Úrskurður nr. 241/2024

Hinn 14. mars 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 241/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU23050032 og KNU23050031

Kæra […]

og barna þeirra

á ákvörðunum

Útlendingastofnunar

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 4. maí 2023 kærðu […], fd. […], ríkisborgari Jórdaníu (hér eftir K), […], fd. […], ríkisborgari Jórdaníu (hér eftir M) og […], fd. […], ríkisborgari Jórdaníu (hér eftir A) ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 21 apríl 2023, um að synja kærendum og börnum M og K […], fd. […], ríkisborgari Jórdaníu (hér eftir B), […], fd. […], ríkisborgari Jórdanía (hér eftir C), […], fd. […], ríkisborgari Jórdaníu (hér eftir D), […], fd. [...], ríkisborgari Jórdaníu (hér eftir E), um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærendur krefjast þess aðallega að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og að þeim og B, C, D og E verði veitt staða flóttamanna með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til vara er þess krafist að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og að kærendum og B, C, D og E verði veitt viðbótarvernd með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Til þrautavara er þess krafist að ákvarðanir Útlendingastofnunar verði felldar úr gildi og að kærendum og B, C, D og E verði veitt dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreindar ákvarðanir eru kærðar á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærendur sóttu um alþjóðlega vernd hér á landi 30. desember 2022 fyrir sig og börn K og M. Kærendur K og M komu í viðtal hjá Útlendingastofnun 24. janúar 2023 ásamt þáverandi löglærðum talmanni sínum. Kærandi A og börnin B, C, D og E komu í viðtal hjá Útlendingastofnun 6. febrúar 2023 ásamt þáverandi löglærðum talsmanni sínum. Með ákvörðunum, dags. 21. apríl 2023, synjaði Útlendingastofnun kærendum og börnunum B, C, D og E um alþjóðlega vernd ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kærendum og börnunum B, C, D og E var jafnframt brottvísað frá landinu og kærendum M og K ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Voru þær ákvarðanir kærðar til kærunefndar útlendingamála 4. maí 2023. Kærunefnd barst greinargerð kærenda og viðbótargögn 4. maí 2023. Viðbótargreinargerð og gögn bárust kærunefnd 17. maí og 15. júní 2023. Með tölvubréfum, dags. 14. og 23. febrúar 2024, óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum frá kærendum. Með tölvubréfum , dags. 19. og 28. febrúar og 6. mars 2024, bárust kærunefnd frekari upplýsingar frá kærendum. Við rekstur málsins hjá kærunefnd varð kærandi A 18 ára og því fullorðin. Við mat á réttindum hennar og stöðu verður engu að síður litið til ungs aldurs hennar.

III. Ákvarðanir Útlendingastofnunar

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að kærendur K og M byggi umsóknir sínar um alþjóðlega vernd á því að þau séu í hættu í heimaríki vegna trúskipta M og að hann tilheyri af þeim sökum minnihlutahópi í heimaríki sínu.

Niðurstaða Útlendingastofnunar var sú að kærendur K og M væru ekki flóttamenn og að þeim skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kærendum K og M var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í máli kæranda A og barnanna B, C, D og E kemur fram að þau hafi mætt til viðtals 6. febrúar 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í máli kæranda A og barnanna B, C, D og E kom fram að umsóknir þeirra væru einnig grundvallaðar á framburði foreldra þeirra og þeim hefði verið synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðunum foreldra hefði jafnframt verið tekin afstaða til aðstæðna kæranda A og barnanna B, C, D og E og hvernig þær aðstæður horfi við einstökum þáttum ákvörðunarinnar. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar með vísan til niðurstöðu í máli foreldra þeirra, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, laga um útlendinga og barnaverndarlaga, að kæranda A og börnunum B, C, D og E væri ekki stefnt í hættu með því að fylgja foreldrum sínum til heimaríkis.

Kærendum M og K var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu M og K landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Kæranda A og börnunum B, C, D og E var brottvísað frá landinu.

Útlendingastofnun tilkynnti kærendum jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvarðana í málum þeirra og barnanna B, C, D og E, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV. Málsástæður og rök kærenda

Í greinargerð til kærunefndar greindu kærendur frá því að vera jórdanskir ríkisborgarar. M hafi alist upp í samfélagi með ströngum reglum og litlu umburðarlyndi. M hafi stöðugt efast um trú sína, lífstíl og samfélag þar til hann hafi flutt til Kanada. Þar hafi M orðið fyrir áhrifum hugsana, trúfrelsis og mannréttinda. Hann hafi ákveðið að skipta um trú í Kanada og hafi orðið hluti af trúarhópi sjía múslima. M hafi snúið til baka til Jórdaníu árið 2010 og kynnti fjölskyldu sína fyrir nýrri trú sinni árið 2013, eftir að K hafði tekið eftir að hann hafi breytt trúariðkun sinni. Í kjölfarið hafi öll fjölskyldan skipt um trú og gerst sjía múslimar. Árið 2017 hafi aðrir einstaklingar farið að taka eftir því að M hafi hætt að biðja með öðrum múslimum og að hann væri ekki súnní múslimi. Fjölskylda K hafi hvatt hana til að skilja við M en hún hafi kosið að gera það ekki. Þá hafi fjölskylda K afneitað henni úr ættbálki sínum. Allt samfélagið og ættbálkar þeirra hafi afneitað fjölskyldunni, rusli hafi verið hent í þau og þau hafi ekki getað farið út úr húsi.

Kærendur greina frá því að súnní múslimar séu í meirihluta í Jórdaníu. Þeir hafi strangar og flóknar reglur sem geri þeim ókleift að samþykkja sjía múslima eða aðra einstaklinga sem skipti um trú. Jórdönsk yfirvöld hafi gerst aðilar að fjölda mannréttindasáttmála, en engu að síður sé það alkunna að það sé stríð milli súnní og sjía múslima sem fjalli ekki einungis um trúarbrögð heldur yfirráð í fjölda ríkja líkt og sjá megi af átökum á milli Íran, Sádi-Arabíu, Jemen, Írak og Jórdaníu. Kærendur hafi einnig verið ofsótt af samfélaginu. M sé í hættu á að vera fangelsaður vegna trúarskoðana sinna ef jórdönsk yfirvöld fái vitneskju um að hann sé sjía múslimi. Þá myndu hvorki yfirvöld í Jórdaníu né fjölskylda M aðhafast neitt ef hann yrði drepinn.

Kærendur vísa til stjórnarskrár Jórdaníu um að íslam sé þjóðartrú í heimaríki þeirra. Stjórnarskráin verndi einnig iðkun annarra trúarbragða og lagt sé bann við því að mismuna einstaklingum á grundvelli þeirrar trúar sem þeir iðka. Hvorki í stjórnarskrá né öðrum lögum sé að finna heimild til trúskipta eða refsing lögð við því að skipta um trú. Samkvæmt stjórnarskrá falli einkaréttarleg málefni múslima undir lögsögu Sharía dómstóla. Kærendur vísa til fjölda greina og frétta um meðferð á sjía múslinum sem ekki sé í samræmi við lög og reglur í Jórdaníu. Ef lagt yrði til grundvallar að trúfrelsi ríki í Jórdaníu þýði það ekki að kærendur fái vernd fyrir samfélaginu eða að stjórnvöld veiti þeim sérstaka öryggisvernd.

Kærendur vísa til ákvarðana Útlendingastofnunar um að þau hafi ekki lagt fram gögn sem styðji frásögn þeirra að þeim stafi hætta af leyniþjónustu og lögreglu í Jórdaníu. Í ákvörðunum kærenda hafi verið byggt á almennum landaskýrslum og niðurstaðan hafi verið að þau séu ekki í hættu. Kærendur hafi nú nálgast gögn frá heimaríki sínu m.a. kvaðningu frá jórdönsku lögreglunni og dómstól sem gefin hafi verið út eftir að þau hafi yfirgefið heimaríki sitt. Þar komi fram að M sé ákærður fyrir að hvetja til trúardeilna í samfélaginu. Því bíði hans ofsóknir og dauði í heimaríki ef hann og fjölskylda hans snúi til baka þangað. Kærendur greina fá því að yfirvöld í Jórdaníu hafi gott orðspor hvað varðar öryggi og mannréttindi í alþjóðlegum fjölmiðlum en raunveruleikinn sé annar. Glæpir hafi aukist, sérstaklega hatur og glæpir vegna trúarbragða, og stjórnvöld sitji hjá og leyfi ættbálkum að útkljá deilurnar.

Kærendur benda á að það hafi verið vísað til framburðar M og K í ákvörðunum Útlendingastofnunar um að A og börnin B, C, D og E hafi ekki getað mætt í skóla vegna eineltis og mismununar af hendi kennara þeirra. K og M benda á að það sé skólaskylda í Jórdaníu og að yfirvöld sæki til saka foreldra sem ekki sendi börn sín í skóla. Kærandi A og börnin B, C, D og E hafi ekki mætt í skóla í Jórdaníu en yfirvöld hafi ekki yfirheyrt K og M vegna þess. K og M telji það skýr merki um að fjölskyldan sé ekki velkomin í Jórdaníu vegna trúarskoðana sinna.

Kærendur gera athugasemdir við niðurstöðu Útlendingastofnunar um aðgengi þeirra að leiguhúsnæði og þjónustu í verslunum. Fjölskyldan hafi verið rekin úr þremur leiguíbúðum og þau hafi ekki getað fundið húsnæði vegna trúarskoðana sinna.

