Skýrsla nefndar um orku- og auðlindamál

Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra kynnti á ríkisstjórnarfundi í morgun skýrslu nefndar um orku- og auðlindamál sem skipuð var til að meta lögmæti kaupa fyrirtækisins Magma Energy á eignarhlutum HS Orku hf. og starfsumhverfi orkugeirans hér á landi. Verkefni nefndarinnar var þríþætt og hefur nefndin nú skilað niðurstöðum sínum er varða fyrsta þátt verksins.

Í skýrslunni kemur meðal annars fram að skoðun nefndarinnar á þeim samningum sem hún fékk aðgang að leiddi ekki í ljós neina augljósa annmarka. Frá lagalegum sjónarhóli sé ekki tilefni til að gera athugasemdir við samningana sem slíka. Magma Energy Sweden AB sé stofnað með lögformlegum hætti í Svíþjóð og uppfylli því formleg skilyrði 2. tölul. 4. gr. fjárfestingarlaganna fyrir því að eiga fyrirtæki sem stunda orkuvinnslu og orkudreifingu hér á landi. Bendir nefndin á að með hliðsjón af því megi álykta að fyrirtækið sé löglegur kaupandi að hlutum í HS Orku hf. „Sú niðurstaða að Magma Energy Sweden AB uppfylli skilyrði fjárfestingarlaganna og megi því fjárfesta í íslenskum orkuiðnaði byggist á því að horfa fyrst og fremst til þess að hið sænska félag er lögaðili á hinu Evrópska efnahagssvæði og uppfyllir þar með skilyrði laganna fyrir því að mega fjárfesta í íslenskum orkuiðnaði.“ 

Nefndin tekur þó fram að annar möguleiki hefði einnig verið tækur við skýringu og beitingu laganna. Sé litið til raunverulegra tengsla fyrirtækjanna, kanadíska móðurfélagsins og þess sænska, og leyst úr málinu á grundvelli þeirra jafnframt því að túlka ákvæði fjárfestingarlaganna með hliðsjón af markmiði þeirra og innra samhengi, hefði mátt færa fyrir því rök að kaup Magma Energy standist ekki ákvæði íslenskra laga. Nefndin leggur áherslu á að hér sé um lagalega flókin álitamál að ræða sem jafnframt varði ríka almannahagsmuni.

Það er álit nefndarinnar að einhliða íhlutun ríkisvaldsins í framangreind viðskipti sé mjög vandasöm. Enda þótt nefnd um erlenda fjárfestingu hefði getað rökstutt þá niðurstöðu að hafna fjárfestingunni á þeirri forsendu að réttaróvissa væri uppi um það hvernig beita beri ákvæðum 2. tölul. 4. gr. fjárfestingarlaganna þá sé ekki hægt að grípa inn í eftir á með sömu rökum.

Aftur á móti væri hægt að beita öðrum leiðum til að taka á fyrirliggjandi stöðu. Í fyrsta lagi samningaleið gagnvart fyrirtækinu þar sem rætt yrði um breytt eignarhald, kjör sem gerðu ríkinu kleift að uppfylla slíkan samning og stytting á leigutíma. Í öðru lagi yrði löggjöf á þessu sviði breytt með þeim hætti að komið yrði í veg fyrir fordæmisgildi þessara samninga, að þau nýtingarréttindi sem felast í fjárfestingu Magma Energy féllu í framtíðinni aftur í íslenska eigu og að settar yrðu almennar reglur um hámark leigutíma auðlinda og endurskoðun leigusamninga. Nefndin bendir þó á að þessa leið þyrfti að skoða sérstaklega í ljósi eignarréttarákvæða stjórnarskrárinnar með tilliti til jafnræðisreglu hennar. Þá telur nefndin tilefni vera til að styrkja löggjöfina svo sambærileg álitaefni um sniðgöngu endurtaki sig ekki.

Nefndin bendir einnig á að til greina geti komið að grípa inn í þessi viðskipti með eignarnámi. Slík ákvörðun yrði að skoðast í ljósi eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar, og að afla þyrfti lagaheimildar til þess með sérstökum lögum. Þá þyrftu þau skilyrði stjórnarskrárákvæðisins að vera uppfyllt að almenningsþörf krefðist eignarnámsins og að fullar bætur kæmu fyrir eignina. Loks er það mat nefndarinnar að hún hafi ekki forsendur til að meta þann kostnað sem kynni að hljótast af því ef íslenska ríkið ákvæði að beita eignarnámi eða hlutaðist með öðrum hætti á til um kaup Magma Energy í HS Orku hf.

• Skýrsla nefndar um orku- og auðlindamál