Samstaða og styrkur á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins

Samstaða og styrkur einkenndi leiðtogafund Atlantshafsbandalagsins í Ankara í Tyrklandi þar sem aukin framlög til varnarmála, aukið framlag Evrópu og Kanada til sameiginlegra varna, efling varnariðnaðar og áframhaldandi öflugur stuðningur við Úkraínu voru í forgrunni. Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra sóttu fundinn sem lauk í dag.

Á fundi sínum ræddu leiðtogar bandalagsins framfylgd sögulegra ákvarðana sem teknar voru í Haag í fyrra þar sem bandalagsríki skuldbundu sig til að stórauka framlög til varnarmála til næstu tíu ára til að bregðast við ógninni frá Rússlandi. Frá leiðtogafundinum í Haag hafa framlög til varnarmála farið ört vaxandi og bandalagsríki í Evrópu og Kanada aukið kjarnaframlög sín til varna um tæplega 20% milli ára, og þannig sýnt í verki aukna ábyrgð af sameiginlegum vörnum bandalagsins til móts við Bandaríkin.

„Atlantshafsbandalagið hefur aldrei verið stærra og aldrei varið meiri fjármunum til sameiginlegra varna. Þetta var góður fundur. Við erum að fylgja eftir sögulegum leiðtogafundi í Haag á síðasta ári þar sem teknar voru stefnumarkandi ákvarðanir. Það er alveg ljóst að bandalagið er að breytast og Evrópuríkin eru að stíga upp og axla aukna ábyrgð á eigin vörnum sem er jákvætt. En eftir sem áður er ljóst að skuldbindingar Bandaríkjanna gagnvart bandalaginu og Atlantshafstengslin eru traust,“ segir Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra. „Ísland leggur áfram sitt af mörkum með framlögum sem styrkja öryggi og varnir landsins. Að auki leggjum við áherslu á að Atlantshafsbandalagið efli viðbragðsgetu sína á Norðurslóðum og þar hafa verið stigin mikilvæg skref á síðustu misserum.“

Á leiðtogafundinum ítrekuðu bandalagsríki stuðning sinn við varnarbaráttu Úkraínu fyrir frelsi og fullveldi andspænis ólöglegu innrásarstríði Rússlands. Utanríkisráðherrar funduðu jafnframt í NATO-Úkraínuráðinu með utanríkisráðherra Úkraínu og utanríkismálastjóra Evrópusambandsins og hétu bandalagsríkin auknum stuðningi við varnarbaráttu Úkraínu. 

„Í ljósi þeirrar alvarlegu og langvarandi ógnar sem bandalaginu stafar af Rússlandi er öryggi Úkraínu samofið öryggi bandalagsríkja. Stuðningur við Úkraínu er því fjárfesting í okkar eigin öryggi og styður beint við þá grundvallarhagsmuni sem fullveldi Íslands byggist á, það er alþjóðakerfinu og virðingu fyrir alþjóðalögum,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra. 

Staða mála í Miðausturlöndum og á Hormússundi var einnig til umræðu á leiðtogafundinum, þ.m.t. á fundi utanríkisráðherra bandalagsins með samstarfsríkjum úr Persaflóa - Katar, Kúvæt, Barein og Sameinuðu arabísku furstadæmunum. Þá funduðu varnarmálaráðherrar bandalagsins með samstarfsríkjum úr Indó-Kyrrahafinu, Japan, Suður-Kóreu, Nýja Sjálandi og Ástralíu, um aukin framlög til varnarmála,  uppbyggingu varnariðnaðarins og stuðning við Úkraínu. 

Öflugur varnariðnaður þvert á Atlantsála er mikilvæg undirstaða fælingar og varna bandalagsins og eru bandalagsríki að fjárfesta í aukinni framleiðslugetu og nýsköpun samhliða auknum framlögum til varnarmála. Á Íslandi starfa öflug fyrirtæki, þ.m.t. nýsköpunarfyrirtæki, sem framleiða lausnir sem nýtast hvoru tveggja til borgaralegra nota og á sviði öryggis- og varnarmála, og sóttu fulltrúar þeirra sérstaka varnariðnaðarráðstefnu Atlantshafsbandalagsins sem haldin var í Ankara samhliða leiðtogafundinum.

Á hliðarlínum leiðtogafundarins skrifuðu utanríkisráðherra og varnarmálaráðherrar Danmerkur, Kanada, Noregs og Þýskalands undir pólitíska viljayfirlýsingu um aðild Íslands að samstarfsvettvangi ríkjanna sem miðar að því að efla getu, eftirlit og öryggi á Norður-Atlantshafi (e. Maritime Security Partnership). Þá var tilkynnt um áform tólf ríkja bandalagsins við norðanvert Atlantshaf, þ.m.t. Íslands, um að axla aukna ábyrgð á fælingu og vörnum á hafi á Norður-Atlantshafi og norðurslóðum.

Þá átti utanríkisráðherra fundi og samtöl við starfssystkini sín á milli formlegra funda, m.a. við utanríkisráðherra  Rúmeníu, Ungverjalands, Grikklands, Póllands, Hollands og Ítalíu.

Á vef Atlantshafsbandalagsins má finna sameiginlega yfirlýsingu leiðtogafundarins sem var samþykkt einróma við lok fundarins.