Þá gera kærendur athugasemdir við þá niðurstöðu Útlendingastofnunar að þau hafi ekki sýnt fram á með fullnægjandi hætti að þau hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríki sínu í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 4. mgr. 38. gr. laganna vegna trúarbragða. Kærendur leggi áherslu á að samkvæmt flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna þurfi ótti við ofsóknir að byggja á einni af þeim ástæðum sem þar séu upptaldar, kynþætti, trú, þjóðerni, aðild að tilteknum þjóðfélagshóp eða stjórnmálaskoðunum. Þá þurfi að vera tengsl á milli ótta við ofsóknir og framangreindra ástæðna. Ofsóknir vegna trúarskoðana geti verið margskonar, fólk geti iðkað trú sína á fjölbreyttan hátt og trúin geti birst á ýmsan hátt.

Kærendur vísa til gagna málsins, frétta og skýrslna um trúarlegar ofsóknir í Jórdaníu. Kærendur séu álitin óvinir jórdanskra yfirvalda og þjóðfélagsins. Kærendum hafi verið mismunað, þau niðurlægð og þau óttist ofsóknir og að vera líflátin snúi þau aftur til heimaríkis. Kærendur geti ekki átt gott líf í Jórdaníu, einkum kærandi A og börnin B, C, D og E sem hafi sætt mismunun þjóðfélagsins. Þeim yrði útskúfað úr samfélaginu og í menntakerfinu. Þá yrði erfitt fyrir þau að finna atvinnu og íbúðarhúsnæði. Þá munu kærandi A og börnin B, C, D og E eiga erfitt með að finna sér maka þar sem enginn muni vilja giftast þeim eða eiga í samskiptum við einstaklinga sem hafi verið útskúfaðir af fjölskyldu sinni og samfélaginu í heild.

Kærendur telji að með endursendingu fjölskyldunnar til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 42. gr. laga um útlendinga. Þá telji þau að með endursendingu þeirra til heimaríkis yrði brotið gegn grunnreglum alþjóðalaga.

V. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Auðkenni

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærendur framvísað jórdönskum vegabréfum fyrir sig og börnin B, C, D og E. C lagði einnig fram kanadískt vegabréf. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærendur og börnin B, C, D og E hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti.

Fyrir kærunefnd lögðu kærendur fram skráningarskjal frá Palestínuflóttamannaaðstoð Sameinuðu þjóðanna (UNRWA). Kærendur greindu frá því að þau hafi fengið skjalið þar sem þau séu af palestínskum uppruna. Leggur kærunefnd því til grundvallar að kærendur og börnin B, C, D og E séu jórdanskir ríkisborgarar af palestínskum uppruna.

Réttarstaða barnanna B, C, D og E

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með hagsmuni þess að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og tekið tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni.

Sérstaklega er fjallað um mat stjórnvalda á umsóknum barna um alþjóðlega vernd í 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þar segir að við mat á því hvort barn teljist flóttamaður samkvæmt lögunum skuli það sem barninu sé fyrir bestu haft að leiðarljósi. Við mat á því hvað barni sé fyrir bestu skuli stjórnvöld líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis þess, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skuli tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Við ákvörðun í máli er varðar hagsmuni barns skuli stjórnvöld taka skriflega afstöðu til þessara atriða.

Almennt er viðurkennt að eðlilegur þroski barns sé best tryggður með því að vernda fjölskylduna. Sé ólögráða barn í fylgd annars eða beggja foreldra sinna eða annars úr fjölskyldunni sem hefur það á framfæri sínu og sá fer fram á réttarstöðu flóttamanns, ber að fara með málin í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Ljóst er að börn þau sem hér um ræðir eru í fylgd með foreldrum sínum og haldast úrskurðir fjölskyldunnar því í hendur.

Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Jórdaníu m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2021 Report on International Religious Freedom: Jordan (U.S. Department of State, 2. júní 2022);
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Jordan (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2022 Report on International Religious Freedom: Jordan (U.S. Department of State, 15. maí 2023);A systematic review on the healthcare system in Jordan; Strengths, weaknesses, and opportunities for improvement (World Journal of Advanced Research and Reviews, 28. júní 2023);
• Amnesty International Report 2022/23 – Jordan (Amnesty International, 28. mars 2023);
• Anti- Shi´ism without the Shi´a: Salifi Sectarianism in Jordan (Jonas Wagemakers, Maydan an online publication of the AbuSulayman Center for Islamic Studies at George Mason University, 17. október 2016);
• Arab Charter on Human Rights (League of Arab States, UN Digital Library. Sótt 19. febrúar 2024);
• Arabic press review: Jordan thwarted Islamis State ´terrorist plot´ (Middle East Eye, 7. júní 2023. Sótt 19. febrúar 2024);
• Comprehensive National plan for Human rights, for the years 2016-2025 (Ministry of Interior, síðast sótt 19. febrúar 2024).
• Freedom in the world 2023 – Jordan (Freedom House, 2023);
• Hver er munurinn á súnnítum og sjíta-múslimum? (Haraldur Ólafsson mannfræðingur, Vísindavefurinn, 7. nóvember 2002. Sótt 19. febrúar 2024);
• Jordan County Commercial Guide – Healthcare (U.S. International Trade Administration, 14. desember 2022. Sótt 19. febrúar 2024);
• Jordan Country Report 2022, (BTI transformation index. Sótt 19. febrúar 2024);
• Jordan´s Encounter with Shiism (Hudson Institute, 17. ágúst 2010);
• Jordan opens its doors to world´s Shia Muslims to visit holy shrines (Shia Waves, 26. September 2022);
• Jordan: Parliament Passes Human Rights Reforms (Human Rights Watch, 4. október 2017);
• Making sense of sectarianism without sects: Quietist Salafi anti-Shia discourse in Jordan (Joas Wagemakers, Mediterranan Politics, 10. mars 2020);
• Pakistan: Differences between Shia and Sunni Muslims; procedure to convert to Shi´ism; the situation and treatment of Shia Muslims by society and authorities, particularly in major cities (Lahore, Islamabad, Karachi, Huderabad); state response (2018-Nóvember 2020) (Immigration and Refugee Board of Canada, 4. desember 2020);
• Palestine and Jordan: Passports issued to stateless Palestinians by the government of Jordan, including procedures, entitlements, differences between Jordanian passports issued to Jordanian nationals and those issued to stateless Palestinians; passports issued to Palestinians by the Palestinian Authority, including requirements and procedures, and entitlements (Flóttamannaráð Kanda, 29. október 2015);
• Report on Citizenship Law: Jordan (European University Institute, febrúar 2022);
• Shia Muslims in the Mideast (Council on Foreign Relations, 16. júní 2006);
• Social security benefits in Jordan (International Labour Organisation. Sótt 19. febrúar 2024);
• The Amman Message (The official website of the Amman Message. Sótt 19. febrúar 2024);
• Summary record of the 2593rd meeting Held at the Palais Wilson, Geneva, on 23 and 24 November 2017, (CERD/C/SR.2592og CERD/C/SR.2593, 29. nóvember 2017);
• The Jordanian Regime Fights the War of Ideas (Hudson Institute, 23. maí 2007);
• Three Jordanian police killed in a raid on militant shooting suspects – police (Reuters, 19. desember 2022);
• World Report 2024 – Jordan (Human Rights Watch, 11. janúar 2024) og
• The World Factbook – Jordan (Central Intelligence Agency, 14. febrúar 2024).

Jórdanía er konungsríki með þingbundinni konungsstjórn með rúmlega 11 milljónir íbúa. Þá fer konungurinn, Abdullah II bin Hussein, með framkvæmdar- og löggjafarvald samkvæmt stjórnarskrá ríkisins. Þann 14. desember 1955 gerðist Jórdanía aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1975. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám allrar mismununar gegn konum árið 1992 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1991. Þá hefur Jórdanía verið aðili að arabíska mannréttindasáttmálanum síðan árið 2004 (e. the Arab Charter of Human Rights).

Samkvæmt mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 annast skrifstofa almannaöryggis (e. Public Security Directorate) almenna löggæslu í ríkinu. Þá deili skrifstofa almannaöryggis, leyniþjónustan (e. General Intelligence Directorate), öryggisstofnun ríkisins (e. Civil Defence Directorate), héraðslögreglan (e. The Gendarmerie) og herinn ábyrgð á innra öryggi ríkisins. Skrifstofa almannaöryggis, leyniþjónustan og héraðslögreglan heyri undir innanríkisráðuneytið en öryggisstofnun ríkisins undir konunginn. Samkvæmt innlendum og alþjóðlegum frjálsum félagasamtökum rannsaki stjórnvöld sjaldan ásakanir um misferli eða spillingu innan lögreglunnar og í þeim tilvikum sem slíkar ásakanir séu rannsakaðar sé sakfellt í fáum málum og lítið sem ekkert gagnsæi varðandi rannsókn og refsingar í slíkum málum. Refsileysi sé útbreitt vandamál í ríkinu en íbúar landsins geti sent inn kvartanir vegna misferlis lögreglu eða spillingar til skrifstofu sem heyri undir skrifstofu almannaöryggis og annist mannréttinda- og gagnsæismál (e. Human Rights and Transparency Office) eða til saksóknara. Þá sé hægt að tilkynna misferli af hálfu héraðslögreglu beint til skrifstofu mannréttinda og gagnsæis. Yfirmaður í leyniþjónustunni taki á móti kvörtunum gegn embættinu og beini þeim áfram til starfsfólks embættisins til rannsóknar. Íbúar landsins geti einnig sent inn kvartanir varðandi brot af hálfu starfsfólks skrifstofu almannaöryggis, héraðslögreglu og leyniþjónustunnar til mannréttindaráðs ríkisins (e. National Center for Human Rights), frjálsra mannréttindasamtaka og ríkissaksóknara. Sérstök deild innan skrifstofu almannaöryggis sjái um að rannsaka ásakanir um spillingu innan lögreglu. Stofnunin rétti yfir starfsfólki sínu fyrir eigin dómstólum, dómurum og saksóknurum. Stjórnvöld hafi ráðið ríkissaksóknara til starfa hjá þessum dómstólum til að bregðast við athugasemdum mannréttindasamtaka. Starfsfólki skrifstofu almannaöryggis beri skylda til að fara á árlegt námskeið varðandi mannréttindi og einnig sé lögboðið að nýir embættismenn undirgangist slíka þjálfun. Samkvæmt ákvæðum stjórnarskrár ríkisins skuli dómarar vera sjálfstæðir og skuli ekki lúta öðru valdi en lögunum í störfum sínum. Þá kemur einnig fram að dómstólar skuli vera aðgengilegir öllum, óháð ríkisfangi eða uppruna, auk þess sem ýmis mannréttindi séu tryggð í stjórnarskrá.

Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi fyrir árið 2022 er íslam þjóðartrú í Jórdaníu. Rúmlega 97% almennings séu múslimar og nánast allir þeirra séu súnní múslimar. Stjórnarskráin tryggi einnig rétt til að iðka öll trúarbrögð svo framarlega sem þau séu í samræmi við allsherjarreglu og almennt siðgæði. Samkvæmt 6. gr. stjórnarskrár Jórdaníu sé lagt bann við mismunum á réttindum og skyldum einstaklinga á grundvelli þeirrar trúar sem þeir iðka. Um 2% þjóðarinnar séu kristnir en aðrir trúarminnihlutar, s.s. Búddistar, Baháíar, Hindúar og Drúsar séu einnig í Jórdaníu en telji minna en 1% þjóðarinnar. Ríkisstjórn Jórdaníu hafi neitað einhverjum trúarsamtökum m.a. Baháíum og Vottum Jehóva um formlega staðfestingu. Fulltrúar trúarminnihluta, m.a. kristinna og Drúsa, sitji á þingi og starfi sem ráðherrar. Stjórnarskráin fjallar ekki um rétt til trúskipta en það eru engin ákvæði í hegningarlögum, lögum um meðferð sakamála eða almennum lögum sem leggja refsingu við því að skipta um trú. Í hegningarlögum má m.a. finna ákvæði sem leggja refsingu við því að hvetja til haturs, guðlasti gegn Abrahamstrúarbrögðum, að grafa undan yfirvöldum og að sýna borgara á þann hátt sem brýtur gegn reisn þeirra. Samkvæmt ákvæðum hegningarlaga er einnig refsivert að móðga spámanninn Múhameð. Þá eru skrif, ræður og athafnir sem hvetja til trúarátaka refsiverðar. Eins geta yfirvöld sótt til saka einstaklinga sem reyna að hvetja múslima til trúskipta undir ákvæðum hegningarlaga um að hvetja til trúarátaka eða að skaða einingu landsins. Einkaréttarleg málefni múslima falla undir sjaría dómstóla. Samkvæmt sjaría lögum eru múslimar sem skipta um trú enn álitnir múslimar og falla undir sjaría löggjöf en þeir eru taldir hafa afneitað trúnni.

Framangreindar heimildir greina frá því að múslimar skiptist í tvær meginfylkingar, súnníta og sjíta. Súnna þýði erfikenning, hin rétta kenning sem Múhameð lét skrá á Kóraninn eftir opinberun sem hann fékk frá Allah, hinum eina guði. Súnnítar styðjist við ýmis ummæli, svonefnd hadith, sem höfð séu eftir Múhameð en séu ekki í Kóraninum. Sjítar styðjist einnig við hugmyndir sem ekki sé að finna í Kóraninum, til dæmis hina svokölluðu imama sem komi fram með nokkru millibili og túlki orð Kóransins. Upphaflega hafi deilur um hver skyldi verða eftirmaður Múhameðs valdið skiptingu í þessar tvær fylkingar fyrir um 1400 árum. Í dag felist munur á milli trúarhópanna helst í því hvernig þeir biðji bænir. Sjía múslimar haldi höndum niður með hliðum í stað þess að spenna greipar á meðan þeir biðji. Þá hafi sjía múslimar hendur niður með hliðum þegar þeir standi upp á meðan þeir biðji á meðan súnní múslimar krosslegi þær yfir brjóst sér. Þá telji súnní múslimar að þeir eigi að biðja fimm sinnum á dag en sjía múslimar sameini þessar fimm bænastundir í þrjár bænastundir á dag. Heimildir hermi að það sé engin formleg athöfn að skipta yfir í sjía trúarhóp múslima en í kjölfar trúskipta sé algengt að einstaklingar fari að venja komur sínar í moskur sjía og á hátíðir sjía.

Samkvæmt grein Hudson Institute frá 2010 jók leyniþjónusta Jórdaníu á undanförnum árum eftirlit með sjía múslimum sem bjuggu í Jórdaníu, þ.m.t. írökskum flóttamönnum. Leyniþjónustan hafi framkvæmt húsleitir, handtökur og yfirheyrslur sem beint hafi verið að sjía múslimum. Í kjölfar þess hafi sjía múslimar í auknum mæli farið að fela trú sína. Helstu ástæður þessa eftirlits hafi m.a. verið áhyggjur leyniþjónustunnar af því að mikil aukning í trúskiptum milli súnní og sjía hópa múslima hafi getað valdið þjóðernis- og trúardeilum sem hefðu verið að aukast í heimi múslima og Araba. Yfirvöld hafi viljað forðast slíkar deilur eftir að slíkar deilur hafi brotist út í Írak, Pakistan, Afganistan og öðrum löndum þar sem meirihluti íbúa hafi verið múslimar. Þá hafi leyniþjónustan haft áhyggjur af trúarlegum og stjórnmálalegum áhrifum Íranska ríkisins á sjía múslima í Jórdaníu og einstaklinga sem nýlega hefðu skipt um trú yfir í sjía þar í landi. Einkum hafi áhyggjur beinst að vaxandi áhrifum Hezbollah hópsins, tengsl hópsins við Hamas og stuðning hans frá Múslimska bræðralaginu. Jórdönsk yfirvöld hafi haft áhyggjur af því að aukin ítök róttækra samtaka gætu raskað friði í Mið Austurlöndum. Jórdanska leyniþjónustan hafi byggt upp ítarlegan gagnagrunn með upplýsingum um íraska sjía múslima sem hafi haft uppi öfgafulla tilburði og verið í nánum tengslum við leyniþjónustu og stofnanir hersins í Íran. Einstaklingar sem hafi skipt um trú og gerst sjía múslimar hafi því reglulega verið teknir til rannsóknar og eftirlit haft með þeim til að koma í veg fyrir trúboð. Þá hafi heimildir innan leyniþjónustunnar staðfest að einstaklingum sem hafi stundað trúboð og hvatt til trúskipta yfir í sjía trú hafi verið vísað úr landi. Eldri heimildir, m.a. the Amman Message, bera þó einnig með sér að jórdönsk stjórnvöld líti á alla einstaklinga sem iðka íslamska trú sem múslima sama hvaða kenningu innan íslam þeir fylgi og telji að meira sé sameiginlegt með mismunandi trúarkenningum íslam en greini þær að. Samkvæmt grein J. Wagemakers í Mediterranean Politics hafi jórdönsk yfirvöld viljað boða hófsama og viðurkennda íslamska trú og sett á fót stofnanir til að sameina alla múslima. The Amman Message hafi verið hluti af baráttu jórdanskra stjórnvalda til að vinna gegn svokölluðu takfiri (bannfæringu) á meðal róttækra íslamstrúar einstaklinga með því að viðurkenna allar kenningar íslam. Þó hafi framangreind Amman Message ekki tekið til svokallaðra öfga sjía múslima.

Nýjar og nýlegri heimildir um trúfrelsi í Jórdaníu, m.a. skýrsla bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi fyrir árið 2022 sem fjallað er um hér að framan og eins skýrsla bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi fyrir árið 2021, greina nánast eingöngu frá afleiðingum trúskipta frá íslam yfir í önnur trúarbrögð en ekki á milli súnní og sjía hópa múslima. Heimildirnar bera því með sér að á undanförnum árum hafi ekki verið uppi sérstök vandamál fyrir einstaklinga sem hafi skipt um trú og tilheyri nú hópi sjía múslima og að yfirvöld í Jórdaníu hafi minnkað eftirlit og afskipti af þeim. Þá bera nýlegar fréttir með sér að yfirvöld hafi mildast í afstöðu sinni til trúariðkunar sjía múslima í Jórdaníu með því að opna landið fyrir sjía múslimskum pílagrímum, sem heimsækja heilaga staði. Af grein Hudson Institute frá 2007 má leiða að stöðugleiki í stjórnkerfi Jórdaníu hafi staðið ógn af ofbeldishneigðum íslömskum öfgatrúarhópum þ.á.m. þeim sem aðhyllist takfiri hugmyndafræði í langan tíma og að jórdönsk stjórnvöld hafi barist gegn þeim í fjölda ára. Þá bera nýlegar fréttir með sér að yfirvöld hafi varið sjía múslima fyrir árásum íslamskra öfgahópa, m.a. Takfiri hópnum.

