6/2019 A gegn Háskólanum á Akureyri

Ár 2020, 11. mars, lauk áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema, þau Einar Hugi Bjarnason lögmaður og formaður nefndarinnar, Daníel Isebarn Ágústsson lögmaður og Eva Halldórsdóttir lögmaður málinu
nr. 6/2019 A gegn Háskólanum á Akureyri með svohljóðandi

Ú R S K U R Ð I

I. Málsmeðferð

Mál þetta hófst með kæru A, dags. 24. október 2019, sem barst áfrýjunarnefnd í kærumálum háskólanema með tölvupósti þann sama dag, þar sem kærð var sú ákvörðun Háskólans á Akureyri („HA“ eða „skólinn“) frá 21. ágúst 2019 að synja kæranda um endurgreiðslu hluta skrásetningargjalds sem kærandi greiddi til skólans þann 9. ágúst 2019. Í kæru er þess krafist að skólanum verði gert að endurgreiða kæranda þann hluta gjaldsins sem ekki var endurgreiddur, þ.e. 25% gjaldsins að fjárhæð 21.563 krónur.

Viðbrögð HA við kærunni bárust 14. nóvember 2019. Í athugasemdum HA er kröfum kæranda hafnað og málsástæðum kæranda vísað á bug. Kæranda var gefinn kostur á að gera athugasemdir við afstöðu skólans. Þær athugasemdir bárust með erindi dagsettu 20. nóvember 2019 þar sem kærandi ítrekaði fyrri kröfur og færði frekari rök fyrir málatilbúnaði sínum. HA svarði athugasemdum kæranda með erindi dagsettu 9. desember 2019 þar sem fyrri athugasemdir skólans voru ítrekaðar og vísað í greinargerð skólans frá 14. nóvember 2019.

II. Málsatvik

Kærandi er með kennsluréttindi við framhaldsskóla en ekki við grunnskóla. Þann 23. febrúar 2019 hafði kærandi samband við HA með tölvupósti og óskaði eftir upplýsingum um möguleika á því að skrá sig í nám við skóla til að klára vettvangsnám og æfingakennslu til að öðlast réttindi til að kenna í grunnskóla. Með tölvupósti frá skólanum 25. febrúar s.á. var kæranda bent á að kærandi þyrfti að hafa samband við verkefnastjóra vettvangsnáms og æfingakennslu til að kanna hvort að það væri mögulegt að taka aðeins vettvangsnám og æfingakennslu í grunnskóla á haustmisseri.

Í maí 2019 sótti kærandi um nám við HA í tveimur áföngum. Í umsókninni kemur m.a. fram að kærandi sé nú þegar búin með M.Ed. nám frá HA og sé með réttindi til að kenna í framhaldsskóla og að samkvæmt upplýsingum frá skólanum þurfi hann eingöngu að ljúka umræddum áföngum til þess að öðlast réttindi til að starfa sem grunnskólakennari. Þar kemur og fram að kæranda hafi verið boðin staða sem umsjónar-kennari við skóla og sé það ósk kærandi að fá að klára námið í þeim skóla haustið 2019.

Þann 1. ágúst 2019 sendi kærandi tölvupóst til skólans. Þar kemur fram að kærandi sé skráður í nám í skólanum og langi til að vera viss um ákveðin atriði áður en borgað eru skólagjöldin. Kærandi sé í þeirri stöðu að vera með kennsluréttindi á framhaldsskólastigi en sé að fara að kenna í 4. bekk grunnskóla þá um haustið. Og vanti bara vettvangsnám og æfingakennslu til að fá kennsluréttindi á grunnskólastigi og það séu þau fög sem kærandi sé skráð í. Í tölvupóstinum tiltekur kærandi einnig að búið sé að samþykkja lagafrumvarp sem veiti kennsluréttindi þvert á skólastig en lögin taki gildi í janúar. Kærandi lýsir því ennfremur að hafa áhyggjur af því að kærandi fái réttindi sín ekki metin niður á yngsta skólastigið og því vilji kærandi athuga með að fá að taka æfingakennsluna og vettvangsnámið við skólann þar sem kærandi hafi þegar ráðið sig til starfa við þann skóla. Þá spyr kærandi ennfremur um hvort að HA viti eitthvað meira um það hvernig málum verði háttað við gildistöku áðurgreindra laga og hvort það sé óþarfi fyrir hana að skrá sig í námið yfir höfuð.

Skrifstofustjóri svaraði fyrirspurn kæranda með tölvupósti þann 6. ágúst 2019 og kvaðst telja best að kærandi héldi skráningunni óbreyttri og tæki þá áfanga sem kærandi hefði skráð sig í á komandi skólaári.

