Nr. 757/2023 Úrskurður

Hinn 13. desember 2023 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 757/2023

í stjórnsýslumáli nr. KNU23110032

 

Kæra [...]

á ákvörðun

Útlendingastofnunar

I.       Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 6. nóvember 2023 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Ástralíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 30. október 2023, um að synja henni um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga.

Kærandi krefst þess aðallega að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að kæranda verði veitt alþjóðleg vernd á grundvelli 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga með vísan til 1. mgr. 37. gr. sömu laga. Til vara krefst kærandi þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að henni verði veitt dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II.        Málsmeðferð

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 22. október 2023. Kærandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 26. október 2023 ásamt talsmanni sínum. Með ákvörðun, dags. 30. október 2023, synjaði Útlendingastofnun kæranda um alþjóðlega vernd ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og henni ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Að ósk kærenda var veittur frekari rökstuðningur fyrir ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 3. október 2023. Kærandi kærði ákvörðun stofnunarinnar til kærunefndar útlendingamála 6. nóvember 2023. Kærunefnd barst greinargerð kæranda 8. nóvember 2023 ásamt fylgiskjölum.

III.      Ákvörðun Útlendingastofnunar

Í eftirfarandi rökstuðningi Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi byggi umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hryðjuverkasamtök á borð við Neo-nazi, áhrifavaldurinn Andrew Tate og Incels væru á höttunum eftir kæranda auk þess sem lögreglan í Queensland í Ástralíu væri á móti konum.

Það var mat Útlendingastofnunar í máli kæranda að umsókn hennar um alþjóðlega vernd teldist bersýnilega tilhæfulaus, sbr. b-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.

Niðurstaða ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda var sú að kærandi væri ekki flóttamaður og henni skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Kæranda var brottvísað frá landinu eins fljótt og verða má með vísan til 2. tölul. b. liðar 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Þá var kæranda ákvarðað endurkomubann til tveggja ára án þess að veittur væri frestur til sjálfviljugrar heimfarar.

Útlendingastofnun tilkynnti kæranda jafnframt að kæra frestaði ekki réttaráhrifum ákvörðunarinnar, sbr. 2. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV.      Málsástæður og rök kæranda

Kærandi vísar til greinargerðar sinnar til Útlendingastofnunar, viðtals síns hjá stofnuninni og annarra gagna málsins hvað málsatvik varðar. Kærandi byggir á því að líf hennar sé í hættu í heimaríki þar sem hún hafi mátt þola ofsóknir og ofbeldi frá árinu 2014. Kærandi hafi m.a. verið ofsótt af lögreglu og stjórnvöldum í heimaríki og hafi setið undir hótunum og ofbeldi þessara aðila. Kærandi hafi verið virk í aktívisma sem hafi gert hana að sérstöku skotmarki yfirvalda í heimaríki og fyrir bandarísku alríkislögregluna (Federal Bureau of Investigation (FBI)), en hún hafi m.a. tekið þátt í réttindabaráttu kvenna og hinsegin fólks, þ. á m. transfólks. Kærandi sé eikynhneigð (e. asexual) og kynsegin (e. non-binary) og hafi mátt þola fordóma og áreiti vegna þess. Kærandi telji sig ekki örugga í neinum landshluta heimaríkis síns og lögregla eða yfirvöld geti ekki veitt henni vernd eða aðstoð þar sem þau hafi m.a. staðið að ofsóknum gegn henni. Kærandi sé almennt við góða líkamlega og andlega heilsu og taki ekki lyf að staðaldri.

Kærandi byggir á því að hún sé flóttamaður samkvæmt skilgreiningu 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga með vísan til þess að hún eigi á hættu ofsóknir í heimaríki. Kærandi vísar til 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga varðandi hugtakið ofsóknir, 33. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna og handbókar Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna. Kærandi byggir á því að hún eigi á hættu ofsóknir í heimaríki vegna kynhneigðar, þátttöku í aktívisma og stjórnmálaskoðana. Kærandi hafi sætt ofsóknum og áreiti af hendi stjórnvalda, lögreglu, annarra aðila í Ástralíu og aðila í gegnum internetið. Kærandi hafi flúið heimaríki vegna ótta um líf sitt og öryggi. Kærandi hafi greint skýrlega frá ástæðum ofsókna í viðtali hjá Útlendingastofnun og lagt fram gögn til staðfestingar frásögn sinni.