Samkvæmt mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 veitir stjórnarskrá Jórdaníu konum og mönnum jöfn réttindi. Önnur löggjöf veiti hins vegar ekki alltaf sömu lagalegu stöðu, réttindi og erfðarétt til kvenna og manna. Konur standi ekki lagalega jafnfætis mönnum á tilteknum sviðum, m.a. hvað varði skilnað, forræði yfir börnum, ríkisborgararétt, stöðu á vinnumarkaði og einnig í sumum tilvikum í gildi vitnisburðar þeirra að sjaría lögum. Jórdönsk félagasamtök, sem séu að hluta til opinber samtök, haldi úti hjálparsíma þar sem tekið sé við kvörtunum vegna mismununar. Nítján kvartanir hafi borist í hjálparsímann árið 2022. Konur verði einnig fyrir mismunun á vinnumarkaði. Til að bregðast við því hafi vinnumálaráðherra sett á fót embætti til að vinna úr kvörtunum vegna mismununar á vinnustöðum frá kvenkyns og karlkyns starfsmönnum. Frjáls félagasamtök hafi gagnrýnt að ekki séu lagaákvæði um fæðingarorlof, dagvistunarúrræði og jafnan rétt kvenna til heilbrigðistrygginga fyrir kvenkyns starfsmenn. Í Jórdaníu eru borgaraleg hjónabönd ekki heimil. Allar hjónavígslur þurfi að fara fram samkvæmt samþykktum trúarlegum hefðum. Karlmenn sem iðki íslamska trú megi giftast konum sem iðki aðra trú, en konur sem séu múslimar megi ekki giftast mönnum sem séu ekki múslimar. Konur geti einungis sótt um skilnað í afmörkuðum tilvikum þ.e. ef eiginmaður þeirra hefur yfirgefið þær, misnotað þær eða með því að eiginkonan afsali sér fjárhagslegum réttindum. Í öðrum tilvikum þurfi samþykki eiginmanns að koma til svo að skilnaður geti gengið í gegn. Þá geti börn ekki fengið jórdanskan ríkisborgararétt frá mæðrum sínum heldur einungis feðrum. Samkvæmt lögum hafi feður lagalegt forræði yfir börnum en mæður hafi lagalega skyldu til að sjá um börn sín. Feður hafi ákvörðunarvald varðandi menntun, búsetu og trúarlegt uppeldi barna sinna og einungis feður geti sótt um vegabréf fyrir börn sín.

Samkvæmt mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 fullgilti Jórdanía Barnasáttmála Sameinuðu Þjóðanna árið 2016. Menntun í Jórdaníu sé skyldubundin frá sex til 16 ára aldurs og gjaldfrjáls til 18 ára aldurs. Nýleg lög leggi sekt á foreldra við því ef börn þeirra hætta í skóla. Í september 2022 hafi þingið samþykkt fyrstu barnaréttarlögin sem tryggi grundvallarréttindi barna, m.a. gegn misnotkun. Í lögunum séu lögfestar sumar þær skuldbindingar sem Jórdanía hafi gengist undir samkvæmt Barnamálasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Lögin taki m.a. til réttinda er varða heilsu og menntun og leggi þá skyldu á lækna og kennara að tilkynna misnotkun gegn börnum til yfirvalda. Lögin geri félagsmálaráðuneytið (e. The Ministry of Social Development) og aðra hagsmunaaðila ábyrga fyrir því að undirbúa stefnur til að tryggja réttindi barna. Menntamálaráðuneytið beri ábyrgð á því að koma í veg fyrir brottfall barna úr skólum, að tryggja gæði menntunar og sjá til þess að það séu nægir kennarar og ráðgjafar í menntastofnunum. Önnur löggjöf leggur einnig refsingar við misnotkun á börnum, t.d. sé dauðadómur refsing fyrir nauðgun á barni undir fimmtán ára aldri. Lágmarksaldur fyrir hjónaband sé 18 ára en börn allt niður í 16 ára gömul geti gengið í hjónaband með samþykki forráðamanns og dómara.

Samkvæmt umfjöllun bandarísku alþjóðalegu viðskiptastofnunarinnar (e. International Trade Administration) er Jórdanía leiðandi í veitingu heilbrigðisþjónustu á svæðisvísu. Árið 2020 hafi 9% af vergri landsframleiðslu verið varið í heilbrigðisþjónustu sem sé hátt í samanburði við önnur lönd. Það séu 122 sjúkrahús í landinu, þ.a. 70 einkarekin sjúkrahús, en 51% sjúkrarýma séu á ríkisreknum sjúkrahúsum. Þörf á heilbrigðisþjónustu hafi aukist vegna fólksfjölgunar, áhrifa Covid-19 og aukningar á sýrlenskum flóttamönnum í Jórdaníu og því hafi ríkisstjórn Jórdaníu sett það í forgang að auka heilbrigðisþjónustu í ríkinu. Jórdanía fái talsverða fjárhagslega aðstoð frá alþjóðastofnunum sem fari að hluta til í veitingu heilbrigðisþjónustu. Þá leiti einnig ríkisborgarar nágrannaríkja Jórdaníu og aðildarríkja í Samstarfsráði Arabaríkjanna við Persaflóa eftir heilbrigðisþjónustu í Jórdaníu vegna styttri biðtíma og góðs aðgengis að gæða læknisþjónustu á góðu verði. Samkvæmt Alþjóðabankanum er Jórdanía í fyrsta sæti yfir ríki á MENA svæðinu (e. Middle East and North Africa region) fyrir gæði heilbrigðisþjónustu og helsti staður þar sem ríkisborgarar þriðju ríkja leituðu eftir heilbrigðisþjónustu. Læknar í Jórdaníu séu almennt menntaðir í vesturlöndum og virtir og árið 2019 hafi heilbrigðisráðuneytið bannað innflutning á notuðum eða endurnýttum lækningatækjum í öllum heilbrigðisgeirum. Í Jórdaníu er krafist USFDA, CE merkinga eða japanskrar vottunar á öllum innfluttum lækningatækjum. Aðrar heimildir sýna að það sé hátt hlutfall lækna á hvern íbúa í Jórdaníu og gæði sértækrar heilbrigðisþjónustu séu mjög góð en að meðal annars þyrfti að bæta úr grunnheilbrigðisþjónustu á dreifbýlissvæðum og háum kostnaði sjúklinga fyrir heilbrigðisþjónustu. Þá hafi mikil aukning flóttamanna aukið álag á heilbrigðiskerfið.

Af framangreindum gögnum, m.a. skýrslu nefndar Sameinuðu þjóðanna gegn mismunun frá nóvember 2017, má ráða að stjórnvöld í Jórdaníu hafi gert umbætur á mannréttindavernd í ríkinu, þ. á m. vernd þeirra sem séu af öðrum uppruna en jórdönskum. Ríkið hafi m.a. sett sér, í samstarfi við Sameinuðu þjóðirnar, mannréttindaáætlun fyrir tímabilið 2016 til 2025 og hafi um þriðjungi þeirrar áætlunar nú þegar verið framfylgt. Hafi þessar umbætur m.a. falist í að hegningarlög, lög um saka- og einkamál hafi verið uppfærð með það að marki að tryggja mannréttindi allra óháð uppruna. Þá hafi verið gripið til aðgerða til þess að sporna við kynþáttarhatri innan stofnana sem hafi m.a. falist í námskeiðum á vegum dómsmálaráðuneytisins og jórdanskra dómstóla fyrir lögregluþjóna og starfsmenn dómstólanna. Viðfangsefni námskeiðanna hafi m.a. verið fræðsla um hegningarlög, mannréttindi, valdeflingu kvenna og hlutverk dómara í því að tryggja einstaklingum sanngjarna og réttláta málsmeðferð.

Í 29. gr. arabíska mannréttindasáttmálans sem Jórdanía er aðili að kemur fram að allir eigi rétt á ríkisfangi og megi engan með geðþótta eða ólögmætum hætti svipta ríkisfangi sínu. Í lögum um ríkisfang nr. 6 frá 1954 (síðast breytt 1987) er að finna ákvæði um réttindi til ríkisfangs í Jórdaníu. Í 3. gr. laganna kemur fram að jórdanskur ríkisborgari telst sá vera sem hafi öðlast jórdanskt ríkisfang eða jórdanskt vegabréf samkvæmt jórdönskum ríkisborgaralögum, 1928, með áorðnum breytingum, lögum nr. 6 frá 1954 eða þessum lögum; sérhver einstaklingur sem eigi föður með jórdanskt ríkisfang og sérhver einstaklingur sem fæddur sé í Hashemítaríkinu Jórdaníu af móður sem sé með jórdanskt ríkisfang og föður af óþekktu ríkisfangi eða ríkisfangslauss föður eða sem ekki hefur tengsl við hana. Í 4. gr. laganna kemur fram að sérhver Arabi sem hafi dvalið samfellt í Hashemítaríkinu Jórdaníu í a.m.k. 15 ár geti öðlast jórdanskt ríkisfang, samkvæmt ákvörðun ráðherraráðsins að tillögu innanríkisráðherra, afsali hann sér upprunalegu ríkisfangi sínu og lög lands hans heimili honum að gera það, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Í 9. gr. laganna kemur fram að börn jórdansks manns verði jórdönsk hvar sem þau fæðist. Í 4. kafla laganna eru ákvæði um afsal ríkisfangs. Fram kemur í 15. gr. laganna að sérhver Jórdaníumaður geti með samþykki ráðherraráðsins afsalað sér jórdönsku ríkisfangi og öðlast ríkisfang erlends ríkis. Þá kemur fram í 16. gr. að allir Jórdaníubúar geti afsalað sér jórdönsku ríkisfangi og öðlast ríkisfang arabísks ríkis. Í a-lið 17. gr. kemur fram að Jórdaníumaður sem öðlast ríkisfang erlends ríkis geti haldið jórdönsku ríkisfangi sínu nema hann afsali sér því í samræmi við ákvæði laganna. Í 5. kafla laganna eru ákvæði um missi jórdansks ríkisfangs. Í 1. mgr. 18. gr. kemur fram að hver sá sem gangi í herþjónustu í erlendu ríki án fyrirfram leyfis eða leyfis Jórdaníu ráðherraráðsins og neiti að yfirgefa það þegar ríkisstjórn Hashemíska konungsríkisins Jórdaníu fyrirskipi það skuli missa ríkisfang sitt. Í 2. mgr. 18. gr. kemur fram að ráðherraráðið geti, að fengnu samþykki hans hátign, lýst því yfir að Jórdaníumaður hafi misst jórdanskt ríkisfang gangi hann í opinbera þjónustu erlends ríkis og neiti að yfirgefa þjónustuna þrátt fyrir tilmæli jórdanskra yfirvalda; gangi hann í þjónustu óvinaríkis eða fremji eða reyni að fremja verknað sem talið er stofna friði og öryggi ríkisins í hættu.

