Nr. 423/2023 Úrskurður

Hinn 14. ágúst 2023 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 423/2023

í stjórnsýslumáli nr. KNU23050059

 

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

 

I.       Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 9. maí 2023 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Íran (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 27. apríl 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi en veita honum dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess aðallega að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og honum verði veitt alþjóðleg vernd hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi krefst þess til vara að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og honum verði veitt viðbótarvernd, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi krefst þess til þrautavara að ákvörðun Útlendingastofnunar verði staðfest.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II.        Málsmeðferð

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 10. október 2020. Við leit að fingraförum kæranda í Eurodac gagnagrunninum 16. október 2020 kom í ljós að fingraför hans höfðu m.a. verið skráð í grunninn af yfirvöldum í Grikklandi og að kærandi hafi hlotið alþjóðlega vernd þar í landi 6. desember 2018. Við umsókn framvísaði kærandi grísku dvalarleyfisskírteini með gildistíma frá 1. febrúar 2019 til 31. janúar 2022 og grísku flóttamannavegabréfi með gildistíma til 23. apríl 2024. Kærandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun m.a. þann 5. nóvember 2020 ásamt talsmanni sínum. Með ákvörðun, dags. 4. janúar 2021, ákvað Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og vísa honum frá landinu. Með úrskurði, dags. 11. mars 2021, staðfesti kærunefnd útlendingamála ákvörðun Útlendingastofnunar um að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar. Hinn 22. mars 2023 barst kærunefnd beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa. Með úrskurði, dags. 30. apríl 2021, hafnaði kærunefnd beiðni kæranda um frestun réttaráhrifa. Hinn 13. október 2021 barst kærunefnd beiðni kæranda um endurupptöku. Með úrskurði kærunefndar, dags. 4. nóvember 2021, var þeirri beiðni kæranda hafnað. Hinn 18. október 2022 barst kærunefnd beiðni kæranda um endurupptöku að nýju. Með úrskurði, dags. 1. desember 2022, féllst kærunefnd að beiðni kæranda um endurupptöku og lagði fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til efnismeðferðar. Kærandi kom í efnisviðtal hjá Útlendingastofnun 24. febrúar 2023 ásamt talsmanni sínum. Með ákvörðun, dags. 27. apríl 2023, synjaði Útlendingastofnun kæranda um alþjóðlega vernd en veitti honum dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Var sú ákvörðun kærð til kærunefndar útlendingamála 9. maí 2023. Kærunefnd barst greinargerð kæranda 24. maí 2023.

III.      Ákvörðun Útlendingastofnunar

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi byggi umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann sé í hættu í heimaríki vegna ofsókna yfirvalda vegna mótmæla sinna og vegna skoðana sinna á íslamstrú og yfirvöldum.

Niðurstaða ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda var sú að kærandi væri ekki flóttamaður og honum skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kæranda var veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga.

Útlendingastofnun tilkynnti kæranda jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvörðunarinnar, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV.      Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð vísar kærandi til greinargerðar sinnar til Útlendingastofnunar og annarra gagna málsins hvað málsatvik varðar. Kærandi byggir á því að hin kærða ákvörðun sé haldin verulegum annmörkum en þar sé m.a. brotið gegn lögmætisreglu, meðalhófsreglu, rannsóknarreglu og grundvallarmannréttindum kæranda til réttlátrar málsmeðferðar, sbr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944, sbr. 6. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá sé trúverðugleikamat Útlendingastofnunar háð verulegum annmörkum.

Í trúverðugleikamati Útlendingastofnunar sé fjallað um aðstæður í Íran og sú hætta metin sem að kæranda steðji í heimaríki. Þar sé m.a. vísað til þess að kærandi hafi hlotið boðun frá írönskum dómstólum þar sem honum hafi verið gefið að sök að hafa farið gegn íslamskri trú og gegn yfirvöldum með því að hafa tekið þátt í mótmælum. Kærandi hafi greint frá því að hafa tvisvar tekið þátt í mótmælum, annars vegar árið 2010 og hins vegar árið 2017. Hann hafi greint frá því að hann yrði fangelsaður eða jafnvel pyntaður eða tekinn af lífi yrði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Í hinni kærðu ákvörðun sé gengið út frá því að stjórnmálaskoðanir kæranda feli í sér gagnrýni á stefnu og aðferðir stjórnvalda. Þá sé einnig gert ráð fyrir því að stjórnvöldum sé kunnugt um slíkar skoðanir kæranda en allt að einu sé talið að kærandi hafi ekki leitt að því líkur að hann sé á einhvern hátt í verri stöðu vegna stjórnmálaskoðana sinna en aðrir ríkisborgarar heimaríkis hans. Stofnunin hafi kosið að sleppa alfarið að minnast á að markmið þátttakenda skipti höfuðmáli samkvæmt þeirri heimild sem stofnunin hafi byggt niðurstöðu sína á. Það skipti einnig höfuðmáli hvernig þarlend stjórnvöld hafi túlkað þátttöku kæranda í mótmælunum en kærandi áréttar að Sepha hafi ætlað að handtaka hann. Kærandi hafi fengið boðun í bréfi um að koma fyrir dómara og boðunin hafi verið lögð fram við meðferð málsins og aldrei hafi verið efast um gildi skjalsins á meðan málið hafi verið til meðferðar hjá Útlendingastofnun. Kærandi hafi átt að koma fyrir dómara vegna þess að hann hafi verið virkur í mótmælum gegn yfirvöldum og hvatt fólk til að fara gegn yfirvöldum og íslam. Það sé því augljóst að þarlend stjórnvöld telji að kærandi hafi gerst sekur um brot sem geti varðað dauðarefsingu í Íran. Kærandi sé augljóslega ekki almennur þátttakandi í mótmælunum að mati þarlendra stjórnvalda. Að mati kæranda liggur ekki ljóst fyrir í ákvörðun Útlendingastofnunar með hvaða rökum stofnunin hafi komist að þeirri niðurstöðu að kærandi eigi ekki á hættu ofsóknir eða meðferð í heimaríki hans sem jafnað verði til ofsókna með tilliti til framangreinds, fyrirliggjandi gagna og landaupplýsinga.