Kærandi vísar til þess að í eftirfarandi rökstuðningi Útlendingastofnunar, dags. 3. nóvember 2023, komi fram að ekki verði séð hvernig íslensk stjórnvöld eigi að geta verndað kæranda frekar en stjórnvöld í Ástralíu, hafi kærandi raunverulega orðið fyrir ofsóknum. Kærandi vísar til þess að hún telji ljóst að hún sé öruggari hér á landi þar sem Ísland sé þekkt fyrir að vera eitt öruggasta land í heimi og jafnrétti með því besta sem gerist. Auk þess sé Ísland staðsett langt frá heimaríki kæranda og talsvert minni líkur á að hún sé í hættu hér á landi. Kærandi geti ekki upplifað sig 100% örugga en henni hafi liðið betur hér á landi og fundið fyrir auknu öryggi. Þá komi fram í eftirfarandi rökstuðningi Útlendingastofnunar að kærandi hafi ekki sýnt fram á að hún eigi yfirhöfuð hættu á ofsóknum af hendi stjórnvalda eða aðila þeim tengdum í heimaríki, þar sem þau gögn sem hún hafi lagt fram hafi ekki verið lögð til grundvallar í málinu. Kærandi sé ósammála mati stofnunarinnar hvaða þetta varðar, enda hafi hún lagt fram gögn sem styðji frásögn hennar með fullnægjandi hætti. Kærandi andmæli mati Útlendingastofnunar um að hún geti fengið aðstoð og vernd yfirvalda í Ástralíu, enda hafi yfirvöld tekið þátt í ofsóknum gegn kæranda.

Kærandi byggir á því að hún hafi orðið fyrir ofsóknum af hendi ýmissa aðila í heimaríki og almennum fordómum sökum þess að hún sé kynsegin og hafi tekið þátt í aktivísma. Kærandi óttist um líf sitt og telji sig ekki vera örugga í heimaríki vegna kynhneigðar og stjórnmálaskoðana. Kærandi uppfylli því skilyrði þess að teljast vera flóttamaður samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá vísar kærandi til handbókar um réttarstöðu flóttamanna Sameinuðu þjóðanna þar sem fram komi í greinum 203-205 að umsækjandi eigi að njóta vafans. Ómögulegt sé fyrir umsækjanda að sanna öll atriði í máli sínu. Ríkar skyldur séu lagðar á íslensk stjórnvöld til að rannsaka mál, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Kærandi eigi á hættu að verða fyrir mannréttindabrotum og þurfa að lifa við slæmar aðstæður í heimaríki. Þá vísar kærandi til handbókar flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um að meta þurfi hinn huglæga þátt ótta við ofsóknir sem krefjist þess að viðhorf og tilfinningar séu metnar. Kærandi byggir á því að ástæðuríkur ótti hennar við ofsóknir sé raunverulegur. Kærandi óttist að verða fyrir frekari ofsóknum og jafnvel lífláti verði hún send til Ástralíu. Í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna komi fram að ef lífi eða frelsi einstaklings sé ógnað sé um að ræða ofsóknir. Hið sama eigi við þegar um sé að ræða önnur alvarleg mannréttindabrot eða hættu á alvarlegum skaða. Þegar hætta sé á ofsóknum þurfi að taka tillit til óbeinna afleiðinga, t.a.m. líkamlegs ofbeldis, alvarlegrar mismununar og/eða áreitis af hálfu samfélagsins. Séu slíkar óbeinar afleiðingar nægilega alvarlegar geti þær talist ofsóknir, sem og ef samlegðaráhrif yrðu slík að viðkomandi gæti ekki notið grundvallarmannréttinda eða líf viðkomandi yrði óbærilegt.

Kærandi vísar til 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga um hverjir það eru sem geti verið valdir að ofsóknum. Vegna persónulegrar reynslu kæranda sé ljóst að vonlaust sé fyrir hana að fá vernd gegn ofsóknum í heimaríki. Stjórnvöld í Ástralíu hafi hvorki vilja né getu til að veita kæranda þá vernd sem hún þurfi á að halda.

Kærandi krefst þess til vara að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að kæranda verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til athugasemda við 74. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum um útlendinga þar sem fram komi að með almennum aðstæðum sé m.a. vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki, s.s. viðvarandi mannréttindabrota í ríkinu eða þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í lögum um útlendinga hafi því verið talin þörf á sérstakri vernd vegna erfiðra félagslegra aðstæðna. Gera megi ráð fyrir því að félagslegar aðstæður kæranda verði erfiðar verði henni gert að snúa aftur til Ástralíu, einkum vegna stöðu hennar sem kynsegins einstaklings og þátttakanda í aktívisma. Kærandi eigi engan að í heimaríki, hafi ekkert tengsla- eða stuðningsnet og upplifi ofsóknir og hræðslu vegna áfalla sem hún hafi upplifað.

Þá byggir kærandi á því að með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn grundvallarreglu þjóðarréttar um bann við endursendingu (non-refoulement), sbr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki myndi slík ákvörðun brjóta í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. samnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. Flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna.

V.        Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Auðkenni

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað áströlsku vegabréfi. Telur kærunefnd því ljóst að kærandi sé ástralskur ríkisborgari.

Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Ástralíu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2022 Country Reports on Human Rights Practices – Australia (US Department of State, 20. mars 2023);
• Amnesty International Report 2022/23 – Australia (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Freedom in the World 2023 – Australia (Freedom House, 2023);
• Annual report on political and civil liberties in 2022 - Australia (Freedom House, 2023);
• Colombia: Country Focus (EUAA, desember 2022);
• State Sponsored Homophobia (International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association (ILGA World), mars 2019)
• World Report 2021 – Events of 2020 (Human Rights Watch, 13. janúar 2021) og
• 2022 Report on International Religious Freedom: Australia (US departmet of State, 15. maí 2023).

Ástralía er stjórnarskrárbundið lýðræðisríki með rúmlega 25 milljónir íbúa. Ástralía er eitt af stofnríkjum Sameinuðu þjóðanna frá 1945. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi árið 1980, samning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1975, samning um afnám allrar mismununar gegn konum árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1989. Þá fullgilti ríkið barnasáttmálann árið 1990 og gerðist aðila að Flóttamannasamningnum árið 1954. Ástralía er á lista Útlendingastofnunar yfir örugg upprunaríki.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að ástralska alríkislögreglan sé sjálfstæð stofnun á vegum dómsmálaráðuneytisins og hún ásamt ríkis- og landhelgislögreglunni sjái um að gæta öryggis í landinu og framfylgja lögum. Þá sé ríkisstjórn Ástralíu með skilvirkt kerfi til þess að bera kennsl á og refsa embættismönnum sem fremji mannréttindabrot eða stundi spillingu. Öll ríki Ástralíu séu með stofnanir sem rannsaki meinta spillingu stjórnvalda og hvert ríki skipi umboðsmann sem rannsaki og geri tillögur til að bregðast við kvörtunum. Þá sé jafnframt skipaður einn umboðsmaður yfir öll ríkin, þar sem lög séu mismunandi á milli ríkja.

Í skýrslu Freedoom House frá 2023 kemur fram að Ástralía hafi sterka sögu um að efla og vernda pólitísk réttindi og borgaralegt frelsi. Helstu áskoranir gegn því frelsi séu m.a. vegna erlendra pólitískra áhrifa, harkalegrar stefnu í innflytjendamálum, mismunun gagnvart LGBTQ+ einstaklingum og sífellt strangara eftirlit með fjölmiðlum. Konur og karlar hafi sama lagalega rétt og mismunun á grundvelli kynhneigðar eða kynvitundar sé bönnuð í Ástralíu. Hins vegar upplifi konur og LGBTQ+ einstaklingar mismunun og áreiti í starfi. Kynbundið ofbeldi sé áhyggjuefni í Ástralíu á landvísu, sérstaklega á meðal frumbyggja kvenna. Þá veiti yfirvöld þolendum kynbundins ofbeldis eða áreitis stuðning og fjárveitingar til fjölmargra kvennaathvarfa. Kynferðisbrot og kynferðisleg áreitni sé jafnframt refsiverð í Ástralíu.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að mismunun á grundvelli kynhneigðar og kynvitundar sé bönnuð með lögum, þ. á. m. í tengslum við atvinnu, húsnæði, fjölskyldu, lög, skatta, meðlag, innflytjendamála o.fl. Þá veiti lög í Ástralíu vernd gegn mismunun á grundvelli kynhneigðar, kynferðisvitundar eða tjáningar og kyneinkenna. Á árinu 2022 hafi ekki borist neinar fregnir um að yfirvöld hafi beitt ofbeldi, eða leyft því að viðgangast, gagnvart LGBTQ+ einstaklingum. Í Ástralíu séu starftæk ýmis samtök sem styðji við réttindi LGBTQ+ einstaklinga, þar megi nefna LGBTI legal service sem veiti m.a. gjaldfrjálsa lögfræðiráðgjöf og aðstoði einstaklinga sem telji sig hafa orðið fyrir mismunun á grundvelli kynhneigðar eða kynvitundar. Í skýrslu á vegum International Lesbian, Gay, Bisexual, trans and Intersex Association (ILGA) frá árinu 2019 kemur m.a. fram að þrátt fyrir að fordómar og mismunun gagnvart LGBTQ+ einstaklingum hafi verið vandamál síðastliðin ár, m.a. vegna undanþágu í lögum á grundvelli trúarbragða, hafi orðið framfarir á meðal stjórnvalda. Hjónaband samkynhneigðra hafi verið lögleitt árið 2017. Þá hafi ástralska ríkið Queensland verið síðasta ríkið til að afnema ákvæði í hegningarlögum sem hafi borið heitið „gay panic“ og hafi m.a. verið notað sem vörn gegn ofbeldi og til refsilækkunar. Þá hafi ríkið New South Wales samþykkt frumvarp sem verndi LGBTQ+ einstaklinga gegn svívirðingum og leggi bann við hótunum og hvatningu til ofbeldis. Auk þess hafi ríkisstjórn í suður Ástralíu samþykkt frumvarp um jafnan aðgang að aðstoð við frjósemi, meðferð og aðgang að staðgöngumæðrum án endurgjalds og stjórnvöld í Northern Territory samþykkt frumvarp um heimild samkynhneigðra til ættleiðingar.

Ekki sé kveðið á um tjáningarfrelsi með beinum hætti í stjórnarskrá Ástralíu en Hæstiréttur Ástralíu hafi sagt að stjórnarskráin feli í sér rétt til pólitísks tjáningarfrelsis og hafi stjórnvöld almennt virt þann rétt samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022. Þá leggi stjórnarskráin bann við lagasetningu sem takmarki trúfrelsi og einstaklingar geti almennt tjáð trúarskoðanir sínar eða trúleysi. Þó hafi meðlimir trúarminnihlutahópa, þ. á m. gyðingar og múslimar, upplifað trúarlega mismunun, þar á meðal hótanir, árásir og hatursorðræðu. Í skýrslu Freedoom House frá 2023 kemur fram að einstaklingar í Ástralíu geti frjálslega rætt um skoðanir sínar og viðkvæm málefni. Ákveðin lög hafi þó verið samþykkt sem auki eftirlitsvald stjórnvalda. Lög um varðveislu gagna krefjist þess að fjarskiptafyrirtæki geymi lýsigögn (e. metadata) notenda í tvö ár sem hafi vakið áhyggjur af getu stjórnvalda til að rekja farsíma- og netsamskipti. Þá hafi ástralska alríkislögreglan upplýst árið 2019 að hún hafi nálgast lýsigögn Ástrala og farið yfir lýsigögn blaðamanna. Þá hafi verið sett eftirlitslöggjöf árið 2021 sem veiti alríkislögreglunni og áströlsku leyniþjónustunni víðtækt eftirlitsvald, þ. á m. til að taka yfir notendareikninga og trufla virkni notenda. Réttindabaráttuhópar hafi gagnrýnt lögin. Þá kemur fram í skýrslu Amnesty International að ný lög hafi verið lögfest árið 2022 sem takmarki rétt einstaklinga til friðsamlegra mótmæla í ákveðnum ríkjum og veiti heimild til sekta og fangelsisrefsingar vegna óheimilla mótmæla.

Samkvæmt vefsíðu ástralskra stjórnvalda er heilbrigðiskerfi Ástralíu á meðal þeirra betri í heimunum. Aðgangur ástralskra ríkisborgara að opinbera heilbrigðiskerfinu sé gjaldfrjáls eða krefjist lágs kostnaðar. Opinbera heilbrigðiskerfið feli m.a. í sér aðgang að sjúkrahúsum, geðheilbrigðisþjónustu, tannlæknaþjónustu ofl. Þá séu margir sjúkratryggðir í Ástralíu og geti nýtt sér sértækari þjónustu eða  heilbrigðisþjónustu á vegum einkaaðila.

Ákvæði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki, verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Kærunefnd hefur við mat sitt á umsókn kæranda haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá hefur aðferðarfræði trúverðugleikamats kærunefndar tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Kærandi byggir á því að hún sé í hættu í heimaríki vegna kynhneigðar og stjórnmálaskoðana. Kærandi hafi sætt ofsóknum og áreiti af hendi stjórnvalda, lögreglu og annarra aðila í Ástralíu, m.a. í gegnum internetið. Þá geti lögreglan í Ástralíu ekki veitt kæranda vernd þar sem lögreglan sé á meðal þeirra sem hafi beitt kæranda ofsóknum.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtali hennar hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki kæranda.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram handskrifaða málavaxtalýsingu þar sem hún greinir frá ástæðum þess að hún hafi flúið heimaríki og komið hingað til lands og lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd. Í málavaxtalýsingunni kemur fram að rekja megi flótta kæranda aftur til ársins 2014. Kærandi hafi áhuga á tölvuleikjum og í gegnum þá og streymisveitur á netinu hafi kærandi komist í kynni við hægri öfga hryðjuverkasamtök líkt og Incel, Atomwaffen/Rapewaffen og Gamergate. Kærandi hafi gerst aðili að tölvuleikjahópum á Skype og Discord sem hafi verið stýrt af ungum karlmönnum frá Ástralíu, Bretlandi og Bandaríkjunum sem hati konur, samkynhneigða og aðhyllist hægri öfgastefnur. Kærandi hafi verið skotmark þeirra. Í gegnum þessa hópa hafi kærandi kynnst og verið í sambandi með nafngreindum einstaklingum sem séu meðlimir eða hafi tengsl við glæpa- og hryðjuverkahópa á netinu. Kærandi hafi mátt þola kynferðislegt, líkamlegt og andlegt ofbeldi. Þá hafi kærandi orðið vitni af glæpsamlegum atburðum á internetinu. Kærandi hafi talað opinberlega um femínisma, öfgastefnur og vakið athygli á hægri öfga hryðjuverkasamtökum sem nálgist ungar stúlkur á internetinu og neyði þær m.a. til að skaða sig og til kynferðislegra athafna. Kærandi hafi í kjölfarið mátt þola ofbeldi, þ. á m. kynferðislegt, þegar hún hafi dvalið í airbnb íbúð í Bellbowrie í Ástralíu. Kærandi hafi náð að flýja með aðstoð lögreglunnar í Queensland en lögreglan hafi hins vegar neitað að skrifa skýrslu um atvikið og rannsaka árásina þrátt fyrir að kærandi hafi margsinnis óskað eftir því. Þá hafi kærandi mátt þola hótanir um nauðgun og ljósmynd af henni hafi verið dreift á klámvefsíðu. Kærandi greindi frá því að fyrir tilstilli vinnuveitanda hennar hafi hún verið flutt á sjúkrahús þar sem hún hafi verið greind með geðhvarfasýki (e. bipolar) og verið vistuð gegn vilja sínum í þrjár vikur og neydd til að taka lyf. Kærandi hafi farið fyrir geðheilbrigðisdómstól sem hafi úrskurðað kæranda í vil. Kærandi greindi frá því að glæpahópurinn Rapewaffen/Atomwaffen, sem alríkislögreglan FBI skilgreini sem hryðjuverkasamtök, hafi fundið staðsetningu hennar og sent henni líflátshótanir og hótanir um nauðgun, þar sem hún sé hvít kona sem eigi að fjölga mannkyninu. Þá hafi kærandi mátt þola líkamlegt ofbeldi fyrir tilstilli glæpahópsins Neo-Nazi sem sjái m.a. um dreifingu fíkniefna. Kærandi hafi tilkynnt ofbeldið til lögreglu í Ástralíu án árangurs. Kærandi hafi síðar komist að því að Neo-Nazi glæpahópurinn hafi tengsl við Atomwaffen/Rapewaffen internet samfélagið sem hafi áreitt og hótað kæranda. Kærandi viti til þess að einstaklingar hafi látið lífið fyrir tilstilli glæpahópsins og hún hafi unnið með Internet Crime Complaint Center (IC3) á vegum FBI, til að uppljóstra um glæpi gengisins. FBI hafi loks tekið ásökunum kæranda alvarlega og gefið út viðvörun 12. september 2023. Kærandi og aðili sem hafi aðstoðað kæranda við að uppljóstra um starfsemi glæpahópanna séu í hættu og kærandi hafi fengið upplýsingar um að ástralskur meðlimur glæpahóps hafi upplýsingar um heimilisfang kæranda. Sá aðili hafi hótað að nauðga kæranda og verða henni og kettinum hennar að bana. Lögreglan í Queensland hafi neitað að taka skýrslu af kæranda vegna þessara hótanna. Þá hafi kærandi óskað eftir flutningi hjá fyrirtækinu sem leigði henni íbúð í Ástralíu en þeir hafi tilkynnt hana til heilbrigðisyfirvalda og neitað henni um flutning. Kærandi hafi samþykkt að fara í geðheilbrigðismat til að koma í veg fyrir að hún yrði sótt og vistuð á geðheilbrigðisstofnun. Kærandi hafi hins vegar pakkað niður eigum sínum og bókað næsta flug til Íslands. Kærandi telji að verði henni gert að snúa aftur til Ástralíu sé líf hennar í hættu. Kærandi óttist að meðlimir glæpahópa láti verða af hótunum sínum eða að hún verði lokuð inni á geðheilbrigðisstofnun gegn vilja sínum. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi jafnframt frá því að hún væri ofsótt af lögreglunni og að lögreglan í Queensland væri kvenhatari og gæti ekki veitt kæranda vernd. Þá viðgangist hatur, fordómar gagnvart konum, kynþáttum og LGBTQ+ einstaklingum í Ástralíu.