Í svari kanadíska flóttamannaráðsins við upplýsingabeiðni til ráðsins um jórdönsk vegabréf, frá október 2015, er vísað til þess að samkvæmt heimildum fjölmiðilsins Jerusalem Post séu PA (Palestinian Authority) vegabréf „í meginatriðum ferðaskilríki og kveði ekki á um að handhafi sé ríkisborgari Palestínu". Samkvæmt aðgengilegum upplýsingum á veraldarvefnum gefur jórdanska ríkið út tvenns konar vegabréf. Annars vegar sé um að ræða venjulegt vegabréf með landsnúmeri sem gefið sé út til jórdanskra ríkisborgara sem séu með öll jórdönsk ríkisfangsréttindi. Hins vegar sé um að ræða venjulegt vegabréf án landsnúmers. Sé slíkt vegabréf gefið út til Palestínumanna sem búi í Jórdaníu, Austur-Jerúsalem, Vesturbakkanum og Gaza-ströndinni til að ferðast til útlanda og byrji það á bókstafnum T fyrir "Tímabundið".

Ákvæði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 37. gr. laga nr. 80/2016 um útlendinga, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Kærunefnd hefur við mat sitt á umsókn kærenda haft til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá hefur aðferðarfræði trúverðugleikamats kærunefndar tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Mat á trúverðugleika frásagnar kærenda er byggt á endurritum af viðtölum þeirra hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki kærenda.

Kærendur byggja umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að þau og börnin B, C, D og E séu í hættu á ofsóknum frá yfirvöldum og öðrum aðilum í heimaríki sínu vegna trúskipta M. Fjölskyldan hafi orðið fyrir útskúfun í samfélaginu eftir að spurst hafi út um trúskiptin, kærandi A og börnin B, C, D og E hafi orðið fyrir einelti og ofbeldi í skólanum og fjölskyldur þeirra hafi afneitað kærendum og börnum K og M. Kvaðning til að mæta til viðtals hjá saksóknara hafi verið gefin út á hendur M, eftir að fjölskyldan hafi flúið heimaríki sitt, fyrir að hvetja til deilna milli trúarhópa í samfélaginu og M eigi á hættu að vera fangelsaður vegna trúarskoðana sinna í heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að vera fædd og uppalin í borginni […] í Jórdaníu þar sem þau hafi búið þar til þau hafi flúið heimaríki sitt 27. desember 2022. Kærendur K og M kváðust tilheyra minnihlutahópi í heimaríki sínu vegna þess að M hafi skipt um kenningu innan íslam og sé sjía múslimi. Kærendur K og M kváðu K vera súnní múslima og að kærandi A og börnin B, C, D og E tilheyri ekki tilteknum hópi múslima. Þau séu ung og muni ákveða það síðar. Kærendur K og M greindu frá því að þegar þau hafi búið í Kanada á árunum 2005-2010 hafi M komist í kynni við sjía múslima og þeirra fræði og hafi sannfærst um að kenning sjía múslima væri sú rétta. Árið 2012 hafi M skipt um kenningu innan íslams trúar og orðið sjía múslimi. K hafi ekki vitað af því fyrr en ári síðar þegar hún hafi tekið eftir breyttum háttum í trúariðkun M. Árið 2017 hafi aðrir einstaklingar tekið eftir því að M hafi ekki verið að biðja með þeim og að hann væri ekki súnní múslimi. Í kjölfarið hafi fjölskylda K reynt að fá hana til að yfirgefa M en hún hafi kosið að vera með M og börnum sínum og það hafi orðið mikið álag á þeim þegar trúskiptin hafi farið að spyrjast út. K og M kváðu það vera alvarlegan glæp að skipta um trú í Jórdaníu og að einstaklingar séu leiddir fyrir herdómstól þar sem trúskipti séu ríkisöryggismál. Kærendur kváðu samfélagið hafa hafnað kærendum og börnum þeirra og stundum hafi verið hent í þau rusli. M hafi orðið fyrir andlegu ofbeldi daglega og það hafi orðið erfitt fyrir hann í starfi sínu. Kærandi A og börnin B, C, D og E hafi ekki getað leikið úti og búðir hafi ekki viljað selja þeim sælgæti. Þau hafi ekki farið í skólann í tvö ár og hafi verið rekin úr trúarbragðakennslu. M greindi frá því að hann og fjölskylda hans hafi ítrekað misst leiguhúsnæði sitt þegar að leigusalar hafi komist að því að hann væri sjía múslimi.

Í greinagerð til kærunefndar greindu kærendur m.a. frá því að öll fjölskyldan hafi skipt um kenningu innan íslam árið 2013 og gerst sjía múslimar. Það er þó ekki í samræmi við framburð kærenda í viðtölum hjá Útlendingastofnun. Þá hafi bæði samfélagið og ættbálkar þeirra afneitað þeim. Kærendur lögðu einnig fram skjal sem þau kveða vera afrit af stefnu frá jórdönsku lögreglunni og dómstól sem hafi verið gefin út eftir að kærendur hafi flúið þaðan. M sé sakaður um að hvetja til deilna milli trúarhópa í samfélaginu og hans bíði ofsóknir og dauði snúi hann aftur til heimaríkis. Í viðbótargreinargerð sem barst kærunefnd 18. maí 2023, kváðust kærendur hafa verið að leggja fram viðbótargögn máli sínu til stuðnings m.a. handtökuskipun á hendur M sem útgefin hafi verið af jórdönskum dómstól vegna þess að M sé ákærður fyrir að hvetja til deilna milli trúarhópa í samfélaginu.

Kærendur lögðu fram afrit af fjölda skjala fyrir kærunefnd sem ekki voru lögð fram við meðferð mála þeirra hjá Útlendingastofnun. Kærendur lögðu fram afrit af skjali sem þau kváðu í greinargerð vera kvaðningu (e. summons order). Í viðbótargreinargerð kváðu kærendur skjalið vera handtökuskipun. Skjalið er dagsett 5. mars 2023 og ber með sér að vera boðun M í viðtal hjá saksóknara til að rannsaka afbrot sem feli í sér að hvetja til deilna eða átaka á milli trúarhópa í samfélaginu. Þar kemur fram að kvörtun hafi verið lögð fram af X, nafngreindum aðila, og öðrum einstaklingum. Þá lögðu kærendur fram þrjú skjöl og þýðingar af skjölunum sem þau kveða vera tilkynningar frá leigusölum til M um að yfirgefa leiguhúsnæði. Skjölin bera með sér að M hafi gert þrjá tímabundna leigusamninga, tvo til sex mánaða og einn til eins árs og að leigusalar hafi ekki viljað framlengja eða endurnýja leigusamninga. Í einni tilkynningu er tekið fram að leigusali hafi ekki viljað endurnýja samning af persónulegum ástæðum. Kærendur lögðu einnig fram undirritað skjal og þýðingu af því sem þau kveða vera yfirlýsingu ættbálks M um að ættbálkurinn afneiti M. Skjalið er dagsett 26. febrúar 2023 og ber með sér að vera útgefið af skrifstofu […]samfélagsins. Þýðing skjalsins ber m.a. með sér að ættbálkur […]samfélagins, sérstaklega fjölskylda M, hafi gert það opinbert að þau afneiti M vegna trúskipta hans í samræmi við siði ættbálka og beri ekki lengur ábyrgð á gjörðum hans. Þá lögðu kærendur fram afrit af þremur bréfum sem þau kveða vera bréf frá skólum A, C og E. Fyrsta skjalið, dags. 9. maí 2023, ber með sér að A hafi verið nemandi í framhaldsskóla skólaárið 2022-2023. Hún hafi lokið fyrri önn skólaársins, hætt í skólanum og ekki lokið seinni önninni. Þar sem hún hafi ekki lokið seinni önn hafi hún misst rétt til að taka próf og fá framhaldskólaprófgráðu. Annað skjalið, dags. 11. maí 2023, ber með sér að C hafi verið nemandi í áttunda bekk í sama skóla, hún hafi lokið fyrri önn skólaársins, hafi hætt í skólanum 27. desember 2022 og hafi þar af leiðandi fengið falleinkunn. Þriðja bréfið, dagsett. 4. maí 2023, ber með sér að E hafi verið vísað úr skóla.

Með tölvubréfum, dags. 14. og 23. febrúar 2024, óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum um tvö skjöl sem kærendur lögðu fram hjá kærunefnd. Annars vegar vegna skírteinis frá Palestínuflóttamannaaðstoð Sameinuðu þjóðanna (UNRWA) og hins vegar vegna skjals sem kærendur kváðu annars vegar vera handtökuskipun og hins vegar kvaðningu. Í svörum kærenda, sem bárust kærunefnd 19. febrúar 2024, greindu kærendur frá því að þau hafi lagt fram skírteini frá Palestínuflóttamannaaðstoð Sameinuðu þjóðanna til að sýna að þau væru af palestínskum uppruna. Þau hafi ekki minnst á það í málsmeðferð hjá Útlendingastofnun þar sem þau hafi ekki verið með skírteinið en hafi fengið það síðar í pósti. Kærendur kváðu fjölskyldur þeirra hafa snúið við þeim baki vegna þess að þær hafi óttast að jórdanskur ríkisborgarréttur þeirra yrði afturkallaður og vegna þess að kærendur hafi snúið baki við hefðum þeirra. Kærendur greina frá því að jórdanskir ríkisborgarar af palestínskum uppruna séu álitnir annars flokk þjóðfélagsþegnar og þeir lifi í stöðugum ótta um að ríkisborgararéttur þeirra sé afturkallaður af dómsmálaráðuneytinu. Jórdönsk yfirvöld hafi einnig myrt fjölda einstaklinga, handtekið, fangelsað og pyntað vegna trúarskoðana þeirra eða vegna trúskipta. Kærendur vísa til frétta og umfjöllunar Human Rights Watch frá árinu 2010 máli sínu til stuðnings. Kærendur greindu frá því að þau séu undir andlegu álagi, og þjáist af kvíða og ótta vegna þess sem hafi komið fyrir þau í Jórdaníu.

Í svörum kærenda, sem bárust kærunefnd, dags. 28. febrúar 2024, greina kærendur frá því að síðara skjalið hafi verið gefið út 5. mars 2023 af saksóknara í borginni [...] í Jórdaníu. Skjalið feli í sér kvaðningu til M um að mæta fyrir dómstól 12. mars 2023 vegna málsóknar ættbálks M á hendur honum. Samkvæmt jórdönskum lögum sé refsing við þeim glæp sem M sé ákærður fyrir frá sex mánuðum til þriggja ára fangelsi. Ættbálkur M hafi afneitað honum, rægt hann og höfðað mál á hendur honum fyrir jórdönskum dómstólum til að láta hann svara til saka og til að afsala sér ábyrgð á gjörðum hans vegna trúskipta M. Kærendur greindu frá því að M hafi haft óbeint samband við og komið þeim skilaboðum til ættbálks síns að hann yrði ekki þögull um það óréttlæti og slæmt umtal ættbálksins gegn honum og fjölskyldu hans á samfélagsmiðlum og að hann myndi ræða um meðferð sjía múslima í Jórdaníu. Þetta hafi vakið upp reiði og óánægju ættbálks hans og vegna hræðslu hafi ættbálkurinn afneitað honum og rægt hann. Kærendur telji sig hafa orðið fyrir ofsóknum, óréttlæti og ærumeiðingum frá fjölskyldu M og samfélagi.

Kærunefnd telur ýmislegt í frásögn kærenda K og M draga úr trúverðugleika þeirra, m.a. vegna misræmis í frásögnum K og M og misræmi frásagna þeirra við framlögð gögn. Misræmið felst einkum í heildarfrásögnum þeirra af ofsóknum og áreiti sem þau kveðast hafa orðið fyrir vegna trúskipta, hver hafi verið valdur af þeim og hverjum þeim standi ógn af snúi þau aftur til heimaríkis. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi M annars vegar frá því að fjölskylda hans hafi ekki vitað að hann hafi skipt um trúarkenningu og gerst sjía múslimi og hins vegar að fjölskylda hans hafi afneitað honum vegna trúskiptanna. Kærendur K og M kváðu skjal frá saksóknara í […] borg sem þau lögðu fram hjá kærunefnd í fyrsta lagi vera kvaðningu frá lögreglunni og jórdönskum dómstól, í öðru lagi vera handtökuskipun útgefna af jórdönskum dómstól þar sem M sé ásakaður um að egna til deilna milli trúarhópa og í þriðja lagi kvaðningu, sem sé útgefin af saksóknara í […] borg, til að mæta í dómstól í Jórdaníu vegna máls sem hafi verið höfðað gegn M af ættbálk og fjölskyldu hans. Þá greina þau frá því í viðbótarupplýsingum sem bárust kærunefnd 28. febrúar 2024 að M hafi komið þeim skilaboðum til ættbálks síns að hann ætli ekki að vera þögull um ærumeiðingar ættbálksins gegn honum og fjölskyldu hans. Kærendur K og M greindu ekki frá framangreindum atburðum í viðtali hjá Útlendingastofnun, í greinargerð sinni til kærunefndar eða þegar framangreint skjal frá saksóknara í […] borg var lagt fram hjá kærunefnd. Þá greindu kærendur annars vegar frá því að þau hafi flutt á milli íbúða vegna hræðslu og hótana fjölskyldu K í kjölfar trúskipta M og hins vegar vegna þess að leigusalar hafi ekki viljað endurnýja leigusamninga við þau þegar þeir hafi komist að því að þau væru sjía múslimar. Kærendur lögðu fram það sem þau kveða vera tilkynningar frá leigusölum máli sínu til stuðnings. Bera tilkynningarnar einungis með sér að M hafi gert tímabundna leigusamninga og að leigusalar hafi ekki kosið að endurnýja þá.

Með vísan til heimilda um heimaríki kærenda og gagna málsins telur kærunefnd þó ekki unnt að útiloka að M hafi verið boðaður í viðtal hjá saksóknara vegna kvörtunar gegn honum og að kærendur og börnin B, C, D og E hafi orðið fyrir einhvers konar áreiti frá fjölskyldum sínum og öðrum einstaklingum í samfélaginu vegna trúskipta M.

Kærendur hafa borið fyrir sig að hafa orðið fyrir og að þau eigi á hættu ofsóknir af völdum yfirvalda, fjölskyldu sinnar og samfélagsins vegna trúskipta M. Það sé alvarlegur glæpur að skipta um trú og einstaklingar sem það geri séu leiddir fyrir herdómstól og geti verið dæmdir til fangelsisvistar. Stjórnarskrá Jórdaníu tryggir rétt til að iðka hvers konar trúarbrögð svo framarlega sem hún sé í samræmi við allsherjarreglu og almennt siðgæði. Þá leggur hún bann við því að mismuna einstaklingum hvað varðar réttindi þeirra og skyldur eftir því hvaða trú þeir iðka. Stjórnarskráin fjallar ekki um rétt til trúskipta en engin ákvæði eru í hegningarlögum, lögum um meðferð sakamála eða öðrum almennum lögum sem leggur refsingu við því að skipta um trú. Í hegningarlögum er að finna ákvæði sem leggur refsingu við því m.a. að hvetja til átaka á milli trúarhópa. Eldri heimildir bera með sér að á árunum í kringum 2010 hafi leyniþjónusta Jórdaníu farið að fylgjast með sjía múslimum í Jórdaníu og hafi framkvæmt húsleitir, handtökur og yfirheyrslur í þeim tilgangi. Ástæður þessa eftirlits hafi m.a. verið áhyggjur leyniþjónustunnar af því að mikil aukning í trúskiptum úr súnní yfir í sjía hópa múslima gæti valdið þjóðernis- og trúardeilum. Yfirvöld hafi viljað forðast slíkar deilur sem höfðu þá átt sér stað í auknum mæli í nágrannaríkjum Jórdaníu. Nýlegri heimildir fjalla lítið eða ekkert um aðstæður og meðferð einstaklinga sem skipt hafa úr því að aðhyllast súnní yfir í sjía. Benda heimildir ekki til þess að framangreindur hópur hafi staðið frammi fyrir sérstökum erfiðleikum undanfarin ár í Jórdaníu. Heimildir benda til þess að jórdanska ríkið hafi almennt álitið og boðað að allir einstaklingar sem iðki íslamska trú séu múslimar sama hvaða kenningu íslam þeir fylgja. Stjórnvöld hafi auk þess nýlega opnað landið fyrir sjía múslimskum pílagrímum og varið sjía múslima sem séu búsettir í Jórdaníu gegn árásum öfgatrúarhópa líkt og aðra borgara ríkisins. Kærendur hafa gefið mismunandi skýringar á efni skjalsins sem útgefið var af saksóknara í […] borg í Jórdaníu sem þau lögðu fram hjá kærunefnd. Skjalið ber einungis með sér að M hafi verð boðaður til viðtals hjá saksóknara til að rannsaka kvörtun sem hafi borist honum frá X og öðrum einstaklingum um að hvetja til deilna á milli trúarhópa. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að dómsmál hafi verið höfðað á hendur M eða að hann hafi eða muni verða dæmdur til fangelsisvistar í Jórdaníu vegna trúskipta hans. Af framburði kærenda sjálfra má ráða að skólayfirvöld hafi haft vitneskju um trúskipti M í einhvern tíma og af gögnum málsins má ráða að kvörtun gegn M hafi verðið lögð fram hjá saksóknara í mars 2023. Af gögnum málsins er ljóst að börn kærenda og A hafi verið í skóla í heimaríki og aðeins verið vikið úr skóla eftir að þau hættu að mæta. Þá hafa M og K fengið gögn frá skólayfirvöldum um skólagöngu A, C og E í maí 2023 án nokkurra vandkvæða. Gögn frá leigusölum sem kærendur hafa lagt fram hjá kærunefnd styðja að mati kærunefndar ennfremur ekki frásögn kærenda af því að þeim hafi verið sagt upp leiguhúsnæði eftir að upp hafi komist um trúskipti M. Tilkynningar frá leigusölum bera einungis með sér að M hafi gert tímabundna leigusamninga og það hafi verið ósk leigusala að endurnýja ekki leigusamninga að loknu því tímabili.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að kærendur hafi ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að þau hafi áður en þau flúðu heimaríki sitt upplifað mismunun, áreiti eða ofbeldi af hálfu stjórnvalda eða annarra aðila sem nái því alvarleikastigi að fela í sér ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. og 4. mgr. 38. gr. laganna á grundvelli trúarbragða. Ekkert í frásögn kærenda eða í gögnum málsins bendir til þess að kærendur hafi sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi kærendur og börnin B, C, D og E aftur til heimaríkis. Þá verður ekki annað ráðið en að kærendur geti leitað aðstoðar stjórnvalda í Jórdaníu gerist þess þörf.