Föstudaginn 9. ágúst 2019 sendi verkefnisstjóri vettvangsnáms skólans tölvupóst til kæranda þar sem bent var á að skráning kæranda sæist ekki í kerfum skólans þar sem kærandi hefði ekki greitt skólagjöldin. Kæranda var einnig bent á að ef viðkomandi ætlaði að taka umrædd námskeið þá hæfist kennsla í þeim mánudaginn 12. ágúst. Ennfremur kom fram í tölvupóstinum að það ætti enn eftir að finna skóla fyrir kæranda og semja við leiðsagnarkennara, þannig að þetta væri orðið nokkuð seint. Ef viðkomandi væri ákveðin í að taka þessi námskeið yrði verkefnisstjórinn að heyra frá kæranda til að geta sett málið í ferli. Kærandi svaraði tölvupóstinum samdægurs þar sem viðkomandi kvaðst hafa greitt gjaldið fyrr þann dag til að taka námskeiðin þetta haust.

Síðar þennan sama dag, 9. ágúst 2019, sendi kærandi tölvupóst á verkefnastjóra skólans þar sem viðkomandi greindi frá því að kærandi hefði fyllt út valið sitt fyrir námskeiðin sem um ræddi, VEN1510 og ÆFK1520, og sent á starfsmanninn. Verkefnastjórinn svaraði kæranda með tölvupósti sama dag. Til að koma í veg fyrir misskilning vakti verkefnastjórinn athygli á að í umræddum námskeiðum væru nemar ekki á launum. Þannig gæti kærandi ekki notað störf sín sem kennari við skólann í námskeiðunum. Þá benti verkefnastjórinn á að skólaárið 2019-2020 væri í fyrsta skipti boðið upp á launað starfsnám í öðru námskeiði, ÆFK1530, og að þar væri miðað við 50% stöðu í eitt skólaár. Kærandi svaraði tölvupósti verkefnastjórans sama dag þar sem fram kom að hann hefði talið að þar sem þetta væri fyrsta árið kæranda þá gæti þetta gengið og spurði hvort að ekki væri hægt að veita viðkomandi undanþágu. Þá spurði kærandi hvort að viðkomandi fengi skólagjaldið ekki endurgreitt ef þetta gengi ekki upp. Kærandi hefði ekki efni á að taka námskeiðin launalaust auk þess sem viðkomandi væri búin að ráða sig til starfa.

Þennan sama dag, 9. ágúst 2019, áttu sér svo stað áframhaldandi tölvupóstsamskipti á milli kæranda og verkefnisstjóra vettvangsnámsins. Þar kom m.a. fram að skólinn gæti ekki veitt undanþágu en ítrekað að kærandi gæti breytt vali sínu og tekið starfsnám í áðurnefndu námskeiði ÆFK1530. Kærandi samþykkti þessa tillögu að breytingu á námsvali og óskaði eftir því að skráningu sinni yrði breytt til samræmis við það. Skömmu síðar þann sama dag sendi kærandi hins vegar tölvupóst á verkefnisstjóra vettvangsnáms og tilkynnti að kærandi hygðist ekki fara í þetta námskeið og óskaði eftir endurgreiðslu skólagjaldanna.

Kærandi sendi svo tölvupóst til forstöðumanns skólans 15. ágúst 2019 og óskaði eftir því að fundin yrði góð lausn í málinu. Tölvupósti kæranda var svarað samdægurs þar sem kæranda var greint frá því að samkvæmt reglum skólans væri óheimilt að endurgreiða skráningargjöld nema ef viðkomandi framvísaði læknisvottorði og við slíkar kringumstæður væri 75% af gjaldinu endurgreitt. Kærandi svaraði erindinu með tölvupósti 16. ágúst 2019 þar sem kærandi ítrekaði kröfu sína um endurgreiðslu skráningargjaldsins og færði fram rök kröfu sinni til stuðnings. Svar barst við tölvupóstinum þann 19. ágúst 2019 þar sem m.a. var á það bent að í reglum skólans væri gert ráð fyrir því að umsækjandi staðfesti skólavist með greiðslu skrásetningargjalds sem innheimt væri eftir að umsókn hafi verið samþykkt. Í sömu reglum væri kveðið á um að skrásetningargjald væri ekki endurgreitt nema um veikindi væri að ræða. Einu tilfellin þar sem skrásetningargjöld væru endurgreidd væru ef um mistök skólans væri að ræða eða að ákvarðanir skólans eða annarra opinberra aðila röskuðu forsendum stúdents til að hefja nám og þyrfti þá rökstuðningur og staðfesting á slíkum aðstæðum að liggja fyrir. Í lok tölvupóstsins var tekið fram að í ljósi mikilla breytinga á leyfisbréfum og vettvangsnámi á síðustu mánuðum og óljósra svara um réttindi kæranda við breytingar á leyfisbréfum og sérhæfingu myndi HA gera einstaka undantekningu í tilviki kæranda og endurgreiða 75% skráningargjaldsins eins og um veikindi væri að ræða.