Kærandi hafi greint frá því að hafa í tvígang verið fangelsaður á meðan hann hafi sinnt herþjónustu. Í hinni kærðu ákvörðun hafi því hvergi verið haldið fram að kærandi hafi verið ótrúverðugur og þá hafi helstu málsástæður hans verið lagðar til grundvallar en samt sem áður hafi stofnunin komist að niðurstöðu sem gangi í berhögg við gögn málsins og landaupplýsingar án teljandi rökstuðnings. Þá vísar Útlendingastofnun til þess að fimm til sex ár séu liðin síðan mótmælin hafi átt sér stað og að litið hafi verið til þess við ákvarðanatöku án frekari rökstuðnings eða tilvísunar til heimilda. Kærandi telur ljóst að málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunarinnar í máli kæranda hafi ekki verið í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, einkum 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga.

Til stuðnings aðalkröfu sinni vísar kærandi til þess rökstuðnings sem fram komi í greinargerð hans til Útlendingastofnunar. Þar kemur fram að kærandi byggi kröfu sína á því að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir vegna stjórnmálaskoðana og vegna trúar- og lífskoðana, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þar að auki telur kærandi að líta verði á málið með hliðsjón af almennu ástandi í Íran. Kærandi hafi tekið þátt í mótmælum í heimaríki 29. og 30. desember 2017 og í kjölfarið verið boðaður fyrir dómara. Þá eigi kærandi einnig á hættu ofsóknir vegna trúar- og lífsskoðana sinna en kærandi hafi greint frá því að fyrirmæli og skyldur er varði trúariðkun samræmist ekki lífsskoðun og að hann hafi tvívegis verið handtekinn og fangelsaður fyrir að hafa neitað að taka þátt í bænahaldi meðan á herskyldu hans hafi staðið. Um sé að ræða hættu á þvingaðri fylgni við trúariðkun sem geti samkvæmt leiðbeiningum flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna talist til ofsókna. Þeir sem standi að ofsóknum kæranda séu írönsk yfirvöld, sbr. a-liður 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Til stuðnings varakröfu sinni vísar kærandi til hættunnar á því að hann verði beittur ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð í Íran eftir mótmælabylgju og yfirlýstan vilja íranskra þingsins um að refsa þeim sem mótmæli íslam eða ríkisstjórninni með einhverjum hætti. Kærandi hafi greint frá því að trúa á guð en ekki trúarbrögð. Stjórnvöld í Íran gætu því litið svo á að kærandi hafi í raun afsalað sér trúnni. Þó svo að það komi ekki fram í lagabókstafnum að dauðarefsing liggi við því að afsala sér trúnni þá hafi lagabreytingin verið túlkuð þannig, sérstaklega síðustu mánuðina. Dómarar hafi frelsi til að dæma múslimskt fólk til dauða fyrir að hafa afsalað sér íslamstrú á grundvelli 167. gr. írönsku stjórnarskrárinnar, sbr. 220. gr. írönsku hegningarlaganna.

V.        Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Auðkenni

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað írönsku vegabréfi með gildistíma til 15. október 2010. Telur kærunefndin því ljóst að kærandi sé íranskur ríkisborgari.

Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Íran m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2021 Country Reports on Human Rights Practices: Iran (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Iran (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2022 International Religious Freedom Report: Iran (U.S. Department of State, 15. maí 2023);
• Amnesty International Report 2022/23: Iran 2022 (Amnesty International, 27. mars 2023);
• COI Focus: Iran. Treatment of returnees by their national authorities (Office of the Commissioner General for Refugees and Stateless Persons, 30. mars 2020);
• Country Policy and Information Note. Iran: Actors of protection (UK Home Office, nóvember 2019);
• Country Background Note: Iran (UK Home Office, október 2019);
• Country Policy and Information Note. Iran: Illegal exit (UK Home Office, maí 2022);
• Country Policy and Information Note. Iran: Medical and healthcare issues (UK Home Office, nóvember 2019);
• Country Policy and Information Note. Iran: Military service (UK Home Office, nóvember 2022);
• Country Policy and Information Note. Iran: Social media, surveillance and sur place activities (UK Home Office, mars 2022);
• DFAT Country Information Report - Iran (Australian Government: Department of Foreign Affairs and Trade, 14. apríl 2020);
• Freedom in the World 2023 – Iran (Freedom House, 2023);
• Iran: COI Compilation (ACCORD, 31. júlí 2018);
• Iran: Criminal procedures and documents (Landinfo, CGRS, SEM, desember 2021);
• Iran: Death Sentences Against Protesters (Human Rights Watch, 13. desember 2022);
• Iran: Details of 321 deaths in crackdown on November 2019 protests (Amnesty International, 29. júlí 2022);
• Iran: four men sentenced to have fingers amputated for theft (Amnesty International, 24. september 2020);
• Iran: Internal Politics and U.S. Policy and Options (United States Congressional Research, 20. maí 2020);
• Iran - Mänskliga rättigheter, demokrati och rättsstatens principer: situationen per den 30 juni 2019 (Utrikesdepartementet, 18. desember 2019);
• Iran: No Justice for Bloody Crackdown (Human Rights Watch, 25. febrúar 2020);
• Iran’s Review of 2022 (International Centre for Human Rights, 31. desember 2022);
• No one is spared. The widespread use of the death penalty in Iran (FIDH, október 2020);
• Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran. Report of the Secretary-General (UNHRC, 27. júlí 2022);
• Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran. Report of the Special Rapporteur (UNHRC, 28. janúar 2020);
• Situation of human rights in the Islamic Republic of Iran. Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Islamic Republic of Iran, Javaid Rehman (UNHRC, 11. janúar 2021);
• Stjórnarskrá Íran (https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/ir/ir001en.pdf);
• The World Factbook: Iran (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 11. apríl 2023);
• Trampling Humanity. Mass Arrests, Disappearances and Torture since Iran’s November 2019 Protests (Amnesty International, 2. september 2020) og
• World Report 2023 – Iran. Events of 2022 (Human Rights Watch, 12. janúar 2023).

Íslamska lýðveldið Íran er klerkaveldi, leitt af æðsta klerki (e. the supreme leader), sem hefur frá árinu 1989 verið Ayatollah Ali Khamenei. Sem æðsti klerkur fer Khamenei með beint eða óbeint vald yfir framkvæmdar-, löggjafar- og dómsvaldi, auk þess sem hann hefur vald yfir her landsins, öryggissveitum og ríkisreknum fjölmiðlum. Þá er hann ábyrgur fyrir innanríkis- og utanríkisstefnu landsins. Hinn 24. október 1945 gerðist Íran aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis árið 1968. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1975. Þá fullgilti ríkið jafnframt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1994.

Samkvæmt framangreindum skýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 11. mars 2019, breska innanríkisráðuneytisins frá nóvember 2019 og ástralska utanríkisráðuneytisins (DFAT) frá 14. apríl 2020 var byltingarvarðsveit Íran (e. Iran Revolutionary Guard Corps, IRGC) komið á fót í kjölfar byltingarinnar árið 1979 til að framfylgja hugmyndum Ruhollah Khomeini, upphaflegs æðsta klerks Íran, um íslamskt ríki. IRGC, sem heyri beint undir æðsta klerk, hafi átt stóran þátt í að kveða niður andóf gegn ríkisstjórn Ruhollah Khomeini og að varna innrás hersveita Saddam Hussein árið 1980. Frá þeim tíma hafi umsvif IRGC orðið meiri en öryggis- og hersveita ríkisins. IRGC sinni bæði innra og ytra öryggi ríkisins og sé leiðandi í stjórnmálalegu og efnahagslegu landslagi ríkisins. Þá hafi áhrif IRGC er varðar utanríkisstefnu aukist. IRGC hafi, ásamt öðrum öryggissveitum, átt stóran þátt í að kveða niður fjölmenn mótmæli á undanförnum árum, þ. á m. mótmæli árin 2017, 2018 og 2019, og sætt ásökunum um ólögmæta og banvæna notkun valds gegn óbreyttum borgurum. 