Kærendur greindu frá því að þau og börnin B, C, D og E séu af palestínskum uppruna. Einstaklingar af palestínskum uppruna lifi í stöðugum ótta við að ríkisborgaréttur þeirra sé afturkallaður. Við meðferð málsins hafa kærendur og börnin B, C, D og E lagt fram jórdönsk vegabréf með landsnúmeri sem bera með sér að þau hafi fullgild jórdönsk vegabréf. Samkvæmt framangreindum landaupplýsingum verður jórdanskur ríkisborgari ekki sviptur ríkisborgararétti sínum nema að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, svo sem að viðkomandi gangi í herþjónustu eða aðra þjónustu erlends ríkis og neiti að yfirgefa hana að fyrirskipan jórdanskra yfirvalda eða reyni að fremja verknað sem talið er að stofni friði og öryggi ríkisins í hættu. Ekkert í gögnum málsins eða framburði kærenda gefur til kynna að slíkt hafi verið eða sé fyrir hendi í máli þeirra og að þau eigi á hættu sviptingu ríkisborgararéttar í Jórdaníu. Þá hafa kærendur ekki borið fyrir sig að hafa orðið fyrir áreiti eða mismunun á grundvelli palestínsks uppruna síns í Jórdaníu. Verður því ekki lagt til grundvallar að kærendur og börnin B, C, D og E eigi á hættu að sæta ofsóknum á þeim grundvelli í heimaríki. Þá er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að kærendur og börnin B, C, D og E eigi á hættu ofsóknir á öðrum grundvelli en tilgreindur er í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga skal, við mat skv. 1. og 2. mgr. 37. gr. í málum sem varða börn, fylgdarlaus sem önnur, hafa það sem er barninu fyrir bestu að leiðarljósi. Í ákvæðinu kemur fram að við það mat beri að líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis barnsins, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skal tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Leggur kærunefnd mat á hagsmuni B, C, D og E samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga með hliðsjón af upplýsingum úr fyrirliggjandi gögnum málsins og framangreindum aðstæðum í heimaríki þeirra. Að mati kærunefndar var sjónarmiðum barnanna B, C, D og E nægilega komið á framfæri með framburði þeirra, kærenda og hagsmunagæslu talsmanns. Kærunefnd telur að teknu tilliti til ákvæða barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og íslenskrar löggjafar um barnavernd, að engin rök standi í vegi fyrir því að B, C, D og E fylgi foreldrum sínum og eldri systur, A, aftur til heimaríkis. Kærunefnd horfir m.a. til þess að börn þau sem um ræðir eru í fylgd foreldra sinna og systur, en þau eru almennt heilsuhraust og vinnufær og njóta börnin stuðnings þeirra. Líkt og áður greinir stendur börnunum til boða gjaldfrjáls grunnskólamenntun í heimaríki sínu. Þá bera gögn málsins með sér að kærendur hafi getað leitað sér læknisþjónustu í Jórdaníu og fengið hana. Þá hafi nýlega verið sett lög sem vernda grundvallarréttindi barna í Jórdaníu. Einstaklingsbundnar aðstæður barnanna B, C, D og E eru ekki með þeim hætti að þau teljist í hættu við endursendingu til heimaríkis. Þá bendir ekkert til þess að börnunum B, C, D og E verði mismunað eða þau útilokuð frá réttindum sem almennt bjóðast börnum í Jórdaníu.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að kærendur hafi ekki með rökstuddum hætti leitt líkur að því að kærendur og börnin B, C, D og E hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37.gr. laga um útlendinga, sbr. 1. og 4. mgr. 38. gr. laganna.

Telur kærunefnd því ljóst að kærendur og börnin B, C, D og E uppfylli ekki skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi.

Ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á hvort aðstæður kærenda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ber að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram þegar metið er hvort kærendur sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærendur verða þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kærenda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að viðvarandi mannréttindabrot eigi sér ekki stað í Jórdaníu eða að yfirvöld þar í landi hafi ekki vilja eða getu til að veita þegnum sínum vernd. Þá er hvorki stríð í landinu né útbreidd vopnuð átök. Þá er það jafnframt mat kærunefndar með vísan til trúverðugleikamats og gagna málsins að ekkert gefi tilefni til að ætla að sérstakar aðstæður kærenda og barnanna B, C, D og E leiði til þess að þau eigi á hættu að sæta dauðarefsingum, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð snúi þau til baka til heimaríkis.

Í ljósi þess sem að framan er rakið og þeirra gagna sem liggja fyrir um heimaríki kærenda telur kærunefnd að aðstæður kærenda og barnanna B, C, D og E þar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laganna. Telur kærunefnd því ljóst að kærendur og börnin B, C, D og E uppfylli heldur ekki skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi.

Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærunefnd hefur komist að þeirri niðurstöðu að kærendur og börnin B, C, D og E uppfylli ekki skilyrði 1. eða 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga eiga þau ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017, með síðari breytingum, kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu. Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kærenda og barna þeirra og aðstæður í heimaríki þeirra er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kærenda og barna þeirra í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í athugasemdum við 74. gr. frumvarps til laga um útlendinga kemur fram að í samræmi við ákvæði alþjóðlegra skuldbindinga og almennra laga sé lagt til að tekið sé sérstakt tillit til barna, hvort sem um sé að ræða fylgdarlaus börn eða önnur börn. Í því ljósi og með hliðsjón af meginreglunni um að það sem barni er fyrir bestu skuli hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess, sbr. jafnframt 2. mgr. 10. gr. og 3. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016, telur kærunefnd að við mat á því hvort skilyrði 1. mgr. 74. gr. laganna séu fyrir hendi skuli taka sérstakt tillit til þess ef um barn er að ræða og skuli það sem er barni fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi M frá því að vera með [...] og [...] og hann þurfi lyf vegna þess. Hann hafi verið greindur af lækni í Jórdaníu árið 2018. Hann hafi getað farið til læknis í Jórdaníu sem hafi gefið honum lyfseðil fyrir lyfjum og hann hafi getað endurnýjað lyfseðilinn. Hann hafi komið með lyf frá Jórdaníu sem hann væri enn að nota. Í viðbótarupplýsingum kærenda til kærunefndar kemur fram að fjölskyldan sé undir miklu andlegu álagi og streitu vegna þess sem þau hafi mátt þola í Jórdaníu. M sé með [...], öran hjartslátt og ódæmigerða [...] vegna streitu og ótta vegna fjölskyldu sinnar. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi K frá því að vera með [...] sem hún hafi verið greind með í Jórdaníu fyrir átta til níu árum. Hún greindi frá því að hryggjaliðirnir þrýsti á taugakerfið og að hún eigi erfitt með gang. Hún hafi farið á spítala í [...] þar sem hún hafi verið rannsökuð, hún hafi farið í sjúkraþjálfun, kínverskar nálastungur og tekið verkjalyf við brjósklosi í Jórdaníu. Hún hafi átt að fara í rannsóknir til að fara í aðgerð en hafi ekki getað það því hún hafi verið hrædd og vegna þess að margir hafi sagt henni að aðgerð muni ekki laga [...]. Eins hefði hún ekki getað slakað á eftir aðgerð þar sem hún hefði þurft að sjá um börn. K greindi einnig frá því að vera undir miklu andlegu álagi. K greindi frá því að C hafi verið [...] og hafi farið í margar aðgerðir en að andleg og líkamleg heilsa kæranda A, og barnanna B, C, D og E sé góð. M greindi frá því að C sé með [...]. Hún hafi fæðst með [...] og fái stundum einkenni í öndunarfærin. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi A frá því að læknisþjónusta hafi ekki verið nægilega góð og að þau hafi einungis farið í apótek til að kaupa lyf.

Ekki verður annað séð en að kærendur og börnin B, C, D og E séu almennt heilsuhraust. Þá bera gögn málsins með sér að kærendur K og M hafi fengið læknisþjónustu og að M hafi haft aðgengi að þeim lyfjum sem hann hafi þurft vegna [...] og [...]. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærendur og börnin B, C, D og E þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að þau geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir kærendur og börnin B, C, D og E verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður því ekki séð að kærendur og börnin B, C, D og E hafi sýnt fram á ríka þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við endurkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli. Þá segir í athugasemdunum að með erfiðum almennum aðstæðum að öðru leyti sé einnig vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu eða þá aðstöðu að yfirvöld veiti ekki þegnum sínum vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kváðust kærendur hafa sætt mismunun, þau niðurlægð og óttast ofsóknir af hálfu samfélagsins og yfirvalda í heimaríki sínu vegna trúskipta M. Kærendur K og M greindu frá því að fjárhagur þeirra sé góður og þau séu ekki skuldug. Þau greindu frá því að K hafi verið heimavinnandi og að M hafi átt tvö kaffihús sem hann hafi selt áður en þau hafi flúið heimaríki sitt. K greindi frá því að hún muni ekki geta framfleytt sér í heimaríki sínu þar sem hún sé ekki menntuð. M kvaðst telja að ef hann fengi vinnu í heimaríki yrði hann rekinn þegar það fréttist að hann sé ekki súnní múslimi. Erfitt hafi verið að finna húsnæði til að leigja. K greindi frá því að það hafi verið mikill munur á kynjunum í Jórdaníu. Karlmenn taki ákvarðanir, konur eigi ekki nein réttindi og megi ekki gera það sem þær vilji. Konur og stelpur séu undir valdi karlmanna í Jórdaníu, þeir ákveði jafnvel klæðnað og skófatnað þeirra. Það hafi hins vegar ekki verið þannig hjá kærendum. Eiginmaður hennar og börn hafi stutt hana gegn fjölskyldu hennar. K og M greindu frá því að hafa áhyggjur af börnum sínum, hvort þau geti farið í skóla eða háskóla og að enginn muni vilja giftast þeim. K greindi frá því að hafa haldið kæranda A og börnunum B, C, D og E heima í eitt og hálft ár áður en þau hafi komið til Íslands vegna þess að þau hafi lent í einelti í skólanum. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi A frá því að hafa verið í skóla í Jórdaníu en að hún hafi mætt u.þ.b. einu sinni í mánuði síðan Covid-19 byrjaði á skólaárinu 2021-2022. Hún hafi hætt að mæta í skólann þegar fólk hafi heyrt um föður hennar. Hún greindi frá því að þau hafi alltaf verið að flytja vegna vandamála með fjölskyldu móður hennar.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu börnin B, C, D og E frá því að hafa verið í skóla í Jórdaníu en þau hafi lítið mætt áður en þau hafi flúið heimaríki sitt. B greindi frá því að hafa verið í skóla í byrjun en hafi mætt u.þ.b. einu sinni í mánuði eftir að það hafi frést um trúskipti pabba hans. Honum og systkinum hans hafi verið strítt og þau lamin. Þeim hafi verið meinað að fara í trúarbragðafræði. C greindi frá því að hún hafi verið skráð í skóla en hafi ekki verið að mæta. Bekkjarsystur hennar hafi strítt henni og lagt hana í einelti. Henni hafi verið vísað úr skóla og hún hafi fengið lélegar einkunnir en að það hafi ekki tengst föður hennar. C greindi frá því að fjölskyldan hafi þurft að flytja mikið vegna föður hennar. D greindi frá því að mamma hennar hafi verið hrædd við að senda hana í skóla vegna þess að stelpurnar í bekknum hafi verið að leggja hana í einelti. B, C og D greindu frá því að hafa átt vini en þegar það hafi spurst út með pabba þeirra hafi foreldrar vina þeirra bannað þeim að leika við systkinin. E greindi frá því að hafa verið í skóla og að hann hafi átt marga vini. Honum hafi ekki liðið vel í Jórdaníu, það hafi verið mikill þrýstingur og læti og að kennarar hafi beitt hann ofbeldi. Börnin greindu öll frá því að faðir þeirra hafi verið að vinna og að þau hafi fengið nægan mat og fatnað. B greindi frá því að í eitt skipti hafi föður hans verið neitað um afgreiðslu í matvöruverslun.