Þann 21. ágúst sendi áðurnefndur forstöðumaður skólans annan tölvupóst á kæranda þar sem áréttað var að aldrei væru endurgreitt meira en 75% af skrásetningargjaldi, sbr. e-liður 1. gr. reglna nr. 596/2014 um gjaldskrá Háskólans á Akureyri vegna þjónustu við nemendur og innheimtu og ráðstöfun skrásetningargjalds. Ákvörðunin um að endurgreiða kæranda í samræmi við þetta ákvæði, þó að ekki væri um veikindi að ræða, hafi byggt á því sjónarmiði að kærandi ætti ekki að gjalda fyrir ákvarðanir opinberra aðila sem hugsanlega röskuðu forsendum til námsins sem áætlað var. Sú endurgreiðsla sem þegar hafi verið samþykkt gæti aldrei orðið hærri en hámarksendurgreiðsla samkvæmt reglum 596/2014. Tekið var fram að um væri að ræða lokaákvörðun af hálfu skólans og kæranda bent á að viðkomandi gæti leitað til áfrýjunarnefndar í kærumálum háskólanema.

III. Málsástæður kæranda

Kærandi byggir kröfu sína fimm málsástæðum sem annars vegar reistar eru á reglum stjórnsýsluréttar og hins vegar á reglum samninga- og kröfuréttar. Í fyrsta lagi byggir kærandi á því að HA hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og rannsóknarreglu 10. gr. sömu laga með því að veita kæranda ekki nauðsynlega aðstoð og leiðbeiningar áður en kærandi greiddi umrædd skólagjöld. Vísar kærandi í því sambandi m.a. til þess að hann hafi sent skólanum fyrirspurn þann 1. ágúst 2019 þar sem kærandi hafi með skýrum hætti bent á að kærandi þyrfti á leiðbeiningum að halda áður en til greiðslu skólagjalda kæmi auk þess sem kærandi hafi tiltekið sérstaklega að viðkomandi hefði ráðið sig til starfa hjá skóla X. Kærandi byggir á því að viðbrögð skólans, sem bárust þann 6. ágúst 2019, verði ekki skilin öðru vísi en svo að erindi kæranda hafi verið samþykkt og viðkomandi gæti tekið umrædd námskeið í gegnum skóla X. Í tölvupósti frá starfsmanni skólans 9. ágúst 2019 hafi áðurnefnt svar skólans frá 6. sama mánaðar ekki verið leiðrétt heldur hafi þar komið fram að kærandi þyrfti að greiða skrásetningargjaldið. Það hafi verið í samræmi við þessar upplýsingar sem kærandi hafi greitt gjaldið. Rúmri klukkustund eftir að kærandi greiddi gjaldið hafi kærandi svo fengið tilkynningu um að kærandi gæti ekki tekið umrædd námskeið þar sem nemendur í námskeiðunum mættu ekki vera á launum. Kærandi telur að leiðbeiningar skólans 6. og 9. ágúst 2019 hafi verið efnislega rangar og þar með farið gegn 7. gr. laga nr. 37/1993. Þegar rangar eða ófullnægjandi upplýsingar af hálfu stjórnvalds leiði til þess að aðili máls verði af tilteknum réttindum beri stjórnvaldi að gera hann jafnsettan og ef hann hefði fengið réttar leiðbeiningar. Þá bendir kærandi á að ef viðkomandi hefði fengið að vita strax að viðkomandi gæti ekki tekið umrædd námskeið í gegnum skóla X hefði viðkomandi ekki greitt skrásetningargjaldið. Þá bendir kærandi ennfremur á að hafi skólinn misskilið erindið og hafi honum borið í samræmi við 10. gr. laga nr. 37/1993 að krefjast frekari skýringa á erindinu svo hægt væri að setja það í réttan farveg. Þetta hafi ekki verið gert.