Samkvæmt skýrslum Human Rights Watch frá 2023 og bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2022 og 2023 þá eru réttarhöld almennt ekki sanngjörn í Íran. Þrátt fyrir að stjórnarskrá landsins mæli fyrir um að sakborningar eigi rétt á réttlátri málsmeðferð, m.a. lögmanni að eigin vali, að vera álitnir saklausir uns sekt sé sönnuð og að áfrýja sakfellingardómum í málum þar sem þungar refsingar liggi fyrir, hafi þessi réttindi oft og tíðum verið virt að vettugi. Þá fái blaðamenn og sakborningar sem sakaðir séu um brot gegn öryggislögum landsins einungis að velja lögmenn af tilteknum lista sem yfirvöld hafi samþykkt. Algengt sé að þvingaðar játningar, í kjölfar kúgunar og pyndinga, séu notaðar sem sönnunargögn fyrir dómstólum. Þá sé enn mælt fyrir um líkamsrefsingar í dómum í Íran árið 2022, þ. á m. hýðingar, grýtingar, aflimanir og blindanir. Samkvæmt bandarísku mannréttindasamtökunum Abdorrahman Boroumand Foundation hafa írönsk yfirvöld frá árinu 2000 til ársins 2020 dæmt a.m.k. 237 manns til aflimunar og framfylgt dómunum í a.m.k. 129 tilfellum, en líklegt sé að raunverulegur fjöldi fórnarlamba sé hærri. Þá hafi írönsk yfirvöld gefið út yfir eitt þúsund handtökuskipanir í tengslum við mótmæli í september og nóvember 2022. Sérstakur skýrslugjafi Sameinuðu þjóðanna hafi í skýrslu árið 2022 lýst yfir miklum áhyggjum af því að írönsk yfirvöld stundi það að ákæra og sakfella einstaklinga sem hafi tekið þátt í mótmælum eða öðrum ágreiningi gegn yfirvöldum fyrir verulega óljósa glæpi, jafnvel án sönnunargagna, þ. á m. fyrir „fjandskap gegn Guði“, „spillingu á jörðu“ og „vopnaða uppreisn“ en allir varði þeir dauðarefsingu. Samkvæmt skýrslunni tóku írönsk yfirvöld a.m.k. 15 einstaklinga af lífi árið 2020 fyrir framangreind brot. Frá 14. nóvember 2022 hafi a.m.k. níu mótmælendur verið ákærðir fyrir „fjandskap gegn Guði“ eða „spillingu á jörðu“.

Aðstæður í fangelsum hafi verið gagnrýndar af mannréttindasamtökum en algengt sé að greint sé frá pyntingum og misnotkun, t.d. hótunum um aftöku eða nauðgun, þvinguðum skoðunum á leggöngum og endaþarmi, vatnspyndingu (e. waterboarding), raflosti og endurteknum alvarlegum barsmíðum gagnvart föngum. Þá séu fangelsin yfirfull og skortur sé m.a. á mat, hreinu vatni, hreinlæti og heilbrigðisþjónustu. Yfirvöld hafi ekki rannsakað fjölmargar ásakanir um pyndingar gagnvart föngum og takmarki aðgang þeirra að lögfræðiaðstoð, sérstaklega í upphafi rannsókna. Þá fari lengd gæsluvarðhalda eftir geðþótta dómara, einkum í málum þar sem einstaklingur sé sakaður um brot á öryggislögum landsins.

Í skýrslum Freedom House frá 2022 og DFAT frá 2020 kemur fram að íranskir ríkisborgarar standi frammi fyrir hömlum á opinni og frjálsri umræðu þar sem skilgreiningar laga um takmarkanir á tjáningarfrelsinu séu óljósar, refsingar vegna meiðyrða séu þungar og ríkið hafi eftirlit með rafrænum samskiptum. Þrátt fyrir áhættuna og framangreindar takmarkanir láti margir í ljós óánægju sína, bæði á götum úti og á samfélagsmiðlum. Í stjórnarskrá Íran komi fram að það megi halda almenn mótmæli ef þau ógni ekki íslömskum grunngildum. Undanfarin ár hafi mótmæli, sem ekki séu samþykkt fyrir fram af yfirvöldum, engu að síður verið leyst upp með valdi af öryggissveitum ríkisins sem hafi hneppt mótmælendur í varðhald. Í kjölfar forsetakosninga í júní árið 2009 hafi mótmælendur mótmælt niðurstöðum kosninganna. Stjórnvöld hafi þá sent öryggissveitir sínar, þ. á m. IRGC, á vettvang sem beitt hafi þúsundir mótmælenda ofbeldi og handtekið hundruði mótmælenda. Þá hafi tugir mótmælenda einnig verið teknir af lífi. Í desember 2017 hafi litlum mótmælum fjölgað ört í Mashhad og breiðst út til meira en 50 annarra borga víðsvegar um Íran þar sem talið sé að um 40 þúsund mótmælendur hafi tekið þátt. Mótmælin hafi beinst að efnahagslegum þrengingum í landinu. Mótmælin hafi að mestu leyti verið friðsöm en þó hafi nokkur atvik átt sér stað, t.d. hafi mótmælendur kveikt í skrifstofum öryggissveita og öðrum innviðum. Lögreglan hafi í fyrstu gert tilraunir til að draga úr mótmælunum en yfirvöld hafi svo sent öryggissveitir sínar, þ. á m. IRGC, á vettvang sem tekist hafi að binda enda á mómælin í byrjun janúar 2018. Tæplega fimm þúsund mótmælendur hafi verið handteknir og um tuttugu manns drepnir, þ. á m. meðlimir öryggissveitanna. Flestir hinna handteknu hafi verið látnir lausir en þó nokkrir hafi verið ákærðir fyrir þjóðaröryggisbrot og fengið langa fangelsisdóma. Þrátt fyrir að yfirvöld haldi áfram að leita þeirra sem leikið hafi lykilhlutverk í mótmælunum þá sé ólíklegt að yfirvöld beini spjótum sínum að almennum borgurum sem tekið hafi þátt í mótmælunum.