Kærendur lögðu fram afrit af skjölum sem bera með sér að vera útgefin af heilbrigðisráðuneytinu, dagsett 6. apríl 2023, þess efnis að kærendur og börnin B, C, D og E séu ekki tryggð samkvæmt almannatryggingalögum. Með vísan til framangreindrar umfjöllunar lögðu kærendur einnig fram afrit og þýðingar af þremur skjölum sem bera með sér að vera tilkynningar til M frá leigusölum um að þeir hyggist ekki endurnýja leigusamninga við M og afrit af þremur bréfum frá skólum A, C og E um skólagöngu þeirra.

Af gögnum málsins má ráða að kærendur séu almennt heilsuhraust og vinnufær og þá hefur M greint frá því að hafa rekið sín eigin fyrirtæki í Jórdaníu. Þau skjöl sem kærendur lögðu fram þess efnis að falla ekki undir almannatryggingar eru dagsett eftir að þau flúðu frá Jórdaníu og á meðan þau voru búsett hér á landi. Samkvæmt þeim heimildum sem kærunefnd hefur skoðað falla allir starfandi og sjálfstætt starfandi einstaklingar undir almannatryggingalög í landinu við 16 ára aldur og ættu kærendur að falla undir þær tryggingar þegar þau snúa til baka til heimaríkis og hefja störf. Almannatryggingarlöggjöfin tryggir rétt til grundvallarheilbrigðisþjónustu, veikindaorlofsgreiðslna, atvinnuleysisbóta, bóta vegna vinnuslysa og ellilífeyris. Þá séu aðstæður kvenna í Jórdaníu ekki með þeim hætti að konur búi almennt við erfiðar félagslegar aðstæður en slíkt þurfi að meta í hverju og einu tilviki. Af framburði kærenda og barna þeirra má ráða að félagslegar aðstæður K og dætra hennar ekki hafa náð því marki að teljast erfiðar hvað þetta varðar. Í ljósi framangreindrar umfjöllunar og umfjöllunar um skjöl þau sem kærendur lögðu fram frá fyrrum leigusölum sínum telur kærunefnd að félagslegar aðstæður kærenda og barnanna B, C, D og E við endurkomu til heimaríkis séu ekki með þeim hætti að þær teljist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Við mat á þörf fyrir dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða hefur kærunefnd litið sérstaklega til aðstæðna barna í Jórdaníu. Eins og áður greinir er menntun gjaldfrjáls til 18 ára aldurs í Jórdaníu, skólaskylda er á grunnskólastigi. Þá hafa nýverið verið lögfest barnaréttarlög sem tryggja grundvallarréttindi barna hvað varðar heilsu og menntun og settar fram aðgerðir gegn misnotkun auk þess sem önnur lög leggi refsingu við misnotkun á börnum. Með vísan til framangreindrar umfjöllunar um afrit af skjölum sem kærendur hafa lagt fram og varða skólagöngu A, C og E verður ekki ráðið að A, C og E hafi verið vísað úr skóla, fengið falleinkunn eða misst rétt til próftöku fyrr en A, C og E hafi hætt að mæta í skólann þegar þau hafi flúið frá Jórdaníu. Hvorki almennar aðstæður í Jórdaníu né einstaklingsbundnar aðstæður B, C, D og E í máli þessu eru með þeim hætti að rétt sé að veita þeim dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Þegar frásagnir kærenda, upplýsingar um heimaríki þeirra og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kærenda og barna þeirra í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærendur hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að þau og börnin B, C, D og E hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Við þetta mat hefur kærunefnd litið til hagsmuna barna K og M í samræmi við 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga og 3. mgr. 25. sömu laga. Því er fallist á það með Útlendingastofnun að aðstæður kærenda og barnanna B, C, D og E í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri þeim dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

Kærendur sóttu um alþjóðlega vernd 30. desember 2022 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

Athugasemdir kærunefndar við málsmeðferð Útlendingastofnunar

Þrátt fyrir að kærunefnd komist í úrskurði þessum að sömu niðurstöðu og Útlendingastofnun hvað varðar stöðu kærenda og barnanna B, C, D og E hér á landi telur nefndin ástæðu til að gera athugasemdir við ákvarðanir Útlendingastofnunar. Í ákvörðun Útlendingastofnunar er ekki að finna neina umfjöllum um aðstæður kvenna og barna í Jórdaníu og litla sem enga umfjöllun um aðgengi að heilbrigðisþjónustu þrátt fyrir að frásögn kærenda og staðreyndir málsins hafi gefið tilefni til þess. Þá vísar Útlendingastofnun í ákvörðun sinni til úrskurðar kærunefndar útlendingamála frá árinu 2020 þar sem fallist hafi verið á ákvörðun Útlendingastofnunar í málinu og þar sem landaheimildir hafi verið í fullu samræmi við þær landaupplýsingar sem Útlendingastofnun leggur til grundvallar í máli kærenda nú. Sú ákvörðun og úrskurður sem hér er vísað til eru frá árinu 2020 en ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda og barnanna B, C, D og E voru birtar í apríl árið 2023 og var því fullt tilefni að rannsaka og vísa til nýrra heimilda um heimaríki kærenda . Verður þó ekki séð að framangreindur annmarki hafi haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kærenda og barnanna B, C, D og E. Kærunefnd hefur við meðferð málsins á kærustigi bætt úr framngreindum ágalla, sbr. m.a. 2. mgr. 6. gr. laga um útlendinga, og er því ekki ástæða til þess að ógilda ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda af þeim sökum.

Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kærenda telur kærunefnd að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kærenda og barnanna B, C, D og E. Kærunefnd telur því að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga standi ekki í vegi fyrir endursendingu kærenda og barnanna B, C, D og E þangað.

Brottvísun og endurkomubann

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt gögnum málsins sóttu kærendur um alþjóðlega vernd hér á landi 30. desember 2022 fyrir sig og börnin B, C, D og E. Eins og að framan greinir hefur umsóknum kærenda og barnanna B, C, D og E um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hafa þau því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kærenda og barnanna B, C, D og E dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kærendum og börnunum B, C, D og E úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinna kærðu ákvarðana.

Með tölvubréfi Útlendingastofnunar, dags. 30. janúar 2023, var kærendum K og M leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa þeim, kæranda A og börnunum B, C, D og E frá Íslandi og ákvarða kærendum K og M endurkomubann hingað til lands. Var kærendum K og M gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Andmæli kærenda K og M eru dagsett 1. febrúar 2023. Kærendur K og M kváðust ekki hafa nein tengsl við Ísland eða önnur ríki á Schengen-svæðinu. Þau teldu brottvísun og endurkomubann ósanngjarnar ráðstafanir gagnvart þeim, kæranda A og börnunum B, C, D og E vegna þess sem þau hafi lýst í viðtölum sínum og þeirrar hættu og jaðarsetningar sem þau muni sæta vegna trúar M ef þau snúi til baka til heimaríkis.

Af þeim svörum sem kærendur gáfu um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun þeirra, kæranda A og barnanna B, C, D og E og endurkomubann kærenda K og M verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð kærenda eða nánustu aðstandenda þeirra, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærendur K og M geta komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi þau Ísland innan þess frest sem þeim er gefinn.

Í ákvörðunarorðum í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum kærenda, kæranda A og barnanna B, C, D og E er þeim brottvísað og kærendum K og M ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Var kærendum veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið auk þess sem tekið var fram að yfirgefi M og K landið sjálfviljug innan þess frests verði endurkomubannið fellt niður.

Að mati kærunefndar og með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kærenda og barnanna B, C, D og E til að yfirgefa landið. Endurkomubann kærenda K og M fellur niður yfirgefi þau landið sjálfviljug innan framangreinds frests.

Samantekt

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinna kærðu ákvarðana eru ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda og barnanna B, C, D og E staðfestar.

Athygli kærenda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda og barnanna B, C, D og E eru staðfestar. Endurkomubann kærenda K og M verður fellt úr gildi fari þau sjálfviljug frá Íslandi innan 15 daga.

The decisions of the Directorate of Immigration in the cases of the appellants and B, C, D and E are affirmed. If the appellants K and M leave Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir