Úrskurður nr. 744/2024

Hinn 9. júlí 2024 kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 744/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24060138

Kæra […] og barns hennar á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 19. júní 2024 kærðu […], fd. […] (hér eftir K), ríkisborgari Venesúela, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 3. júní 2024, um að synja henni og barni hennar, […], fd. […] (hér eftir A), ríkisborgara Venesúela, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi og barn hennar eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins ásamt móður sinni og barni frá Argentínu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd fyrir sig og barn sitt 22. mars 2023. Kvaðst kærandi óska eftir alþjóðlegri vernd því að eiginmaður hennar væri þegar kominn til landsins. Kærandi hafi flutt frá Venesúela til Argentínu 4. júní 2019 og hafi dvalist þar síðan. Kærandi hafi fengið dvalarleyfi í Argentínu en það væri útrunnið. Kærandi hafi verið [...] í heimaríki og eiginmaður hennar hafi verið hermaður. Kærandi ætti ekki fjölskyldu í heimaríki sínu. Kærandi greindi frá því að vera heilsuhraust.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 18. apríl 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá ástæðum flótta síns. Kærandi greindi frá því að vera fædd og uppalin í […] í Aragua fylki þar sem hún hafi verið búsett þegar hún hafi yfirgefið heimaríki í júní 2019. Kærandi hafi farið til Argentínu og verið með tímabundið dvalarleyfi sem hafi runnið út árið 2021. Kærandi greindi frá því að hafa reynt að endurnýja dvalarleyfi en það hafi tekið of langan tíma þar sem það hafi verið svo margir sem hafi komið frá Venesúela til að sækja um dvalarleyfi. Kærandi hafi tekið námskeið í Argentínu og unnið á dvalarheimili aldraðra þar í landi við að aðstoða fólk með [...]. Kærandi og fjölskylda hennar hafi búið í einbýlishúsi í eigu móður kæranda. Kærandi greindi frá því að vera menntaður [...] og að hún hafi starfað sem [...] hjá fyrirtæki sem framleiddi orkudrykki í heimaríki. Kærandi hafi haft um 40 dollara í mánaðartekjur, hún hafi varla haft efni á mat og annarri nauðsynjavöru en fjölskyldan hafi haft það betra en margir aðrir. Kærandi greindi frá því andlegri vanlíðan, hún væri mjög [...], stressuð og [...], en þyrfti að vera sterk. Heilsa barns hennar væri góð en hún ætti erfitt með að einbeita sér og vera kyrr, hennar læknisfræðilega mat væri að barnið væri mjög stressað. Kærandi greindi frá því að hafa starfað í heilbrigðiskerfinu þar sem hún hafi getað rætt við vinnufélaga sína og fengið læknisaðstoð. Kærandi hafi ekki þurft að greiða fyrir heilbrigðisþjónustuna þar sem hún hafi alltaf verið á spítalanum og væri [...]. Aðspurð kvaðst kærandi ekki taka lyf að staðaldri. Kærandi kvaðst ekki vera meðlimur í stjórnmálaflokki en að hún tilheyri minnihlutahópi vegna stjórnmálaskoðana sinna, þar sem hún væri kona og væri á móti stjórnvöldum í Venesúela. Kærandi greindi frá því að hafa mætt einu sinni á mótmæli í Karakas árið 2019 þar sem lögreglan hafi skotið á fólk með vatnsbyssum. Kærandi greindi frá því að eiginmaður hennar hafi verið herforingi í hernum og verið ósammála aðgerðum stjórnvalda. Eiginmaður kæranda hafi um tíma starfað á landamærum Venesúela og haft vitneskju um mörg leyndarmál sem hann hafi ekki mátt ekki upplýsa um og annað sem hafi verið mikilvægt að vita. Hann hafi orðið vitni að eiturlyfjaflutningum og öðru sem honum hafi ekki þótt rétt. Eiginmaður kæranda hafi viljað hætta í hernum því þessar aðgerðir færu gegn gildum hans. Hann hafi sótt um leyfi til að hætta í hernum en ekki verið veitt heimild til þess. Þá hafi honum verið hótað árið 2017 þegar hann hafi verið flugvirki í hernum. Eiginmaður kærandi hafi gerst liðhlaupi, hann hafi farið án leyfis til Brasilíu og væri eftirlýstur af yfirvöldum. Í kjölfar þess hafi herlögreglan í Venesúela hringt í hana til að fá vitneskju um hvar maður kæranda væri og hótað