Í öðru lagi byggir kærandi á því að skólinn hafi þegar viðurkennt mistök sín. Vísar kærandi til bréfs starfsmanns skólans, dagsett 21. ágúst 2019, þar sem fram kom að ákvörðun um að endurgreiða kæranda 75% gjaldsins, líkt og um veikindi væri að ræða, hafi verið tekin „með það sjónarmið að leiðarljósi að umsækjandi eigi ekki að gjalda fyrir ákvarðanir opinberra aðila sem hugsanlega raska forsendum til námsins sem áætlað var.“ Kærandi telur að þessi rökstuðningur verði vart skilinn öðruvísi en svo að með honum viðurkenni skólinn eigin mistök. Afstaða skólans virðist því vera sú að hann hafi gert mistök en þar sem einungis sé til staðar ein heimild til endurgreiðslu í reglum skólans nr. 596/2014 þá geti skólinn einungis nýtt sér þá heimild. Með öðrum orðum líti skólinn svo á að þar sem engin reglu- eða lagaheimild sé til staðar fyrir fullri endurgreiðslu gjaldsins, þá geti skólinn einfaldlega ekki endurgreitt það. Kærandi mótmælir þessum skilningi og bendir á að samkvæmt meginreglum stjórnsýsluréttar hvíli endurgreiðsluskylda á stjórnvöldum vegna ólögmætrar gjaldtöku og í því sambandi vísar kærandi m.a. til álits umboðsmanns Alþingis í máli nr. 3805/2003.

Í þriðja lagi byggir kærandi á því að innheimta skrásetningargjalds sé ekki heimil fyrr en umsókn nemanda hafi verið samþykkt. Í því sambandi vísar kærandi til a-liðar 2. mgr. 24. gr. laga um opinbera háskóla nr. 85/2008 þar sem kveðið sé á um að háskóla sé heimilt að afla sér tekna til viðbótar við framlög samkvæmt 1. mgr. sömu greinar með skrásetningargjöldum sem nemendur greiði við skráningu í nám. Þá sé kveðið á um það í 4. mgr. sömu greinar að háskólaráð setji nánari reglur um gjaldtöku og ráðstöfun gjalda samkvæmt greininni. Kærandi bendir á að skólinn hafi sett sér reglur nr. 596/2014 um gjaldskrá Háskólans á Akureyri vegna þjónustu við nemendur og innheimtu og ráðstöfun skrásetningargjalds. Í 1. tölul. 1. gr. reglnanna komi fram að greiðslukrafa vegna skrásetningargjaldsins birtist í netbanka umsækjenda þegar umsókn hafi verið samþykkt. Að mati kæranda verði þessar reglur vart skildar öðruvísi en svo að innheimta skrásetningargjalds fari ekki fram fyrr en eftir að umsókn nemanda sé samþykkt. Kærandi vísar einnig til þess að í áðurnefndum tölvupósti starfsmanns skólans frá 9. ágúst 2019 hafi m.a. komið fram að starfsmaðurinn gæti ekki séð skráningu kæranda fyrr en skrásetningargjaldið hafi verið greitt. Á þessum tímapunkti hafi kærandi átt eftir að fylla út umsókn fyrir viðkomandi námskeið líkt og m.a. komi fram í tölvupósti starfsmannsins. Einnig vísar kærandi til tölvupósts frá starfsmanni skólans frá 21. ágúst 2019 þar sem m.a. komi fram að skrásetningargjald sé innheimt eftir að umsókn hafi verið samþykkt og staðfest með greiðslu skrásetningargjalds. Með öðrum orðum sé umsókn um skólavist staðfest með greiðslu skrásetningargjalds. Í tilviki kæranda hafi málum hins vegar verið þannig háttað að kærandi hafi verið krafinn um greiðslu skrásetningargjalds áður en skólinn hafi móttekið umsókn hennar um töku námskeiða í gegnum skóla X. Það sé í raun sjálfstætt brot gegn ákvæðum reglna nr. 596/2014 hvað sem líði röngum leiðbeiningum skólans. Því til viðbótar telur kærandi að það felist ákveðin þversögn í því að fullyrða um tilhögun innheimtu skrásetningargjalda með framangreindum hætti en neita að endurgreiða nemanda skrásetningargjaldið þrátt fyrir að hafa hafnað umsókn viðkomandi nemanda.

Í fjórða lagi byggir kærandi á því að ákvörðun skólans um að halda eftir fjórðungi af greiðslu skrásetningargjaldsins feli í sér ólögmæta skattheimtu. Kærandi bendir á að um fjárhagsmálefni skólans fari samkvæmt VII. kafla laga um háskóla nr. 85/2008. Í a-lið 2. mgr. 24. gr. laganna sé kveðið á um að háskóla sé heimilt að afla sér tekna til viðbótar við framlög með skrásetningargjöldum sem nemendur greiða við skráningu í nám, allt að 75.000 krónur fyrir hvern nemanda á ársgrundvelli. Í 2. málslið sama bókstafsliðar segi hins vegar að álögð gjöld skuli eigi skila háskóla hærri tekjum en sem nemi samanlögðum útgjöldum háskólans vegna nemendaskráningar og þjónustu við nemendur sem ekki teljist til kostnaðar við kennslu og rannsóknarstarfsemi. Kærandi telur að í þessu felist árétting á því að háskólanum sé heimilt að afla þjónustugjalda sem standi undir þeirri þjónustu sem nemendum sé veitt, sbr. einnig álit umboðsmanns Alþingis nr. 863/1993. Með öðrum orðum verði skrásetningargjaldið að standa undir kostnaði við endurgjaldið sem komi í stað hennar. Komi ekki til þjónustu (endurgjalds) við nemanda sé innheimta þjónustugjaldsins óheimil, enda þá um ólögmæta skattheimtu að ræða. Þá bendir kærandi á að í reglum skólans nr. 596/2014 sé kveðið á um ráðstöfun skrásetningargjaldsins og kostnaðarliði. Séu þar meðal annars taldir upp kostnaðarliðir á borð við kynningarstarf, bókasafn, nýnemadaga, aðgangskort, aðgang að tölvukerfi o.fl.

