Skýrslu um 2. áfanga rammaáætlunar skilað til umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra

 

Allt frá árinu 1999 hefur staðið yfir vinna við gerð rammaáætlunar um verndun og nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Með rammaáætlun er mörkuð stefna hvaða virkjunarkostir komi til greina og hvaða svæði beri að friða og er markmiðið að ná framtíðarsýn í virkjana- og verndunarmálum og almennri sátt í þjóðfélaginu. Nánari upplýsingar um rammaáætlun er að finna á vefsvæðinu http://www.rammaaaetlun.is/.

Í september 2007 skipaði iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra verkefnisstjórn til að ljúka 2. áfanga ramma­áætlunarinnar en samkvæmt erindisbréfi hennar á hún ,, ... að skapa faglegar forsendur fyrir ákvörðun um vernd og nýtingu náttúrusvæða”.  

Verkefnisstjórnin hefur nú skilað iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra skýrslu um störf sín. Nú tekur við vinna við að útbúa drög að þingsályktunartillögu sem byggja á niðurstöðum skýrslunnar og munu þau fara í 12 vikna opið umsagnarferli.

Þegar búið verður að vega og meta þær umsagnir sem berast, munu umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra sameiginlega leggja fram þingsályktunartillögu fyrir Alþingi sem hefur síðasta orðið um það hvernig þeim virkjunarhugmyndum sem komu til mats verður raðað inn í nýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk.

Iðnaðarráðherra hefur ákveðið að útgáfu rannsóknarleyfa vegna fyrirhugaðra  vatnsafls- og jarðvarmavirkjana sem verkefnisstjórn um rammaáætlun hefur fjallað um skuli frestað þangað til tillaga til þingsályktunar skv. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 48/2011 hefur verið afgreidd á Alþingi, eða í síðasta lagi til 1. febrúar 2012. Hefur ráðherra beint fyrirmælum þess efnis til Orkustofnunar.

66 virkjunarhugmyndir metnar eftir verndargildi og hagkvæmni

Í verkefnisstjórninni sátu 12 manns. Formaður var Svanfríður Jónasdóttir, skipuð sameigin­lega af iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra. Verkefnisstjórnin skipaði fjóra faghópa sérfræðinga sem mátu virkjunarhugmyndir eftir þeim áherslum sem lagðar voru fyrir. Faghóp I sem tók fyrir náttúru og menningarminjar leiddi Þóra Ellen Þórhallsdóttir, prófessor í grasafræði; faghóp II sem fjallaði um ferðaþjónustu, útivist og hlunnindi leiddi Anna G. Sverrisdóttir, ráðgjafi í ferðaþjónustu; faghóp III sem tók fyrir þjóðhagsmál, atvinnulíf og byggðaþróun leiddi Kjartan Ólafsson, lektor í félagsvísindum og loks leiddi Guðni A. Jóhannesson, orkumálastjóri faghóp IV sem fjallaði um orkulindir.

Alls komu 84 virkjunarhugmyndir til mats. Ekki reyndust forsendur fyrir alla faghópa að ljúka mati á þeim öllum m.a. vegna skorts á gögnum. Allir faghóparnir mátu 66 virkjunarhugmyndir, 28 í vatnsafli og 38 í jarðhita.

Mjög sterk fylgni reyndist vera milli röðunar hjá faghópum I og II. Hagkvæmir kostir til virkjunar finnast bæði meðal þeirra hugmynda sem taldar eru óæskilegar vegna áhrifa á náttúru, menningarminjar og ferðaþjónustu og hinna sem hafa lítil neikvæð áhrif á þessa þætti. Í ljósi þessa samþykkti verkefnisstjórnin að leggja röðun faghópa I og II til grundvallar í sinni röðun en nýta álit faghópa III og IV sem viðbótarupplýsingar um þær hugmyndir sem raðað er.

Í töflu 7.2 í skýrslu verkefnisstjórnar er uppröðun hennar sýnd. Í grófum dráttum má sjá efst í töflunni þær virkjunarhugmyndir sem taldar eru hafa minnst óæskileg áhrif en neðst eru þau svæði sem búa yfir mestum náttúruverðmætum og æskilegt væri að vernda. Þessi röðun gagnast bæði til að móta stefnu um nýtingu svæða til orkuvinnslu og til að móta stefnu um friðun landsvæða gagnvart orkunýtingu. Í slíkri stefnu yrði fremur stefnt að verndun heillegra landsvæða en að stökum verndarsvæðum innan um virkjanir, enda kemur fram í mati faghópa I og II að verðmæti náttúrusvæða eru talin skerðast ef virkjanir og línur sem þeim tengjast rjúfa stærri heildir.

Frekari vinna við rammaáætlun

Með uppröðun virkjunarhugmyndanna verður til grunnur að endanlegri flokkun þeirra, en að auki hefur verkefnisstjórnin þróað bættar matsaðferðir, einkum við mat á landslagi og gildi ferðasvæða. Þá hefur hún stuðlað að margvíslegum rannsóknum á náttúrufari og verndargildi háhitasvæða og skráningu fornleifa á þeim, og eðli og nýtingu jarðhita. Skilningur á jarðhitaauðlindinni er nauðsynlegur þáttur í sjálfbærri nýtingu hennar.

Í vinnuferli verkefnisstjórnar komu fram ýmis sjónarmið um það sem mikilvægt er talið að haft sé í huga við frekari vinnu við rammaáætlun. Það á bæði við um rannsóknir og vinnubrögð og koma ábendingar um þessi efni fram í skýrslunni.

Þá mun iðnaðarráðherra skipa nýja sex manna verkefnisstjórn til fjögurra ára í senn til ráðgjafar við undirbúning að nýjum þingsályktunum sbr. lög nr. 48/2011 um verndar- og orkunýtingaráætlun. Í verkefnisstjórninni munu sitja tveir fulltrúar tilnefndir af umhverfisráðherra, tveir fulltrúar skipaðir af iðnaðarráðherra, einn fulltrúi tilnefndur af mennta- og menningarmálaráðherra og einn fulltrúi tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þannig mun vinnan við ramma­áætlun halda áfram.

Niðurstöður 2. áfanga rammaáætlunar – skýrsla verkefnisstjórnar.

Kort