Langvinnur hallarekstur stöðvaður

„Ríkissjóður hefur verið rekinn með halla samfleytt í átta ár. Nú höfum við snúið þeim mínus í plús og fært ríkisfjármálin á traustari grunn. Þetta er mögulegt vegna þess að við erum að halda aftur af útgjaldavexti, bæta rekstur ríkisins og forgangsraða fjármunum í þágu velferðar og grunnþjónustu. Hallalaus fjárlög eru ekki markmið í sjálfu sér heldur forsenda þess að draga úr verðbólgu og vaxtabyrði og tryggja að ríkið geti staðið undir mikilvægri þjónustu til framtíðar,“ segir Daði Már.

Gripið er til aðgerða til að auka skilvirkni í rekstri ríkisins sem nema samtals 44,2 milljörðum króna. Þær felast meðal annars í almennu aðhaldi, fækkun stöðugilda hjá ríkinu, hagkvæmari opinberum innkaupum, einföldun á stjórnsýslu og sameiningu stofnana.

Kröfu um aðhald er dreift með hliðsjón af eðli starfseminnar, mikilvægi grunnþjónustu og svigrúmi til hagræðingar. Því er gerð minni aðhaldskrafa til heilbrigðis- og öldrunarstofnana, skóla, dómstóla og löggæslustarfsemi til að verja daglega þjónustu við almenning.

Samhliða þessu aðhaldi er 28,8 milljörðum króna varið í ný og brýn verkefni sem efla samfélagið. Helstu áherslur eru:

• Heilbrigðis- og velferðarmál: Aukið fé rennur til nýrra hjúkrunarrýma, eflingar heilbrigðisstofnana og styttingar biðlista. Stuðningur við börn með fjölþættan vanda er aukinn.
• Kjarabætur: Hækkun almenns frítekjumarks ellilífeyrisþega og launabætur atvinnuleysistrygginga.
• Menntun: Háskólastigið er styrkt og auknu fé varið til námsgagna og STEM-áherslna.
• Samfélagslegt öryggi og innviðir: Framlög til vegakerfisins og almenningssamgangna á landsbyggðinni eru aukin. Auk þess sem fjárfest er í löggæslu, varnarmálum, fangelsismálum og öryggisvistun.

Í frumvarpinu er ráðist í nauðsynlegar breytingar á tekjuhlið til þess að koma jafnvægi á ríkisfjármálin. Hjá því verður ekki komist eftir samtals 866 milljarða króna hallarekstur síðustu ára segir ráðherra. Vandanum verður því ekki lengur velt á framtíðarkynslóðir. Tekjuöflun frumvarpsins er ætlað að dreifa byrðunum og tryggja að þau sem hafa mesta burði leggi sitt af mörkum. Þá er áhersla lögð á að bæta skattskil, loka glufum og fækka undanþágum.

Samanlagt er gert ráð fyrir að tekjuráðstafanir og aðrar breytingar á tekjuhlið skili ríkissjóði um 34 milljörðum króna árið 2027. Meðal ráðstafana eru hækkun bankaskatts og aukin gjaldtaka af ferðamönnum.

Hallalaus ríkisrekstur styður við hjöðnun verðbólgu og skapar betri forsendur fyrir lækkun vaxta. Bætt afkoma dregur úr lánsfjárþörf ríkissjóðs frá því sem ella væri og skapar forsendur fyrir lægra skuldahlutfalli og minni vaxtagjöldum til framtíðar. Þannig verður til aukið svigrúm til að standa undir öflugri opinberri þjónustu, fjárfesta í innviðum og bregðast við óvæntum áföllum.

Gert er ráð fyrir því að skuldir ríkissjóðs verði um 2.100 milljarðar króna í lok árs 2027, eða tæplega 38% af landsframleiðslu. Markmið stjórnvalda er að skuldahlutfallið taki að lækka á næstu árum. Þannig verði dregið úr hinum mikla vaxtakostnaði ríkisins og skapað varanlegt svigrúm til uppbyggingar innviða og velferðar.

„Íslensk heimili hafa sýnt mikla festu undanfarin ár. Efnahagsumhverfið okkar er traust og atvinnulífið þróttmikið en við þekkjum að verðbólgan og vextirnar taka sinn toll. Með því að rétta af hallareksturinn leggur ríkið sitt af mörkum í baráttu við verðbólguna. Þannig leggjum við jafnframt grunn að bættu áfallaþoli þjóðarbúsins, öflugri opinberri þjónustu og aukum svigrúm til uppbyggingar mikilvægra verkefna. Ábyrg ríkisfjármál eru forsenda þess að sterkur grunnur leiði til bættra lífskjara,” segir Daði Már.