Eðli máls samkvæmt hafi greiðslu kæranda ekki verið ráðstafað til þessara kostnaðarliða, þ.e. ekki hafi komið til þessa endurgjalds til kæranda þar sem hún hafi farið fram á endurgreiðslu gjaldsins sama dag og það var greitt. Þar sem ekki hafi komið til þessa endurgjalds henni til handa sé ljóst að taka gjaldsins hafi verið ólögmætt og feli í sér ólögmæta skattheimtu.

Í fimmta lagi byggir kærandi á meginreglum samninga- og kröfuréttar um brostnar forsendur. Kærandi bendir á að ástæða þess að kærandi greiddi skrásetningargjaldið hafi verið sú að hún taldi sig geta sótt námskeið í gegnum skóla X. Hafi það verið tiltekið í upphaflegu erindi kæranda til skólans frá 1. ágúst 2019 þar sem það hafi raunar verið gert að skilyrði að kærandi gæti tekið umrædd námskeið í gegnum skóla X þar sem viðkomandi hafði þegar verið búin að ráða sig til starfa. Þetta hafi starfsmenn skólans mátt vita og því hafi rangar forsendur legið til grundvallar greiðslu gjaldsins.

Með hliðsjón af öllu framangreindu fer kærandi fram á að skólinn endurgreiði kæranda þann hluta skrásetningargjaldsins sem skólinn einhliða ákvað að halda eftir, þ.e. 25% af 86.250 krónum eða samtals 21.563 krónur. Tekið er fram að raunar séu líkur á að framangreint brot varði bótaábyrgð hins opinbera en bótaskilyrði séu þó ekki reifuð frekar í kærunni.

IV. Málsástæður Háskólans á Akureyri

Í athugasemdum HA, dags. 14. nóvember 2019, er tiltekið að skólinn hafi fallist á að endurgreiða kæranda skrásetningargjaldið þó að það sé að öllu jöfnu ekki gert og skýrt tekið fram í reglum að gjaldið sé ekki endurgreitt ef nemandi hætti námi. Kæran virðist því snúa að þeim 25% hluta skrásetningargjaldsins sem ekki var endurgreiddur.

Varðandi leiðbeiningarskyldu og rannsóknarreglu tekur skólinn fram að leiðbeiningarskylda stjórnvalda sé ekki afmörkuð nægilega, en hún feli í sér að veita ber einstaklingi þær leiðbeiningar sem nauðsynlegar séu til þess að hann geti gætt hagsmuna sinna á sem bestan hátt. Kærandi hafi sett sig í samband við skólann 23. febrúar 2019 og óskað eftir upplýsingum um möguleikann á því að skrá sig í nám til að klára vettvangsnám og æfingakennslu til að öðlast réttindi til að kenna í grunnskóla. Kærandi hafi fengið þau svör 25. febrúar 2019 að kærandi þyrfti að hafa samband við verkefnastjóra vettvangsnáms og æfingakennslu til að athuga hvort það gengi upp að taka aðeins vettvangsnám og æfingakennslu í grunnskóla á haustmisseri. Þann 1. ágúst 2019 hafi svo borist tölvupóstur frá kæranda þar sem eftirfarandi kom fram: „Ég er skráð í nám hjá ykkur í haust en langar að vera viss um ákveðin atriði áður en ég borga skólagjöld.“ Fyrirspurn kæranda hafi verið svarað og ráðlagt að halda sinni skráningu eins og hún var samþykkt og taka þá áfanga sem kærandi skráði sig í á komandi skólaári. Mál kæranda hafi svo verið tekið fyrir innan skólans og ráðist í að finna pláss fyrir kæranda í vettvangsnám. Svo hafi virst sem um misskilning hafi verið að ræða af hálfu kæranda um að námskeiðin sem viðkomandi hafði skráð sig í væru launað starfsnám. Hafi verið bent á að um væri að ræða ólaunað starfsnám og því gæti viðkomandi ekki verið á launum í þeim skóla sem viðkomandi ætlaði að taka starfsnámið í. Kærandi hafi því verið bent á að fara í annað námskeið sem hafi gert ráð fyrir launuðu starfsnámi, 50% starfi allt skólaárið. Eftir það hafi kærandi óskað eftir því að fá endurgreiðslu á skrásetningargjöldum og sagst vera hætt við námið. Tekið er fram að umsóknarfrestur um nám við HA sé 5. júní ár hvert og teljist nemandi hafa staðfest umsókn sína með greiðslu skrásetningargjalda samkvæmt reglum skólans. Strax og greiðsla gjaldsins hafði borist hafi því verið farið í að „redda“ málunum og ganga í það að kærandi fengi úrlausn sinna mála. Kærandi hafi hins vegar tilkynnt að kærandi væri hætt við námið á meðan verið var að vinna í að leysa mál viðkomandi.

HA hafnar því alfarið að skólinn hafi viðurkennt meint mistök sín í málinu og vísar til þess að augljóst sé af tölvupóstsamskiptum við kæranda að um slíkt hafi ekki verið að ræða heldur sýni samskiptin sveigjanleika stofnunarinnar til að koma til móts við kæranda.

Skólinn bendir einnig á að samkvæmt a-lið 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008 sé háskóla heimilt að afla sér tekna með skrásetningargjöldum, sem nemendur greiða við skráningu í nám. Jafnframt sé tiltekið í 3. mgr. sömu greinar að heimilt sé að taka 15% hærra gjald af þeim sem fái leyfi til skrásetningar utan auglýstra skráningartímabila. Eindagi skrásetningargjalds sé 5. ágúst og gjaldið hækki þar af leiðandi 6. ágúst. Þá er vísað til þess samkvæmt lagaákvæðinu sé skrásetningargjald gjald sem nemendur greiði við skráningu í nám og gjaldinu sé ætlað að greiða fyrir nemendaskráningu og þjónustu við nemendur sem ekki teljist til kostnaðar við kennslu og rannsóknarstarfsemi.

Kærandi hafi sótt um nám við skólann og í umsóknarferlinu hafi kærandi valið námskeið sem viðkomandi hugðist taka á komandi misseri. Umsókn hafi verið yfirfarin og samþykkt. Greiðsluseðill fyrir skrásetningargjaldi, sem sé þjónustugjald fyrir þjónustu sem þegar hafði verið veitt, hafi í kjölfarið birst í heimabanka kæranda. Skrásetning í nám við skólann teljist svo staðfest þegar umsækjandi greiði skrásetningargjald. Vísað er til þess að af orðalagi a-liðar 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008 um opinbera háskóla megi ráða að nemendur skuli greiða skrásetningargjöld við skráningu í nám, óháð því hvort umsókn hafi verið samþykkt eða ekki. Sú fullyrðing að innheimta skrásetningargjalds sé óheimil þar til umsókn hafi verið samþykkt ætti því ekki við nein rök að styðjast. Skólinn tók þó fram að kærandi hafi sótt um nám fyrir 5. júní 2019 og umsóknin verið samþykkt. Ekki hafi því verið um að ræða að HA hafi farið fram á greiðslu skrásetningargjalda áður en umsókn var samþykkt.

Skólinn hafnar því einnig að það feli í sér ólögmæta skattheimtu að halda eftir 25% skrásetningargjaldsins. Er vísað til þess að samkvæmt reglum skólans nr. 596/2016 sé gert ráð fyrir að umsækjandi staðfesti skólavist með greiðslu skrásetningargjalds, sem innheimt sé eftir að umsókn hafi verið samþykkt. Óski umsækjandi eftir því að greiða eftir eindaga reiknist 15% álag á gjaldið, sbr. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008. Af framangreindu leiði að kærandi hafi verið búin að þiggja þá þjónustu frá skólanum sem skrásetningargjaldinu var ætlað að standa undir, enda hafi kærandi sótt um nám og umsóknin verið yfirfarin og samþykkt. Kærandi hafi hins vegar kosið að hætta því námi sem viðkomandi hafði skráð sig í og þ.a.l. sé skrásetningargjald ekki endurgreitt, sbr. 4. tölul. 1. gr. reglna nr. 596/2014. Þá er á það bent að fyrirspurnir kæranda hafi komið eftir að þjónusta við umsókn og skráningu umsækjanda hafi verið innt af hendi og þ.a.l. sé ekki hægt að telja þessa sértæku fyrirspurn, um breytingar á námskeiðum eftir að umsækjandi hafi verið samþykktur í nám við háskólann, „almenna fyrirspurn“ eða forsendu þess að skrásetningargjald sé endurgreitt. Jafnframt sé ljóst að umsókn kæranda hafi verið samþykkt áður en viðkomandi kaus að hætta við námið. Í reglum skólans sé skýrt að skrásetningargjöld séu ekki endurgreidd þó nemandi hætti, nema ef um veikindi sé að ræða. Vegna yfirstandandi breytinga á kennaranámi og þeirra breytinga sem framundan væru á lögum um leyfisbréf kennara hafi háskólinn hins vegar sýnt stöðu umsækjanda skilning og ákveðið að endurgreiða 75% af skrásetningargjaldinu þó honum bæri ekki skylda til þess samkvæmt reglum háskólans. Þá taldi skólinn rétt að árétta að aldrei sé endurgreitt meira en 75% af skrásetningargjaldi.