henni. Kæranda hafi borist hótanir í síma og henni hafi verið hótað fangelsi. Þá hafi kæranda borist svo margar símhringingar að hún hafi ákveðið að segjast vera skilin við eiginmann sinn og þá hafi hringingarnar hætt. Kærandi greindi frá því að eiginmaður hennar hafi farið frá heimaríki í apríl 2018 og hótanirnar hafi hætt um þremur mánuðum síðar. Kærandi greindi einnig frá því að hafa heyrt hljóð í símanum líkt og að hann hafi verið hleraður. Kærandi kvaðst telja að hún yrði fangelsuð og að eiginmaður hennar yrði leitaður uppi og fangelsaður ef þau sneru aftur til baka til heimaríkis. Kærandi greindi einnig frá því að óttast um líf sitt í heimaríki vegna hótana og að verða pyntuð ef hún gæfi ekki yfirvöldum upplýsingar sem þau vilja. Þá kvaðst kærandi einnig óttast kynferðisofbeldi í heimaríki. Kærandi greindi frá því að þegar eiginmaður hennar hafi reynt að endurnýja vegabréfið sitt sem hafi verið útrunnið. Til þess hafi þau þurft gögn sem þau hafi ekki fengið þar sem eiginmaður kæranda hafi ekki getað komist inn í kerfið í Venesúela til að ná í fæðingarvottorðið sitt.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli barns kæranda kom fram að ekki væri tilefni til að taka viðtal við það með vísan til ungs aldurs þess og framburðar móður þess.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda og barni hennar synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var brottvísað frá landinu og henni ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljug innan frests sem henni hefði verið veittur yrði endurkomubann hennar fellt niður. Barni kæranda var brottvísað frá landinu. Kærandi kærði ákvarðanirnar til kærunefndar 19. júní 2024 og kærunefnd barst greinargerð kærenda ásamt fylgiskjölum 3. júlí 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Kærunefnd hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telji kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hinar kærðu ákvarðanir brjóti gegn 10. gr. stjórnsýslulaga og réttmætisreglu stjórnsýsluréttarins. Kærandi vísar til þess að Útlendingastofnun hafi ekki rannsakað og fjallað með fullnægjandi hætti um málsástæður kæranda hvað varðar stjórnmálaskoðanir í ákvörðun sinni og þar af leiðandi hafi rökstuðningi stofnunarinnar verið ábótavant hvað þetta varðar. Kærandi gerir athugasemdir við mat Útlendingastofnunar á framlögðum gögnum og niðurstöðu stofnunarinnar hvað varðar þýðingu sem gögn hafi. Kærandi mótmælir harðlega þeim ómálefnalegu sönnunarkröfum og aðdróttunum um fölsun ljósmynda sem kærandi hafi lagt fram máli sínu til stuðnings sem fram komi í ákvörðun Útlendingastofnunar. Kærandi gerir athugasemdir við þá ályktun sem fram kemur í ákvörðun Útlendingastofnunar um að kærandi og barn hennar séu óhultar þar sem eiginmaður kæranda og faðir A sé einhleypur samkvæmt framlögðum gögnum án frekari rannsóknar. Kærandi vísar einnig til þess að ekki hafi verið tekið viðtal við A þrátt fyrir afstöðu kæranda um að rétt hafi verið að taka viðtal við barnið.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda leggur stofnunin mat á fylgigögn sem kærandi lagði fram frásögn sinni til stuðnings um ástæður flótta frá heimaríki. Í ákvörðun stofnunarinnar kemur fram að gögn er varða menntun og starfsreynslu eiginmanns kæranda í hernum hafi takmarkað gildi við úrlausn máls kæranda. Í ákvörðun Útlendingastofnunar er einnig tekin afstaða til framlagðs gagns sem ber með sér að vera mynd af tölvuskjá sem kærandi kveður vera mynd af innra kerfi lögreglunnar í Venesúela og sýna á fram á að eiginmaður hennar sé eftirlýstur fyrir að hafa vikið sér undan herskyldu. Að mati Útlendingastofnunar hafi gagnið takmarkað gildi við úrlausn máls kæranda. Í ákvörðuninni kemur þó fram að ef litið yrði til framangreinds gagns við úrlausn málsins beri það með sér að eiginmaður kæranda sé einhleypur svo að ekki yrði hægt að fallast á kröfu kæranda um að yfirvöld í heimaríki séu sérstaklega á eftir henni eða séu að veita henni sérstaka eftirtekt.

