Úrskurður nr. 540/2024

Hinn 30. maí 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 540/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24050064

Mál [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 8. maí 2024 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðun Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsókn [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela (hér eftir kærandi), um alþjóðlega vernd og brottvísa honum frá landinu. Var kæranda gert að yfirgefa landið án tafar ellegar sæta endurkomubanni í tvö ár.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kæranda til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun og endurkomubanni séu uppfyllt. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kærandi gerir kröfu um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að umsókn hans verði tekin til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga.

2 Málsmeðferð

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 25. júní 2023. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 4. desember 2023, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Samkvæmt framburði kæranda hafi hann komið til Panama 10. mars 2017 og dvalið þar í um sex ár. Kærandi lagði fram afrit af dvalarleyfisskírteini með gildistíma til 25. nóvember 2026. Útlendingastofnun ákvað 8. maí 2024 að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að honum skyldi brottvísað frá landinu. Útlendingastofnun taldi að kærandi hefði slík tengsl við Panama að eðlilegt og sanngjarnt sé að hann dvelji þar, ferðist eða sé fluttur þangað, sbr. d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Útlendingastofnun taldi að kærandi hefði ekki slík tengsl við Ísland að nærtækast væri að hann fengi hér vernd eða að sérstakar ástæður mæltu annars með því að taka bæri umsókn kæranda til efnismeðferðar, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Það var mat stofnunarinnar að 42. gr. laga um útlendinga kæmi ekki í veg fyrir að kærandi yrði sendur til Panama. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda sama dag og barst nefndinni greinargerð kæranda 10. maí 2024 ásamt fylgigögnum. Þá bárust frekari gögn frá kæranda 13. maí 2024.

3 Málsástæður og rök kæranda

Farið hefur verið yfir greinargerð kæranda og mat lagt á öll sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi yfirgefið Panama vegna slæms ástands og óöryggis en hann hafi dvalið þar í landi síðustu sex ár. Kærandi glími við [...] og [...]. Kærandi hafi farið til læknis á Heyrnar- og talmeinastöðinni og honum greint frá því að hann væri í þörf fyrir aðgerð vegna heyrnarskerðingar eða að fá heyrnartæki. Þá hafi verið keyrt aftan á bifreið sem kærandi var farþegi í hér á landi og hann hlotið áverka á hálsi og hnakka, en hann finni fyrir höfuðverk og svima. Kærandi hafi einnig glímt við [...] undanfarin ár. Kærandi greindi frá því að lögreglumaður í Panama hafi skotið hann árið 2018 en hann hafi ekki þorað að kæra eða fara á almennt sjúkrahús í kjölfarið, af ótta við að vera vísað úr landi en hann hafi ekki fengið dvalarleyfi í landinu fyrr en árið 2021. Kærandi hafi orðið fyrir hótunum og fordómum í Panama vegna þjóðernis síns. Eftir að hafa hlotið dvalarleyfi í Panama hafi hann ekki fengið félagslega aðstoð og borist hótanir frá lögreglu og almenningi í landinu. Kærandi óttist lögregluna í Panama. Kærandi telji að hann muni ekki hafa aðgang að þeirri heilbrigðisþjónustu sem hann sé í þörf fyrir.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda falli ekki undir 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga þar sem að hann eigi engin skyldmenni í Panama og hafi því engin sérstök tengsl við landið. Kærandi vísar til þess að 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga kveði aðeins á um heimild en ekki skyldu til handa stjórnvöldum til að synja umsækjanda um efnismeðferð.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda falli undir 2. mgr. 36. gr. laganna auk þess sem hann njóti verndar 42. gr. laganna þar sem verulegar líkur séu á því að hann verði sendur til heimaríkis. Kærandi standi þannig frammi fyrir raunverulegri hættu á að verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, verði honum gert að snúa aftur til Panama.

Í greinargerð kæranda eru jafnframt færð rök fyrir því að hann uppfylli skilyrði fyrir dvalarleyfi af mannúðarástæðum, sbr. 74. gr. laga um útlendinga.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Nefndin hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og telur ekki ástæðu til að gera athugasemdir við hana.

5 Umsókn um alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Ákvæði laga um útlendinga, reglugerðar um útlendinga sem og önnur sem máli skipta við úrlausn umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd verða reifuð í viðeigandi köflum hér að neðan.

5.2 Aðstæður kæranda

Samkvæmt gögnum málsins er kærandi einstæður karlmaður á [...]. Kærandi hafi upphaflega lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi ásamt sambýliskonu sinni en þau slitið samvistum. Samkvæmt framburði kæranda hafi hann komið til Panama 10. mars 2017 og dvalið þar í sex ár. Kærandi hafi einnig dvalið í Kólumbíu, þar sem móðir hans sé búsett, frá nóvember 2022 til janúar 2023. Kærandi hafi farið aftur til heimaríkis og dvalið þar í tvo daga áður en hann kom hingað til lands og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 25. júní 2023. Kærandi greindi frá því að hafa fengið útgefið dvalarleyfi í Panama árið 2021 en það sé gilt til 25. nóvember 2026. Kærandi greindi frá því að hafa orðið fyrir skotárás af hendi lögreglumanns í Panama árið 2018 en hann hafi ekki þorað að leita til lögreglu eða fara á sjúkrahús í kjölfarið vegna ótta við að vera sendur úr landi þar sem hann hafi ekki verið kominn með dvalarleyfi á þeim tíma. Kærandi hafi orðið fyrir fordómum og mismunun vegna þjóðernis síns í Panama. Kærandi greindi frá því að hafa fengið [...] í Panama og þurft að leita sér heilbrigðisaðstoðar á einkareknu sjúkrahúsi sem vinur hans hafi greitt fyrir. Kærandi væri með [...] og [...] en hann væri í þörf fyrir ný gleraugu þar sem hans hefðu brotnað. Kærandi upplifi [...] vegna aðstæðna sinna.

5.3 Landaupplýsingar

Nefndin hefur lagt mat á aðstæður í Panama, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum og gögnum:

• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Panama (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Panama (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• Amnesty International Report 2022/23 - Panama (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Freedom in the World 2023 – Panama (Freedom House, mars 2023);
• The Rule of Law in Panama – Key findings from the General Population Poll 2021 (World Justice Project, 2021);
• The World Factbook – Panama (CIA);
• Vefsíða Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna – Panama (https://help.unhcr.org/panama);
• World Development Report 2023: Migrants, Refugees and Societies (The World Bank Group, apríl 2023) og
• World Report 2023 – Colombia (Human Rights Watch, 12. janúar 2023).

Panama er stjórnarskrárbundið lýðveldi í Mið-Ameríku og í landinu búa rúmlega fjórar milljónir. Panama gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1945. Panama fullgilti alþjóðasamning gegn pyndingum og annarri illri og ómannlegri eða vanvirðandi meðferð árið 1987 og fullgilti alþjóðasamninga um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1977 og barnasáttmálann árið 1990. Þá gerðist ríkið aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna árið 1978. Panama er aðili að Cartagena yfirlýsingunni og mannréttindasáttmála Ameríku.

Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023 eiga stjórnvöld í Panama í samstarfi við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna og önnur mannréttindasamtök er varðar aðstoð m.a. við umsækjendur um alþjóðlega vernd og fólk á flótta. Landslög kveði á um veitingu alþjóðlegrar verndar. Til viðbótar hafi stjórnvöld komið á kerfi sem veiti flóttafólki langtímavernd. Á vefsíðu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna kemur fram að leggja verði fram umsókn um alþjóðlega vernd innan sex mánaða frá komu til landsins. Umsókn sé lögð fram hjá National Office for the Attention of Refugees (ONPAR). Flóttamenn í Panama eigi rétt á að sækja um atvinnuleyfi og hafi því heimild til að starfa í landinu. Þá eigi flóttamenn rétt á heilbrigðisþjónustu, menntun og húsnæði. Í stjórnarskrá Panama kemur fram að allir einstaklingar sem staddir séu innan yfirráðasvæðis ríkisins án tillits til stöðu eigi rétt á heilbrigðisþjónustu. Í Panama séu opinberar heilsugæslur í hverjum þéttbýliskjarna. Heilsugæslur veiti almenna heilbrigðisþjónustu og bólusetningar auk þess sem þar starfi tannlæknar, kvensjúkdómalæknar og barnalæknar. Heilbrigðisþjónusta sé ekki gjaldfrjáls og flóttamenn og umsækjendur um alþjóðlega vernd greiði sama gjald og ríkisborgarar landsins. Ef einstaklingar hafi ekki tök á að greiða fyrir þjónustuna sé mögulegt að semja um greiðslur. Einstaklingum sé ekki synjað um heilbrigðisþjónustu þrátt fyrir útistandandi skuld. Frjáls félagasamtök, s.s. Rauði krossinn veiti flóttafólki sálfræðiþjónustu en jafnframt sé boðið upp á geðheilbrigðisþjónustu á opinberum heilsugæslum.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að helstu vandamál á sviði mannréttinda í Panama séu m.a. spilling stjórnvalda, ofbeldi gegn LGBTQ+ einstaklingum og refsileysi embættismanna sem framið hafi mannréttindabrot. Lög í Panama kveði á um refsingu við spillingu embættismanna en stjórnvöld hafi ekki framfylgt lögunum með skilvirkum hætti. Þær fáu rannsóknir sem hafi átt sér stað hafi tafist mikið og sjaldan leitt til saksóknar. Þá hafi komið upp tilvik um spillingu og ábyrgðarleysi innan lögreglunnar. Skort hafi á að rannsókn á störfum öryggissveita væri hlutlaus auk þess sem skort hafi á að verklagsreglur væru staðlaðar. Stjórnvöld hafi þó gert tilraunir til að berjast gegn spillingu innan lögreglunnar með því að staðsetja lögregluþjóna ekki í sinni heimaborg eða bæ. Lög í Panama kveði á um lágmarkslaun eingöngu fyrir starfsmenn innan einkageirans en lágmarkslaun hafi verið yfir fátæktarmörkum. Flestir starfsmenn sem störfuðu innan þéttbýla hafi fengið greidd lágmarkslaun eða meira. Þá hafi lágmarkslaun opinberra starfsmanna verið yfir fátæktarmörkum. Mannréttindasamtök hafi starfað og birt niðurstöður sínar án afskipta stjórnvalda. Embættismenn hafi yfirleitt verið samvinnuþýðir og móttækilegir fyrir eftirliti þessara samtaka. Jafnframt sé starfandi umboðsmaður í Panama sem hafi vísað málum til viðeigandi yfirvalda til rannsóknar. Félagasamtök staðfesti að umboðsmaður hafi starfað sjálfstætt og á skilvirkan hátt.

Í skýrslu World Justice Project frá árinu 2021 kemur m.a. fram að rannsókn á áliti íbúa Panama á lögreglu landsins hafi leitt í ljós að 70% svarenda telji lögregluna veita almenningi aðstoð þegar þess gerðist þörf en 58% svarenda kveði lögregluna leysa öryggisvandamál sem komi upp innan samfélagsins. Þá kváðu 74% svarenda lögregluna koma fram við almenning af virðingu.

Í skýrslu Freedom of the World frá árinu 2023 kemur fram að mismunun á grundvelli kyns, kynþáttar og annarra slíkra persónueinkenna sé bönnuð með lögum. Ákveðnir minnihlutahópar, þ. á m. frumbyggjar, Panamabúar af afrískum uppruna og ákveðnir innflytjendahópar hafi þó mætt mismunun. Flutningur farandfólks og umsækjenda um alþjóðlega vernd frá Venesúela og Kúbu hafi ýtt undir andstöðu í garð innflytjenda meðal íbúa landsins.

5.4 Niðurstaða um 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema:

d. umsækjandi hafi slík tengsl við annað ríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að hann dvelji þar, ferðist eða sé fluttur þangað enda þurfi hann ekki að sæta ofsóknum þar, geti óskað eftir að fá viðurkennda stöðu sem flóttamaður og fengið vernd í samræmi við alþjóðasamning um stöðu flóttamanna.

Í frumvarpi til laga nr. 14/2023, um breytingu á lögum um útlendinga kemur m.a. fram að

nýr d-liður 1. mgr. 36. gr. laganna mæli fyrir um regluna um fyrsta griðland, þ.e. að umsókn um alþjóðlega vernd skuli afgreidd í fyrsta ríki sem umsækjandi kemur til og getur veitt honum vernd. Ákvæðinu um fyrsta griðland í gildandi lögum hefur ekki verið beitt að fullu þar sem það er talið óskýrt. Með frumvarpi þessu er því lagt til að ákvæðið mæli fyrir um þau tilvik þegar umsækjandi um alþjóðlega vernd hefur slík tengsl við annað ríki að sanngjarnt og eðlilegt geti talist að hann dvelji þar. Í orðalagi ákvæðisins koma fram skilyrði þess að ákvæðið eigi við, þar á meðal að stjórnvöld hafi gengið úr skugga um að verði umsækjandi sendur til ríkisins þurfi hann ekki að óttast ofsóknir eða að verða sendur áfram til heimalands síns í andstöðu við meginregluna um að vísa fólki ekki brott þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu. Við mat á því hvað telst sanngjarnt og eðlilegt skal m.a. líta til lengdar dvalar, fjölskyldutengsla og möguleika viðkomandi til að dveljast eða öðlast rétt til dvalar í ríkinu. Getur ákvæðið þannig einnig komið til skoðunar þegar umsækjandi hefur ekki dvalið í ríkinu en hefur náin fjölskyldutengsl við það, svo sem þegar maki umsækjandans er ríkisborgari þess ríkis og getur á þeim grundvelli fengið dvalarleyfi.

Samkvæmt 3. mgr. 23. gr. laga um útlendinga skulu íslensk stjórnvöld við framkvæmd ákvæða III. og IV. kafla laganna eiga í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, sbr. 35. gr. alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna, um túlkun samningsins og laga um útlendinga. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur sett fram tiltekin viðmið um beitingu reglunnar um fyrsta griðland. Að mati stofnunarinnar verður að líta til þess hvort grundvallarmannréttindi umsækjanda verði virt í þriðja ríki í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar og hvort að raunhæf vernd sé veitt gegn því að einstaklingum sé brottvísað þangað sem lífi þeirra eða frelsi kunni að vera stefnt í hættu (non-refoulement) eða þar sem hætta er á ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá sé rétt að líta til aðstæðna í viðtökuríki, s.s. með hliðsjón af einstaklingsbundinni stöðu viðkomandi og möguleika hans á að sjá sér farborða.

Samkvæmt framburði kæranda hafi hann komið til Panama 10. mars 2017 og dvalið þar í um sex ár. Kærandi hafi haft dvalarleyfi þar í landi frá árinu 2021 og hefur hann lagt fram ljósmynd af dvalarleyfisskírteini útgefnu af yfirvöldum í Panama með gildistíma til 25. nóvember 2026. Af framangreindri umfjöllun um aðstæður í Panama verður ekki annað ráðið en að kærandi hafi átt þess kost að óska eftir alþjóðlegri vernd í viðtökuríki og að hann hafi möguleika á því við endurkomu þangað. Kærandi greindi frá því að hafa haft atvinnu þann tíma sem hann dvaldi í Panama en um hafi verið að ræða óskráða atvinnu. Þá hafi kærandi stundað nám um tíma í Panama. Heimildir bera með sér að kærandi hafi heimild til löglegrar atvinnu. Verður því að telja að kærandi hafi möguleika á að sjá sér farborða með löglegum hætti og geti leitað aðstoðar yfirvalda verði brotið á rétti hans. Þá verður ekki séð að lögformlegar hindranir séu á því að kærandi snúi aftur til viðtökuríkis.

Kærandi hefur borið fyrir sig að hann hafi upplifað sig óöruggan í Panama en hann hafi orðið fyrir skotárás af hendi lögreglumanns árið 2018. Kærandi hafi ekki kært atvikið þar sem hann hafi óttast að verða sendur úr landi þar sem hann hafi ekki verið kominn með dvalarleyfi á þessum tímapunkti. Þá hafi kæranda borist hótanir með skilaboðum í eitt skipti eftir komuna til Íslands en hann viti ekki hvaða aðili standi á bakvið þær. Kærandi hefur ekki lagt fram gögn til að styðja framangreinda frásögn.

Verður ekki talið að framangreindur atburður sem kærandi hefur lýst nái því marki að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Jafnframt bendi framangreindar landaupplýsingar til þess að löggæslan í viðtökuríki sé virk og að kærandi geti leitað til hennar telji hann þörf á því. Samkvæmt gögnum málsins og framangreindri umfjöllun um aðstæður í viðtökuríki telst kærandi ekki hafa ástæðu til að óttast ofsóknir í Panama, sbr. 37. og 38. gr. laga um útlendinga, eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu að hann sé í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Nefndin hefur við framangreint mat m.a. litið til þess að stjórnvöld í Panama eru aðilar að Cartagena yfirlýsingunni þar sem veitt er vernd gegn endursendingum einstaklinga til ríkis þar sem þeir eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum eða lífi þeirra og frelsi ógnað (non-refoulement). Þá eru stjórnvöld í Panama aðilar að mannréttindasáttmála Ameríku þar sem m.a. er mælt fyrir um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Jafnframt benda framangreindar landaupplýsingar til þess að löggæsla í viðtökuríki sé almennt skilvirk og að kærandi geti leitað til hennar telji hann þörf á því. Falla því aðstæður kæranda í viðtökuríki undir skilyrði d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga og verður umsókn hans um alþjóðlega vernd hér á landi því ekki tekin til efnismeðferðar. Telst kærandi því hafa slík tengsl við viðtökuríki að eðlilegt og sanngjarnt sé að hann dvelji þar, ferðist eða sé fluttur þangað í skilningi d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Í greinargerð kæranda kemur fram að lög um útlendinga feli í sér heimild en ekki skyldu til að endursenda einstaklinga. Kærunefnd hefur í framangreindri umfjöllun lagt mat á einstaklingsbundnar aðstæður kæranda og aðstæður í viðtökuríki um hvort taka beri umsókn kæranda til efnismeðferðar. Kærunefnd áréttar að samkvæmt orðalagi 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal umsókn um alþjóðlega vernd skv. 37. gr. laganna tekin til efnismeðferðar nema aðstæður í a – d-lið ákvæðisins eigi við um umsóknina. Af því orðalagi er ljóst að stjórnvöldum beri skylda til að beita ákvæðum a – d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eigi þau við. Þá eru íslensk stjórnvöld jafnframt bundin af jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga við mat á því hvort umsókn skuli tekin til efnismeðferðar.

5.5 Niðurstaða um 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef svo stendur á sem greinir í 1. mgr. skal þó taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef útlendingurinn hefur slík sérstök tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái hér vernd eða ef sérstakar ástæður mæla annars með því.

Í 1. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur fram að með sérstökum ástæðum samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga sé átt við einstaklingsbundnar ástæður er varða umsækjanda sjálfan. Þá eru í 2. og 3. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar talin upp viðmið í dæmaskyni sem leggja skuli til grundvallar við mat á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi en þau viðmið varða aðallega alvarlega mismunun eða alvarleg veikindi. Þar segir:

Ef umsækjandi mun eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar, eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða ef umsækjandi getur vænst þess að staða hans, í ljósi framangreindra ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, ef umsækjandi glímir við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum er aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki. Meðferð telst, að öllu jöfnu, ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð er til í viðtökuríkinu en viðkomandi muni ekki standa hún til boða, eða ef umsækjandi, vegna þungunar, stendur ekki til boða fullnægjandi fæðingaraðstoð í viðtökuríki.

Að öðru leyti en talið er upp hér að framan hefur heilsufar umsækjanda takmarkað vægi við mat á því hvort umsókn hans verði tekin til efnislegrar meðferðar hér á landi nema ástæðan sé talin það einstaklingsbundin og sérstök að ekki verði fram hjá henni litið. Efnahagslegar ástæður geta ekki talist til sérstakra ástæðna.

Orðalagið „muni eiga“ í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar felur ekki í sér kröfu um afdráttarlausa sönnun þess að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun sem leiði til þess að hann muni eiga erfitt uppdráttar heldur að leitt sé í ljós að tilteknar líkur séu á að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun. Verður því að sýna fram á að umsækjandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir mismunun af þeim toga, með þeim afleiðingum, og af því alvarleikastigi sem ákvæðið lýsir. Ekki nægir að aðeins sé til staðar möguleiki á að slíkri mismunun. Af því leiðir að þó svo að dæmi séu um að einstaklingar í sambærilegri stöðu og umsækjandi í viðtökuríki hafi orðið fyrir alvarlegri mismunun af þeim toga sem 32. gr. a reglugerðar um útlendinga mælir fyrir um telst umsækjandi ekki sjálfkrafa eiga slíkt á hættu heldur þarf að sýna fram á að verulegar ástæður séu til að ætla að umsækjandi, eða einstaklingur í sambærilegri stöðu og umsækjandi, verði fyrir slíkri meðferð.

Við mat á því hvort umsækjandi glími við mikil og alvarleg veikindi í skilningi 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar, verður m.a. litið til heilsufarsgagna málsins og hlutlægra og trúverðugra gagna um hvort sú heilbrigðisþjónusta sem umsækjandinn þarfnast sé honum aðgengileg í viðtökuríki.

Kærandi er einstæður karlmaður á á [...]. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið með [...] í Panama. Kærandi væri með [...] og [...] en hann væri í þörf fyrir ný gleraugu þar sem hans hefðu brotnað. Kærandi upplifi [...] vegna aðstæðna sinna. Samkvæmt framlögðum gögnum hafi kærandi undirgengist heyrnarmælingu hjá Heyrnar- og talmeinastöð Íslands 3. apríl 2024. Kærandi hafi byrjað að tapa heyrn fyrir nokkrum árum og heyrnin fari versnandi með tímanum. Kærandi eigi erfitt með að hlusta og sé með [...] þó meira öðru megin. [...]. Ekki hafi verið hægt að gera talgreiningu á kæranda þar sem hann sé spænskumælandi. Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi lent í árekstri sem farþegi í bíl 20. apríl 2024 og hefur hann lagt fram gögn þess efnis. Í kjölfar árekstursins hafi verið útbúin beiðni um sjúkraþjálfun fyrir kæranda þar sem hann hafi fundið fyrir [...]. Í málinu liggur fyrir læknisvottorð frá Göngudeild sóttvarna, dags. 11. ágúst 2023, þar sem fram kemur að læknisskoðun hafi farið fram í samræmi við ákvæði sóttvarnalaga.

Kæranda var leiðbeint í viðtali hjá Útlendingastofnun, 4. desember 2023, um mikilvægi öflunar gagna um heilsufar, sem hún teldi hafa þýðingu fyrir mál sitt, og um að afla skriflegra upplýsinga og leggja fram við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun. Þá var kæranda jafnframt leiðbeint með tölvubréfi nefndarinnar 8. maí 2024 um framlagningu frekari gagna í málinu. Frekari heilsufarsgögn bárust með greinargerð kæranda 10. og 13. maí 2024. Með vísan til fyrrgreindrar málsmeðferðar og þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu er mál kæranda nægjanlega upplýst hvað varðar heilsufar kæranda og aðra þætti varðandi einstaklingsbundnar aðstæður hans. Þá er ekkert sem bendir til þess að frekari gögn um heilsufar kæranda geti haft áhrif á niðurstöðu málsins.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að heilsufar kæranda sé með þeim hætti að hann teljist glíma við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum sé aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, sbr. 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar. Meðferð telst að jafnaði ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana, sbr. 2. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Heilsufar kæranda er ekki þess eðlis að ástæða sé til að víkja frá þessari meginreglu. Af þeim gögnum sem fyrir liggja um aðstæður í Panama verður ráðið að kærandi hafi aðgang að heilbrigðisþjónustu þar í landi en hann þurfi að greiða fyrir þjónustuna. Verður því að líta svo á að aðstæður kæranda tengdar heilsufari séu ekki þess eðlis að þær teljist til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eða samkvæmt þeim viðmiðum sem talin eru upp í dæmaskyni í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Þá geta heilbrigðisaðstæður kæranda ekki talist til ástæðna sem séu svo einstaklingsbundnar og sérstakar að ekki verði fram hjá þeim litið, sbr. 3. mgr. sömu greinar.

Kærandi hefur greint frá því að hann upplifi sig ekki öruggan í Panama og hann hræðist lögregluna þar í landi. Kærandi hafi orðið fyrir skotárás af hendi lögreglumanns í Panama en hann hafi ekki þorað að kæra atvikið eða leita á sjúkrahús á vegum hins opinbera af ótta við að vera sendur úr landi en hann hafi ekki verið kominn með dvalarleyfi á þessum tímapunkti. Þá hafi kærandi upplifað mismunun og fordóma vegna þjóðernis síns, m.a. á atvinnumarkaðnum. Af fyrirliggjandi gögnum má ráða að óttist kærandi um öryggi sitt geti hann leitað til lögregluyfirvalda eða annarra þar til bærra stjórnvalda sökum þess. Gögn málsins bera ekki með sér að kærandi muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða hann geti vænst þess að staða hans, í ljósi sömu ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, sbr. viðmið í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Kærandi hefur ekki sýnt fram á að aðrar aðstæður hans í viðtökuríki séu slíkar að önnur viðmið tengd alvarlegri mismunun, sambærileg þeim sem 32. gr. a reglugerðarinnar lýsir, leiði til þess að taka beri umsókn hans til efnismeðferðar hér á landi. Samkvæmt framburði kæranda hafi hann stundað nám í Panama um tíma og haft óskráða atvinnu á meðan hann dvaldi þar í landi.

Að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda verður umsókn hans ekki tekin til efnismeðferðar vegna sérstakra ástæðna, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kvaðst í viðtali hjá Útlendingastofnun 4. desember 2023 ekki hafa sérstök tengsl við Ísland. Þar að auki er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að kærandi hafi slík tengsl við landið að beita beri ákvæði 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Í 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Þá skal einnig taka umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram, enda hafi umsækjandi sjálfur, maki eða sambúðarmaki hans eða annar sem kemur fram gagnvart stjórnvöldum fyrir hans eða þeirra hönd ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi ekki fengist innan tímamarka.

Kærandi lagði fram umsókn sína um alþjóðlega vernd hér á landi 25. júní 2023 og eru því ekki liðnir 12 mánuðir samkvæmt framangreindu. Verður umsókn kæranda ekki tekin til efnismeðferðar á þeim grundvelli.

5.6 Niðurstaða um 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef beiting 1. mgr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr., t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar.

Í 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga segir að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að 1. mgr. eigi einnig við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki sé tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr. Við túlkun á inntaki 42. gr. laga um útlendinga er rétt að líta til þess að ákvörðun um brottvísun eða frávísun, sem setur einstakling í raunverulega hættu á að verða fyrir pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, er í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar.

Við túlkun 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. sáttmálans. Þá skal hafa hliðsjón af þeim meginreglum sem Evrópudómstóllinn setur fram í dómum sínum að því leyti sem þær eru til skýringar á alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og eru samhljóma þeim, en með þeim skýra fyrirvara að dómar Evrópudómstólsins á þessu réttarsviði eru ekki bindandi fyrir íslenska ríkið.

Gögn málsins bera með sér að í viðtökuríki sé veitt raunhæf vernd gegn því að fólki sé vísað brott eða það endursent til ríkja þar sem einstaklingar eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum eða þar sem lífi þeirra og frelsi er ógnað. Gögnin benda jafnframt til þess að meðferð stjórnvalda í viðtökuríki leggi einstaklingsbundið mat á aðstæður umsækjenda um alþjóðlega vernd. Ekkert bendir til að endursending kæranda til viðtökuríkis sé í andstöðu við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Meðal annars er til þess að líta að Kólumbía er aðili að Cartagena yfirlýsingunni, þar sem veitt er vernd gegn endursendingum einstaklinga til ríkis þar sem þeir eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum og lífi þeirra og frelsi er ógnað (non-refoulement), og mannréttindasáttmála Ameríku þar sem m.a. er mælt fyrir um bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð.

Þá benda öll gögn til þess að kærandi hafi raunhæf úrræði í viðtökuríki fyrir landsrétti sem tryggja að hann verði ekki sendur áfram til annars ríkis þar sem líf hans eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreindra viðmiða, umfjöllunar um aðstæður í Panama og einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda, hefur ekki verið sýnt fram á að hann eigi á hættu meðferð sem gangi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Synjun á efnismeðferð umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd og flutningur hans til viðtökuríkis leiðir því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

Samkvæmt framansögðu verður umsókn kæranda ekki tekin til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

6 Brottvísun og endurkomubann

6.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Umræddar lagabreytingar voru m.a. gerðar til að tryggja að framkvæmd brottvísana hér á landi væri í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/115/EB um sameiginleg viðmið og skilyrði fyrir brottvísun og endursendingum ríkisborgara utan EES sem dveljast ólöglega á yfirráðasvæði aðildarríkjanna (brottvísunartilskipunin) sem Ísland er skuldbundið af vegna þátttöku í Schengen-samstarfinu.

6.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 25. júní 2023. Eins og að framan greinir hefur umsókn hans um alþjóðlega vernd verið synjað um efnismeðferð. Hefur hann því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi.

Kæranda var gefið færi á að andmæla mögulegri brottvísun frá Íslandi og endurkomubanni í viðtali hjá Útlendingastofnun. Kærandi greindi frá því að eiga vini í Portúgal og á Spáni. Kærandi greindi frá því að hann teldi slíka ráðstöfun vera ósanngjarna en að hann myndi virða niðurstöðuna. Með vísan til framkominna gagna, athugasemda kæranda og framangreindrar umfjöllunar um aðstæður kæranda Panama telst brottvísun hans frá Íslandi og endurkomubann ekki fela í sér ósanngjarna ráðstöfun í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til 1. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur til að yfirgefa landið. Endurkomubann fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan þess frests.

Ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann er staðfest.

7 Krafa kæranda á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að kærandi uppfylli skilyrði 74. gr. laga um útlendinga. Ekki kemur til skoðunar hvort skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt í tilviki kæranda nema umsókn um alþjóðlega vernd hafi verið tekin til efnismeðferðar. Kærandi er með gilt dvalarleyfi í viðtökuríki og fellur mál hans undir d-lið 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Kemur því ekki til skoðunar hvort aðstæður hans eigi undir 74. gr. laga um útlendinga.

8 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið þykir rétt að staðfesta ákvörðun Útlendingastofnunar.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur nefndin þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur nefndin tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Bjarnveig Eiríksdóttir

Sandra Hlíf Ocares