05 júní 2024

Úrskurður nr. 589/2024

Hinn 5. júní 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 589/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23080051

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 17. ágúst 2023 kærði einstaklingur er kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Tyrklands (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 3. ágúst 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Svíþjóð og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 8. desember 2022. Kærandi kvaðst hafa verið í Frakklandi og hafa verið sendur þaðan til Þýskalands. Kvaðst kærandi hafa farið frá Tyrklandi vegna ofsastjórnunar Erdogans og vegna þess að heilbrigðiskerfið á Íslandi sé gott. Þá hafi hann lent í vandræðum í einkalífi og vinnu. Kærandi greindi frá því að vera við góða líkamlega heilsu en hafa [...] þegar hann hafi verið í Tyrklandi. Kærandi hafi sinnt herskyldu í Tyrklandi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 1. mars 2023 ásamt löglærðum talsmanni og kvað helstu ástæður flótta síns vera að hann hafi sem kúrdískur alevi sætt mismunun, ofbeldi og áreiti í heimaríki. Kærandi greindi frá því að vera [...] og uppalinn í borginni [...] í Tyrklandi. Hann hafi búið í borginni [...] í Tyrklandi áður en hann hafi flúið heimaríki í lok ágúst 2022. Kærandi hafi ferðast á milli nokkurra landa áður en hann hafi komið til Íslands. Kærandi kvaðst ekki hafa verið meðlimur í stjórnmálaflokki né hafa verið virkur í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki. Kærandi hafi upplifað fordóma frá því að hann hafi verðið barn og enn í dag þori hann ekki að segja að hann sé alevi. Kærandi hafi verið að vinna í byggingarvinnu og þegar vinnufélagi hafi komist að því að hann væri alevi hafi hann ekki fengið frið eftir það. Þeir hafi ráðist á hann og beitt hann ofbeldi, þ. á m. andlegu ofbeldi. Þá hafi hann verið beittur andlegu ofbeldi á þjónustustöðum og hann látinn bíða lengur í röð hjá ríkisstofnunum vegna trúar sinnar. Kærandi hafi upplifað þessa mismunun sem andlegt og líkamlegt ofbeldi. Kærandi hafi leitað til lögreglu vegna ofbeldis í vinnu en lögreglan hafi ekkert aðhafst í málinu. Kærandi sé komin með nóg af fordómum og niðurlægingu og vilji fá að lifa eins og venjulegt fólk. Þá greindi kærandi frá því að Erdogan, forseti Tyrklands, hafi sagt opinberlega að Kúrdar og alevar væru réttdræpir. Kærandi kvaðst óttast yfirvöld og að hann óttist um líf sitt og að vera beittur ofbeldi í heimaríki. Kærandi greindi frá því að fullt af ættingjum og vinum sem hafi verið alevar hafi dáið í jarðskjálftunum í Tyrklandi. Það hafi meira og minna verið alevar sem hafi búið í borgum þar sem hafi orðið jarðskjálftar en þau hafi ekki fengið neina aðstoð. Rauði krossinn hafi ekki einu sinni farið þangað. Kærandi greindi frá því að það séu fordómar á milli súnní múslima og aleva og hinir fyrrnefndu hafi verið teknir fram yfir aleva þegar veitt hafi verið aðstoð eftir jarðskjálftana. Þá greindi kærandi frá því að hafa kynnst konu hér á landi og að hann vilji vinna hér.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 17. ágúst 2023. Greinargerð barst kærunefnd 31. ágúst 2023. Viðbótargreinargerðir ásamt fylgigögnum bárust kærunefnd 19. mars og 8. maí 2024. Hinn 3. júní 2024 lagði kærandi fram vegabréf sitt hjá kærunefnd eftir beiðni þar um.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er m.a. vísað til greinargerðar kæranda til Útlendingastofnunar hvað málavexti varðar. Í greinargerð til Útlendingastofnunar kemur m.a. fram að kærandi sé tyrkneskur ríkisborgari, [...] og uppalinn í [...] í Tyrklandi. Kærandi sé í minnihlutahóp í heimaríki sem kúrdískur alevi. Þar sem hann sé alevi og Kúrdi sé hann í raun í tvöföldum minnihlutahóp þar sem kúrdískir alevar séu mun fámennari en alevar einir og sér. Kærandi hafi upplifað fordóma, mismunun og ofbeldi á grundvelli þess að tilheyra framangreindum minnihlutahópum, en einkum vegna þess að hann sé alevi. Kærandi hafi starfað sem múrari og málari og hafi orðið fyrir aðkasti af hálfu samstarfsmanna sinna. Alevar hafi í gegnum tíðina orðið fyrir aðkasti, ofbeldi og fjöldamorðum í Tyrklandi og Erdogan forseti landsins hafi látið hafa eftir sér að alevar og Kúrdar séu réttdræpir í Tyrklandi. Kærandi hafi ekki getað sótt almenna opinbera þjónustu án þess að verða fyrir mismunun og aðkasti vegna trúarskoðana sinna og hafi verið látinn bíða lengur eftir þjónustu. Þá hafi kærandi ekki getað leitað eftir vernd eða aðstoð lögreglu.

Í greinargerð kæranda gerir kærandi athugasemdir við ákvörðun og mat Útlendingastofnunar á aðstæðum aleva og Kúrda í Tyrklandi.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi telji sig eiga á hættu áframhaldandi ofsóknir í Tyrklandi, sbr. a-, b- og d- liðar 2. mgr. 38. gr.. sbr. einkum b-, c- og d- liðar 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, sem sé einkum að rekja til þess að hann sé alevi. Hann geti ekki unnið venjulega dagvinnu án þess að eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum, aðkasti og ofbeldi. Kærandi muni ekki geta um frjálst höfuð strokið um ófyrirséða framtíð í heimaríki þar sem hann sé alevi.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur að hann muni eiga á hættu að sæta meðferð í Tyrklandi sem heimfæra megi undir framangreint ákvæði þar sem hann sé kúrdískur alevi.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur að heildarmat á aðstæðum hans leiði til þess að hann teljist hafa ríka þörf á vernd í skilningi ákvæðisins. Almennt ástand í Tyrklandi sé bágborið og öryggisástand alfarið ótryggt gagnvart alevum. Félagslegar aðstæður kæranda heima fyrir yrðu erfiðar og áframhaldandi ofsóknir biðu hans myndi hann snúa til baka.

Í viðbótargreinargerð, dags. 19. mars 2024, greindi kærandi frá því að hann hafi verið í sambúð með kærustu sinni hér á landi í rúmlega eitt ár, þau séu nú trúlofuð og ætli að ganga í hjónaband á næstunni. Það yrði kæranda þungbært að vera gert að fara frá landinu og að parið yrði aðskilið. Því sé þess óskað að kærunefnd horfi til framangreinds og að kæranda verði veitt dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðbótargreinargerð, dags. 8. maí 2024, greindi kærandi frá því að hann hafi gengið í hjúskap með unnustu sinni. Kærandi lagði fram hjúskaparvottorð máli sínu til stuðnings. Með vísan til framangreinds telji kærandi það þungbært ef honum yrði gert að snúa aftur til Tyrklands. Telja verði að framangreind tímamót í lífi þeirra hjóna standi til þess að veita verði kæranda a.m.k. dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða í öllu falli bíða með úrskurð kærunefndar þar til 2. mgr. 74. gr. muni eiga við.

Kærandi telur að með endursendingu hans til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki telur kærandi að slík ákvörðun brjóti í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað tyrknesku ökuskírteini og ljósmynd af tyrknesku vegabréfi. Var það mat Útlendingastofnunar að þar sem kærandi hafi ekki sannað hver hann væri með fullnægjandi hætti yrði leyst úr auðkenni kæranda á grundvelli trúverðugleikamats. Með vísan til þeirra ganga sem kærandi hefði lagt fram til að sanna á sér deili komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi væri frá Tyrklandi þó auðkenni hans væri að öðru leyti óupplýst.

Við málsmeðferð hjá kærunefnd lagði kærandi fram vegabréf sitt útgefið í Osló í Noregi í mars 2024. Hefur kærandi því sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Verður því lagt til grundvallar í málinu að kærandi sé tyrkneskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Tyrklandi, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

2023 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
2022 Country Reports on Human Rights Practices: Turkey (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
2022 Report on International Religious Freedom: Turkey (U.S. Department of State, 15. maí 2023);
2023 Türkiye Earthquake Disaster Brief (The International Federation of Red Cross and Crescent Societies (IFRC), 2023);
Alevis in Türkiye (Minority Rights Group, June 2018);
Country Policy and Information Note: Turkey: Alevis (UK Home Office, ágúst 2017);
Country Policy and Information Note: Turkey: Peoples’ Democratic Party (HDP) (UK Home Office, mars 2020);
Country Policy and Information Note: Turkey: Kurds (UK Home Office, október 2023);
Country Policy and Information Note: Peoples’ Democratic Party/Green Left Party (HDP/YSP) (UK Home Office, október 2023);
Country Policy and Information Note – Turkey: Military service (UK Home Office, október 2023);
DFAT Country Information Report – Turkey (Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 10. September 2020);
Freedom in the World 2024 – Turkey (Freedom House, 2024);
Freedom in the World 2023 – Turkey (Freedom House,9. mars 2023);
General Country of Origin Information Report – Turkey (Utanríkisráðuneyti Hollands, 2. mars 2022);
Progress report on the preparation for EU membership – Türkiye 2023 Report (European Commission, 8. nóvember 2023);
Report on the human rights situation covering 2022 – Türkiye (Amnesty International, 27. mars 2023);
The World Factbook - Turkey (Central Intelligence Agency, 6. desember 2019);
Turkey’s Constitution of 1982 with Amendments through 2017 (https://www.constituteproject.org/constitution/Turkey_2017.pdf?lang=en, skoðað 28. maí 2024);
Turkey Healthcare Technologies Resource Guide (U.S. International Trade Adminitration. Sótt 28. maí 2024);
Turkey: Situation of Kurds, including in Istanbul, Ankara and Izmir; situation of supporters or perceived supporters of the People’s Democratic Party (Halklarin Demokratik Partisi, HDP); situation of Alevi Kurds (Immigration and Refugee Board of Canada, 7. janúar 2020);
Türkiye – Country overview (European Observatory of Health Systems and Policies. Sótt 28. maí 2024);
Who Are the Alevis in Turkey? (Britannica, https://www.britannica.com/story/who-are-the-alevis-in-turkey. Sótt 28. maí 2024);
World Report Turkey 2023 (Human Rights Watch, 12. janúar 2023) og
World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Turkey: Kurds (Minority Rights Group International, júní 2018).

Tyrkland er lýðveldi með rúmlega 83 milljónir íbúa. Ríkið er aðili að Evrópuráðinu og hefur fullgilt mannréttindasáttmála Evrópu. Ríkið er jafnframt aðili að m.a. flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna, alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu og alþjóðasamningi um afnám alls kynþáttamisréttis.

Í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um Tyrkland frá 2023 kemur fram að landið sé og verði áfram lykilsamstarfsaðili Evrópusambandsins. Tyrkland hafi verið tengt Evrópusambandinu með samstarfssamningi síðan 1964 og hafi tollabandalag verið stofnað árið 1995. Tyrkland hafi stöðu umsóknarríkis að Evrópusambandinu frá desember 1999. Aðildarviðræður hafi hafist í október 2005 en séu í biðstöðu og hafi verið frá árinu 2018. Fram kemur að ekki hafi verið brugðist við alvarlegum áhyggjum Evrópusambandsins af áframhaldandi hnignun lýðræðislegra viðmiða, réttarríkisins, sjálfstæði dómstóla og virðingu fyrir grundvallarréttindum borgara landsins. Í maí 2023 fóru fram forseta- og þingkosningar í Tyrklandi og hélt stjórnarbandalagið meirihluta sínum á þinginu og var sitjandi forseti endurkjörinn. Forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar séu meðal annars aðstoð og endurreisn eftir jarðskjálfta, fjármálastöðugleiki og endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hinn 31. mars 2024 fóru fram sveitarstjórnarkosningar í landinu þar sem að stjórnarandstaðan, einkum CHP flokkurinn, vann mikinn sigur m.a. í höfuðborginni Istanbúl. Niðurstöður kosninganna voru einnig þær að CHP flokkurinn hafi sigrað aftur í borgunum Izmir, Adana og Antalya og haldið meirihluta þar.

Stjórnarskrá ríkisins gerir ráð fyrir einu þjóðerni fyrir alla ríkisborgara og viðurkennir ekki minnihlutahópa á grundvelli þjóðernis, svo sem Kúrda, eða kynþáttar að undanskildum Armenum, gyðingum og þeim sem tilheyri grísku rétttrúnaðarkirkjunni. Rétturinn til eigin tungumáls, menningarlegra og trúarlegra réttinda sé ekki tryggður öðrum hópum fyllilega samkvæmt lögum. Í skýrslu innanríkisráðuneytis Bretlands frá október 2023 um aðstæður Kúrda í Tyrklandi kemur fram að rúmlega 15 milljónir íbúa landsins séu af kúrdískum uppruna og tali kúrdískar mállýskur. Samkvæmt tyrkneskum lögum sé leyfilegt að opna einkareknar menntastofnanir þar sem kennsla fari fram á tungumálum og mállýskum sem íbúar noti í daglegu lífi. Sumir háskólar bjóði upp á valkvæða áfanga á kúrdísku og tveir háskólar séu með kúrdískar málvísindadeildir. Lögin heimili jafnframt að kúrdísk þorp og hverfi taki upp sín fyrri nöfn í stað þeirra tyrknesku og leyfi stjórnmálaflokkum og meðlimum þeirra að velja tungumál í stjórnmálabaráttu sinni og kynningarefni. Sá réttur hafi þó ekki alltaf verð virtur í framkvæmd. Þá banni lög notkun annarra tungumála en tyrknesku í opinberum stofnunum. Þrátt fyrir að kúrdíska sé formlega leyfð í einkareknum menntastofnunum og opinberri orðræðu hafi ríkisstjórnin ekki framlengt leyfi fyrir kennsluefni á kúrdísku í almenningsskólum. Þá kemur fram í skýrslunni að vísbendingar séu um áframhaldandi samfélagslega mismunun gagnvart Kúrdum og hafi fjölmargar fregnir borist af árásum sem beinst hafi að Kúrdum árið 2023. Í sumum tilfellum sé hugsanlegt að þessar árásir hafi ekki verið rannsakaðar á réttan hátt eða ekki verið viðurkenndar sem árásir byggðar á kynþáttahatri. Kúrdar sem búi í borgum í vesturhluta Tyrklands kunni að vera hræddir við að upplýsa um kúrdískt þjóðerni sitt eða tala kúrdísku á almannafæri, og atvinnumöguleikar geti verið takmarkaðir fyrir kúrdískt fólk, sérstaklega ef það sé virkt í kúrdískum stjórnmálum eða áberandi um stuðning sinn við málstað Kúrda. Hins vegar geti flestir Kúrdar sem ekki eru virkir í stjórnmálastarfi og þeir sem styðja AKP lifað án mismununar í borgum í vesturhluta Tyrklands. Nokkrar heimildir séu um að Kúrdum hafi verið meinaður aðgangur að leiguhúsnæði vegna þjóðernis síns. Þá geti Kúrdar sem ekki tali tyrknesku átt í erfiðleikum með að fá aðgang að læknisþjónustu.

Samkvæmt skýrslu alþjóðlegs hóps um réttindi minnihluta (Minority Rights Group International) sé alevi hugtak sem sé notað yfir stóran hóp óhefðbundinna sjía-múslima. Alevar séu stærsti trúarlegi minnihlutinn í Tyrklandi. Formlega tilheyri alevar sjía-múslimum en grundvallarmunur sé á trúarlegri túlkun þeirra og annarra sjía-múslimasafnaða. Þá séu þeir einnig mjög frábrugðnir súnní múslimum í trúariðkun sinni og túlkun á íslömskum trúarbrögðum. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúarbrögð í Tyrklandi frá 2023 kemur fram að áætlaður íbúafjöldi í Tyrklandi sé um 83 milljónir. Samkvæmt tyrkneskum stjórnvöldum sé um 99% íbúa múslimar, þar með taldir alevar. Könnun hafi leitt í ljós að af 99% múslima séu um 4% alevar. Leiðtogar stofnana aleva áætli hins vegar að múslimskir alevar séu um 25 til 31% íbúa. Samkvæmt vefsíðu Britannica hafi forsetaframbjóðandinn og leiðtogi CHP flokksins, Kemal Kılıçdaroğlu, tilkynnt í apríl 2023 að hann sé alevi, en fram að þeim tíma hafi það verið skammarmark fyrir fjölda einstaklinga í Tyrklandi að vera alevi. Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins um stöðu aleva í Tyrklandi frá 2017 kemur fram að í kjölfar dóms mannréttindadómstóls Evrópu árið 2015 hafi tyrknesk yfirvöld tilkynnt að bænahús aleva fái lagalega viðurkenningu en sú framkvæmd hafi ekki gengið eftir að fullu og aðeins tyrknesk stjórnvöld á ákveðnum svæðum hafi lýst því yfir að cemevi séu formleg bænahús. Samkvæmt skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2023 mælir stjórnarskráin fyrir um kennslu trúarbragðafræði í almennum- og einkaskólum. Alevum sé sjaldan veitt undanþága frá því að sitja kennslustundir í trúarbragðafræði. Árið 2023 hafi tyrknesk yfirvöld lagt fram áætlun til Evrópuráðsins um fullnustu dóma mannréttindadómstólsins sem samfélag aleva hafi höfðað fyrir dómstólnum vegna trúarbragðafræðslu í skólum og stöðu bænahúsa aleva. Þá hafi ráðherranefnd Evrópuráðsins tekið málin til skoðunar og í kjölfarið hafi orðið jákvæðar breytingar á stöðu trúarlegra athafna aleva en ekki hafi verið gripið til neinna ráðstafana hvað varðar trúarbragðafræðslu í skólum. Ný ríkisstofnun í málefnum aleva hafi verið sett á fót með forsetatilskipun í nóvember 2022. Stofnunin eigi að halda utan um og fjalla um mál tyrkneskra aleva. Tilskipun viðurkenni þó ekki cemievi sem bænahús aleva. Stofnanir aleva hafi haldið mótmæli í fjölda borga og krafist lagalegra réttinda og viðurkenningu á bænahúsum aleva. Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 og 2024 verði Armenar, alevar og kristnir fyrir hatursorðræðu og mismunun og samkvæmt skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2023 verði bænahús og trúarleiðtogar þeirra fyrir árásum. Árið 2022 hafi maður ráðist á aleva í bænahúsi þeirra, stungið starfsmenn hjá stofnun aleva og eyðilagt þrjá aðrar stofnanir aleva í Ankara. Árásarmaðurinn hafi verið handtekinn og dæmdur til fangelsisvistar. Þá hafi verið ráðist á leiðtoga aleva fyrir utan heimili hans í Istanbul. Yfirvöld og stjórnarandstaða hafi fordæmt árásirnar. Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2017 kemur fram að almennt sé ekki hætta á ofsóknum gegn aleveum og þeim sé frjálst að stunda sína trú. Þrátt fyrir að alevar verði fyrir mismunun, t.d. hvað varðar fjármögnun bænahúsa þeirra og menntun, nái hún ekki því marki að teljast ofsóknir. Hætta á ofsóknum af hálfu annarra en yfirvalda sé tiltölulega lítil og í þeim tilvikum sem einstaklingar óttist ofsóknir af hálfu aðila ótengdum ríkinu hafi yfirvöld almennt vilja og getu til að veita fullnægjandi vernd.

Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá mars 2023 um aðstæður í Tyrklandi kemur fram að átök stjórnvalda og PKK hafi leitt af sér umfangsmikið tjón í suðausturhluta Tyrklands. Stjórnvöld hafi af þeim sökum árið 2016 lagt hald á tilteknar eignir í sérstökum héruðum í suðausturhluta landsins. Hafi yfirvöld lýst því yfir að tilgangur yfirtökunnar væri að auðvelda uppbyggingu eftir átökin. Sumir íbúanna sem hafi orðið fyrir áhrifum yfirtökunnar hafi fram lagt fram kröfur fyrir dómstólum þar sem þeir hafi sóst eftir leyfi til að vera áfram á yfirteknu landsvæði og fá bætur. Hafi mörg þessara mála enn verið óafgreidd í árslok 2022. Í ákveðnum tilfellum hafi dómstólar dæmt íbúum bætur. Frá og með júní hafi 5,7 milljarðar líra verið greiddar út til umsækjenda. Í skýrslu er greint frá einu atviki um að sprengja hafi sprungið í Istanbúl þar sem sex einstaklingar hafi látið lífið og 81 einstaklingur slasast. Það hafi enginn hópur gefið sig fram um að bera ábyrgð á atvikinu en tyrknesk yfirvöld telji árásina hafa verið að undirlagi PKK. Yfirvöld hafi handtekið einstakling sem talinn hafi verið bera ábyrgð á sprengingunni og tólf aðra einstaklinga. Í kjölfar sprengingarinnar hafi tyrkneskar hersveitir sprengt um 500 skotmörk í Sýrlandi og Írak, og drepið að minnsta kosti tíu óbreytta borgara. Í öðrum heimildum, t.d. skýrslu hollenska utanríkisráðuneytisins frá 2022, kemur fram að ofbeldisverk annara aðila, svo sem PKK, hafi ekki átt sér stað í borgum í Tyrklandi heldur eigi sér helst stað í dreifbýli í suðausturhluta landsins.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá október 2023 um kúrdíska lýðræðisflokkinn (HDP flokkinn) í Tyrklandi kemur fram að flokkurinn og Verkamannaflokkur Kúrda (PKK) starfi að ólíkum markmiðum. HDP flokkurinn hafi verið stofnaður með það að markmiði að stuðla að réttindum Kúrda og annarra minnihlutahópa. PKK flokkurinn sé aftur á móti talinn hryðjuverkahópur af tyrkneskum yfirvöldum. PKK hafi upphaflega verið kúrdískur aðskilnaðarflokkur sem hafi haft það að markmiði að stofna sjálfstætt ríki Kúrda í suðausturhluta Tyrklands. HDP flokkurinn hafi neitað tengslum við PKK flokkinn og gefið sig út fyrir að berjast fyrir auknum réttindum Kúrda með friðsamlegum hætti. Þá kemur fram í skýrslunni að hryðjuverkalöggjöf landsins hafi verið beitt ítrekað á andstæðinga ríkisstjórnarinnar. Þá kveði tyrknesk lög á um að allir þeir sem smáni forseta landsins geti átt yfir höfði sér allt að fjögurra ára fangelsi. Meðlimir HDP flokksins sem vinni að mannréttindamálum eigi á hættu að vera handteknir og ákærðir fyrir brot gegn hryðjuverkalöggjöf landsins. Í skýrslunni kemur fram að upplýsingar bendi til þess að stjórnvöld kunni að líta svo á að þeir sem gagnrýni stjórnvöld eða öryggissveitir séu meðlimir í hryðjuverkasamtökum. Aðgerðarsinnar sem starfi innan raða HDP flokksins hafi margir hverjir hlotið refsingu án beinnar tengingar við ákveðinn glæp eða brot gegn lagaákvæðum. Frá árinu 2015 hafi tugþúsundir verið til rannsóknar af hálfu yfirvalda vegna meintra brota gegn hryðjuverkalögum landsins sem síðar hafi leitt til ákæru. Ættingjar meðlima HDP flokksins geti einnig átt á hættu afskipti yfirvalda sér í lagi ef fjölskyldumeðlimur er áberandi innan flokksins, hafi verið ákærður fyrir brot, ættingjar sýni áhuga á dómsmáli fjölskyldumeðlima sinna, geri pólitískar athugasemdir á samfélagsmiðlum eða mæti á pólitíska fundi. Það eitt og sér að vera meðlimur HDP flokksins geri það þó ekki að verkum að viðkomandi eigi á hættu afskipti yfirvalda. Aftur á móti aukist líkurnar með frekari þátttöku í starfi flokksins, s.s. með því að taka þátt í mótmælum, láta skoðun sína á stjórnvöldum opinberlega í ljós eða dreifa bæklingum fyrir flokkinn. Meðlimir HDP flokksins sem settir hafa verið í varðhald séu oft látnir lausir gegn því að viðkomandi veiti yfirvöldum í té upplýsingar um flokkinn. Jafnframt tíðkist að aðilar sem hafi verið handteknir og síðar sleppt séu áfram undir eftirliti yfirvalda.

Samkvæmt 1. gr. tyrkneskra herlaga nr. 1111/1997 eru allir tyrkneskir karlmenn skyldugir til að gegna herþjónustu í samræmi við ákvæði laganna. Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá október 2023 um herskyldu í Tyrklandi kemur fram að herþjónusta sé skyldubundin fyrir tyrkneska karlmenn á aldrinum 20 til 41 árs í sex til tólf mánuði. Þeir sem sinni herskyldu séu einn mánuð í herþjálfun og séu síðan sendir til þjónustu og frekari þjálfunar og fái greitt fyrri uppihald þann tíma sem þeir sinni skyldunni. Nýliðar og einstaklingar sem ekki séu starfandi hermenn séu ekki sendir á átakasvæði eða í sérstakar aðgerðir gegn hryðjuverkum nema rík nauðsyn sé til, þar sem nóg sé um atvinnuhermenn til að sinna slíkum verkefnum. Eftir að hafa lokið eins mánaðar grunnþjálfun, hafi hermenn kost á að koma sér undan síðustu fimm mánuðum skyldubundinnar herþjónustu með því að greiða ákveðna peningaupphæð (í júlí 2023 var upphæðin 122.351 tyrknesk líra). Þeir sem hafi þegar hafið herþjónustu, komið sér undan herskyldu eða séu í felum geti ekki nýtt sér þennan valmöguleika. Þá séu sumir karlmenn undanþegnir skyldubundinni herþjónustu, svo sem vegna heilsufarsástæðna og öðrum geti verið heimilt að fresta herþjónustu vegna sérstakra aðstæðna, þar á meðal ef þeir séu að sækja sér framhaldsmenntun. Aðrar undanþágur frá herskyldu eru ekki heimilaðar, s.s. vegna trúar eða sannfæringar. Samkvæmt ákvæðum herlaga liggi refsing við því að koma sér undan herskyldu (a-liður 1. mgr. 63. gr. laganna) og að yfirgefa stöðu sína í hernum (a-liður 1. mgr. 66. gr. laganna). Þeir sem gefi sig ekki fram við skráningarskrifstofur hersins séu sektaðir þann tíma sem yfirvöld telji aðilann vera að koma sér undan herskyldu. Sektirnar hækki í hlutfalli við fjölda þeirra ára sem aðili komi sér undan skyldunni. Þrátt fyrir að lögin heimili fangelsisrefsingu við því að koma sér undan herskyldu þá sé slíkri refsingu ekki beitt í framkvæmd. Þá kunni undanskot frá herskyldu að hafa aðrar afleiðingar í för með sér, s.s. að aðili sé skráður í eftirlitsgagnagrunn yfirvalda, geti ekki sótt um vegabréf, gift sig, opnað bankareikning, tekið þátt í kosningum eða gegnt opinberum störfum.

Í febrúar 2023 urðu tveir öflugir jarðskjálftar og margir eftirskjálftar í suðausturhluta Tyrklands. Í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins kemur fram að jarðskjálftarnir hafi valdið dauða tugþúsunda manna og leitt til víðtækrar eyðileggingar á opinberum og einkareknum innviðum, þar á meðal skólum og heilsugæslustöðvum. Hafi Evrópusambandið strax brugðist við og veitt umtalsverða neyðaraðstoð bæði með mannúðarstyrkjum og með aðstoð frá almannavarnarkerfi sambandsins. Í mars 2023 hafi Evrópusambandið í samvinnu við tyrknesk yfirvöld haldið alþjóðlega ráðstefnu til að afla fjár frá alþjóðasamfélaginu til að styðja við neyðaraðstoð og enduruppbyggingu á viðkomandi svæðum. Á ráðstefnunni hafi safnast meira en 6 milljarðar evra og sé uppbyggingarstarf hafið. Þá kemur fram í skýrslunni að þau héruð sem verst hafi orðið úti vegna skjálftanna hafi verið Kahramanmaraş, Hatay, Gaziantep, Malatya, Kilis, Osmaniye, Diyarbakir, Adana, Adıyaman og Sanliurfa þar sem flestir innflytjendur og flóttamenn landsins séu búsettir. Samkvæmt yfirlýsingu innanríkisráðherra hafi tæplega sjö þúsund útlendingar, aðallega Sýrlendingar, látið lífið vegna jarðskjálftanna.

Á vefsíðu International Trade Administration kemur fram að heilbrigðisráðuneytið í Tyrklandi setji stefnu í heilbrigðismálum og sé stærsti veitandi heilbrigðisþjónustu í landinu. Það séu um 880 ríkisreknir spítalar í landinu, 570 einkareknir spítalar og 68 háskólasjúkrahús. Heildarfjöldi sjúkrarúma séu um 226.000. Tyrkland eyði um 4,5% af vergri landsframleiðslu í heilbrigðismál og hafi það hlutfall margfaldast síðan árið 2002 þegar að átak hafi verið gert í heilbrigðismálum í Tyrklandi. Tyrkland hafi sett sér framsækna stefnu í rafrænni heilbrigðisþjónustu. Allar upplýsingar um læknisheimsóknir, rannsóknir, meðferðir og lyfjaávísanir séu skráðar í rafræna sjúkraskrá. Lyfseðlar séu gefnir út rafrænt og þeim lyfjum sem sé ávísað fáist afgreidd í apótekum samkvæmt rafrænu lyfseðlum. Þá hafi almenningur aðgang að sjúkraskrá sinni í gegnum snjallsímaforrit. Á vefsíðu European Observatory of Health Systems and Policies kemur fram að á Tyrklandi sé almannatryggingakerfi og að allir íbúar sem séu skráðir hjá Almannatryggingum (e. Social Security Institution) fái fría heilbrigðisþjónustu. Almannatryggingar séu fjármagnaðar með framlagi atvinnurekanda og starfsmanna en þeir sem hafi lága innkomu séu undanþegnir greiðslu. Svo til nær öll heilbrigðisþjónusta falli undir almanntryggingar nema lýtalækningar og tannlækningar og tæknifrjóvgun sé aðeins greitt að hluta. Vegna skorts á læknum á landsvísu hafi sífellt fleiri keypt viðbótarheilbrigðistryggingu til að greiða fyrir meðferð á einkareknum sjúkrahúsum.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann hafi orðið fyrir mismunun af hálfu yfirvalda í Tyrklandi og mismunun og ofbeldi af hálfu almennings í Tyrklandi vegna þess að hann tilheyri minnihlutahópum Kúrda og aleva.

Af framburði kæranda í viðtali hjá Útlendingastofnun og greinargerðum hans til Útlendingastofnunar, og kærunefndar, má ráða að hann og aðrir Kúrdar og alevar hafi orðið fyrir fordómum, mismunun og ofbeldi í heimaríki hans, svo sem af hálfu almennings og yfirvalda. Renna heimildir stoðum undir þann framburð kæranda og er að mati kærunefndar ekki tilefni til að draga í efa að hann hafi orðið fyrir einhverju áreiti eða fordómum af hálfu yfirvalda og almennings í heimaríki. Kærandi hefur hins vegar ekki lýst neinu sem talist gæti til ofsókna gagnvart honum eða á annan hátt leitt að því líkur að tyrknesk yfirvöld beini sjónum sínum sérstaklega að honum eða hann sé á annan hátti í verri stöðu í heimaríki en aðrir einstaklingar sem aðhyllist sömu trúarbrögð eða séu af sama þjóðernisuppruna. Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér gefa til kynna að Kúrdar og alevar kunni að eiga á hættu einhverja mismunun í heimaríki kæranda af þeirri ástæðu að þeir stundi trúarbrögðin eða tilheyri þjóðarbrotinu. Ekkert í þeim gögnum gefur þó til kynna að sú mismunun nái því marki að teljast ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna. Líkt og áður hefur komið fram eru refsingar lagðar við glæpum sem grundvallast á hatri gegn tilteknu þjóðerni eða trúarbrögðum. Þá geti einstaklingar er verði fyrir áreiti af hálfu aðila ótengdum ríkinu leitað til m.a. umboðsmanns og stofnunar mannréttinda og jafnréttismála (NHREI). Þó hlutleysi þeirra og skilvirkni hafi sætt gagnrýni verður ekki fallist á að Kúrdar né alevar sæti kerfisbundinni mismunun þar í landi eða áreiti sem nái því marki að teljast ofsóknir í skilningi 1.mgr. 37. gr. laga um útlendinga eingöngu á grundvelli trúarbragða sinna eða þjóðarbrots síns. Er það því mat kærunefndar að kærandi hafi ekki orðið fyrir eða eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum af hálfu stjórnvalda eða annarra aðila í Tyrklandi sem nái því marki að teljast ofsóknir skv. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga á grundvelli trúarbragða sinna eða þjóðarbrots síns.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi telur að hann muni eiga á hættu að sæta meðferð í Tyrklandi sem tilgreind er í ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga þar sem hann sé kúrdískur alevi.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ber að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram þegar metið er hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að hann eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi hann til baka.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa búið í borginni [...] í Tyrklandi áður en hann yfirgaf heimaríki sitt. Með vísan til framangreindra heimilda er það mat kærunefndar að ástandið í heimaborg kæranda sé ekki á því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendir ekkert til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu, í heimaborg sinni, á að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til Tyrklands.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki hans er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Af framburði kæranda verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki, m.a. sálfræðiaðstoðar og fengið hana. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Kærandi hefur greint frá því að eiga bakland í heimaríki, bæði foreldrar hans og synir séu búsett þar, og af gögnum málsins verður talið að hann hafi getað framfleytt sér í heimaríki og haft góðar tekjur. Þá hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að hann sé heilsuhraustur og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 8. desember 2022 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst ekki hafa nein tengsl við Ísland núna en hann sé í sambandi með konu á Íslandi og að hann hafi vonað að hann yrði ekki sendur til baka til Tyrklands.

Kærandi hefur við meðferð málsins lagt fram hjónavígsluvottorð þar sem fram kemur að kærandi hafi gengið í hjónaband með íslenskum ríkisborgara, 3. maí 2024. Að mati kærunefndar felur brottvísun kæranda, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum við landið, ekki í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða maka hans. Við það mat er m.a. litið til tímalengdar hjúskapar þeirra og þess að samband þeirra hafi hafist eftir að kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi. Með vísan til framangreinds telur kærunefnd að gögn málsins bendi ekki til þess að kærandi hafi myndað fjölskyldutengsl hér á landi sem leiði til þess að skilyrði 3. mgr. 102. gr. séu uppfyllt. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Kærunefnd leiðbeinir kæranda um að telji hann sig uppfylla skilyrði um veitingu dvalarleyfis hér á landi, t. á m. á grundvelli hjúskapar eða sambúðar, sbr. 70. gr. laga um útlendinga, geti hann lagt fram slíka umsókn hjá Útlendingastofnun eftir að hann yfirgefur landið. Þá getur kærandi sótt um undanþágu frá því að yfirgefa landið, sbr. 51. gr. laga um útlendinga, telji hann sig uppfylla skilyrði til þess. Með þessum leiðbeiningum er kærunefnd þó ekki að taka afstöðu til þess hvernig slík umsókn verði afgreidd.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir

Kærunefnd útlendingamála

Til baka