Nr. 353/2024 Úrskurður

Hinn 19. apríl 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 353/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU23110037 og KNU23110036

 

Kæra […],

[…]og barns þeirra

á ákvörðunum

Útlendingastofnunar

 

I.       Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 6. nóvember 2023 kærðu Click or tap here to enter text.[…], fd. […], ríkisborgari Venesúela (hér eftir K) og […], fd. Click or tap here to enter text.[…], ríkisborgari Venesúela (hér eftir M), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 30. október 2023, um að synja kærendum og barni þeirra, Click or tap here to enter text. […], fd. […]ríkisborgari Venesúela (hér eftir A), um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærendur krefjast þess aðallega að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að kærendum og barni þeirra verði veitt alþjóðleg vernd með vísan til 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærendur krefjast þess til vara að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að kærendum og barni þeirra verði veitt viðbótarvernd með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærendur krefjast þess til þrautavara að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að kærendum og barni þeirra verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða með vísan til 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærendur krefjast þess til þrautaþrautavara að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að kærendum og barni þeirra verði veitt dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Fyrrgreindar ákvarðanir eru kærðar á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæra fyrir lok kærufrests.

II.        Málsmeðferð

Kærendur sóttu um alþjóðlega vernd hér á landi 26. nóvember 2022 fyrir sig og barn sitt. Kærendur komu í viðtal hjá Útlendingastofnun 19. apríl 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Með ákvörðunum, dags. 30. nóvember 2023, synjaði Útlendingastofnun kærendum og barni þeirra um alþjóðlega vernd ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kærendum og barni þeirra var jafnframt brottvísað frá landinu og kærendum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Voru þær ákvarðanir kærðar til kærunefndar útlendingamála 6. nóvember 2023. Kærunefnd barst greinargerð kærenda 21. nóvember 2023 ásamt fylgigögnum. Viðbótargreinargerð barst kærunefnd 6. mars 2024. Kærunefnd óskaði eftir nánari upplýsingum frá kærendum með tölvubréfi, dags. 11. mars 2024, og bárust svör frá kærendum 15. mars 2024.

III.      Ákvarðanir Útlendingastofnunar

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að kærendur byggi umsóknir sínar um alþjóðlega vernd á því að þau séu í hættu í heimaríki sínu vegna almenns ástands í landinu, óöryggis, mikils ofbeldis og glæpa. Þau hafi ekki upplifað neins konar ofbeldi persónulega, þau sjái þó hvað gerist fyrir annað fólk og óttist um líf sitt og fjölskyldu sinnar. Jafnframt séu þau í leit að betra lífi fyrir barn sitt.

Niðurstaða Útlendingastofnunar var sú að kærendur væru ekki flóttamenn og að þeim skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kærendum var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli barns kærenda, kom fram að það væri svo ungt að árum að ekki yrði talið tilefni til að taka viðtal við það. Fram kom að umsókn barns kærenda væri grundvölluð á framburði foreldra þeirra og þeim hefði verið synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðunum foreldra hefði jafnframt verið tekin afstaða til aðstæðna barnsins og hvernig þær aðstæður horfi við einstökum þáttum ákvörðunarinnar. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar með vísan til niðurstöðu í máli foreldra þess, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, laga um útlendinga og barnaverndarlaga, að barni kærenda væri ekki stefnt í hættu með því að fylgja foreldrum sínum til heimaríkis.

Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Barni kærenda var brottvísað frá landinu.

Útlendingastofnun tilkynnti kærendum og barni þeirra jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvarðananna, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV.      Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð og viðbótargreinargerð kærenda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði sem þar koma fram. Í greinargerð kærenda er vísað til greinargerðar þeirra til Útlendingastofnunar, viðtala kærenda hjá Útlendingastofnun og annarra gagna málsins hvað málavexti, málsástæður og lagarök varðar.

