Nr. 148/2024 Úrskurður

Hinn 9. febrúar 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 148/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23060132

 

Kæra […] og barns hennar á ákvörðunum Útlendingastofnunar

 

I.       Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. júní 2023 kærði […], fd. […], ríkisborgari Venesúela (hér eftir nefnd kærandi), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 31. maí 2023 um að synja kæranda og barni, […], fd. […], um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru fer því fram sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða sbr. 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Auk þess gerir kærandi kröfu um að málum hennar og barns hennar verði vísað aftur til Útlendingastofnunar til nýrrar meðferðar þar sem ákvörðun stofnunarinnar byggir ekki á fullnægjandi upplýsingum, m.a. þar sem Útlendingastofnun hafi ekki tekið viðtal við barn kæranda.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II.      Málsmeðferð

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 21. október 2022 fyrir sig og barn sitt. Kærandi kom í viðtal hjá Útlendingastofnun 1. desember 2022 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Að mati Útlendingastofnunar var ekki talin ástæða til að taka sjálfstætt viðtal við barn kæranda þar sem það væri ungt að árum og framburður kæranda um málsástæður barnsins fullnægjandi. Með ákvörðunum, dags. 31. maí 2023, synjaði Útlendingastofnun kæranda og barni hennar um alþjóðlega vernd ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kæranda og barni hennar var jafnframt brottvísað frá landinu og henni ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Voru ofangreindar ákvarðanir kærðar til kærunefndar útlendingamála 14. júní 2023. Kærunefnd barst greinargerð kæranda ásamt fylgigögnum 28. júní 2023. Kærunefnd barst viðbótargreinargerð kæranda 23. nóvember 2023.

III.    Málsástæður og rök kæranda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð nánar.

IV.    Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með hagsmuni þess að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og tekið tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska.

Í 1. mgr. 12. gr. laga um útlendinga segir að áður en ákvörðun sé tekin í máli útlendings skuli hann eiga þess kost að tjá sig um efni máls skriflega eða munnlega enda komi ekki fram í gögnum málsins afstaða hans og rök fyrir henni eða slíkt sé augljóslega óþarft að mati viðkomandi stjórnvalds. Í 2. mgr. 12. gr. segir að í máli vegna umsóknar um alþjóðlega vernd eða máli þar sem ákvæði 42. gr. eiga við, svo og í máli er varðar frávísun eða brottvísun, skuli stjórnvald eftir fremsta megni sjá um að útlendingurinn eigi kost á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri á tungumáli sem ætla má með sanngirni að hann geti skilið og tjáð sig á. Í athugasemdum í greinargerð þeirri sem fylgdi frumvarpi til laga um útlendinga segir m.a. um 12. gr. að þegar útlendingur beinir til stjórnvalda umsókn samkvæmt lögunum ætti afstaða hans að hafa komið fram á fullnægjandi hátt og því þyrfti venjulega ekki að veita honum frekara færi á að tjá sig um málið. Þá segir að stjórnvaldi beri að sjá til þess að útlendingurinn hafi hæfilegan tíma til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.

Í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga segir að í málum skv. 1. mgr. skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra upplýsinga. Í athugasemdum í greinargerð þeirri sem fylgdi frumvarpi til laga um útlendinga segir um 2. mgr. 23. gr. að þar sé lögð sérstök rannsóknarskylda á Útlendingastofnun þar sem tekið sé fram að hún skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra gagna við meðferð máls. Þessi skylda komi einnig fram í 10. gr. stjórnsýslulaga.

Í 4. málsl. 1. mgr. 24. gr. laga um útlendinga segir að skjalfesta, rannsaka og ákvarða skuli um allar umsóknir um alþjóðlega vernd sem koma frá meðlimum fjölskyldu sem sækir um alþjóðlega vernd, ekki aðeins fullorðnum einstaklingum.

Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að hagsmunir barns skulu hafðir að leiðarljósi og skuli ávallt framkvæma sérstakt hagsmunamat. Barni sem myndað getur eigin skoðanir skuli tryggður réttur til að tjá sig í máli sem það varðar og tekið skuli tillit til skoðana þess í samræmi við aldur og þroska, sbr. 2. mgr. 10. gr. laganna. Við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni. Varði mál fylgdarlaust barn eða annan einstakling í sérstaklega viðkvæmri stöðu skuli reynt að tryggja að starfsmaður með viðeigandi sérþekkingu og reynslu vinni að málinu.

Þrátt fyrir að þær aðstæður geti verið uppi í málum vegna alþjóðlegrar verndar að rétt sé að sleppa viðtali við börn þá verður ákvörðun um slíkt ávallt að taka mið af því sem fram kemur í lögum um útlendinga og einstaklingsbundnum aðstæðum barnsins. Þannig er með vísan til 3. mgr. 25. gr. laganna gert ráð fyrir rétti barns til að tjá sig og að tekið skuli tillit til skoðana þess í samræmi við aldur og þroska. Eftir því sem börn eru eldri og þroskaðri þeim mun mikilvægara verður að viðtal fari fram þrátt fyrir að barnið hafi ekki reynslu af dvöl í þeim ríkjum sem vísa á barninu til enda er skýrt tekið fram í ákvæðinu að taka skuli tillit til skoðana þess í samræmi við aldur og þroska. Tilgangur viðtals við barn er því ekki einvörðungu í rannsóknarskyni heldur einnig mikilvægur þáttur í því að gefa barni, sem hefur til þess aldur og þroska, tækifæri til að koma að sínum eigin sjónarmiðum og málsástæðum, sbr. einnig 4. málsl. 1. mgr. 24. gr. laganna, sem kunna að vera ólíkar ástæðum foreldris eða forsjármanna.

Í þessu máli liggur fyrir að ekki var tekið viðtal við barn kæranda sem fætt er árið 2010 og samkvæmt upplýsingum í viðtali við kæranda var hún ekki mótfallin því að tekið yrði viðtal við barnið. Í viðtali við kæranda kom fram að hótanir sem henni hafi borist frá glæpahóp hafi beinst að barni kæranda. Þá greindi kærandi frá að einstaklingar hafi komið í skóla barns hennar og leitað af barninu. Kærandi hafi í framhaldinu sótt barnið í skólann. Hún hafi tekið leigubíl með barnið frá skólanum og keyrt um þar sem hún hafi svipast um hvort einhver hafi verið að fylgjast með þeim. Kærandi og barn hennar hafi endað með að fara í verslunarmiðstöð þar sem faðir kæranda hafi sótt þær. Með vísan til aldurs barnsins, aðstæðna í máli þessu og ákvæða 3. mgr. 25. gr. og 4. málsl. 1. mgr. 24. gr. laga um útlendinga var fullt tilefni til þess að taka viðtal við barn kæranda hjá Útlendingastofnun. Ekki er unnt að bæta úr þessum annmarka fyrir kærunefnd og verður máli kæranda og barns hennar því vísað aftur til meðferðar hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að fella beri hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kæranda og barns hans um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er að mati kærunefndar ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður þeirra.

 

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kæranda og barns hennar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda og barn hennar til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration in the cases of the appellant and her child are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

 

Þorsteinn Gunnarsson

 

Sindri M. Stephensen                                                Valgerður María Sigurðardóttir