HA telur ennfremur að málsástæða kæranda um brostnar forsendur eigi ekki við rök að styðjast. Mikilvægt sé að hafa í huga að það séu ekki nemendur eða umsækjendur um nám sem setji skilyrði um þær kröfur sem gerðar séu til nemenda eða þær reglur sem gildi um nám eða námskeið við skólann. Starfsmaður HA hafi leiðbeint kæranda um að námskeiðið sem viðkomandi hafði skráð sig í gerði ráð fyrir ólaunuðu starfsnámi og því gæti kærandi ekki tekið vettvangsnám í skóla þar sem viðkomandi væri launaður starfsmaður. Kæranda hafi einnig verið bent á að viðkomandi gæti tekið annað námskeið sem væri samkvæmt nýjum reglum hægt að taka sem launað starfsnám og þá gæti kærandi tekið það við þann skóla sem viðkomandi starfar. Starfsmaður skólans hafi verið að vinna í lausn fyrir kæranda. Það sé ljóst að kærandi hafi gert sér grein fyrir þessu þar sem viðkomandi hafi spurt starfsmann skólans í tölvupósti þann 9. ágúst hvort ekki væri hægt að gera undanþágur fyrir kæranda í þeim námskeiðum sem gerðu ráð fyrir að nemar væru ekki á launum í leiðarsagnarskólum sínum. Áður en hægt hafi verið að ljúka við að leysa úr máli kæranda hafi kærandi sjálf ákveðið að hætta við námið.

Í lok athugasemda HA er tekið fram að skólinn telji að tölvupóstsamskipti við kæranda sýni að kærandi hafi fengið leiðbeiningar og leiðsögn frá skólanum. Kærandi hafi óskað eftir undanþágum frá kröfum þeirra námskeiða sem kærandi hafði sótt um að taka en ekki hafi verið hægt að verða við því og henni því verið bent á að aðrar leiðir sem væru færar.

V. Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa snýr að þeirri ákvörðun HA að synja kæranda um endurgreiðslu hluta skrásetningargjalds sem kærandi greiddi til skólans í ágúst 2019 og kröfu kæranda um endurgreiðslu þess hluta gjaldsins sem ekki var endurgreiddur.

Samkvæmt a-lið 2. mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008 um opinbera háskóla, er háskóla heimilt að afla sér tekna, til viðbótar við fjárframlög í fjárlögum, sbr. 1. mgr. greinarinnar, með skrásetningargjöldum sem nemendur greiða við skráningu í nám, allt að 75.000 kr. fyrir hvern nemanda á ársgrundvelli. Í nefndum bókstafslið er tekið fram að álögð gjöld samkvæmt þessum lið skuli eigi skila háskólum hærri tekjum en sem nemur samanlögðum útgjöldum háskólans vegna nemendaskráningar og þjónustu við nemendur sem ekki telst til kostnaðar við kennslu og rannsóknarstarfsemi.

Fyrir liggur að kærandi sótti um nám við HA í tveimur áföngum, æfingakennslu og vettvangsnámi. Umsókn kæranda var yfirfarin og samþykkt og í kjölfarið greiddi kærandi skrásetningargjaldið. Fallast má á það með HA að í þessu felist að skólinn hafi veitt þá þjónustu sem ætlað er að standa undir skrásetningargjöldum samkvæmt a-lið 2 mgr. 24. gr. laga nr. 85/2008 og skólanum hafi því verið rétt að innheimta umrædd gjöld. Stendur þá eftir að taka afstöðu til þess hvort einhver þeirra málsástæðna sem kærandi byggir á í málinu leiði til þess að skólanum beri að endurgreiða skrásetningargjaldið umfram það sem þegar hefur verið gert.