Með vísan til þess sem að framan greinir úr ákvörðun Útlendingastofnunar er ekki fyllilega ljóst hvaða forsendur stofnunin lagði til grundvallar við afgreiðslu máls kæranda. Ekki verður séð að stofnunin hafi fjallað um þá málsástæðu kæranda að henni hafi borist hótanir frá lögregluyfirvöldum í Venesúela vegna aðstæðna eiginmanns kæranda í heimaríki og afleiðingar þess fyrir kæranda og barn hennar að öðru leyti en að leggja mat á framlögð gögn og komast að þeirri niðurstöðu að þau hafi ekki þýðingu við úrlausn málsins.

Af viðtali við kæranda hjá Útlendingastofnun verður heldur ekki séð að hún hafi verið spurð til hlítar um ástæður flótta hennar frá heimaríki. Kærandi hafi m.a. ekki verið spurð nægilega út í störf eiginmanns hennar í hernum og ástæður flótta hans frá heimaríki. Þá hafi kærandi ekki verið spurð nægilega um atburði sem leiddu til flótta hennar frá heimaríki og tímasetningu þeirra, um hótanir sem henni hafi borist frá lögregluyfirvöldum og atburðarrás í kjölfar þess að hótanir hættu og þar til kærandi hafi flúið frá heimaríki. Þá verður ekki séð að Útlendingastofnun hafi leitað upplýsinga til staðfestingar á hjúskaparstöðu kæranda, einkum í ljósi þess að hún kvað hótanir lögregluyfirvalda hafa hætt þegar hún kvaðst vera skilin við eiginmann sinn. Auk þess hafi eiginmaður kæranda verið skráður einhleypur á ljósmynd sem kærandi kveður vera úr innra kerfi lögreglunnar í Venesúela. Við meðferð málsins lagði kærandi fram gögn er varða menntun og störf eiginmanns kæranda í hernum. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram án frekari rökstuðnings að umrædd gögn hafi takmarkaða þýðingu við úrlausn máls kæranda.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi einnig óttast að verða fyrir kynbundnu ofbeldi snúi hún aftur til heimaríkis og ber fyrir sig að hún tilheyri minnihlutahóp sem kona sem sé á móti stjórnvöldum. Af ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda verður ekki séð að stofnunin hafi tekið afstöðu til framangreindra málsástæðna kæranda. Ennfremur er ekki að sjá að Útlendingastofnun hafi litið til þess að kærandi er menntaður [...] og kvaðst hafa starfað sem slíkur í heimaríki við úrlausn málsins. Að framangreindu virtu er ljóst að málsmeðferð og ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kæranda og barns hennar var ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Ákvörðun og gögn Útlendingastofunnar í máli kæranda bera ekki með sér að fram hafi farið viðhlítandi mat á aðstæðum hennar og barns hennar á lægra stjórnsýslustigi. Voru því annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar sem kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kæranda og barns hennar. Ljóst er að um verulega annmarka er að ræða sem ekki er unnt að bæta úr á kærustigi og rétt að mál kæranda og barns hennar hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til umfjöllunar um aðra þætti ákvarðana Útlendingastofnunar.

Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella hinar kærðu ákvarðanir úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kæranda og barns hennar til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda og barns hennar til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.

Valgerður María Sigurðardóttir

varaformaður