Kærandi hefur lagt fram gögn sem hún telur renna stoðum undir frásögn hennar um að hún sé í hættu. Kærandi hefur m.a. lagt fram blaðagreinar um tilvist glæpahópa á internetinu, tilkynningu frá alríkislögreglunni FBI um starfsemi hópa á internetinu sem kúgi ólögráða börn til að skaða sig og framleiði efni um kynferðislega misnotkun á börnum, tölvupósta frá einstaklingum sem telji kæranda vera í hættu, hljóðupptökur og ljósmyndir af einstaklingum sem kærandi kveður vera á höttunum eftir sér.

Það er mat kærunefndar að frásögn kæranda hafi verið óskýr á köflum og skort á samræmi, einkum hvað varðar tengsl hennar við tilvitnaða glæpahópa á internetinu. Þá var frásögnin á köflum fjarstæðukennd einkum hvað varðar meint eftirlit með kæranda og vilja þessara aðila til þess að beita hana ofbeldi og ástæður þar að baki. Að mati kærunefndar er þó ekki ástæða til að draga í efa meginatriði frásagnar hennar og að kærandi kunni að hafi mátt þola hótanir og ofbeldi fyrir tilstilli glæpahópa á internetinu. Kærandi hefur ekki leitt líkum að því að hún hafi sætt eða eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu stjórnvalda í Ástralíu eða aðilum þeim tengdum eða að henni sé ómögulegt að leita aðstoðar yfirvalda vegna þeirra glæpahópa við yfirvöld.

Í þeim gögnum sem kærunefnd hefur skoðað, m.a. í skýrslu frá bandaríska utanríkisráðuneytinu um stöðu mannréttinda frá árinu 2023, kemur fram að lögregluyfirvöld í Ástralíu séu virk og geti veiti þegnum sínum vernd gegn áreiti og ofbeldi. Skýrslur og önnur gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér um aðstæður í Ástralíu bera m.a. með sér að stjórnvöld hafi getu til að bregðast við glæpum og ofbeldi í landinu. Þá sé til staðar skilvirkt kerfi til að koma í veg fyrir spillingu stjórnvalda og þegnar landsins geti leitað til lögregluyfirvalda eða umboðsmanns hvers ríkis fyrir sig, m.a. ef þeir telja að lögregla hafi brotið á réttindum þeirra eða ekki sinnt starfi sínu. Í Ástralíu er sérstök stofnun, eSafety Commissioner, sem hefur það hlutverk að koma í veg fyrir og takast á við skaða af völdum alvarlegrar misnotkunar á internetinu. Í starfi þeirra felist m.a. að rannsaka neteinelti gegn börnum, netmisnotkun fullorðinna og misnotkun á deilingu mynda og ólöglegu efni. Þá benda heimildir til þess að áströlsk yfirvöld hafi rannsakað og sakfellt einstaklinga sem hafi gerst sekir um misnotkun og áreiti á internetinu. Þrátt fyrir að gögn um aðstæður í Ástralíu bendi til þess að alþjóðlegir glæpahópar á internetinu séu vandamál þar í landi, sem og víða annars staðar í heiminum, er það mat kærunefndar að áströlsk yfirvöld geti almennt verndað grundvallarmannréttindi ríkisborgara sinna. Er það því mat kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á að stjórnvöld í Ástralíu geti ekki eða vilji ekki veita henni vernd, m.a. með því að ákæra eða refsa fyrir þær athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Kærandi hefur því raunhæfa möguleika á því að leita sér ásjár stjórnvalda þar í landi, ef hún telur sig þurfa á aðstoð þeirra að halda.

