlutfall launamanns aldrei orðið hærra en sem nemur starfshlutfalli hans á ávinnslutímabilinu eða því starfshlutfalli sem hann er reiðubúinn að ráða sig til, sbr. 4. mgr. 14. gr. Hafi launamaður ekki verið í sama starfshlutfalli allt ávinnslutímabilið skal miða við meðalstarfshlutfall hans á þeim tíma.

Við mat á tryggingarhlutfalli kæranda leit Vinnumálastofnun til síðustu 12 mánaða frá því að umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur barst til stofnunarinnar sem var þann 23. október 2025. Fyrir liggur að kærandi hafði áður fengið greiddar atvinnuleysisbætur við atvinnuleit í B á grundvelli U2-vottorðs með þriggja mánaða gildistíma fyrir tímabilið 20. júní 2025 til 19. september 2025. Samkvæmt gögnum málsins sneri kærandi aftur til Íslands fyrr en áætlað var, eða 29. ágúst 2025, en tilkynnti Vinnumálastofnun ekki um heimkomuna fyrr en 22. september 2025. Af hálfu kæranda hefur komið fram að hann hafi misskilið reglur um tilkynningarskylduna. Þá hefur kærandi vísað til þess að hann hafi orðið fyrir alvarlegu og óvæntu læknisfræðilegu neyðartilviki og því þurft að fara skyndilega til Íslands.

Í 42. gr. laga nr. 54/2006 segir að Vinnumálastofnun sé heimilt að greiða atvinnuleysisbætur til atvinnuleitanda sem sé í atvinnuleit í öðru EES-ríki, að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Í 4. mgr. 42. gr. kemur fram að Vinnumálastofnun gefi út viðeigandi vottorð til staðfestingar á rétti hins tryggða samkvæmt ákvæðinu.

Í 1. mgr. 43. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að Vinnumálastofnun sé heimilt að greiða atvinnuleysisbætur samkvæmt 42. gr. samfellt í allt að þrjá mánuði frá brottfarardegi hins tryggða en þó aldrei í lengri tíma en sem eftir er af tímabili samkvæmt 29. gr. laganna. Í 46. gr. laganna er kveðið á um tilkynningarskyldu um heimkomu. Þar segir:

„Hinn tryggði sem hefur fengið greiddar atvinnuleysisbætur skv. 42. gr. og snýr aftur til landsins til að halda áfram atvinnuleit sinni á innlendum vinnumarkaði skal tilkynna um það skriflega til Vinnumálastofnunar innan sjö virkra daga frá því að tímabili skv. 43. gr. lauk eða komudegi hafi hinn tryggði komið til landsins áður en tímabilinu lauk. Atvinnuleysistrygging hans er þá sú sama og hún var áður en hann fór utan í atvinnuleit nema annað leiði af lögum þessum.

Láti hinn tryggði hjá líða að tilkynna um áframhaldandi atvinnuleit hér á landi innan tímamarka 1. mgr. falla greiðslur atvinnuleysisbóta niður frá og með þeim degi er tímabili skv. 43. gr. lauk eða hann hætti atvinnuleit í öðru aðildarríki hafi hann sannanlega hætt leitinni áður en tímabilinu lauk. Skal hinn tryggði þá sækja um atvinnuleysisbætur að nýju skv. 9. gr.“

Ljóst er að ákvæði 46. gr. laga nr. 54/2006 felur í sér fortakslaust skilyrði fyrir atvinnuleitanda að tilkynna Vinnumálastofnun um heimkomu innan sjö virkra daga frá því að tímabili skv. 43. gr. ljúki eða innan sjö virkra daga frá komudegi hafi hinn tryggði komið til landsins áður en tímabilinu lauk, hyggist viðkomandi halda áfram atvinnuleit sinni á innlendum vinnumarkaði. Þar sem kæranda láðist að tilkynna Vinnumálastofnun um heimkomu innan þeirra tímamarka bar stofnuninni að stöðva greiðslur atvinnuleysisbóta til hans.

Þegar kærandi sótti á ný um atvinnuleysisbætur 23. október 2025 hafði hann starfað á innlendum vinnumarkaði skemur en þrjá mánuði á síðustu 12 mánuðum fyrir umsóknardag, þ.e. á tímabilinu 24. október 2024 til 23. október 2025. Skilyrði 2. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 um lágmarksbótarétt var því ekki uppfyllt. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. desember 2025, um að synja umsókn kæranda um atvinnuleysisbætur staðfest.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 10. desember 2025, um að synja umsókn A, um atvinnuleysisbætur, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir