Úrskurður nr. 460/2024

Hinn 2. maí 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 460/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU23120057 og KNU23120058

Kæra […],

[…]

og barna þeirra

á ákvörðunum

Útlendingastofnunar

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 13. desember 2023 kærðu […], fd. […], ríkisborgari Venesúela (hér eftir K) og […], fd. […], ríkisborgari Venesúela (hér eftir M), ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 29. nóvember 2023, um að synja kærendum og börnum þeirra, […], fd. […], (hér eftir A) og […], fd. […], ríkisborgurum Venesúela, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru fer því fram sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Fyrrgreindar ákvarðanir eru kærðar á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæra fyrir lok kærufrests.

II. Málsmeðferð

Kærendur sóttu um alþjóðlega vernd hér á landi 2. janúar 2023 fyrir sig og börn sín. Kærendur komu í viðtal hjá Útlendingastofnun 8. júní og 20. júlí 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. A og B mættu í viðtal hjá Útlendingastofnun 29. Júní 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Með ákvörðunum, dags. 29. nóvember 2023, synjaði Útlendingastofnun kærendum og börnum þeirra um alþjóðlega vernd ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Kærendum og börnum þeirra var jafnframt brottvísað frá landinu og kærendum ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Voru þær ákvarðanir kærðar til kærunefndar útlendingamála 13. desember 2023. Kærunefnd barst greinargerð kærenda 4. janúar 2024 ásamt fylgigögnum. Viðbótargreinargerð barst kærunefnd 20. mars 2024 og þá bárust frekari gögn frá kærendum 25. mars 2024.

III. Ákvarðanir Útlendingastofnunar

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að kærendur byggi umsóknir sínar um alþjóðlega vernd á því að þau séu í hættu í heimaríki sínu vegna hótana sem M hafi borist frá stéttarfélögum og aðilum tengdum stjórnvöldum og glæpahópnum Collectivos. Einnig vegna stjórnmálaskoðana sinna.

Niðurstaða Útlendingastofnunar var sú að kærendur væru ekki flóttamenn og að þeim skyldi synjað um alþjóðlega vernd á Íslandi samkvæmt ákvæðum 37. og 40. gr. laga um útlendinga. Kærendum var jafnframt synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga. Þá taldi stofnunin að ákvæði 42. gr. laga um útlendinga stæði endursendingu til heimaríkis ekki í vegi.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í málum barna kærenda, kom fram að umsóknir þeirra væru grundvallaðar á frásögn þeirra og framburði foreldra þeirra. Foreldrum þeirra hefði verið synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðunum foreldra hefði jafnframt verið tekin afstaða til aðstæðna barnanna og hvernig þær aðstæður horfi við einstökum þáttum ákvarðananna. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar með vísan til niðurstöðu í máli foreldra þeirra, að gættum ákvæðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, laga um útlendinga og barnaverndarlaga, að börnum kærenda væri ekki stefnt í hættu með því að fylgja foreldrum sínum til heimaríkis.

Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Börnum kærenda var brottvísað frá landinu.

Útlendingastofnun tilkynnti kærendum og börnum þeirra jafnframt að kæra frestaði réttaráhrifum ákvarðananna, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

IV. Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð og viðbótargreinargerð kærenda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði sem þar koma fram. Í greinargerð kærenda er vísað til viðtala kærenda hjá Útlendingastofnun og annarra gagna málsins hvað málavexti varðar.

Kærendur séu opinberir andstæðingar yfirvalda í Venesúela sem meðlimir að stjórnmálaflokknum Primero Justicia. Þau hafi tekið virkan þátt í að mótmæla yfirvöldum í Venesúela. Sonur M sé einnig opinber andstæðingur yfirvalda og hafi mátt þola ofsóknir vegna þess og hafi neyðst til að að flýja frá Venesúela. Kærendur hafi mátt þola ofsóknir, hótanir og fjárkúganir frá háttsettum aðila í Venesúela, sem sé þingmaður í Venesúela og meðlimur að Tupamaro. Kærendur hafi lagt fram gögn sem staðfesta að þau hafi í oft greitt inn á reikning þessa manns og sé hafið yfir vafa að greiðslurnar hafi verið vegna fjárkúgana. Maðurinn sé háttsettur einstaklingur í venesúelsku samfélaginu og sé því ómögulegt fyrir kærendur og börn þeirra að njóta verndar yfirvalda í heimaríki ofsóknum af hans hálfu.

Í greinargerðum kærenda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Venesúela mótmælt.