Í viðbótargreinargerð kærenda, dags. 6. mars 2024, kemur fram að K hafi fæðst í Llano í Merida fylki en verið uppalin í Casigua El Cubo. Hún hafi starfað sem hjúkrunarfræðingur á einkarekinni klíník og fengið 40 dollara í laun á viku. Hún glími við hormónavandamál og hafi glímt við sýkingu í nýrum í Venesúela. K sé meðlimur stjórnarandstöðunnar og hafi sætt mismunun og niðurlægingu vegna þess. Hún og faðir hennar hafi unnið fyrir sveitarfélagið og verið krafin um atkvæði og verið refsað með því að fá ekki veitta matarúthlutun. Í greinargerð kemur fram að M hafi fæðst í Kólumbíu en foreldrar hans hafi verið myrtir og hann farið með frænku sinni til Venesúela. M reki flótta þeirra til ótta við vopnaða hópa á heimasvæði sínu sem væru viðriðnir fíkniefnaflutning, s.s. ELN (Ejército de Liberación Nacional) og vopnahópurinn Los Paracos. Nágrannar foreldra K væru meðlimir ELN og sama fólk sæti í stjórn sveitarfélagsins. M hafi átt lítið símaviðgerðarfyrirtæki í heimaríki, fjölskyldan hafi orðið fyrir fjárkúgunum af þeim sökum og hafi M verið rændur á vinnustað sínum þar sem allt hafi verið tekið. Þá hafi hann ekki greitt verndargjald (s. vacuna) til vopnaða hópsins sem hafi verið að verki. Kærendur telji stjórnvöld og lögreglu ekki fær um að veita þeim vernd í landinu. K hafi lýst því að heimasvæði þeirra sé stjórnað af hersveitum og herliðum og vopnaðir hópar séu á svæðinu.

Í greinargerð kærenda er fjallað um heimasvæði þeirra, Casigua El Cubo, smábæ í Catatumbo í Zulia fylki. Umsvif fíkniefnaviðskipta og vopnaðra hópa séu veruleg á svæðinu. Kærendur hafi búið á svæði sem sé stjórnað af skæruliðum en foreldrar M búi á svæði sem sé stjórnað af herliðum. Þessir hópar séu andstæðingar og hafi lýst yfir stríði við hvern annan til að geta öðlast stjórn yfir dreifingarsvæðum fíkniefna sem séu framleidd í þorpunum. Í síðustu heimsókn kærenda til fjölskyldu M hafi þau setið undir hótunum frá þessum aðilum sem hafi sakað þau um að vera njósnarar fyrir skæruliðana. Þau hafi ekki getað greitt lögreglunni á eftirlitsstöðvum svo eldsneyti hafi verið tekið af mótorhjólinu þeirra. Þá hafi vopnaðir menn birst á dyraþrepi fjölskyldunnar og spurt eftir kærendum. Í greinargerð er fjallað um hagsmuni barns kærenda og því mótmælt að yfirvöld í Venesúela geti tryggt réttindi og lífsgæði barna. Landaupplýsingar beri með sér að öryggi barna á heimasvæði kærenda á landamærum Venesúela og Kólumbíu sé ekki tryggt og börnum sé m.a. haldið nauðugum í fíkniefnaframleiðslu. Þá sé aðgengi barna að skólum í landinu ekki gott og menntunarmöguleikar ekki tryggðir. Kærendur hafi auk þess lýst því að aðgengi að óhreinu drykkjarvatni hafi haft áhrif á heilsufar barns þeirra og orsakað magavandamál hjá honum. Sé litið til hags barnsins hér á landi sé auðséð að öryggi þess, velferð og félagslegum þroska sé betur borgið hér.

Í greinargerð kærenda er byggt á því að aðstæður hafi ekki breyst til batnaðar í Venesúela og vísað til alþjóðlegra skýrslna um mannréttindi. Kærendur telji að með því að breyta afgreiðslu umsókna eftir að úrskurður kærunefndar nr. 231/2022 frá 18. júlí 2022 hafi verið kveðinn upp hafi verið brotið gegn grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, einkum jafnræðis-, rannsóknar- og réttmætisreglu. Venesúela sé hrunið í stjórnmálalegu, efnahagslegu og mannúðlegu samhengi og í landinu ríki mikil fátækt, óðaverðbólga, skortur á eldsneyti, matvörum, lyfjum og helstu nauðsynjum, auk þess sem grundvallarþjónusta sé ekki tryggð. Þá hafi flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna skorað á ríki að veita flóttafólki frá Venesúela vernd og senda þau ekki til síns heima. Kærendur gera athugasemd við málsmeðferð Útlendingastofnunar og telja annmarka hafa verið á framkvæmd trúverðugleikamats Útlendingastofnunar og rannsókn stofnunarinnar, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga. 

Kærendur vísa til óvissu sem ríki um hagi útlendinga sem hafi verið sendir til Venesúela 15. nóvember sl. og þeirrar staðreyndar að áætluðu leiguflugi til Venesúela í febrúar hafi verið frestað. Ljóst sé að atvik hafi áhrif á úrlausn um skilyrði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og sérstaklega í tilviki fólks sem séu stjórnarandstæðingar og í tilviki barna.