Kærandi hefur jafnframt borið fyrir sig að hún sé í hættu í heimaríki vegna kyns, kynhneigðar, stjórnmálaskoðana og aktívisma. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hún væri kynsegin og eikynhneigð. Kærandi hafi aðallega verið í sambandi með karlmönnum en hafi verið í sambandi með trans konu árið 2019. Ástarsambönd hennar hafi verið opinber en hún hafi verið í hættu þegar hún hafi verið í sambandi með transkonu í gegnum internetið. Öfgahægrisinnaðir einstaklingar hafi beitt þær ofbeldi á netinu og hótað að verða transkonunni að bana. Þá greindi kærandi frá því að hún hafi verið opinber með kynhneigð sína á samfélagsmiðlum og stjórnvöld í Ástralíu séu meðvituð um að kærandi sé LGBTQ+ einstaklingur. Heimildir benda til þess að fordómar gagnvart LGBTQ+ einstaklingum viðgangist í heimaríki kæranda. Á undanförnum árum hafi stjórnvöld þó stigið skref í átt að framförum á sviði LGBTQ+ réttinda, m.a. með lagasetningu. Mismunun á grundvelli kynhneigðar og kynvitundar sé bönnuð með lögum og lögin veiti vernd gegn mismunun á grundvelli kynhneigðar, kynferðisvitundar eða tjáningar og kyneinkenna. Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 bárust ekki fregnir um að yfirvöld hafi beitt ofbeldi, eða leyft því að viðgangast, gagnvart LGBTQ+ einstaklingum. Réttur til friðsælla mótmæla er ekki lögfestur í alríkislögum í Ástralíu en heimildir benda til þess að stjórnvöld hafi almennt virt þann rétt. Nýleg lagasetning í Ástralíu um hertar refsingar gegn mótmælendum sem trufli umferð eða hefti aðgengi á vegum hefur þó valdið mannréttindahópum áhyggjum. Frásögn kæranda og gögn málsins benda ekki til þess að henni hafi verið meinað að tjá sig eða taka þátt í friðsælum mótmælum. Við meðferð málsins greindi kærandi frá því að hún hafi verið vistuð á geðheilbrigðisstofnun gegn vilja sínum og hún óttist að hún muni vera send aftur þangað snúi hún aftur til Ástralíu. Lög í Ástralíu heimila slíka nauðungarvistun að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Frásögn kæranda og heimildir benda til þess að unnt sé að fá slíka vistun endurskoðaða fyrir rétti. Þá sé unnt að fá gjaldfrjálsa lögfræðiaðstoð og ráðgjöf í tengslum við slíka meðferð. Með vísan til framangreinds er það mat kærunefndar að kæranda standi til boða raunhæf úrræði til að leita réttar síns telji hún brotið á þeim.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að hún hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna.

Er því ljóst að kærandi uppfyllir ekki skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi.

Ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ber að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram þegar metið er hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

Kærandi hefur vísað til þess að hún sé í hættu í heimaríki vegna vegna kynhneigðar og stjórnmálaskoðana. Kærandi hafi sætt ofsóknum og áreiti af hendi stjórnvalda, lögreglu og annarra aðila í Ástralíu, m.a. í gegnum internetið. Þá geti lögreglan í Ástralíu ekki veitt kæranda vernd þar sem lögreglan sé á meðal þeirra sem hafi beitt kæranda ofsóknum. Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér benda til þess að lögregluyfirvöld séu að öllu jöfnu öflug og fagleg í landinu. Að virtum framburði kæranda, gögnum málsins og landaupplýsingum um Ástralíu er það mat kærunefndar að á engu svæði í Ástralíu séu aðstæður slíkar að almennir borgarar, þ. á m. kærandi, eigi á hættu að sæta dauðarefsingum, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka.

Í ljósi þess sem að framan er rakið og þeirra gagna sem liggja fyrir um heimaríki kæranda telur kærunefnd að aðstæður kæranda þar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna. Telur kærunefnd því ljóst að kærandi uppfylli heldur ekki skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi. 

Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að kærandi uppfylli ekki skilyrði 1. eða 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Kærandi hefur greint frá því að hún muni vera í hættu í heimaríki vegna glæpahópa á internetinu og að yfirvöld geti ekki veitt henni fullnægjandi vernd. Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til alvarlegra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti ekki þegnum sínum vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í athugasemdum kemur jafnframt fram að erfiðar almennar aðstæður geti tekið til óvenjulegra aðstæðna á borð við náttúruhamfarir eða langvarandi stríðsástand í heimaríki. Með vísan til framangreindrar umfjöllunar um aðstæður í Ástralíu telur kærunefnd að almennar aðstæður kæranda séu ekki slíkar að grundvöllur sé til veitingar dvalarleyfis á grundvelli erfiðra almennra aðstæðna.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni eða óbærilegum þjáningum. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Kærandi hefur greint frá því að hún sé við góða líkamlega og andlega heilsu og taki ekki lyf að staðaldri. Líkt og fram hefur komið er öllum ríkisborgurum Ástralíu tryggður aðgangur að heilbrigðiskerfinu í landinu, þ. á m. geðheilbrigðisþjónustu. Opinber heilbrigðisþjónusta í Ástralíu er að mestu leyti gjaldfrjáls eða krefst lágs kostnaðar. Þá er sjúkratryggingakerfi í landinu sem veitir aðgang að heilbrigðisþjónustu. Í framangreindum athugasemdum með frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur sé hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni.

