Úrskurður nr. 618/2024

Hinn 13. júní 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 618/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24020207

Mál [...] og barns hennar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 26. febrúar 2024 barst kærunefnd útlendingamála sjálfkrafa kæra, samkvæmt 3. málsl. 7. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, á ákvörðunum Útlendingastofnunar um að taka ekki til efnismeðferðar hér á landi umsóknir einstaklings er kveðst heita [...], vera fædd [...] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi) og barns hennar, [...], fd. [...], ríkisborgara Sómalíu (hér eftir A), um alþjóðlega vernd og brottvísa þeim frá landinu. Var kæranda gert að yfirgefa landið án tafar ellegar sæta endurkomubanni í tvö ár.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal nefndin meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju til þeirrar stofnunar sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar, sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort taka eigi mál kæranda og A til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli 36. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun og endurkomubanni séu uppfyllt. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt.

Kærandi gerir kröfu um að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að umsóknir þeirra verði teknar til efnismeðferðar samkvæmt ákvæðum 36. gr. laga um útlendinga. Kærandi gerir einnig kröfu um að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og að þeim verði veitt alþjóðleg vernd á grundvelli 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, 2. mgr. 37. gr. sömu laga auk 74. gr. laganna. Að auki geir kærandi kröfu um fjölskyldusameiningu skv. 45. gr. laga um útlendinga.

2 Málsmeðferð

Kærandi og barn hennar lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd á Íslandi 18. ágúst 2023. Við leit að fingraförum kæranda í Eurodac gagnagrunninum 21. ágúst 2023 kom í ljós að fingraför hennar höfðu verið skráð í grunninn af yfirvöldum á Kýpur. Hinn 11. september 2023 var beiðni um upplýsingar um stöðu kæranda beint til yfirvalda á Kýpur, sbr. 34. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá kýpverskum yfirvöldum, dags. 25. september 2023, kom fram að henni hefði verið veitt alþjóðleg vernd þar í landi 29. september 2017 sem enn væri í gildi. Kærandi framvísaði jafnframt dvalarleyfisskírteini fyrir hönd A með gildistíma til 27. júlí 2024. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 4. október 2023, ásamt löglærðum talsmanni sínum. A kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 12. október 2023, ásamt löglærðum talsmanni sínum. Útlendingastofnun ákvað 13. febrúar 2024 að taka umsóknir kæranda og barns hennar um alþjóðlega vernd hér á landi ekki til efnismeðferðar og að þeim skyldi brottvísað frá landinu. Ákvarðanirnar voru birtar fyrir kæranda sama dag og barst nefndinni greinargerð kæranda 26. febrúar 2024 ásamt fylgigögnum.

3 Greinargerð til kærunefndar

Farið hefur verið yfir greinargerð kæranda og mat lagt á öll sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð kæranda kemur fram að hún og A hafi búið við bágar aðstæður á Kýpur og upplifað erfiða tíma þar í landi. Kærandi sé alfarið upp á A komin vegna veikinda sinna sem hafi mikil áhrif á andlega líðan þeirra mæðgna. A hafi verið lögð í einelti á Kýpur og orðið fyrir alvarlegu ofbeldi auk þess sem hún hafi orðið fyrir kynþáttafordómum og orðið vitni af morði á samnemenda sínum. Í kjölfar morðsins hafi A borist hótanir og óttist kærandi að hún fái ekki vitnavernd á Kýpur. Kærandi telji að hagsmunum A sé best borgið á Íslandi þar sem réttindi barna og velferð séu í hávegum höfð. Mikilvægt sé að ítarleg rannsókn fari fram á högum barns enda skuli það sem barni sé fyrir bestu ávallt hafa forgang þegar teknar séu ákvarðanir um málefni þess. Í málinu hafi ekki verið kannað hverjar aðstæður kæranda og A verði við endurkomu, enda sé hvergi fjallað um vitnavernd flóttamanna á Kýpur og aðgerðir skólayfirvalda gegn einelti í ákvörðunum Útlendingastofnunar. Kærandi áréttar að börn teljist ávallt til sérstaklega viðkvæms hóps umsækjenda um alþjóðlega vernd. Jafnframt vísar kærandi til barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, íslenskra laga og annarra reglna þjóðaréttar.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda og A falli ekki undir 1. mgr. 36. gr. laganna vegna slæmra aðstæðna þeirra á Kýpur. Vísar kærandi til þess að ákvæðið kveði aðeins á um heimild en ekki skyldu, en meginregla laganna sé að allar umsóknir skuli teknar til efnismeðferðar og undantekningarreglur beri að túlka þröngt. Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar í máli nr. 336/2021 frá 15. júlí 2021. Með vísan til jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga eigi framangreint fordæmi við í máli hennar.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda og A falli undir 2. mgr. 36. gr. laganna. Kærandi gerir jafnframt athugasemd við mat Útlendingastofnunar á sérstökum ástæðum í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga og vísar til þess að viðmið sem komi fram í reglugerð nr. 540/2017, með síðari breytingum, séu aðeins nefnd í dæmaskyni og því sé ekki um tæmandi talningu að ræða. Kærandi áréttar að stjórnvöldum beri að leggja ítarlegt mat á einstaklingsbundnar aðstæður hennar og vísar til 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga. Kærandi telji að Útlendingastofnun hafi ekki tekið nægjanlegt tillit til einstaklingsbundinna aðstæðna þeirra við mat á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi í málinu. Kærandi byggir á því að staða þeirra verði verulega síðri en staða almennings á Kýpur, sbr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Kærandi hafnar því mati Útlendingastofnunar að hún teljist ekki einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu og að heilsufar hennar hafi takmarkað vægi við mat á því hvort taka skuli umsókn hennar til efnismeðferðar. Kærandi sé með [...], [...], [...] og [...] auk þess hafi læknar hérlendis verið með til skoðunar hvort hún sé með [...]. Heilsufar kæranda sé því þess eðlis að hún sé í þörf fyrir eftirfylgni og lyf en af þeim sökum þurfi hún að hafa greiðan aðgang að heilbrigðisþjónustu. Kærandi vísar til þess að heimildir beri með sér að þó úrræði séu til staðar á Kýpur sem veita eigi einstaklingum í stöðu kæranda stuðning og félagslega aðstoð, geti verið erfiðleikum bundið að sækja þá þjónustu.

Í greinargerð eru færð rök fyrir því að aðstæður kæranda og A falli undir 3. mgr. 36. gr. laganna. Vísar kærandi til þess að heimildir beri með sér að aðstæður flóttafólks á Kýpur séu svo slæmar að þær jafnist á við ómannúðlega og vanvirðandi meðferð í skilningi 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Auk þess myndi endursending þeirra til Kýpur brjóta gegn 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 33. gr. flóttamannasamningsins og 7. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi.

Kærandi vísar jafnframt til 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga en samkvæmt ákvæðinu eigi maki útlendings sem njóti alþjóðlegrar verndar og börn hans yngri en 18 ára rétt á alþjóðlegri vernd nema sérstakar ástæður mæli því í mót. Fyrir liggi að eiginmaður kæranda og faðir A hafi verið með virka alþjóðlega vernd hér á landi þar til 12. febrúar 2024, þegar Útlendingastofnun hafi afturkallað þá vernd en sú ákvörðun hafi nú verið kærð til kærunefndar.

4 Umsókn um alþjóðleg vernd

4.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Ákvæði laga um útlendinga, reglugerðar um útlendinga sem og önnur sem máli skipta við úrlausn umsókna kærenda um alþjóðlega vernd verða reifuð í viðeigandi köflum hér að neðan.

4.2 Aðstæður kæranda og barns hennar

Kærandi er kona á [...]sem kom hingað til lands ásamt A sem er [...]ára. Eiginmaður kæranda og faðir A hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 22. ágúst 2021 og hlotið viðbótarvernd 29. október 2021 og dvalarleyfi til fjögurra ára. Samkvæmt upplýsingum frá kýpverskum yfirvöldum hafi honum verið veitt alþjóðleg vernd á Kýpur og er með gilt dvalarleyfi þar í landi til 22. júlí 2024. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 12. febrúar 2024, hafi alþjóðleg vernd og dvalarleyfi hans verið afturkölluð. Samkvæmt gögnum málsins hafi kærandi hlotið alþjóðlega vernd á Kýpur árið 2017 og dvalið þar í landi þar til hún lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd á Íslandi 18. ágúst 2023. Kærandi vilji ekki snúa aftur til Kýpur þar sem hún óttist um öryggi A en A hafi orðið vitni að morði þar í landi. A hafi ekki verið mjög nálægt þegar atburðurinn átti sér stað og sá ekki hver framdi verknaðinn, en hún var óttaslegin í kjölfar hans. Kærandi hafi ekki fengið húsnæðisaðstoð frá yfirvöldum á Kýpur og einungis fengið framfærslu í þrjá mánuði. Kæranda hafi boðist atvinna við þrif en þurft að hætta vegna heilsufars síns. Kærandi hafi ekki haft aðgang að heilbrigðiskerfinu á Kýpur en hún hafi þó undirgengist [...] þar í landi. Kærandi kveði að A hafi upplifað fordóma og mismunun á Kýpur m.a. í skólanum. Kærandi greindi frá því að vera með vandamál í [...], [...], [...] og [...]. Kærandi sé í þörf fyrir [...] og taki auk þess inn önnur lyf, m.a. lyf sem hún hefur tekið á Kýpur undanfarin ár. Kærandi upplifi [...] og hafi áhyggjur af heilsu sinni og af A. Samkvæmt gögnum málsins er A við góða heilsu.

4.3 Réttarstaða barns kæranda

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með það sem því sé fyrir bestu að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og að tekið sé tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni. Í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að sé ólögráða barn í fylgd annars eða beggja foreldra skuli það almennt viðurkennt að hagsmunum barns sé best borgið með því að tryggja fjölskylduna sem heild og rétt hennar til að vera saman.

Kærunefnd hefur farið yfir gögn málsins, þ. á m. viðtöl við kæranda og A hjá Útlendingastofnun. Gögn málsins bera með sér að A sé við góða heilsu og eigi í góðum tengslum við móður sína og finni hjá henni öryggi. Það er því mat nefndarinnar að allt bendi til þess að hagsmunum barns kæranda sé best borgið með því að tryggja rétt fjölskyldunnar til að vera saman og að réttarstaða hennar verði ákvörðuð í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Barnið er í fylgd móður sinnar og verður því tekin afstaða til mála fjölskyldunnar í einum úrskurði.

4.4 Niðurstaða um 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir að umsókn um alþjóðlega vernd skuli tekin til efnismeðferðar nema:

1. umsækjandi hafi komið til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa hlotið virka alþjóðlega vernd í öðru ríki.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum málsins var kæranda ásamt A veitt alþjóðleg vernd á Kýpur og hafa framvísað dvalarleyfisskírteinum útgefnum af stjórnvöldum þar í landi með gildistíma til 22. júlí 2024. Að mati kærunefndar telst sú vernd sem kærandi og A njóta á Kýpur virk alþjóðleg vernd í skilningi a-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Í greinargerð kæranda er vísað til þess að ákvæði 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga feli í sér heimild en ekki skyldu til að endursenda einstaklinga. Kærunefnd hefur í eftirfarandi umfjöllun lagt mat á einstaklingsbundnar aðstæður kæranda og A og aðstæður í viðtökuríki um hvort taka beri umsóknir kæranda og A til efnismeðferðar. Kærunefnd áréttar að samkvæmt orðalagi 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal umsókn um alþjóðlega vernd skv. 37. gr. laganna tekin til efnismeðferðar nema aðstæður í a – d-lið ákvæðisins eigi við um umsóknina. Af því orðalagi er ljóst að stjórnvöldum beri skylda til að beita ákvæðum a – d-liðar 1. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eigi þau við. Þá eru íslensk stjórnvöld jafnframt bundin af jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga við mat á því hvort umsókn skuli tekin til efnismeðferðar.

4.5 Landaupplýsingar

Nefndin hefur lagt mat á aðstæður á Kýpur, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum og gögnum:

• 2023 Country Report on Human Rights Practices – Cyprus (United States Department of State, 22. apríl 2024);
• Asylum Information Database. Country Report: Cyprus (European Council on Refugees and Exiles, 9. maí 2024);
• Amnesty International Report 2022/23 Cyprus (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Freedom in the World 2023 – Cyprus (Freedom House, 2023);
• Trafficking in persons report (United States Department of State, júní 2021);
• Upplýsingar af vefsíðu European Commission - Cyprus Overview (https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/cyprus_en);
• Upplýsingar af vefsíðu European Commission – Cyprus - Guaranteed minimum income benefit (https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1105&intPageId=5009&langId=en);
• Upplýsingar af vefsíðuheilbrigðiskerfis Kýpur (e. National Health System, (GESY))(https://www.gesy.org.cy/launchpad.html);
• Upplýsingar af vefsíðu mennta- og menningarmálaráðuneytisins á Kýpur(http://www.moec.gov.cy/);
• Upplýsingar af vefsíðu UNHCR (https://help.unhcr.org/cyprus/refugees-rights-and-duties/refugee-rights/) og
• Upplýsingar af vefsíðu UNHCR (https://help.unhcr.org/cyprus/integration-support/anti-discrimination/).

Kýpur er eitt af aðildarríkjum Evrópusambandsins og því bundið af reglum sambandsins við málsmeðferð umsækjenda um alþjóðlega vernd, t.a.m. tilskipunum sambandsins um meðferð umsókna um alþjóðlega vernd nr. 2013/32/EU, um móttökuaðstæður nr. 2013/33/EU og um lágmarksviðmið til þess að teljast flóttamaður nr. 2011/95/EU. Þá hefur Kýpur verið aðili að Evrópuráðinu frá 24. maí 1961 og fullgilti mannréttindasáttmála Evrópu árið 1962. Kýpur fullgilti samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri illri og ómannlegri eða vanvirðandi meðferð 1991 og fullgilti samninga Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi árið og efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1969 og barnasáttmálann árið 1989. Þá gerðist ríkið aðili að Flóttamannasamningnum 16. maí 1963.

Samkvæmt skýrslu European Council on Refugees and Exciles (ECRE) frá apríl 2023 fá einstaklingar með réttarstöðu flóttamanns útgefið dvalarleyfi á Kýpur með gildistíma til þriggja ára sem sé endurnýjanlegt. Einstaklingar með viðbótarvernd fái útgefið dvalarleyfi sem gildi í eitt ár og sé endurnýjanlegt til tveggja ára. Í reynd geti tekið allt að sex mánuði að fá bókaðan tíma til að fá útgefið dvalarleyfi og tafir við útgáfu dvalarleyfa hafi aukist á árinu 2022. Frá því umsókn sé lögð fram geti liðið allt að fjórir til fimm mánuðir þar til leyfið sé gefið út. Umsækjendur um endurnýjun viðhaldi tilteknum réttindum sínum, s.s. fjárhagsaðstoð, á meðan málsmeðferð standi með því að framvísa staðfestingu á að þeir hafi umsókn um endurnýjun dvalarleyfis til meðferðar. Aftur á móti geti verið erfitt að nálgast tiltekin réttindi, svo sem fullnægjandi heilbrigðisþjónustu eða að opna bankareikning á meðan á málsmeðferð standi. Einstaklingar með réttarstöðu flóttamanns og handhafar viðbótarverndar geti sótt um langtímadvalarleyfi eftir fimm ára löglega búsetu í landinu. Umsækjendur um langtímadvalarleyfi þurfi að uppfylla tiltekin skilyrði, s.s. sýna fram á fastar tekjur sem nægi til framfærslu, ráðningarsamning með gildistíma til a.m.k. 18 mánaða og vera með heilbrigðistryggingu. Handhafar alþjóðlegrar verndar hafi mætt hindrunum við að fá útgefið langtímadvalarleyfi þar sem þeim hafi reynst erfitt að uppfylla framangreind skilyrði.

Í skýrslu ECRE kemur fram að einstaklingar með réttarstöðu flóttamanns geti sótt um fjölskyldusameiningu en aftur á móti eigi handhafar viðbótarverndar ekki þann rétt. Þá sé enginn sérstakur biðtími vegna umsóknar um fjölskyldusameiningu. Umsækjandi þurfi að sýna fram á fjölskyldutengsl en í vissum tilvikum, þegar umsókn um fjölskyldusameiningu berst að liðnum þremur mánuðum eftir að viðkomandi fékk réttarstöðu flóttamanns, þurfi að sýna fram á staðfestingu á framfærslu, heimilisfangi og heilbrigðistryggingu fyrir fjölskyldumeðlimi. Áður fyrr hafi fjölskyldumeðlimir fengið sömu réttindi og handhafar alþjóðlegrar verndar en á árinu 2019 hafi orðið breytingar á því með nýju verklagi þar sem nú sé metið sérstaklega hvort viðkomandi fjölskyldumeðlimur hafi þörf fyrir alþjóðlega vernd. Í reynd hafi slíkar ákvarðanir einungis verið teknar í málum ólögráða barna, sem hafi leitt til þess að fjölskyldumeðlimir dvelji í landinu án dvalarleyfis og réttinda. Þá hafi málsmeðferðartími fjölskyldusameiningar verið langur og hafi tekið að meðaltali tvö ár. Gerðar hafi verið tilraunir til að stytta málsmeðferðartímann.

Í skýrslu ECRE og á vef GESY kemur fram að handhafar alþjóðlegrar verndar hafi sama aðgang að heilbrigðiskerfinu á Kýpur og ríkisborgarar landsins. Frá 1. júní 2019 hafi orðið breytingar á heilbrigðiskerfinu en nú sé fyrsti viðkomustaður sjúklinga hjá heimilislæknum, án endurgjalds, sem geti vísað einstaklingum til sérfræðinga. Aðgengi að sérfræðilæknum, sálfræðingum o.fl. og lyfjum sé háð hóflegu gjaldi. Einkastofur, apótek og greiningarstöðvar hafi verið settar upp í því skyni að veita heilbrigðisþjónustu. Helstu hindranir á aðgengi handhafa alþjóðlegrar verndar að heilbrigðisþjónustu á Kýpur hafi verið þegar einstaklingar sem hafi fengið alþjóðlega vernd bíði eftir útgáfu eða endurnýjun dvalarleyfis. Þá eigi einstaklingar með alþjóðlega vernd á Kýpur rétt á bólusetningu á næstu heilsugæslu en ekki sé þörf á að bóka tíma fyrirfram.

Samkvæmt skýrslu ECRE eiga einstaklingar með alþjóðlega vernd á Kýpur rétt á að dvelja í móttökumiðstöðvum ótímabundið en séu þó hvattir til að aðlagast samfélaginu sem allra fyrst eftir að hafa hlotið alþjóðlega vernd. Þá séu engin sérstök húsnæðisúrræði fyrir handhafa alþjóðlegrar verndar. Handhafar alþjóðlegrar verndar geti sótt um fjárhagsaðstoð í gegnum velferðarkerfi Kýpur (e. the national Guaranteed Minimum Income, GMI). Einstaklingar með alþjóðlega vernd á Kýpur hafi aðgang að atvinnumarkaðnum þar í landi undir sömu skilyrðum og ríkisborgarar landsins. Þá sé ekki gerður greinarmunur á einstaklingum með réttarstöðu flóttamanns eða handhöfum viðbótarverndar. Handhafar alþjóðlegrar verndar geti leitað aðstoðar við atvinnuleit á skrifstofu atvinnumiðlunar (e. Public Employment Service, PES). Þá eigi handhafar alþjóðlegrar verndar rétt á að fá starfsþjálfun á vegum viðeigandi félagsþjónustu. Aftur á móti geti handhafar alþjóðlegrar verndar mætt hindrunum á aðgengi að slíkum námskeiðum, m.a. vegna tungumálakunnáttu. Í fyrrgreindri skýrslu og á vef UNHCR kemur fram að börn með alþjóðlega vernd á Kýpur hafi sama rétt til þess að ganga í skóla á öllum menntastigum þar í landi og ríkisborgarar þess. Menntunin sé endurgjaldslaus fyrir öll börn á aldrinum 5 til 18 ára.

Í skýrslu ECRE kemur fram að handhafar alþjóðlegrar verndar eigi rétt á að sækja um aðstoð frá velferðarkerfinu á Kýpur (GMI) undir sömu skilyrðum og ríkisborgarar landsins. Undir aðstoðina falli m.a. fjárhagsaðstoð til grunnframfærslu og húsaleigubætur að vissum skilyrðum uppfylltum en afgreiðsla umsóknar geti tafist í allt að tólf mánuði. Þó sé hægt að leggja fram umsókn um bráðabirgðabætur meðan beðið sé eftir afgreiðslu umsóknar en þær bætur séu þó töluvert lægri og afgreiðsla þeirra geti tekið um eina til tvær vikur. Umsóknina þurfi að endurnýja í hverjum mánuði þar til ákvörðun um endanlegar bætur liggi fyrir. Þá hafi handhafar alþjóðlegrar verndar staðið frammi fyrir vissum hindrunum á möguleikum þeirra til að nálgast grunnréttindi sín og að uppfylla skilyrði fyrir fyrrgreindri aðstoð.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að dæmi séu um að flóttafólk hafi orðið fyrir kynþáttafordómum og ofbeldi á Kýpur, þ. á m. af hálfu opinberra starfsmanna. Þá kemur fram að þarlend lög og stjórnarskrá leggi bann við pyndingum og annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Jafnframt hafi verið sett lög til að vernda meðlimi þjóðfélagshópa gegn hvers kyns ofbeldi eða mismunun á grundvelli kynþáttar, þjóðernis, tungumáls, kyns, trúarbragða o.fl. Á vefsíðu Flóttamannastofnunar kemur fram Kýpur hafi tekið upp löggjöf gegn mismunun árið 2004 og stofnað skrifstofu umboðsmanns sem rannsaki ásakanir um mismunun. Jafnframt hafi menntamálaráðuneytið kynnt stefnu gegn kynþáttafordómum sem nú sé innleidd í alla opinbera skóla á Kýpur. Menntamálaráðuneytið hafi tekið upp fortakslausa stefnu (e. zero-tolerance policy) gegn mismunun í opinberum skólum. Stefna gegn kynþáttafordómum hafi jafnframt verið innleidd í alla opinbera skóla landsins. Formlegt tilkynningarkerfi sé til staðar innan skólakerfisins til að skrá og bregðast við atvikum um mismunun sem eigi sér stað í skólum. Árið 2015 hafi menntamálaráðuneyti landsins samþykkt siðareglur gegn kynþáttafordómum ásamt leiðbeiningum um meðhöndlun og skráningu kynþáttafordóma. Mismunun innan veggja skóla beri að tilkynna til skólastjórnenda sem grípi til viðeigandi aðgerða. Þá starfi sérstök deild innan lögreglunnar á Kýpur (e. Police Bureau for Combatting Discrimination) sem hægt sé að leita til vegna kynþáttafordóma, mismununar og útlendingahaturs.

4.6 Niðurstaða um 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 1. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef svo stendur á sem greinir í 1. mgr. skal þó taka umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar ef útlendingurinn hefur slík sérstök tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái hér vernd eða ef sérstakar ástæður mæla annars með því.

Í 1. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur fram að með sérstökum ástæðum samkvæmt 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga sé átt við einstaklingsbundnar ástæður er varða umsækjanda sjálfan. Þá eru í 2. og 3. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar talin upp viðmið í dæmaskyni sem leggja skuli til grundvallar við mat á því hvort sérstakar ástæður séu fyrir hendi en þau viðmið varða aðallega alvarlega mismunun eða alvarleg veikindi. Þar segir:

Ef umsækjandi mun eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar, eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða ef umsækjandi getur vænst þess að staða hans, í ljósi framangreindra ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, ef umsækjandi glímir við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum er aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki. Meðferð telst, að öllu jöfnu, ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð er til í viðtökuríkinu en viðkomandi muni ekki standa hún til boða, eða ef umsækjandi, vegna þungunar, stendur ekki til boða fullnægjandi fæðingaraðstoð í viðtökuríki.

Að öðru leyti en talið er upp hér að framan hefur heilsufar umsækjanda takmarkað vægi við mat á því hvort umsókn hans verði tekin til efnislegrar meðferðar hér á landi nema ástæðan sé talin það einstaklingsbundin og sérstök að ekki verði fram hjá henni litið. Efnahagslegar ástæður geta ekki talist til sérstakra ástæðna.

Orðalagið „muni eiga“ í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar felur ekki í sér kröfu um afdráttarlausa sönnun þess að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun sem leiði til þess að hann muni eiga erfitt uppdráttar heldur að leitt sé í ljós að tilteknar líkur séu á að umsækjandi verði fyrir alvarlegri mismunun. Verður því að sýna fram á að umsækjandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir mismunun af þeim toga, með þeim afleiðingum, og af því alvarleikastigi sem ákvæðið lýsir. Ekki nægir að aðeins sé til staðar möguleiki á að slíkri mismunun. Af því leiðir að þó svo að dæmi séu um að einstaklingar í sambærilegri stöðu og umsækjandi í viðtökuríki hafi orðið fyrir alvarlegri mismunun af þeim toga sem 32. gr. a reglugerðar um útlendinga mælir fyrir um telst umsækjandi ekki sjálfkrafa eiga slíkt á hættu heldur þarf að sýna fram á að verulegar ástæður séu til að ætla að umsækjandi, eða einstaklingur í sambærilegri stöðu og umsækjandi, verði fyrir slíkri meðferð.

Við mat á því hvort umsækjandi glími við mikil og alvarleg veikindi í skilningi 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar, verður m.a. litið til heilsufarsgagna málsins og hlutlægra og trúverðugra gagna um hvort sú heilbrigðisþjónusta sem umsækjandinn þarfnast sé honum aðgengileg í viðtökuríki.

