Samræmdar reglur um blóðgjöf óháð kyni eða kynhneigð frá 1. september

Á morgun, 1. september, tekur gildi ný reglugerð heilbrigðisráðherra sem felur í sér samræmdar reglur um blóðgjöf fyrir alla einstaklinga, óháð kyni eða kynhneigð. Alma D. Möller heilbrigðisráðherra segir þetta langþráðan áfanga: „Við aukum öryggi blóðþega og stækkum hóp blóðgjafa. Verklagsreglur verða skýrar um að óheimilt sé að vísa blóðgjöfum frá á grundvelli kynhneigðar en skýr skilyrði sett um ábyrga kynhegðun allra blóðgjafa, óháð kynhneigð og kyni“.

Einstaklingsbundið áhættumat óháð kynhneigð

Í fyrstu grein reglugerðar heilbrigðisráðherra er sérstaklega tekið fram það markmið að blóðgjöfum sé ekki mismunað á grundvelli ómálefnalegra sjónarmiða, s.s. kyns, kynhneigðar, uppruna eða stöðu að öðru leyti. Í reglugerðinni eru aftur á móti skilgreind viðmið um áhættusamt kynlíf, óháð kyni eða kynhneigð, sem leitt getur til tímabundinnar frávísunar blóðgjafa vegna verulega aukinna líka á smiti alvarlegra smitsjúkdóma sem berast með blóði.

Aukið öryggi blóðþega með innleiðingu NAT-skimunar

Breyttar reglur eru í samræmi við álit ráðgjafanefndar um fagleg málefni blóðbankaþjónustu og hafa að markmiði að tryggja sem best öryggi blóðþegar með markvissri áhættugreiningu, einstaklingsbundnu áhættumati allra blóðgjafa og NAT-skimun (kjarnsýrugreiningu) alls gjafablóðs. NAT-skimun var innleidd hjá Blóðbankanum fyrir rúmu ári og hefur gefið góða raun. Skimað er fyrir lifrarbólgu B og C og HIV-veirunni.

Undirbúningur Blóðbankans

Blóðbankinn hefur að undanförnu unnið að breyttu verklagi til innleiðingar á einstaklingsbundnu áhættumati, m.a. með þjálfun starfsfólks, uppfærslu gæðaskjala, endurskoðun fræðsluefnis og aðlögun spurningalista sem lagðir eru fyrir blóðgjafa til að meta hvort þeir uppfylli skilyrði fyrir blóðgjöf. Þorbjörn Jónsson yfirlæknir Blóðbankans segir þær breytingar sem nú eru kynntar lið í því að auka öryggi blóðþega og fjölga blóðgjöfum: „Í fyrra voru innleidd næmari próf til að greina blóðborna smitsjúkdóma. Núna tökum við í notkun nýjan spurningalista fyrir blóðgjafa  þar sem við tökum upp einstaklingsmiðað áhættumat, í stað eldri hópaviðmiðaðra skilmerkja. Allir blóðgjafar munu því framvegis svara sama spurningalistanum. Þetta er tímabær breyting og í samræmi við alþjóðlega þróun. Ég tel að við séum vel undirbúin undir þessar breytingar og ég vona að blóðgjafar verði sáttir við þær”.

Ýmsar aðrar þjóðir hafa stigið sambærileg skref og felast í reglugerð heilbrigðisráðherra til breytinga á reglugerð nr. 441/2026 um söfnun, meðferð, varðveislu og dreifingu blóðs. Í Bretlandi tók sambærileg breyting gildi árið 2021, í Danmörku árið 2024 og í Svíþjóð í lok síðasta árs.  

• Reglugerð heilbrigðisráðherra