Þá er í athugasemdum með frumvarpi til laga um útlendinga og í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við endurkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Kærandi hefur greint frá því að hún sé heilsuhraust en hún hafi mátt þola ofbeldi, þ. á m. kynferðislegt. Kærandi hafi engin fjölskyldutengsl í heimaríki, móðir hennar sé látin og hún sé ekki í sambandi við eldri bróður sinn og fjölskyldu hans í heimaríki. Þá hefur kærandi greint frá því að hún sé háskólamenntuð og hafi starfað á nokkrum stöðum, m.a. í Ástralíu, Kanada og Bandaríkjunum sem atferlisfræðingur.  Eins og komið hefur fram kunna LGBTQ+ einstaklingar að sæta einhverri mismunun og áreiti í Ástralíu en aðstæður þeirra eru ekki slíkar að kærandi muni ekki getað fengið atvinnu eða húsnæði eða kynhneigð hennar valdi því að félagsleg staða hennar verði erfið af þeim sökum. Verður byggt á því að kærandi geti framfleytt sér í heimaríki. Auk þess hefur kærandi aðgang að félagslegu kerfi þar í landi þurfi hún á því að halda. Kærandi hefur m.a. greint frá því að hún hafi þegið greiðslur frá sjúkratryggingum vegna andlegra áfalla í starfi. Kærunefnd telur því að félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis séu ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar upplýsingar um heimaríki kæranda og gögn málsins eru virt í heild er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að hún teljist hafa ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Því er fallist á það með Útlendingastofnun að aðstæður kæranda í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd 22. október 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda telur kærunefnd að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til ekki eiga við í máli kæranda. Kærunefnd telur því að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

Brottvísun og endurkomubann

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans. 

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt gögnum málsins sótti kærandi um alþjóðlega vernd hér á landi 22. október 2023. Eins og að framan greinir hefur umsókn hennar um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur hún því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa henni úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að með vísan til 2. mgr. 35. laga um útlendinga frestaði kæra til kærunefndar útlendingamála ekki réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa henni frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst ekki eiga fjölskyldu né stuðningsnet innan Schengen-svæðisins. Kærandi gerði athugasemd við að einn aðili hjá Útlendingastofnun færi með mál hennar, með vísan til alvarleika málsins og þeirra glæpa sem hafi átt sér stað. Þá kvað kærandi endursendingu og brottvísun vera ósanngjarna ráðstöfun gagnvart henni með vísan til þess að hennar bíði nauðgun og dauði í heimaríki.

Af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki og með vísan til framangreindrar niðurstöðu kærunefndar um aðstæður í heimaríki kæranda verður ekki séð að brottvísun hennar og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hennar eða nánustu aðstandenda hennar, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.

Í ákvörðunarorðum í ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað og henni ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að umsókn kæranda væri metin bersýnilega tilhæfulaus, sbr. b-lið 1. mgr. 29. gr. og b-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Með vísan til þess og að málsatvik bendi ekki til þess að til staðar séu ástæður sem réttlæti að umsækjanda verði veittur frestur til sjálfviljugrar heimferðar, var það mat Útlendingastofnunar að henni verði ekki veittur slíkur frestur. Lögreglu sé því heimilt að færa umsækjanda úr landi, sbr. 5. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.

Kærunefnd fellst á með Útlendingastofnun að umsókn kæranda hafi verið bersýnlega tilhæfulaus, sbr. b-lið 1. mgr. 29. gr. laga um útlendinga, með vísan til gagna málsins, frásagnar kæranda, trúverðugleikamats og þess að heimaríki kæranda er á lista Útlendingastofnunar yfir örugg ríki. Á þeim grundvelli hafi jafnframt verið heimilt að leggja niður frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. b-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.

Samantekt

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

f.h. kærunefndar útlendingamála

 

Þorsteinn Gunnarsson, formaður