Kærandi er kona á [...]sem kom hingað til lands ásamt A sem er [...]ára. Kærandi greindi frá því að vera með vandamál í [...], [...], [...] og [...]. Kærandi sé í þörf fyrir [...] og taki auk þess inn önnur lyf. Kærandi upplifi [...] og hafi áhyggjur af heilsu sinni og af A. Í komunótum frá Göngudeild sóttvarna, dags. 21. ágúst til 5. september 2023 kemur m.a. fram að kærandi hafi greint frá því að vera með [...] en hún hafi einnig verið með [...]. Kærandi hafi undirgengist [...] og hluti skjaldkirtils verið fjarlægður. Kærandi hafi þyngst undanfarna sex mánuði. Kærandi þarfnist ýmissa lyfja vegna heilsufars síns, s.s. [...], [...], blóðsykurslyfja og sykursýkislyfja. Kærandi hafi verið í fjóra daga í svæfingu í öndunarvél á bráðadeild á Kýpur. Kærandi sé með [...] og [...]. Kærandi finni fyrir [...] og sé hás og missi stundum röddina. Óskað hafi verið eftir ómskoðun á [...] og kæranda ávísað innúðalyfi. Í komunótum frá Göngudeild sóttvarna, dags. 13. til 25. september 2023, kemur m.a. fram að röntgenmyndataka hafi leitt í ljós að kærandi sé með [...] en engin merki hafi verið um stasa. Þá hafi ómskoðun á [...] leitt í ljós að hægri [...] sé svolítið stækkaður. Um hafi verið að ræða sakleysislega cystiska breytingu í mjúkpörtum framan við hægri [...]. Hugsanlega þurfi kærandi sneiðmynd af hálsi sem gæfi betra mat á öðrum mjúkpörtum á hálsi. Lungnahlustun hafi verið hrein en blístur hafi heyrst við innöndun. Kærandi hafi verið með [...] og brunasár. Þá hafi verið gerð tilvísun um myndgreiningu til Hjartaverndar. Í samskiptaseðlum frá Göngudeild sóttvarna, dags. 27. september til 5. október 2023, kemur m.a. fram að kærandi hafi farið í skoðun til innkirtlalæknis. Kæranda hafi verið ráðlagt að minnka [...] lyf eftir sykurgildi. Þá hafi kæranda verið ávísað öðru sykursýkislyfi. Kærandi hafi verið með blautan hósta og vægan hita. Óskað hafi verið eftir myndgreiningu á hálsi og lungum. Í komunótu frá Göngudeild sóttvarna, dags. 12. október 2023, kemur fram að kærandi hafi komið í eftirlit. Kærandi hafi óskað eftir verkjalyfjum og [...]. Kærandi hafi greint frá því að vera með verk í kvið og baki.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindu bæði kærandi og A frá því að A væri við góða heilsu. Í máli A liggur jafnframt fyrir læknisvottorð frá Göngudeild sóttvarna, dags. 30. ágúst 2023, þar sem fram kemur að læknisskoðun hafi farið fram í samræmi við ákvæði sóttvarnalaga.

Kæranda var leiðbeint í viðtali hjá Útlendingastofnun, 4. október 2023, um mikilvægi öflunar gagna um heilsufar, sem hún teldi hafa þýðingu fyrir mál sitt, og um að afla skriflegra upplýsinga og leggja fram við meðferð málanna hjá Útlendingastofnun. Þá hefur kæranda, sem nýtur aðstoðar löglærðs talsmanns, haft tök á því að leggja fram gögn við meðferð málsins á kærustigi líkt og hún hefur gert. Engin frekari heilsufarsgögn bárust kærunefnd. Með vísan til fyrrgreindrar málsmeðferðar og þeirra gagna sem liggja fyrir í málinu er mál kæranda og barns hennar nægjanlega upplýst hvað varðar heilsufar og aðra þætti varðandi einstaklingsbundnar aðstæður þeirra. Þá er ekkert sem bendir til þess að frekari gögn um heilsufar kæranda og barns hennar geti haft áhrif á niðurstöðu málsins.

Kærunefnd telur að gögn málsins beri ekki með sér að heilsufar kæranda og A sé með þeim hætti að þær teljist glíma við mikil og alvarleg veikindi, s.s. skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm og meðferð við honum sé aðgengileg hér á landi en ekki í viðtökuríki, eins og segir í 2. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar. Í því sambandi er sérstaklega vísað til þess að meðferð telst að jafnaði ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana, sbr. 2. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Að mati kærunefndar er heilsufar kæranda og A ekki þess eðlis að ástæða sé til að víkja frá þessari meginreglu. Af þeim gögnum sem kærunefnd hefur kynnt sér um aðstæður á Kýpur verður ráðið að kærandi hafi aðgang að grunnheilbrigðisþjónustu þar í landi, en eins og áður hefur verið rakið eiga einstaklingar sem hlotið hafa alþjóðlega vernd á Kýpur að lögum sambærilegan rétt á heilbrigðisþjónustu og ríkisborgarar Kýpur þó að þeir þurfi í einhverjum tilvikum að yfirstíga ákveðnar hindranir til að nýta rétt sinn. Handhafar alþjóðlegrar verndar hafa aðgang að heimilislækni, án endurgjalds, sem getur vísað þeim áfram til sérfræðilækna. Telur kærunefnd því að aðstæður kæranda og A tengdar heilsufari séu ekki þess eðlis að þær teljist til sérstakra ástæðna í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga eða samkvæmt þeim viðmiðum sem talin eru upp í dæmaskyni í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Þá telur nefndin að heilbrigðisaðstæður kæranda og A geti ekki talist til ástæðna sem séu svo einstaklingsbundnar og sérstakar að ekki verði fram hjá þeim litið, sbr. 3. mgr. sömu greinar. Kærandi greindi frá því að hafa haft aðgengi að heilbrigðisþjónustu og undirgengist [...] á meðan hún dvaldi á Kýpur, fengið greiningu á heilsufarskvillum sínum auk þess sem hún hefur fengið ávísað viðeigandi lyfjum þar í landi.

Kærandi hefur jafnframt borið fyrir sig að hafa aðeins fengið félagslega framfærslu á Kýpur í þrjá mánuði auk þess sem hún hafi ekki fengið aðstoð við að afla sér húsnæðis. Í framangreindum skýrslum og gögnum um aðstæður á Kýpur kemur fram að einstaklingar með alþjóðlega vernd þar í landi hafi aðgang að atvinnumarkaðinum og velferðarkerfinu undir sömu skilyrðum og ríkisborgarar landsins. Þá geti handhafar alþjóðlegrar verndar leitað aðstoðar við atvinnuleit á skrifstofu atvinnumiðlunar. Líkt og komið hefur fram hafa handhafar alþjóðlegar verndar einnig rétt á fjárhagsaðstoð til grunnframfærslu og húsaleigubótum að vissum skilyrðum uppfylltum. Kærunefnd telur að gögn málsins beri ekki með sér að kærandi muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar, eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða að hún geti vænst þess að staða hennar, í ljósi sömu ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, sbr. áðurnefnd viðmið í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Í því sambandi hefur nefndin jafnframt litið til þess sem fram kemur í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga að efnahagslegar ástæður geti ekki talist til sérstakra ástæðna. Aðstæður kæranda eru ekki slíkar að hún geti ekki borið sig eftir þeirri þjónustu og aðstoð sem hún eigi að lögum rétt á og þarf á að halda á Kýpur og þá bendi frásögn hennar til þess að hún hafi þegar aflað ýmissa réttinda sem hún á að lögum þar í landi. Þá hefur kærandi greint frá því að hafa haft atvinnu um tíma við þrif en hún hafi þurft að hætta vegna heilsufars síns.