Kærendur byggja aðalkröfu sína um að þeim og barni þeirra verði veitt alþjóðleg vernd á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, á því að þau tilheyri þjóðfélagshópi þolenda fjárkúgana og hótana í heimaríki sínu sem og vegna stjórnmálaskoðana. Þá tilheyri K þjóðfélagshópi sem heilbrigðisstarfsmaður og hún hafi þurft að sæta ofsóknum í starfi sínu. Þá falli ofsóknir sem kærendur hafi reynslu af undir a-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, sem og aðgerðir stjórnvalda, lögreglu og dómstóla, sbr. b-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, vegna athafnaleysis gegn skæruliðahópum og herliðum. Auk þess óttist kærendur synjun á notkun réttarúrræða sem leiði til óhóflegrar og mismunandi refsingar, sbr. d-lið 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Fyrir liggi að kærendur hafa ekki og geti ekki hlotið vernd yfirvalda í Venesúela enda valdi yfirvöld sjálf ofsóknum með ýmsum hætti, þ.m.t. með athafnaleysi gagnvart skæruliðahópum og herliðum á heimasvæði kærenda.

Kærendur byggja varakröfu sína, um að þeim verði veitt viðbótarvernd með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, á því að í hinum kærðu ákvörðunum hafi ekki verið tekið mið af landaupplýsingum frá heimasvæði kærenda þar sem almennir borgarar séu í verulegri hættu á að verða undir í vopnuðum átökum skæruliða og herliða og látnir sæta nauðungarvinnu fyrir vopnahópana. Ljóst sé að innri flutningur sé ekki raunhæfur né sanngjörn lausn í máli kærenda, með vísan til 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Kærendur byggja þrautavarakröfu sína, um að þeim verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, á því að atvinnustaða þeirra og heimasvæði í Venesúela auki erfiðar félagslegar aðstæður þeirra talsvert. Óöryggi til framfærslu og bágar félagslegar aðstæður hafi sérstaklega slæm áhrif á barn þeirra. Þá hafa kærendur lýst því að barn þeirra glími við nefblæðingar, hálsbólgur, litla matarlyst, ofnæmi og hafi þurft að vera í tíðum sýklalyfjagjöfum. Kærendur byggja á því að þau hafi sótt um alþjóðlega vernd 26. nóvember 2022 og því beri að veita þeim dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga, enda séu meira en 16 mánuðir liðnir frá því þau hafi sótt um vernd.

Þá telji kærendur að brottflutningur myndi brjóta gegn 42. gr. laga um útlendinga, 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, þar sem þau standi frammi fyrir ofsóknum, ómannúðlegum og yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í Venesúela.

Að lokum mótmæli kærendur endurkomubanni í hinum kærðu ákvörðunum enda eigi kærendur nána fjölskyldumeðlimi hér á landi.