Samkvæmt m.a. skýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2020 og sérstaks eftirlitsmanns Sameinuðu þjóðanna (e. Special Rapporteur) frá 2020, brutust fjölmenn mótmæli út í Íran 15. nóvember 2019 í kjölfar þess að tilkynnt var um 50% hækkun eldsneytisverðs og skömmtun eldsneytis. Að minnsta kosti 200 þúsund einstaklingar hafi tekið þátt í mótmælunum sem hafi teygt anga sína til 29 af 31 héruðum landsins og staðið yfir til 21. nóvember 2019. Þrátt fyrir að mótmælin hafi, að mestu leyti, farið friðsamlega fram hafi yfirvöld brugðist við með harkalegum og jafnvel banvænum aðgerðum, s.s. notkun táragass og skotvopna gegn mótmælendum. Til að hindra frekari mótmæli hafi yfirvöld auk þess lokað fyrir aðgang flestallra að interneti í hartnær viku og sent fjöldaskilaboð á borgara landsins þar sem þeir hafi verið varaðir við frekari þátttöku í mótmælunum. Samkvæmt framangreindri frétt Human Rights Watch frá 25. febrúar 2020 og skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2022 hafa öryggissveitir sem gerðust sekar um óhóflega og ólöglega notkun banvæns valds gegn mótmælendum árið 2019 ekki verið dregnar til ábyrgðar af hálfu íranskra yfirvalda. Samkvæmt skýrslu Human Rights Watch frá 2023 hafa mótmæli haldið áfram í landinu á árinu 2021 og 2022, fjöldi mótmælenda verið handtekinn og upp komið tilvik þar sem einstaklingar hafi sætt ofbeldi og pyntingum af hálfu yfirvalda. Í september 2022 jukust mótmæli almennings gríðarlega í kjölfar þess að 22 ára gömul kona lést í haldi íranskra yfirvalda eftir að hafa verið handtekin fyrir að bera höfuðslæðuna sína (e. hijab) ranglega að mati siðgæðislögreglunnar í landinu. Hinn 14. nóvember 2022 hafi 341 mótmælendur, þ. á m. 52 börn, verið skráðir látnir. Yfirvöld hafi takmarkað verulega aðgengi að internetinu og samskipta- og samfélagsmiðlum í viðleitni sinni til þess að halda aftur af mótmælendum.

Samkvæmt framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu DFAT frá árinu 2020 og skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023, eru 99% Írana múslimar. Stjórnarskráin tilgreini landið sem íslamskt lýðveldi og íslam sem opinbera ríkistrú. Stjórnarskrá landsins viðurkenni einnig trúarhópa Zoroastri, gyðinga og kristna en samkvæmt írönskum lögum sé múslimum óheimilt að skipta um trú eða afsala sér trúarskoðunum. Þá kemur fram að þeir sem skipt hafi úr íslam í kristna trú standi frammi fyrir samfélagslegum þrýstingi og höfnun í samfélaginu. Múslimar sem skipti um trú eða snúi baki við íslam geti átt yfir höfði sér ákæru. Írönsku hegningarlögin kveði ekki beint á um refsingu við trúskiptum en bæði hegningarlögin og stjórnarskráin kveði á um að sharía lög skuli gilda um aðstæður sem lögin taki ekki á og dómurum sé skylt að kveða upp sharía dóma í slíkum málum. Þá beri heimildir með sér að flestir íslamskir dómarar í Íran séu sammála því að trúskipti eða það að snúa baki við íslamstrú skuli leiða til dauðarefsingar. Samkvæmt framangreindum skýrslum hefur það aukist, sérstaklega meðal yngri og ríkari Írana, að þeir fari ekki í moskur eða biðji reglulega. Trú sé einkamál svo lengi sem íbúar landsins virði Ramadan. Múslimar sem snúi baki við íslamstrú og gerist trúleysingjar eigi á hættu ofsóknir og hugsanlega dauðarefsingu. Þó sé ólíklegt að trúleysingjar eigi á hættu ofsóknir yfirvalda nema þeir tjái skoðanir sínar opinberlega.

Í skýrslu DFAT kemur auk þess fram að ólíklegt sé að íranskir ríkisborgarar, sem sótt hafi um alþjóðlega vernd í öðru ríki og fengið synjun, veki athygli yfirvalda við endurkomu til landsins. Íranskir ríkisborgarar hafi yfirgefið landið í miklum mæli undanfarna áratugi og hafi yfirvöld sætt sig við það að margir kjósi að búa erlendis af efnahagslegum ástæðum. Meðferðin sem þeir eigi von á velti þó á stöðu þeirra gagnvart yfirvöldum áður en þeir yfirgáfu Íran og háttsemi þeirra við endurkomu. Líklegra sé að pólitískir aðgerðasinnar og aðrir sem hafi þegar verið undir sérstöku eftirliti yfirvalda fyrir brottför frá landinu veki athygli yfirvalda við endurkomu. Samkvæmt skýrslu CGRS frá 2020 eru aðgerðasinnar almennt auðkenndir á flugvellinum við endurkomu til Írans vegna skimana og yfirheyrslna af hálfu yfirvalda. Þá séu vegabréf einstaklinga skoðuð og athugað hvort búið sé að höfða dómsmál gegn þeim. Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2022 um eftirlit íranskra yfirvalda með írönskum borgurum kemur fram að írönsk yfirvöld fylgist með tilteknum einstaklingum sem jafnvel séu staddir erlendis, þá einkum þeim sem yfirvöld álíti mikilvæga eða andsnúna yfirvöldum.

Í framangreindri skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá árinu 2019 um heilbrigðismál kemur fram að stjórnarskrá Íran kveði á um að stjórnvöld landsins séu ábyrg fyrir því að tryggja að landsmenn hafi aðgang að heilbrigðisþjónustu. Yfirvöld hafi innleitt ríkisrekið tryggingarkerfi árið 2014 (e. the Health Reform Plan), en samkvæmt því geti ríkisborgarar fengið allt að 90% af meðferðarkostnaði endurgreiddan frá yfirvöldum. Samkvæmt skýrslunni hafi heilbrigðiskerfið í Íran, sem sé bæði ríkis- og einkarekið, tekið markverðum framförum undanfarna áratugi. Yfirvöld verji um 7% af landsframleiðslu til heilbrigðismála og séu um 950 spítalar, 3700 heilsugæslustöðvar og 6400 endurhæfingarstöðvar í Íran. Þar af bjóði yfir 50 spítalar, flestir í Teheran, upp á geðheilbrigðisþjónustu.

Ákvæði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki, verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Kærunefnd hefur við mat sitt á umsókn kæranda haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá hefur aðferðarfræði trúverðugleikamats kærunefndar tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtölum hans hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki kæranda.

Umsókn kæranda um alþjóðlega vernd er byggð á því að hann sé í hættu í heimaríki sínu vegna ofsókna yfirvalda vegna mótmæla, skoðana á íslamstrú og skoðana sinna á yfirvöldum.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að ástæðu flótta hans frá heimaríki megi rekja til þátttöku hans í mótmælum árið 2017. Ástæða mótmælanna hafi verið mikil verðbólga og fátækt í landinu. Vinur kæranda hafi verið handtekinn í mótmælunum en kærandi hafi komist undan. Vinur hans hafi þó nafngreint kæranda og meðlimir öryggissveitar yfirvalda Sepah (IRGC) hafi þá ætlað að handtaka kæranda líka. Kærandi hafi því ekki átt annarra kosta völ en að leggja á flótta. Eftir að kærandi hafi flúið hafi fjölskyldu hans borist boðun þess efnis að kærandi ætti að mæta fyrir dómstóla þar sem honum hafi verið gefið að sök að vera virkur í andstöðu gegn yfirvöldum, gegn íslamstrú og fyrir að hafa deilt falsfréttum. Kærandi lagði fram afrit af skjali sem hann segir vera umrædda boðun frá dómara og að hann yrði tekinn af lífi ef hann sneri aftur til heimaríkis. Þá greindi kærandi frá því að hann hefði upplýsingar um að mál hans væri enn opið nú fimm árum síðar. Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 7. júlí 2023, óskaði nefndin eftir því að kærandi legði fram gögn sem styddu þá fullyrðingu hans að mál hans væri enn opið í heimaríki. Í tölvubréfi til kærunefndar, dags. 11. júlí 2023, greindi kærandi frá því að fjölskylda hans hafi upplýst hann um boðunina eftir að hann hafi lagt á flótta og að móðir hans hafi greint honum frá því að fyrir ári síðan hafi menn komið á heimili þeirra til að leita að honum. Í tölvubréfinu til kærunefndar greindi kærandi einnig frá því að stjórnvöld hafi farið inn í fyrirtæki hans og gert þar upptæka tölvu og önnur gögn. Kærandi hefur ekki byggt á því áður í málsmeðferð sinni hér á landi og ekki lagt fram nein gögn því til stuðnings. Framangreint skjal sem kærandi kveður vera boðun er aðeins afrit og er ekki hægt að kanna áreiðanleika þess og hefur skjalið því takmarkað sönnunargildi. Gögn um heimaríki kæranda benda til þess að yfirvöld sendi boðanir og önnur skjöl til einstaklinga í gegnum rafræna samskiptagátt og má ætla að ef kærandi er eftirlýstur af stjórnvöldum eða verið send kvaðning til þess að mæta fyrir rétti væri hægt að nálgast slíkar upplýsingar í gegnum framangreinda gátt. Kærandi hefur engin frekari gögn lagt fram sem styðja þá fullyrðingu hans að yfirvöld í heimaríki hans leiti hans eða að hann eigi opið mál þar í landi vegna þátttöku hans í mótmælum árið 2017 eða af öðrum ástæðum.

Samkvæmt framangreindum skýrslum áttu mótmæli sér stað í fjölda borga í Íran í desember árið 2017. Tæplega fimm þúsund mótmælendur hafi verið handteknir en flestir hinna handteknu hafi verið látnir lausir en þó nokkrir hafi verið ákærðir fyrir þjóðaröryggisbrot og fengið langa fangelsisdóma. Í skýrslu DFAT kemur fram að þrátt fyrir að yfirvöld haldi áfram að leita þeirra sem leikið hafi lykilhlutverk í mótmælunum þá sé ólíklegt að yfirvöld beini spjótum sínum að almennum borgurum sem tekið hafi þátt í mótmælunum. Heimildir bera með sér að margir láti í ljós óánægju sína í Íran, bæði á götum úti og á samfélagsmiðlum, án þess að sæta sérstökum viðurlögum af hálfu stjórnvalda. Kærandi hefur ekki lagt fram gögn um að hann sé undir sérstöku eftirliti yfirvalda í Íran eða öryggissveita þeirra og ekkert í gögnum málsins eða heimildum um heimaríki kæranda bendir til þess að hann sé í þeirri stöðu að vera sérstakt skotmark þeirra. Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 24. febrúar 2023, greindi kærandi frá því að hafa ekki tekið þátt í skipulagningu mótmælanna og vinur hans hafi verið óheppinn að vera handtekinn. Þeir hafi staðið rétt hjá meðlimum öryggissveitarinnar sem hafi handtekið nokkra. Þrátt fyrir aðgerðir stjórnvalda í heimaríki kæranda til þess að bæla niður andóf, verður ekki skilið af heimildum að hver sem taki þátt í mótmælum eða sé mótfallinn ríkjandi stjórnvöldum í landinu eigi á hættu að sæta handtöku eða viðurlögum sem nái því marki að teljast ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til alls framangreinds er það mat kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á að hann eigi á hættu ofsóknir af hálfu yfirvalda í heimaríki sínu á grundvelli stjórnmálaskoðana, sbr. e-liður 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 24. febrúar 2023, greindi kærandi frá því að vera ekki trúaður og í tölvubréfi til kærunefndar, dags. 11. júlí 2023, greindi kærandi frá því að vera ekki fylgjandi sérstakra trúarbragða, hann trúi á einhvers konar guð, hann kunni vel við kristni því hún sé líkust því sem hann trúi á.

Líkt og áður hefur komið fram kveða írönsk lög á um að múslimum sé óheimilt að skipta um trú eða afsala sér trúarskoðunum. Þá kemur fram að þeir sem skipt hafi úr íslam í kristna trú standi frammi fyrir samfélagslegum þrýstingi og höfnun í samfélaginu. Múslimar sem skipti um trú eða snúi baki við íslam geti átt yfir höfði sér ákæru. Samkvæmt framangreindum landaupplýsingum hefur það aukist, sérstaklega meðal yngri og ríkari Írana, að þeir fari ekki í moskur eða biðji reglulega. Trú sé einkamál svo lengi sem íbúar landsins virði Ramadan. Múslimar sem snúi baki við íslamstrú og gerist trúleysingjar kunni að eiga á hættu handtöku og refsingu af hálfu yfirvalda en þó sé ólíklegt að trúleysingjar eigi á hættu ofsóknir yfirvalda nema þeir tjái skoðanir sínar opinberlega.

Kærandi greindi frá því að hafa fyrir um tuttugu árum síðan setið í fangelsi eftir rifrildi við annan mann um trúnna en hafi síðan þá ekki lent í neinum afskiptum eða aðkasti yfirvalda eða annarra aðila vegna trúarskoðana sinna. Af frásögn kæranda verður ekki ráðið að trúarskoðanir hans hafi breyst frá því að hann yfirgaf heimaríki sitt árið 2017 og verður því ekki talið að aðstæður hans í heimaríki hafi breyst hvað þann þátt varðar. Þá hefur kærandi engin gögn lagt fram sem benda til þess að hann muni verða fyrir aðkasti yfirvalda eða annarra aðila vegna trúarskoðana sinna snúi hann aftur til heimaríkis. Er það því mat kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á að hann eigi á hættu ofsóknir af hálfu yfirvalda í heimaríki sínu á grundvelli trúarskoðana sinna, sbr. b-liður 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til alls framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að hann hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna.

Telur kærunefnd því ljóst að kærandi uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ber að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindasáttmáli Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram þegar metið er hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

Kærunefnd hefur þegar komist að þeirri niðurstöðu að ekki verði lagt til grundvallar að kærandi eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu stjórnvalda vegna þátttöku í mótmælum eða vegna trúarskoðana hans. Heimildir um Íran benda til þess að talsverður órói sé í Íran og almenningur láti óánægju sína vegna aðgerða stjórnvalda sem og efnahagsástandsins í landinu í ljós með því að mótmæla á götum úti og stjórnvöld hafi gripið til harðra aðgerða til þess að bæla niður andóf. Verður þó ekki ráðið af gögnum um heimaríki kæranda að aðstæður hans verði slíkar að ástæða sé til að ætla að hann eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af þeim sökum. Þá er það mat kærunefndar, að virtum gögnum gögnum málsins og upplýsingum um aðstæður í Íran, að kærandi eigi ekki á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka, verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis.

Í ljósi þess sem að framan er rakið og þeirra gagna sem liggja fyrir um heimaríki kæranda telur kærunefnd að aðstæður hans þar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna. Telur kærunefndin því ljóst að kærandi uppfylli heldur ekki skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að kærandi uppfylli ekki skilyrði 1. eða 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðinu, að því tilskildu að skorið hafi verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði 38. gr. og 39. gr. laganna. Frekari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis í þeim tilvikum koma fram í a- til d-lið 2. mgr. 74. r. laganna en þau er að tekin hafi verið skýrsla af umsækjanda um alþjóðlega vernd, ekki leiki vafi á því hver umsækjandi er, ekki liggi fyrir ástæður sem geta leitt til brottvísunar umsækjanda og að útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls.

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 10. október 2020. Eins og fram hefur komið sætti umsókn kæranda fyrst málsmeðferð í samræmi við a-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga þar sem honum hafði þegar verið veitt alþjóðleg vernd í Grikklandi. Útlendingastofnun ákvað 4. janúar 2021 að taka ekki umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi til efnismeðferðar samkvæmt a-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga og að honum skyldi vísað frá landinu. Með úrskurði kærunefndar nr. 109/2021, dags. 11. mars 2021, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Hinn 13. október 2021 lagði kærandi fram beiðni um endurupptöku á úrskurði kærunefndar þar sem meira en 12 mánuðir væru liðnir síðan hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi og tafir á afgreiðslu málsins væru ekki á hans ábyrgð, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Bæri því að taka umsókn hans um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar hér á landi. Með úrskurði kærunefndar nr. 554/2021, dags. 4. nóvember 2021, var þeirri beiðni kæranda hafnað. Hinn 18. október 2022, lagði kærandi að nýju fram beiðni um endurupptöku á úrskurði kærunefndar með vísan til þess að meira en 12 mánuðir væru liðnir frá því hann lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi og tafir á málsmeðferð væru ekki á hans ábyrgð. Með vísan til niðurstöðu dóms héraðsdóms Reykjavíkur í máli E-351/2022 frá 13. október 2022, féllst kærunefnd á beiðni kæranda um endurupptöku á máli hans og lagði fyrir Útlendingastofnun að taka mál hans til efnismeðferðar.

Það hefur verið túlkun nefndarinnar í málum sem sæta málsmeðferð samkvæmt stafliðum 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga, sem staðfest hefur verið m.a. í áliti umboðsmanns Alþingis nr. 9722/2018, að málsmeðferð ljúki ekki fyrr en með flutningi einstaklings úr landi en ekki við birtingu úrskurðar kærunefndar. Kærandi telst því ekki hafa fengið endanlega niðurstöðu vegna umsóknar sinnar um alþjóðlega vernd hér á landi fyrr en við uppkvaðningu þessa úrskurðar kærunefndar útlendingamála. Frá því að kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi og þar til úrskurðir þessi er kveðinn upp, dags. 10. ágúst 2023, eru liðin tvö ár og 10 mánuðir. Kærandi telst því ekki hafa fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan þeirra tímamarka sem getið er í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Við meðferð málsins hjá stjórnvöldum framvísaði kærandi útrunnu írönsku vegabréfi og afritum af ökuskírteini og persónuskilríki frá heimaríki sínu. Ekkert í gögnum málsins gefur tilefni til að draga lögmæti vegabréfsins í efa. Telur kærunefnd því að ekki leiki vafi á því hver umsækjandi er. Að mati kærunefndar uppfyllir kærandi skilyrði a- til d-liðar 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Þá er það mat kærunefndar að ákvæði a- til d-liðar 3. mgr. 74. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Að öllu framangreindu virtu er það mat kærunefnar að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

Jóna Aðalheiður Pálmadóttir

 

Sindri M. Stephensen                                                                   Þorbjörg I. Jónsdóttir