Kærandi hefur borið fyrir sig að óttast öryggi A á Kýpur. Þá hafi A jafnframt upplifað kynþáttafordóma og mismunun m.a. í skólanum. Af framangreindum gögnum verður ráðið að löggæslan sé virk á Kýpur og kærandi geti leitað til lögregluyfirvalda eða annarra þar til bærra yfirvalda óttist hún um öryggi sitt eða telji sér ógnað. Þá sé til staðar virkt kerfi á Kýpur til að bregðast við og taka á atvikum er varða fordóma og mismunun í skólum þar í landi. Embætti umboðsmanns rannsaki meint brot lögreglu. Gögn málsins bera ekki með sér að kærandi muni eiga erfitt uppdráttar í viðtökuríki vegna alvarlegrar mismununar, s.s. ef ríkið útilokar viðkomandi frá menntun, nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu, nauðsynlegri þjónustu vegna fötlunar, eða atvinnuþátttöku á grundvelli kynhneigðar, kynþáttar eða kyns eða geti vænst þess að staða þeirra, í ljósi sömu ástæðna, verði verulega síðri en staða almennings í viðtökuríki, sbr. viðmið í 32. gr. a reglugerðar um útlendinga. Kærandi hefur ekki sýnt fram á að aðrar aðstæður hennar í viðtökuríki séu slíkar að viðmið tengd alvarlegri mismunun, sambærileg þeim sem 32. gr. a reglugerðarinnar lýsir, leiði til þess að taka beri umsóknir þeirra til efnismeðferðar hér á landi.

Vegna umfjöllunar í greinargerð kæranda um sérstaklega viðkvæmri stöðu, sbr. 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga áréttar kærunefnd að ákvörðun um hvort umsækjandi sé einstaklingur í sérstaklega viðkvæmri stöðu í skilningi 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga, lýtur að því hvort þörf sé á sérstökum stuðningi við umsækjanda í gegnum umsóknarferlið á meðan á dvöl hans stendur hér á landi. Með vísan til 1. og 2. mgr. 25. gr. laga um útlendinga telur kærunefnd ljóst að það mat samkvæmt 6. tölul. 3. gr. laga um útlendinga sem fram fer hjá Útlendingastofnun, sé ekki kæranlegt til kærunefndar og hafi ekki önnur réttaráhrif en sérstaklega er getið um í lögum og reglugerð.

Í greinargerð kæranda er vísað til úrskurðar kærunefndar í máli nr. 336/2021 frá 15. júlí 2021. Í framangreindum úrskurði var kærandi þunguð einstæð kona. Samkvæmt gögnum málsins glímdi kærandi við andlega erfiðleika og vísbendingar voru um að kærandi væri með áfallastreituröskun. Var það mat kærunefndar, m.a. vegna samverkandi þátta; stöðu kæranda sem einstæðrar flóttakonu af sómalískum uppruna, sem myndi koma til með að vera með ungabarn á sínu framfæri, sem væri í þörf fyrir stöðuga umönnun, aðgangshindrana við að nálgast stuðning og heilbrigðisþjónustu og erfiðu aðgengi að vinnumarkaði og að afla húsnæði fyrir sig og barn sitt, vegna einstaklingsbundinna ástæðna hennar. Taldi kærunefnd, einkum í ljósi þess að kærandi væri einstæð kona með hvítvoðung og í ljósi gagna um heilsufar hennar að taka bæri mál hennar til efnismeðferðar. Í fyrirliggjandi máli er kærandi stödd hér á landi með A sem er 15 ára. Fyrir liggur að kærandi og A hafa notið stuðnings eiginmanns kæranda en samkvæmt gögnum málsins er hann einnig handhafi alþjóðlegrar verndar á Kýpur og með gilt dvalarleyfi þar í landi. Með vísan til framangreinds verða aðstæður kæranda í fyrirliggjandi máli og aðstæður kæranda í tilvísuðum úrskurði ekki metnar sambærilegar.

Vegna umfjöllunar í greinargerð kæranda um reglugerð um útlendinga nr. 540/2017, með síðari breytingum og beitingu 32. gr. a reglugerðarinnar er ljóst að það leiði bæði af orðalaginu „viðmið“ og tilvísun í reglugerðinni um að þau séu í „dæmaskyni“ að ekki sé um að ræða tæmandi upptalningu á þeim sjónarmiðum sem komið geta til greina við mat á því hvort sérstakar ástæður eru fyrir hendi í máli. Af því leiðir að aðrar aðstæður, sambærilegar í eðli sínu og af svipuðu eða hærra alvarleikastigi, geta haft vægi við ákvörðun um hvort sérstakar ástæður séu til að taka mál umsækjanda til efnismeðferðar hér á landi, svo framarlega sem slíkar aðstæður eru ekki sérstaklega undanskildar, sbr. 3. mgr. 32. gr. a reglugerðarinnar. Áréttað er í þessu samhengi að við meðferð mála hjá kærunefnd er ávallt horft til einstaklingsbundinna aðstæðna einstaklingsins við mat á því hvort sérstakar ástæður mæli með því að mál verði tekið til efnismeðferðar, í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga, þ.m.t. heilsufars hans og annarra þátta sem benda til viðkvæmrar stöðu einstaklingsins. Lögð er áhersla á að heildarmat sé lagt á atvik í hverju máli fyrir sig á grundvelli einstaklingsbundinna aðstæðna einstaklingsins og aðstæðna í viðtökuríki. Eins og að framan greinir hefur kærunefnd lagt einstaklingsbundið mat á umsóknir kæranda og A og komist að niðurstöðu um að synja þeim um efnismeðferð með vísan til ákvæða laga um útlendinga eins og þau hafa verið útfærð í reglugerð um útlendinga. Er niðurstaða í málinu byggð á túlkun kærunefndar á framangreindum ákvæðum og sjónarmiðum sem nefndin telur málefnaleg.

Í 5. til 8. mgr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga koma fram sérviðmið er varða börn og ungmenni. Þar segir í 1. málsl. 5. mgr. ákvæðisins:

Við mat á því hvort Útlendingastofnun sé heimilt að taka mál barns til efnislegrar meðferðar hér á landi á grundvelli 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skulu hagsmunir barns hafðir að leiðarljósi.

Þá segir í niðurlagi 8. mgr. ákvæðisins að við mat á hagsmunum barns beri að líta til þess hvort flutningur til viðtökuríkis hafi í för með sér hættu á að fjölskyldan aðskiljist eða muni aðskiljast.

Líkt og að framan er rakið eru kærandi og A handhafar alþjóðlegrar verndar á Kýpur og eru með gild dvalarleyfi þar í landi. Fyrir liggur að A á lagalegan rétt á menntun á Kýpur fram til a.m.k. 16 ára aldurs. Samkvæmt framburði kæranda og A hafi A gengið í skóla á Kýpur. Þá vekur kærunefnd athygli á dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu, m.a. í máli M.T. og aðrir gegn Svíþjóð nr. 22105/18 frá 20. október 2022. Í dómnum er vísað til þeirrar meginreglu að þrátt fyrir að barni muni vegna betur í einu aðildarríki mannréttindasáttmálans en öðru teljist það ekki falla undir hugtakið bestu hagsmunir barnsins.

Að öðru leyti og með vísan til niðurstöðu í málum kæranda og A og umfjöllunar um aðstæður barna með alþjóðlega vernd á Kýpur samrýmist flutningur fjölskyldunnar til viðtökuríkis hagsmunum þeirra þegar litið er m.a. til öryggis þeirra, velferðar og félagslegs þroska, sbr. 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert sem gefur tilefni til að ætla að kærandi og barn hennar muni aðskiljast, sbr. niðurlag 8. gr. 32. gr. a reglugerðar um útlendinga.

Í ljósi alls framangreinds verður umsókn barns kæranda ekki tekin til efnismeðferðar hér á landi á grundvelli framangreindra sérviðmiða um börn og ungmenni í reglugerð um útlendinga enda er það í samræmi við réttindi og hagsmuni þeirra.

Að teknu tilliti til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda og barns hennar verða umsóknir þeirra ekki teknar til efnismeðferðar vegna sérstakra ástæðna, sbr. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kvaðst í viðtali sínu hjá Útlendingastofnun 4. október 2023 eiga eiginmann hér á landi sem jafnframt sé faðir A. Samkvæmt gögnum málsins hlaut hann viðbótarvernd á Íslandi 29. október 2021. Kærunefnd dregur ekki í efa að viðkomandi einstaklingur sé eiginmaður kæranda og faðir A. Samkvæmt 4. mgr. 32. gr. b reglugerðar um útlendinga telst umsækjandi ekki hafa sérstök tengsl við Ísland nema aðstandandi hans sé búsettur hér í lögmætri dvöl. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 12. febrúar 2024, hafi alþjóðleg vernd hans og dvalarleyfi verið afturkallað. Í ákvörðunarorðum kemur fram að kæra fresti framkvæmd ákvörðunar samkvæmt 1. mgr. 103. gr. laga um útlendinga. Hefur ákvörðun Útlendingastofnunar í máli eiginmanns kæranda verið kærð til kærunefndar en kæra frestar ekki réttaráhrifum hennar sbr. 1. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Aðstandandi kæranda og A er því ekki í lögmætri dvöl hér á landi. Verður því að líta svo á að hvorki kærandi né A hafi sérstök tengsl við landið í skilningi 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga. Kærunefnd tekur fram að kærandi geti lagt fram endurtekna umsókn verði ákvörðun Útlendingastofnunar í máli eiginmanns hennar felld úr gildi. Með vísan til framangreinds verður jafnframt ekki fallist á að kærandi og A uppfylli skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt 2. mgr. 45. gr. laga um útlendinga.

Í 2. málsl. 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Þá skal einnig taka umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram, enda hafi umsækjandi sjálfur, maki eða sambúðarmaki hans eða annar sem kemur fram gagnvart stjórnvöldum fyrir hans eða þeirra hönd ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi ekki fengist innan tímamarka.

Kærandi lagði fram umsókn sína og barnsins um alþjóðlega vernd hér á landi 18. ágúst 2023 og eru því ekki liðnir 12 mánuðir samkvæmt framangreindu. Verða umsóknir kæranda og barnsins ekki teknar til efnismeðferðar á þeim grundvelli.

4.7 Niðurstaða um 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga

Í 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga segir:

Ef beiting 1. mgr. mundi leiða til þess að brotið væri gegn 42. gr., t.d. vegna aðstæðna í því landi sem senda á umsækjanda til, skal taka umsókn til efnismeðferðar.

Í 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga segir að ekki sé heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að 1. mgr. eigi einnig við um sendingu útlendings til svæðis þar sem ekki sé tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr. Við túlkun á inntaki 42. gr. laga um útlendinga er rétt að líta til þess að ákvörðun um brottvísun eða frávísun, sem setur einstakling í raunverulega hættu á að verða fyrir pyndingum, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, er í andstöðu við 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. jafnframt 68. gr. stjórnarskrárinnar.

Við túlkun 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga skal líta til dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu varðandi túlkun hans á 3. gr. sáttmálans. Þá skal hafa hliðsjón af þeim meginreglum sem Evrópudómstóllinn setur fram í dómum sínum að því leyti sem þær eru til skýringar á alþjóðlegum skuldbindingum íslenska ríkisins og eru samhljóma þeim, en með þeim skýra fyrirvara að dómar Evrópudómstólsins á þessu réttarsviði eru ekki bindandi fyrir íslenska ríkið. Í 4. gr. sáttmála Evrópusambandsins um grundvallarréttindi er að finna sambærilegt ákvæði og í 3. gr. mannréttindasáttmálans.

Af dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu og Evrópudómstólsins leiðir að þrátt fyrir að ríki hafi rétt til að stjórna hverjir dvelji á landsvæði þeirra geti flutningur einstaklings til annars ríkis falið í sér brot á banni við ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Þetta á við ef veruleg ástæða er til að ætla að viðkomandi sé í raunverulegri hættu á að sæta meðferð sem sé andstæð ákvæðinu.

Meðferð viðtökuríkis og aðbúnaður umsækjanda þurfa að ná tilteknu alvarleikastigi til að fela í sér brot gegn banninu. Því alvarleikastigi er náð þegar sinnuleysi stjórnvalda ríkisins hefur þær afleiðingar að einstaklingur, sem að öllu leyti er háður stuðningi þess, verður í slíkri stöðu sárafátæktar að hann getur ekki mætt grundvallarþörfum sínum og grefur undan líkamlegri og andlegri heilsu hans eða setur hann í aðstöðu sem er ósamrýmanleg mannlegri reisn. Það eitt að efnahagsstaða einstaklings versni verulega við brottvísun frá aðildarríki telst ekki nægjanlegt til að teljast vanvirðandi meðferð. Þá er ríkjum ekki skylt að sjá þeim sem njóta alþjóðlegrar verndar fyrir húsnæði eða fjárhagsaðstoð sem geri þeim kleift að viðhalda ákveðnum lífskjörum.

Gögn málsins bera með sér að í viðtökuríki sé veitt raunhæf vernd gegn því að fólki sé vísað brott eða það endursent til ríkja þar sem einstaklingar eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum eða þar sem lífi þeirra og frelsi er ógnað. Gögnin benda jafnframt til þess að meðferð stjórnvalda í viðtökuríki leggi einstaklingsbundið mat á aðstæður umsækjenda um alþjóðlega vernd. Ekkert bendir til að endursending kæranda og barns hennar til viðtökuríkis sé í andstöðu við 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. ákvæðisins.

Þá benda öll gögn til þess að kærandi og barn hennar hafi raunhæf úrræði í viðtökuríki fyrir landsrétti og fyrir Mannréttindadómstól Evrópu, sbr. 13. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem tryggja að þau verði ekki send áfram til annars ríkis þar sem líf þeirra eða frelsi kann að vera í hættu, sbr. 2. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreindra viðmiða, umfjöllunar um aðstæður á Kýpur og einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda og barnanna, hefur ekki verið sýnt fram á að þau eigi á hættu meðferð sem gangi gegn 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Synjun á efnismeðferð umsókna kæranda og barnsins um alþjóðlega vernd og flutningur þeirra til viðtökuríkis leiðir því ekki til brots gegn 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga, sbr. jafnframt 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Sú staðreynd að dvalarleyfi kæranda og A séu að renna út hefur að mati kærunefndar ekki áhrif á þessa niðurstöðu enda njóta þær áfram alþjóðlegrar verndar á Kýpur þrátt fyrir að þurfa að endurnýja dvalarleyfi sín, sbr. framangreindar landaupplýsingar.

Samkvæmt framansögðu verða umsóknir kæranda og barnsins ekki teknar til efnismeðferðar á grundvelli 3. mgr. 36. gr. laga um útlendinga.

5 Brottvísun og endurkomubann

5.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Umræddar lagabreytingar voru m.a. gerðar til að tryggja að framkvæmd brottvísana hér á landi væri í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/115/EB um sameiginleg viðmið og skilyrði fyrir brottvísun og endursendingum ríkisborgara utan EES sem dveljast ólöglega á yfirráðasvæði aðildarríkjanna (brottvísunartilskipunin) sem Ísland er skuldbundið af vegna þátttöku í Schengen-samstarfinu.

5.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Kærandi lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 1. október 2023. Eins og að framan greinir hefur umsókn hennar og barnanna um alþjóðlega vernd verið synjað um efnismeðferð. Hefur hún því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinum kærðu ákvörðunum var réttilega bundinn endir á heimild kærenda og barnanna til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa þeim úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi.

Kæranda var gefið færi á að andmæla mögulegri brottvísun frá Íslandi og endurkomubanni í viðtali hjá Útlendingastofnun. Kærandi greindi frá því að slík ráðstöfun myndi hafa áhrif á eiginmann sinn og föður A. Þá greindi kærandi frá því að vilja frá hjálp og vernd fyrir A í ljósi frásagnar sinnar af aðstæðum sínum. Með vísan til framkominna gagna, athugasemda kæranda og framangreindrar umfjöllunar um aðstæður kæranda og barnsins á Kýpur telst brottvísun kæranda frá Íslandi og endurkomubann ekki fela í sér ósanngjarna ráðstöfun í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skulu kærandi og barn hennar yfirgefa landið án tafar. Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laganna skal að jafnaði veita frest í 7-30 daga til sjálfviljugrar heimfarar. Með vísan til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga verður að skilja orðalagið án tafar þegar veittur er frestur til sjálfviljugrar heimfarar svo að miða verði við lágmarksfrest í 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Frestur kæranda til sjálfviljugrar heimfarar er því 7 dagar og tekur ákvörðun um brottvísun og endurkomubann ekki gildi yfirgefi kærandi landið sjálfviljug án tafar.

Ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann er staðfest.

6 Krafa um alþjóðlega vernd samkvæmt 37. gr. og 74. gr. laga um útlendinga

Í greinargerð krefst kærandi þess að þær fái viðurkennda stöðu um alþjóðlega vernd hér á landi á grundvelli 37. gr. laga um útlendinga. Þá er þess krafist að þeim verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laga um útlendinga.

Samkvæmt orðalagi fyrrnefndra ákvæða kemur ekki til skoðunar að veita útlendingi dvalarleyfi á grundvelli þeirra nema umsókn um alþjóðlega vernd hafi verið tekin til efnismeðferðar. Eins og að framan greinir njóta kærandi og A virkrar alþjóðlegrar verndar á Kýpur í skilningi a-liðar 1. mgr. 36. gr. lag aum útlendinga og var umsóknum þeirra um alþjóðlega vernd því ekki teknar til efnismeðferðar. Kemur ekki til skoðunar hvort þær uppfylla skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli 37. gr. eða 74. gr. laga um útlendinga.

7 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Í greinargerð kæranda kemur fram að hún telji að ekki hafi verið kannað hverjar aðstæður hennar og A verði við endurkomu, enda sé hvergi fjallað um vitnavernd flóttamanna á Kýpur og aðgerðir skólayfirvalda gegn einelti í ákvörðunum Útlendingastofnunar. Vísar kærandi til 10. gr. stjórnsýslulaga og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga hvað þetta varðar.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur m.a. fram að handhafar alþjóðlegrar verndar hafi aðgang að þjónustu á Kýpur undir sömu skilyrðum og ríkisborgarar landsins, þ. á m. heilbrigðisþjónustu, velferðarkerfinu og atvinnumarkaði. Þá banni löggjöf á Kýpur mismunun vegna kynþáttar, þjóðernisuppruna eða ríkisborgararéttar. Vísaði Útlendingastofnun til þess að þeir sem telji sig hafa orðið fyrir mismunun geti leitað á náðir lögreglunnar á Kýpur, en innan lögreglunnar starfi sérstök deild sem vinni gegn mismunun þar í landi. Samkvæmt framburði kæranda hafi A verið vitni að morði á Kýpur á samnemenda hennar sem hafi verið stunginn með hníf. Aðspurð í viðtali hjá Útlendingastofnun um það hvort A hafi verið hótað af einhverjum svaraði kærandi að hún hafi ekki verið mjög nálægt atburðinum og hafi ekki séð hver hafi framið verknaðinn en verið óttaslegin í kjölfar hans. Framburður kæranda ber ekki með sér að kærandi eða A hafi sætt hótunum í kjölfar framangreinds atburðar eða að hún sé í þörf fyrir vitnavernd á Kýpur. Kærunefnd vísar til framangreindrar umfjöllunar um löggæsluyfirvöld í Kýpur en samkvæmt framangreindum gögnum geta kærandi og A leitað til lögregluyfirvalda óttist þær um öryggi sitt eða telji sér ógnað. Með vísan til framangreinds telur kærunefnd ekki tilefni til að gera athugasemd við rannsókn Útlendingastofnunar.

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið þykir rétt að staðfesta ákvarðanir Útlendingastofnunar.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur nefndin þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur nefndin tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar.

The decisions of the Directorate of Immigration are affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Bjarnveig Eiríksdóttir

Gunnar Páll Baldvinsson