V.        Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu kærendur frá því að koma frá Casigua El Cubo, smábæ í Zulia fylki í Venesúela. Kærendur greindu frá því að um væri að ræða ofbeldisfullt svæði, þar sem glæpahópar svo sem ELN (Ejército de Liberación Nacional) starfi, herliðar (e. paramilitary) glími innbyrðis og þar sé útbreidd fíkniefnastarfsemi. Nágrannar þeirra hafi tilheyrt ELN og glæpirnir og ónæðið hafi haft neikvæð áhrif á kærendur og foreldra K sem hafi búið með þeim. Kærendur greindu þá frá því að hafa verið beitt fjárkúgunum í tengslum við símaviðgerðarverslun M og hafa lýst hótunum meðlima glæpahópa og því að lögreglumenn hafi kúgað af þeim fé. K kvaðst hafa starfað sem hjúkrunarfræðingur í heimaríki og hafi þurft að veita glæpamönnum meðferð. Árið 2022 hafi hún verið þvinguð til að hjúkra háttsettum manni innan skæruliðahóps. Hún hafi fengið þær hótanir að ef hún myndi ekki bjarga lífi mannsins þá yrðu afleiðingar sem hún myndi líða fyrir. Henni hafi ekki tekist að bjarga viðkomandi og hafi sagt upp starfi sínu nokkrum dögum síðar. Kærendur greindu frá því að vera stjórnarandstæðingar. K hafi starfað sem blaðamaður hjá bæjarskrifstofunni og faðir hennar hafi líka starfað þar.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar er hvergi fjallað um aðstæður í heimabæ kærenda eða í Zulia fylki almennt. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að heimildir bendi til þess að viðvera og umsvif ýmissa vopnaðra hópa takmarkist aðallega við ákveðin fylki sem liggi að landamærum Kólumbíu. Samkvæmt landakorti er Zulia fylki staðsett við landamæri Kólumbíu og benda heimildir til þess að fylkið sé eitt ofbeldisfyllsta fylki landsins. Zulia fylki glími við langvarandi rafmagnsleysi, vatnsskort, ofbeldi og staðbundin átök. Samkvæmt heimildum, m.a. greinum InSightCrime frá 15. febrúar 2024 er Zulia megintenging fíkniefnasamtaka frá Kólumbíu, einkum glæpahópanna ELN og afsprengihópa FARC (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia). Þar komi fram að Zulia sé bækistöð ELN sem starfi með refsileysi í fylkinu, þökk sé tengsla við ríkisstjórn Maduro. Stjórnvöld njóti góðs efnahagslega af starfsemi samtakanna og þau þvingi íbúa til að kjósa flokk Maduro.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli K er ekki dregið í efa að K hafi starfað sem hjúkrunarfræðingur í heimaríki og hafi þurft að hlúa að hættulegum mönnum eða að hún hafi starfað á skrifstofu bæjarins. Niðurstaða Útlendingastofnunar í máli K er ekki frekar rökstudd og á því byggt að K hafi aldrei upplifað ofbeldi af eigin raun og ótti hennar sé frekar almennur. Landaupplýsingar bera hins vegar með sér að í heimaríki K séu heilbrigðisstarfsmenn í sérstakri hættu á að verða fyrir áreiti og ofbeldi af hálfu glæpasamtaka vegna starfa sinna og greindi K frá því að hafa fengið hótanir frá meðlimum glæpasamtaka og hafa þurft að segja upp vinnu sinni vegna þeirra. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar er ekkert fjallað um aðstæður heilbrigðisstarfsfólks á því svæði sem kærendur koma frá eða í Venesúela almennt, hvort kærendur og barn þeirra muni eiga á hættu ofsóknir vegna fyrri starfa K, bæði sem heilbrigðisstarfsmaður og starfsmaður á skrifstofu bæjarins, snúi þau til baka eða fjallað um það sérstaklega hvort yfirvöld í heimabæ kærenda geti yfir höfuð veitt þeim vernd, m.a. með hliðsjón af heimildum um heimafylki kærenda sem benda til þess að þar séu glæpahópar við völd.

Kærendur lýstu því jafnframt að hafa ekki getað keypt matarpakka af yfirvöldum vegna stjórnmálaskoðana sinna en voru ekki nánar spurð út í þá mismunun og ekkert fjallað um slíkt í ákvörðunum Útlendingastofnunar. Eru niðurstöður Útlendingastofnunar byggðar á því að kærendur hafi ekki lent í atvikum sem talist geta til ofsókna í skilningi 38. gr. laga um útlendinga en ekkert fjallað um það hvort kærendur kunni að eiga á hættu slíkar ofsóknir snúi þau til baka.

Með hliðsjón af framangreindu, skorti á umfjöllun um aðstæður kærenda í Zulia fylki, þá hættu sem kærendur kunna að vera í vegna fyrrum starfa K sem hjúkrunarfræðingur og starfsmaður á skrifstofu bæjarins, verður ekki hjá því komist að senda mál kærenda til nýrrar meðferðar. Verður þar sérstaklega litið til þess að af frásögnum kærenda og heimildum um heimaríki þeirra hafi verið fullt tilefni til að afla frekari gagna og upplýsinga um þá hættu sem þau kunni að vera í við endurkomu til heimaríkis.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Ákvarðanir og gögn Útlendingastofnunar í máli kærenda bera ekki með sér að fram hafi farið viðhlítandi mat á aðstæðum þeirra á lægra stjórnsýslustigi. Voru því annmarkar á rannsókn Útlendingastofnunar í málum kærenda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kærenda er, með vísan til framangreinds, að mati kærunefndar enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kærenda og barns þeirra. Þá er það mat kærunefndar að ekki sé unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því sé rétt að mál kærenda og barns þeirra hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til umfjöllunar um aðra þætti ákvarðana Útlendingastofnunar.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda og barns þeirra til nýrrar meðferðar.

 

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda og barns þeirra til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases. 

 

Þorsteinn Gunnarsson

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                                 Þorbjörg I. Jónsdóttir