Kærandi bar ábyrgð á að afla sér fullnægjandi upplýsinga um þau skilyrði sem sett eru til töku umræddra námskeiða. Af tölvupóstsamskiptum HA og kæranda verður ekki ráðið að kærandi hafi gert skólanum ljóst að það væri ófrávíkjanleg forsenda kæranda fyrir skráningu að vera á launum í náminu. Þá verður heldur ekki ráðið af samskiptunum að sú forsenda hafi verið undirliggjandi þannig að HA hafi mátt vera ljóst eða verið rétt að spyrja kæranda hvort svo væri. Með hliðsjón af framangreindu er þeirri málsástæðu kæranda hafnað að HA hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sem og rannsóknarreglu 10. gr. sömu laga með því að veita viðkomandi ekki nauðsynlega aðstoð og leiðbeiningar áður en kærandi greiddi umrædd skólagjöld. Að mati nefndarinnar hefur skólinn ekki viðurkennt mistök sín í málinu enda er ekki unnt að skilja tölvupóst skólans frá 21. ágúst 2019 í þá veru.

Kærandi byggir einnig á því að innheimta skrásetningargjalds sé ekki heimil fyrr en umsókn nemanda hefur verið samþykkt og vísar í því sambandi til a-liðar 2. mgr. 24. gr. laga um opinbera háskóla nr. 85/2008. Af gögnum málsins er ljóst að umsókn kæranda hafði verið samþykkt af hálfu skólans auk þess sem greiða skal skrásetningargjald við skráningu í nám samkvæmt nefndu lagaákvæði. Braut skólinn þannig ekki gegn framangreindu lagaákvæði.

Þá fellst nefndin heldur ekki á þá málsástæðu kæranda að ákvörðun skólans um að halda eftir fjórðungi skrásetningargjaldsins feli í sér ólögmæta skattheimtu. Heimild skólans til töku skrásetningargjalds styðst við 24. gr. laga nr. 85/2008. Þá er í reglum skólans um gjaldskrá nr. 596/2014 gert ráð fyrir að umsækjandi staðfesti skólavist með greiðslu skrásetningargjalds, sem innheimt er eftir að umsókn hefur verið samþykkt. Í athugasemdum um 24. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 85/2008 er tiltekið að háskólar hafi heimild til innheimtu skrásetningargjalds. Gjaldið sé í eðli sínu þjónustugjald, sbr. álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. 836/1993, sem m.a. sé ætlað að mæta útgjöldum vegna skráningar og ýmiss konar þjónustu við nemendur sem ekki teljist til kostnaðar við kennslu og rannsóknarstarfsemi.

Líkt og áður er rakið sótti kærandi um nám í umræddum námskeiðum. Umsóknin var yfirfarin og samþykkt af hálfu skólans. Með þessu hafði sú þjónusta verið veitt sem umræddu gjaldi er m.a. ætlað að standa undir. Þó að skólinn hafi, í ljósi aðstæðna, tekið þá ákvörðun að endurgreiða hluta gjaldsins þá felst hvorki í því viðurkenning á meintum mistökum skólans né ólögmæt skattlagning enda var gjaldtakan í samræmi við lög eins og gerð hefur verið grein fyrir að framan. Þvert á móti virðist sem skólinn hafi reynt að koma til móts við kæranda, vegna yfirstandandi breytinga á kennaranáminu og lagabreytinga um svonefnt eitt leyfisbréf þvert á skólastig, og nýtti í því sambandi til fulls þær heimildir sem skólinn hafði í áðurnefndum reglum um gjaldskrá HA.

Kærandi byggir ennfremur á meginreglum samninga- og kröfuréttar um brostnar forsendur og telur að starfsmenn skólans hafi, gegn betri vitund, lagt rangar forsendur til grundvallar. Á þessa málsástæðu fellst nefndin ekki. Eins og áður hefur verið rakið verður ekki séð af tölvupóstasamskiptum kæranda við starfsmenn skólans áður en kærandi greiddi skrásetningargjaldið að starfsmenn hafi mátt gera sér grein fyrir þeim forsendum sem kærandi sjálf lagði til grundvallar umsókn sinni um námið.
Með vísan til framangreinds er það niðurstaða áfrýjunarnefndar í kærumálum háskólanema að hafna kröfu kæranda í þessu máli.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kröfu kæranda, um að fella úr gildi ákvörðun Háskólans á Akureyri frá 21. ágúst 2019 um að synja kæranda um endurgreiðslu hluta skrásetningargjalds sem kærandi greiddi til skólans þann 9. ágúst 2019 og að skólanum verði gert að endurgreiða kæranda þann hluta gjaldsins sem ekki var endurgreiddur, þ.e. 25% gjaldsins að fjárhæð 21.563 krónur, er hafnað

Einar Hugi Bjarnason
Daníel Isebarn Ágústsson Eva Halldórsdóttir