Kærendur byggja á því að hin kærða ákvörðun sé haldin verulegum annmarka, einkum m.t.t. rannsóknarreglu stjórnsýslu-og útlendingaréttar skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga sem leiði til þess að fella verði ákvörðunina úr gildi. Einkum er gagnrýnt að ekki hafi verið litið nægilega vel til persónulegra aðstæðna kærenda. Kærendur séu berskjaldaðri en almenningur í Venesúela vegna stjórnmálaskoðana sinna, aðildar að tileknum þjóðfélagshópi og samsafns athafna. Ekkert hafi verið fjallað um ofsóknaraðila kærenda og því sé ljóst að Útlendingastofnun hafi ekki rannsakað mál kærenda sem skyldi. Kærendur hafi lagt fram fjölda gagna sem styðji við frásagnir þeirra hjá Útlendingastofnun og þá hafa þau lagt fram frekari gögn hjá kærunefnd. Telja kærendur framlögð gögn sanna fjárkúganir þær sem þau hafi sætt og aðild sína að Primero Justicia. Kærendur telja ennfremur að skort hafi á að fullt tillit væri tekið til hagsmuna barna þeirra og raunverulegra aðstæðna þeirra í Venesúela.

Kærendur krefjast þess aðallega að þeim verði veitt alþjóðleg vernd á Íslandi á grundvelli 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga, samkvæmt stöðu þeirra sem flóttamenn, sbr. 1. mgr. 37. gr. laganna. Kærendur krefjast þess til vara að þeim verði veitt alþjóðleg vernd á Íslandi á grundvelli 1. mgr. 40. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 37. gr. Kærendur krefjast þess til þrautavara að þeim verði veitt dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Til þrautaþrautavara er þess krafist að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd á Íslandi til meðferðar á ný á grundvelli 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga. Til þrautaþrautaþrautavara er þess krafist að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd á Íslandi til meðferðar á ný á grundvelli 11. gr. stjórnsýslulaga. Að lokum er þess krafist að kærendum verði ekki gert að sæta brottvísun og endurkomubanni.

V. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindi M frá því að hann óttaðist nafngreindan mann sem væri starfandi alþingismaður í Venesúela þá kvaðst hann jafnframt hafa fengið hótanir um árabil í tengslum við störf sín frá meðlimum ákveðinna stéttarfélaga og þessum manni. Hafi hótanirnar m.a. beinst að börnum hans. Kærendur lögðu fram mikið magn gagna m.a. gögn sem þau kveða sýna fram á reglulegar millifærslur til þessa nafngreinda manns, til tiltekins stéttarfélags og önnur gögn í tengslum við frásögn M. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum kærenda er stuttlega fjallað um framangreindar millifærslur en enga umfjöllun er að finna um önnur gögn. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur þá fram að kærendur hafi ekki borið fyrir sig að óttast tilgreinda einstaklinga eða stjórnvöld í heimaríki þrátt fyrir að sú hafi verið raunin. Aðeins er tekið fram að þau kveðist óttast starfsemi glæpasamtaka og stéttarfélaga. Þá er tekið fram að með vísan til trúverðugleikamats telji stofnunin að kærendur eigi þann kost að leita til lögreglu eða annarra yfirvalda. Í trúverðugleikamati Útlendingastofnunar er þó ekki að finna umfjöllun um hinn tilgreinda mann sem kærendur kveðast óttast eða tekin afstaða til stöðu hans í Venesúela og hvort hún geti haft áhrif á möguleika kærenda til þess að leita sér aðstoðar yfirvalda í heimaríki. Þá er ekki að finna umfjöllun um stéttarfélög í heimaríki kærenda eða möguleg tengsl þeirra við stjórnvöld og glæpasamtök í Venesúela og hvort það geti haft áhrif á möguleika kærenda til þess að leita sér aðstoðar yfirvalda.

Er það mat kærunefndar að frásagnir kærenda, framlögð gögn þeirra og heimildir um heimaríki þeirra hafi gefið Útlendingastofnun tilefni til frekari rannsóknar og rökstuðnings.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Ákvarðanir og gögn Útlendingastofnunar í máli kærenda bera ekki með sér að fram hafi farið viðhlítandi mat á aðstæðum þeirra á lægra stjórnsýslustigi. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kærenda var ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kærenda og barna þeirra. Þá er það mat kærunefndar að ekki sé unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því sé rétt að mál kærenda og barna þeirra hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til umfjöllunar um aðra þætti ákvarðana Útlendingastofnunar.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda og barna þeirra til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda og barns þeirra til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Þorsteinn Gunnarsson

formaður