16 ágúst 2024

Úrskurður nr. 818/2024

Hinn 16. ágúst 2024 kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 818/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24040141

Kæra […] og barns hennar á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 22. apríl 2024 kærði […], fd. […] (hér eftir K), ríkisborgari Perú, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 19. apríl 2024, um að synja henni og barni hennar, […], fd. […] (hér eftir A), ríkisborgara Venesúela og Perú, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Perú og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 7. maí 2023. Kvaðst kærandi hafa komið hingað til lands vegna frænku sinnar frá Venesúela sem búi á Íslandi. Kærandi sé að flýja fyrrum kærasta sinn sem hafi hótað að drepa hana og ófætt barn hennar og að hún hafi ekki fengið vernd yfirvalda í Perú. Kærandi vilji vera hjá barnsföður sínum sem búi á Íslandi. Kærandi kvaðst vera með viðskiptagráðu frá háskóla. Barnsfaðir kæranda lagði einnig fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi. Hefur kærunefnd fjallað efnislega um umsókn hans í úrskurði sínum nr. 817/2024.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 6. júní 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá ástæðum flótta síns. Kærandi greindi frá því að vera fædd og uppalin í borginni Lima í Perú þar sem hún hafi verið búsett þar til hún hafi farið til Íslands 5. maí 2023. Kærandi greindi frá því að eiga móður og sex systkini í heimaríki. Kærandi hafi búið með móður sinni í einbýlishúsi. Kærandi greindi frá því að eiga tvö börn í Perú, 18 og 14 ára, sem búi hjá föður þeirra. Kærandi hafi verið í sambúð með föður barnanna í 14 ár en þau hafi skilið fyrir fjórum árum. Fjárhagur kæranda hafi verið ágætur, hún hafi getað framfleytt sér en hún skuldi örlítið í skólagjöld fyrir yngra barn hennar í Perú. Kærandi kvaðst vera menntuð sem stjórnsýslufræðingur með sérgrein í viðskiptum, og hafi verið að vinna fyrir fyrirtæki sem hafi verið samstarfsaðili [...] í Perú. Kærandi greindi frá því að tilheyra hvorki sérstöku þjóðarbroti né minnihluta í heimaríki. Þá kvaðst kærandi hvorki vera aðili að stjórnmálaflokki né virk í þágu tiltekins málstaðar í heimaríki. Kærandi greindi frá því að vera íþróttakona, vera mjög hraust og hafi sjaldan orðið veik. Henni liði illa andlega því hún saknaði fjölskyldu sinnar í Perú. Kærandi greindi frá því að hafa verið með sjúkratryggingar í starfi sínu, en einungis þeir sem séu að vinna eigi rétt á tryggingum.

Kærandi greindi frá því að hún hafi ekki viljað yfirgefa heimaríki en að hún hafi þurft að gera það vegna vandamála með fyrrum sambýlismann hennar. Fyrrum sambýlismaður hennar, og faðir barna kæranda í Perú, hafi haft mikla fordóma og hafi hatað Venesúelabúa. Faðir ófædds barns hennar sé frá Venesúela. Kærandi hafi kynnst föður ófædds barns síns í Perú og að þau hafi búið saman þar. Kærandi kvaðst ekki geta sýnt fram á samband þeirra öðruvísi en með myndum. Fyrrverandi maður hennar hafi verið árásargjarn (e. agreesive), hafi byrjað að hóta henni og hafi sagt að ófætt barn hennar ætti ekki að fæðast. Fyrrverandi sambýlismaður kæranda hafi byrjað að beita hana andlegu og líkamlegu ofbeldi árið 2019 og hún hafi kært hann til lögreglu. Hann hafi m.a. brotið fingur kæranda og hent stein inn um rúðu á veitingastað þar sem kærandi hafi verið með vinnufélaga. Hann hafi viljað eiga hana. Eftir að kærandi hafi kært ofbeldið og fengið vernd hafi fyrrum sambýlismaður hennar einungis hótað henni beint, en ekki í síma. Þetta ofbeldi hafi verið meginástæða þess að kærandi hafi flúið til Íslands. Fyrrverandi sambýlismaður hennar hafi í apríl 2023 komið í vinnu hennar og öskrað neikvæðar athugasemdir um verðandi barnsfaðir kæranda. Kærandi kvað hann ekki vera andlega heilan, það væri mikið um heimilisofbeldi og margar konur sem fái vernd frá lögreglu sem væri ekki nægileg því þær hafi samt verið drepnar af mökum sínum. Kærandi greindi frá því að fyrrum sambýlismaður hennar hafi beitt hana líkamlegu ofbeldi á meðan þau hafi verið saman en eftir að hún hafi fengið síðasta nálgunarbann hafi hún flúið til Íslands nokkrum dögum síðar. Kærandi kvaðst óttast fyrrverandi sambýlismann sinn, óttast um líf sitt og ófædds barns síns. Kærandi greindi frá því að einungis móðir hennar viti að hún sé á Íslandi en börnin hennar viti bara að hún sé í Evrópu. Kærandi greindi frá því að yngra barni hennar í Perú sé stjórnað af föður þess, fyrrverandi sambýlismanni kæranda, og að kærandi hafi áhyggjur af barninu sem sé ekki að borða og líði illa. Kærandi greindi frá því að yfirvöld í Perú hafi bara veitt henni aðstoð á pappír, 64 konur hafi verið myrtar fyrstu mánuði ársins 2023 og þær hafi allar verið með vernd yfirvalda. Kærandi greindi frá því að geta framfleytt sér í heimaríki og að hún sé með forsjá barna sinna, en þau búi hjá föður sínum í Perú. Kærandi hafi ekkert hitt börnin í COVID 19 faraldrinum en annars hafi hún hitt þau á opnum svæðum eða talað við þau í síma og að hún sé nú í sambandi við börnin og móður sína. Börnin búi hjá föður þeirra þar sem þau hafi verið hjá honum þegar COVID 19 byrjaði og hann hafi ekki viljað að þau færu til baka til kæranda. Kærandi kveður hann stjórna börnunum og þau séu hrædd við hann.

Barn kæranda fæddist [...] og varð þá hluti af málsmeðferðinni sem umsækjandi um alþjóðlega vernd. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í máli barns kæranda kom fram að ekki væri tilefni til að taka viðtal við það með vísan til ungs aldurs þeirra og framburða foreldra þess.

Kærandi lagði fram afrit af fjölmörgum gögnum við málsmeðferð sína hjá Útlendingastofnun. Kærandi lagði m.a. fram myndbandsupptöku úr öryggismyndavél, dags. 19. febrúar 2022, afrit af lögregluskýrslu, dags. 26. apríl 2023, afrit af úrskurði héraðsdóms í Perú, dags. 26. apríl 2023, afrit af úrskurði héraðsdóms í Perú um vernd og nálgunarbann fyrir kæranda, dags. 18. júní 2019, afrit af beiðni lögreglu í Perú um læknis- og sálfræðiskoðun vegna heimilisofbeldis, dags. 23. apríl 2023, afrit af boðun til kæranda í skýrslutöku hjá lögreglu vegna kæru fyrrverandi sambýlismanns hennar um meint ofbeldi kæranda gegn börnum þeirra, dags. 4. ágúst 2020, afrit af boðun saksóknara fyrir börn kæranda í skýrslutöku, dags. 21. desember 2020.

Með ákvörðunum Útlendingastofnunar var kæranda og barni hennar synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var brottvísað frá landinu og henni ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljug innan frests sem henni hefði verið veittur yrði endurkomubann hennar fellt niður. Barni kæranda var brottvísað frá landinu. Kærandi kærði ákvarðanirnar til kærunefndar 22. apríl 2024 og kærunefnd barst greinargerð kæranda ásamt fylgigögnum 23. apríl 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi hafi sótt um alþjóðlega vernd á Íslandi vegna ofsókna fyrrum sambýlismanns hennar og barnsföður í Perú. Kærandi hafi komið til Íslands þar sem núverandi sambýlismaður og barnsfaðir hennar hafi sótt um alþjóðlega vernd hér á landi og sé frá Venesúela. Kærandi hafi verið þunguð þegar hún hafi komið til Íslands en hafi fætt barn sitt hér á landi 29. júlí 2023. Kærandi hafi verið fædd og uppalin í borginni Lima í Perú. Kærandi hafi starfað sem stjórnsýslufræðingur hjá [...] í Perú. Andleg heilsa kæranda sé slæm en líkamleg heilsa hennar sér góð, hún stundi Crossfit. Kærandi hafi haft aðgang að heilbrigðisþjónustu í heimaríki þar sem hún hafi verið með sjúkratryggingu í starfi hennar. Kærandi hafi neyðst til að yfirgefa heimaríki sitt 5. maí 2023 vegna ofsókna og hótana frá fyrrum sambýlismanni hennar. Kærandi eigi tvö börn með manninum sem séu 18 og 14 ára og búi hjá föður sínum í Perú. Kærandi hafi búið með fyrrum sambýlismanni sínum í 14 ár og hann hafi beitt hana bæði andlegu og líkamlegu ofbeldi. Þau hafi skilið fyrir fjórum árum og hún hafi ekki fengið að halda börnunum eftir skilnaðinn. Kærandi hafi verið í sambúð með núverandi barnsföður sem sé frá Venesúela og hafi orðið barnshafandi. Þegar fyrrum sambýlismaður hennar hafi komist að því hafi hann haft í hótunum við þau bæði um að beita þau ofbeldi og lífláti og þau hafi neyðst til að flýja frá Perú. Kærandi hafi kært fyrrum sambýlismann sinn og fengið nálgunarbann en að mati kæranda beri slíkt engan árangur. Kærandi hafi lagt fram gögn þessu til staðfestingar og myndband af mönnum sem hafi komið fyrir utan íbúð kæranda og núverandi barnsföður hennar þar sem þeir hafi hótað honum. Kærandi fari með forræði barna sinna í Perú en faðir þeirra hafi neitað að afhenda henni börnin og hún hafi einungis fengið að hitta þau stutta stund. Kærandi þori ekki að reyna fá börnin til sín vegna þess að hún sé hrædd við fyrrum sambýlismann sinn. Kærandi óttist að fyrrum sambýlismaður hennar drepi hana og litla barnið hennar.

Kærandi krefst þess aðallega að henni og barni hennar verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamenn hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi sæti ofsóknum og líflátshótunum í heimaríki sínu og grundvallar mannréttindi þeirra séu ekki tryggð af hálfu stjórnvalda. Kærandi hafi sýnt fram á frásögn sína með þeim gögnum og greinargerðum sem hún hafi lagt fram hjá Útlendingastofnun og í viðtali hjá Útlendingastofnun að ógnin er á því alvarleikastigi að teljast til ofsókna í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Með vísan til 38. gr. laga um útlendinga sbr. hugtökin ofsóknir og ástæðuríkan ótta er ljóst að kærandi hefur þurft að sæta ofsóknum, líflátshótunum og líkamlegu ofbeldi í heimaríki sínu og hefur kærandi og barn hennar því ástæðuríkan ótta við að vera send þangað aftur. Kærandi telji að yfirvöld geti ekki veitt henni og barni hennar vernd.

Verði ekki fallist á aðalkröfu krefst kærandi þess til vara að henni og barni hennar verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Með vísan til trúverðugleika frásagnar kæranda, gagna málsins og fyrirliggjandi upplýsinga um heimaríki kæranda sé það engum vafa undirorpið að kærandi og barn hennar eigi á hættu að sæta pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða að vera teknar af lífi ef þær verði sendar aftur til heimaríkis. Kærandi og barn hennar eigi á hættu að sæta illri meðferð samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis og þá sérstaklega eigi þau á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða vegna ofbeldis eða hreinlega vera teknar af lífi sem nú þegar hefur verið sýnt fram á með frásögnum og framlögðum göngum í máli þeirra.

Verði ekki fallist á framangreindar kröfur krefst kærandi þess að henni og barni hennar verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til þess að heimilt sé að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, m.a. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki. Kærandi vísar til 6. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og að leggja skuli heildarmat á aðstæður í heimalandi kæranda, t.d. annars vegar hvort að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð og hins vegar að leggja heildstætt mat á allar aðstæður og líta til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda. Kærandi vísar til athugasemda með frumvarpi til laga um útlendinga þar sem kveðið sé á um að m.a. skuli líta til þess hve alvarlegar aðstæður séu í heimaríki og þá hvort að viðvarandi mannréttindabrot eigi sér stað í ríki og þá aðstöðu að yfirvöld veiti ekki þegnum sínum vernd gegn ofbeldisbrotum og glæpum. Að mati kæranda standi rík mannúðarsjónarmið til þess að veita kæranda og barni hennar dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga í ljósi framangreindrar umfjöllunar um aðstæður kæranda og barns hennar.

Kærandi telur að með endursendingu hennar og barns hennar til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hinar kærðu ákvarðanir sem eru í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til að fella ákvarðanir Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Réttarstaða barna

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með hagsmuni þess að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og tekið tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni.

Sérstaklega er fjallað um mat stjórnvalda á umsóknum barna um alþjóðlega vernd í 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þar segir að við mat á því hvort barn teljist flóttamaður samkvæmt lögunum skuli það sem barninu sé fyrir bestu haft að leiðarljósi. Við mat á því hvað barni sé fyrir bestu skuli stjórnvöld líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis þess, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skuli tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Við ákvörðun í máli er varðar hagsmuni barns skuli stjórnvöld taka skriflega afstöðu til þessara atriða.

Almennt er viðurkennt að eðlilegur þroski barns sé best tryggður með því að vernda fjölskylduna. Sé ólögráða barn í fylgd annars eða beggja foreldra sinna eða annars úr fjölskyldunni sem hefur það á framfæri sínu og sá fer fram á réttarstöðu flóttamanns, ber að fara með málin í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Ljóst er að barn það sem hér um ræðir er í fylgd foreldra sinna og haldast úrskurðir fjölskyldunnar því í hendur.

5.3 Auðkenni

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað perúsku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé perúskur ríkisborgari.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að A, hafi fæðst hér á landi. Móðir A sé perúsk og faðir venesúelskur. Móðir A hafi skráð ríkisfangs barnsins sem perúskt á eyðublaði til Útlendingastofnunar á umsókn um alþjóðlega vernd. Sé því gengið út frá því að A sé með perúskt ríkisfangs, enda móðir barnsins með slíkt. Þá sé einnig byggt á því að A geti öðlast venesúelskt ríkisfang vegna föður þess. Í ljósi framangreinds leggur kærunefnd því til grundvallar að, með vísan til laga um perúskan og venesúelskan ríkisborgararétt, að barn kæranda sé perúskur og venesúelskur ríkisborgari.

5.4 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Perú, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

2023 Country Reports on Human Rights Practices: Peru (U.S. Department of State, 23. apríl 2024);
2022 Country Reports on Human Rights Practices: Peru (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
A/HRC/46/35/Add.2: Visit to Peru - Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights defenders, Michel Forst (OHCHR, 22. desember 2020);
The State of the World´s Human Rights; Peru 2023 (Amnesty International, 24. apríl 2024);
Chapter IV.A: Human Rights Development in the Region (IACHR, 2021);
Freedom in the World 2024 – Peru (Freedom House, 2024);
Freedom in the World 2023 – Peru (Freedom House, mars 2023);
Healthcare Resource Guide – Peru (International Trade Administration);
Heimasíða perúskra stjórnvalda, upplýsingar um SIS kerfið (https://www.gob.pe/131-seguro-integral-de-salud-sis-gratuito);
OECD Reviews of Pension Systems: Peru (OECD, 9. september 2019);
Peru Country Report 2022 (BTI, 2022);
Peru Country Security Report (OSAC, 30. september 2022);
Peru Situation Report (GTRM, R4V, 17. janúar 2022);
Primary Health Care Systems (PRIMASYS), Case study from Peru (World Health Organization, 6. janúar 2017);
Report of the Mission to Peru 17 – 22 November 2020 (OHCHR, 1. nóvember 2020);
The World Factbook – Peru (https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru, síðast uppfært 7 ágúst 2024);
Vefsíða World Education – Education in Peru (https://wenr.wes.org/2022/03/education-in-peru-2);
Vefsíða stjórnvalda í Perú (https://www.gob.pe/) og
World Report 2024 – Peru (Human Rights Watch, 11. janúar 2024).

Perú er forsetalýðveldi í Suður-Ameríku og í landinu búa um 33 milljónir manna. Árið 1956 gerðist Perú aðili að Sameinuðu þjóðunum. Árið 1978 gerðist ríkið aðili að bæði alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Perú gerðist aðili að samningi Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1988 og samningi Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum árið 1982. Þá gerðist Perú aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna 21. desember 1964 og mannréttindasáttmála Ameríku 28. júlí 1978. Þá fullgilti Perú barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna árið 1990.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að helstu vandamál á sviði mannréttinda í Perú séu m.a. takmarkanir á fjölmiðlafrelsi, ofbeldi, hótanir, spilling innan stjórnkerfis, refsileysi, skortur á rannsókn á ofbeldi gagnvart konum og stúlkum og mansal. Yfirvöld hafi þó á undanförnum árum ákært og sakfellt opinbera starfsmenn vegna spillingar og misnotkunar valds, þ. á m. háttsetta embættismenn. Heimildir beri með sér að lögregluyfirvöld í Perú séu að jafnaði fagleg en þó viðgangist spilling innan lögreglunnar. Fram kemur í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 að ríkislögreglan heyri undir innanríkisráðuneyti landsins og viðhaldi öryggi innanlands. Perúski herinn, sem heyri undir varnarmálaráðuneyti landsins, sé einkum ábyrgur fyrir ytra öryggi landsins en beri einnig ábyrgð á að tryggja öryggi innan tiltekinna svæða innanlands. Samkvæmt skýrslunni hafi perúsk yfirvöld viðhaldið skilvirkri stjórn yfir öryggissveitum landsins. Fram kemur að tilkynningar hafi borist um brot af hálfu meðlima öryggissveitanna.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að lög í Perú leggi bann við mismunun í starfi vegna kynþáttar, húðlitar, kyns, trúar, stjórnmálaskoðana, þjóðernisuppruna, ríkisborgararéttar, félagslegs uppruna, fötlunar, aldurs eða félagslegrar stöðu. Þó hafi félagasamtök greint frá mismunun í atvinnulífinu hjá framangreindum hópum og að mörg tilvik mismununar hafi ekki verið tilkynnt. Þá sé kveðið á um jafnræði í stjórnarskrá Perú. Þrátt fyrir það hafi framkvæmd stjórnvalda við að framfylgja því verið misjöfn. Mismunun á grundvelli kynþáttar- eða þjóðernis sé refsiverð samkvæmt hegningarlögum í Perú. Þá séu refsingar lagðar við glæpum sem grundvallist á hatri gegn tilteknu þjóðerni. Mismunun á grundvelli tungumáls, trúarbragða, aldurs, kyns eða félagslegrar stöðu séu einnig refsiverð. Við framangreindum brotum sé refsiramminn fjögur ár auk sektargreiðslna en lögunum hafi þó ekki verið framfylgt í öllum tilvikum. Í Perú hafi dómsmála- og mannréttindaráðuneyti yfirumsjón með stefnu landsins í mannréttindamálum. Þá hafi innanríkisráðuneytið og ráðuneyti sem starfi á sviði málefna kvenna og einstaklinga í viðkvæmri stöðu, gegnt mikilvægu hlutverki á sviði mannréttindamála í Perú. Jafnframt kemur fram að þjónustumiðstöðvar séu starfsræktar af ráðuneytinu fyrir þolendur heimilis- og kynferðisofbeldis og annarra brota. Um helmingur miðstöðvanna séu staðsettar á lögreglustöðvum. Þá sé unnt að leita athvarfs hjá ákveðnum miðstöðvum auk lögfræðilegrar, sálfræðilegrar og félagslegrar aðstoðar. Þessar opinberu stofnanir hafi almennt verið taldar áhrifaríkar á þessu sviði. Þá hafi embætti umboðsmanns starfað án afskipta stjórnvalda eða annarra aðila og frjáls félagasamtök og almenningur talið störf umboðsmanns áhrifarík.

Á vefsíðu Flóttamannastofnunar kemur fram að öll börn í Perú eigi rétt á gjaldfrjálsri menntun óháð þjóðerni eða réttarstöðu og því eigi börn innflytjenda einnig rétt á menntun í landinu. Menntamálaráðuneyti Perú sé ábyrgt fyrir því að tryggja þessi réttindi á landsvísu og staðbundnar menntastofnanir (UGEL) beri ábyrgð á þjónustunni á sínu svæði.

Fátækt hafi farið minnkandi frá árinu 2004, þegar tæplega 60% íbúa Perú hafi búið við fátæktarmörk, til ársins 2019 þegar rúmlega 20% íbúa hafi búið við fátæktarmörk. Fátækt hafi aukist í heimsfaraldri Covid-19 og hafi rúmlega 30% íbúa búið við fátæktarmörk árið 2020. Lífeyriskerfið í Perú sé að mestu byggt á lífeyriskerfinu NPS (e. National Pension System) og SPP (e. Private Pension System) sem einstaklingar greiði í með hluta af tekjum sínum yfir ævina. Lífeyriskerfið Pensión 65 hafi verið sett á fót árið 2011 til þess að mæta þörfum eldri borgara sem glími við mikla fátækt og fái ekki greitt úr lífeyriskerfunum SNP eða PPS. Félagsmálaráðuneyti Perú (s. El Ministerio de Desarrollo e Inclusión Social) hefur yfirumsjón með verkefnum sem stuðla að félagslegum umbótum í landinu. Á vegum ráðuneytisins hafa margvísleg verkefni verið sett á laggirnar, s.s. styrktarsjóðir eins og framangreindur lífeyrissjóður, Pensión 65. Þá vinni ráðuneytið að því að útrýma fátækt og vannæringu barna, auk þess að tryggja að börn hafi aðgang að heilbrigðisþjónustu og góðri menntun.

Í 11. gr. stjórnarskrár Perú er kveðið á um aðgang að endurgjaldslausri heilbrigðisþjónustu. Í skýrslu Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar frá árinu 2017 kemur fram að heilbrigðiskerfið í Perú samanstandi af fjórum þáttum, opinberu kerfi (s. Seguro Integral de Salud, SIS), kerfi fyrir lögreglu og vopnaðar sveitir, sjúkratryggingakerfi og einkaaðilum sem samanstandi bæði af hagnaðardrifnum rekstri sem og sjálfstæðum félagasamtökum, s.s. trúfélögum. Heilbrigðiskerfið hafi tekið ýmsum breytingum frá árinu 2003. Breytingarnar hafi miðað að því að bæta grunnheilbrigðisþjónustu og mæta betur þörfum fjölskyldna og íbúa í dreifbýli. Best sé aðgengi að heilbrigðisþjónustu í stærri borgum landsins. SIS tryggi margvíslegum hópum aðgang að heilbrigðiskerfinu m.a. fólki sem sé ekki með sjúkratryggingu. Þá kemur fram á vefsíðu stjórnvalda í Perú að þeir útlendingar sem dvelji löglega í landinu og séu með sérstakt dvalarleyfiskort (s. carné de extranjería) hafi aðgang að atvinnumarkaðnum og opinbera heilbrigðiskerfinu, geti stofnað fyrirtæki og sótt um bankalán.

5.5 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að vera í hættu í heimaríki vegna líflátshótana og ofbeldis af hálfu fyrrum sambýlismanns hennar og barnsföðurs.

Kærandi hefur ekki borið fyrir sig að hafa sætt ofsóknum eða að hún óttist ofsóknir af hálfu perúskra yfirvalda sem hafa eða gætu náð því alvarleikastigi sem 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga mælir fyrir um. Þá benda önnur gögn málsins ekki til þess að slíkar ofsóknir hafi átt sér stað eða að kærandi eða barn hennar eigi þær á hættu.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 6. júní 2023, greindi kærandi frá því að hafa verið í sambúð með manni í 14 ár og þau hafi átt tvö börn. Þau hafi skilið fyrir fjórum árum. Í sambúðinni hafi maðurinn beitt kæranda líkamlegu og andlegu ofbeldi. Kærandi hafi lagt fram kæru gegn honum hjá lögregluyfirvöldum í Perú og fengið nálgunarbann gegn honum. Eftir að þau hafi slitið samvistum hafi fyrrum sambýlismaður hennar haft í hótunum við hana og núverandi sambýlismann og barnsföður kæranda m.a. um ófætt barn þeirra og brotið gegn nálgunarbanni.

Kærandi lagði fram fjölmörg afrit af gögnum frásögn sinni til stuðnings. Kærandi lagði m.a. fram afrit af úrskurði fjölskyldudómstóls dags. 18. júní 2019. Úrskurðurinn ber með sér að lagt hafi verið nálgunarbann á fyrrum sambýlismann kæranda og bann við því að hann hefði samband við kæranda og börn þeirra, að viðlagðri refsingu. Þá hafi kæranda og börnunum verið veitt sálfræðiaðstoð og fyrrum sambýlismanni kæranda verið skipað að fara í meðferð m.a. við ofbeldishegðun. Kærandi lagði einnig fram afrit af tveimur skjölum, annars vegar frá lögreglunni sem ber með sér að vera boðun kæranda til skýrslutöku vegna ákæru fyrrum sambýlismanns hennar gegn henni vegna ofbeldis gegn börnum þeirra, dags. 4. ágúst 2020 og frá saksóknara sem ber með sér að vera boðun um að börn kæranda mæti til skýrslutöku og fari síðar í sálfræðimat, dags. 21. desember 2020. Þá lagði kærandi fram afrit af þremur skjölum dagsett árið 2023. Í fyrsta lagi afrit af lögregluskýrslu, dags. 26. apríl 2023, sem ber með sér að varða áframhaldandi verndarráðstafanir fyrir kæranda. Í öðru lagi afrit af skjali frá hæstarétti í Lima, fjölskylduréttardeild, dags. 25. apríl 2023, sem ber með sér að verndarráðstafanir sem settar hafi verið á fyrir kæranda árið 2019 séu staðfestar og virkjaðar með að senda mál til saksóknara. Þriðja skjalið, dags. 23. apríl 2023, ber með sér að vera beiðni til réttarmeinafræðideildar um að gera sálfræðimat á kæranda vegna heimilisofbeldis. Kærandi lagði einnig fram myndbandsupptöku sem hún kveður vera úr myndavél fyrir utan heimili hennar og sýni menn með byssur sem hafi verið að leita að núverandi sambýlismanni hennar og barnsföður til að drepa hann. Þetta séu menn sem fyrrum sambýlismaður hennar hafi sent. Af myndbandsupptöku að ráða virðast þarna vera menn sem koma að og ræða við menn sem eru við vinnu í húsi við hliðina á því húsi þar sem myndavélin er staðsett, ekki er að sjá að þeir hafi verið vopnaðir og ekkert sem bendir til þess að þeir hafi verið þar fyrir hönd fyrrum sambýlismanns kæranda og séu að hafa uppi hótanir gagnvart núverandi sambýlismanni hennar.

Að teknu tilliti til framangreindra landaheimilda, frásagnar kæranda og framlagðra gagna er ekki ástæða til að draga í efa frásögn kæranda um að hún hafi orðið fyrir andlegu og líkamlegu ofbeldi af hálfu fyrrum sambýlismanns og hafi sætt hótunum af hálfu hans eftir að sambúð þeirra lauk. Þau gögn sem kærunefnd hefur skoðað bera með sér að lögregluyfirvöld í Perú séu alla jafna skilvirk og fagleg. Af framlögðum gögnum má ráða að kærandi hefur getað leitað til lögreglu, saksóknara og dómstóla vegna ofbeldis og áreitis af hálfu fyrrum sambýlismanns hennar og hefur henni verið veitt vernd í formi nálgunarbanns, samskiptabanns og sálfræðiþjónusta. Þá bera upplýsingar um heimaríki kæranda með sér að þjónustumiðstöðvar séu starfsræktar af dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu fyrir þolendur heimilis- og kynferðisofbeldis og annarra brota. Um helmingur miðstöðvanna séu staðsettar á lögreglustöðvum. Þá sé unnt að leita athvarfs hjá ákveðnum miðstöðvum auk lögfræðilegrar, sálfræðilegrar og félagslegrar aðstoðar. Með tilliti til framangreinds verður talið að yfirvöld heimaríkis hafi getu og vilja til að veita kæranda vernd og að kærandi geti leitað aðstoðar lögreglu og annarra þar til bærra yfirvalda vegna áreitis og hótana fyrrum sambýlismanns hennar telji hún þörf á því.

Samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga skal, við mat samkvæmt 1. og 2. mgr. 37. gr. í málum sem varða börn, fylgdarlaus sem önnur, hafa það sem er barninu fyrir bestu að leiðarljósi. Í ákvæðinu kemur fram að við það mat beri að líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis barnsins, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skal tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Leggur kærunefnd mat á hagsmuni þeirra samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga með hliðsjón af upplýsingum úr fyrirliggjandi gögnum málsins og framangreindum aðstæðum í heimaríki þeirra. Sjónarmiðum barnsins var nægilega komið á framfæri með framburði kæranda, framburði föður síns og hagsmunagæslu talsmanns. Að teknu tilliti til ákvæða barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og íslenskrar löggjafar um barnavernd standa engin rök í vegi fyrir því að barnið fylgi kæranda til heimaríkis. Barn það sem um ræðir eru í fylgd móður sinnar og föður sem eru heilsuhraust og vinnufær og nýtur barns stuðnings þeirra. Eins og áður greinir stendur barni kæranda til boða gjaldfrjáls menntun í heimaríkjum beggja foreldra sinna. Þá bera gögn með sér að barnið muni jafnframt hafa aðgang að heilbrigðiskerfinu í heimaríki, hvort sem um ræði Perú eða Venesúela. Með vísan til framangreinds og að teknu tilliti til sjónarmiða um öryggi, velferð og félagslegan þroska barnsins er það barninu fyrir bestu að fylgja foreldrum sínum til heimaríkja þeirra, Perú eða Venesúela.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum hennar og barns hennar í heimaríki, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að þau eigi á hættu ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Sama á við þegar litið er til samsafns athafna. Kærandi og barn hennar uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hún og barn hennar eigi á hættu að sæta illri meðferð samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ef þeim verði gert að snúa aftur til heimaríkis og þá sérstaklega að þær verði fyrir alvarlegum skaða vegna ofbeldis eða hreinlega vera teknar af lífi sem nú þegar hefur verið sýnt fram á með frásögnum og framlögðum gögnum í máli þeirra.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga ber að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram þegar metið er hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

Líkt og fram hefur komið bera þær heimildir sem kærunefnd hefur skoðað með sér að lögregluyfirvöld í Perú séu alla jafna fagleg og að kæranda og barni hennar standi til boða vernd yfirvalda vegna áreitis af hálfu fyrrum sambýlismanns kæranda telji kærandi þörf á því.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið fædd og uppalin í borginni Lima í Perú og hafi verið búsett þar þegar hún hafi yfirgefið heimaríki. Með vísan til framangreindra heimilda er það mat kærunefndar að ástandið í heimaborg kæranda sé ekki á því alvarleikastigi að kærandi og barn hennar eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendir ekkert til þess að kærandi og barn hennar séu í raunverulegri hættu, í heimaborg sinni, á að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði þau send aftur til Perú.

Þegar frásögn kærenda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kærenda og barns hennar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi og barn hennar uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.7 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi og barn hennar eru ekki flóttamenn samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga eiga þau ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við 74. gr. frumvarps til laga um útlendinga kemur fram að í samræmi við ákvæði alþjóðlegra skuldbindinga og almennra laga sé lagt til að tekið sé sérstakt tillit til barna, hvort sem um er að ræða fylgdarlaus börn eða önnur börn. Í því ljósi og með hliðsjón af meginreglunni um að það sem barni er fyrir bestu skuli hafa forgang þegar teknar eru ákvarðanir um málefni þess, sbr. jafnframt 2. mgr. 10. gr. og 3. mgr. 25. gr. laga nr. 80/2016, telur kærunefnd að við mat á því hvort skilyrði 1. mgr. 74. gr. laganna séu fyrir hendi skuli taka sérstakt tillit til þess ef um barn er að ræða og skuli það sem er barni fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og barns hennar og aðstæður í heimaríki þeirra, benda gögn málsins ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði þeirra í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 6. júní 2023, greindi kærandi frá því að vera heilsuhraust en liði stundum illa andlega því hún saknaði fjölskyldunnar í heimaríki. Kærandi greindi frá því að hafa verið með sjúkratryggingu í heimaríki þar sem hún hafi verið í vinnu.

Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að hún eða barn hennar glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda þeim alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi eða barn hennar þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að þau geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir þau verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi geti leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi og barn hennar muni geta fengið heilbrigðisaðstoð verði þeim gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hún og barn hennar hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Kærandi hefur greint frá því að eiga bakland í heimaríki, m.a. tvö börn, móður og systkini og að hafa lokið háskólamenntun í heimaríki. Af gögnum málsins og framburði kæranda verður talið að hún hafi getað framfleytt sér og börnum sínum í heimaríki. Þá hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi sé heilsuhraust og vinnufær. Þá verður gengið út frá því að kæranda standi til boða vernd og aðstoð yfirvalda vegna áreitis af hálfu fyrrverandi sambýlismanns kæranda líkt og áður greinir. Það er því niðurstaða kærunefndar að félagslegar aðstæður kæranda og barns hennar við komu til heimaríkis séu ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, 6. júní 2023, greindi kærandi frá því að núverandi barnsfaðir hennar sé á Íslandi og hafi sótt um alþjóðlega vernd. Barnsfaðir hennar sé með venesúelskan ríkisborgararétt. Af heimildum má ráða að börn sem fæðast utan heimaríkis og sem eiga foreldri með perúskan ríkisborgararétt fái ríkisborgarétt í Perú sé þess óskað og hafi venesúelskan ríkisborgarrétt frá fæðingu. Þá bera heimildir með sér að fjölskyldumeðlimur perúsks og venesúelsks ríkisborgara geti sótt um dvalarleyfi í öðru hvoru landinu á þeim grundvelli að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Með vísan til framangreinds og niðurstöðu í máli barnsfaðir kæranda í úrskurði nr. 817/2024 er það mat nefndarinnar að ekkert bendi til annars en að kærandi, barnsfaðir hennar og barn þeirra geti sameinast í heimaríki barnsföður, Venesúela eða í heimaríki kæranda, Perú.

Við þetta mat hefur kærunefnd litið til hagsmuna barns kæranda og aðstæðna barna almennt í Perú í samræmi við 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga og 3. mgr. 25. sömu laga. Í Perú er menntun gjaldfrjáls til 16 ára aldurs og skólaskylda á grunnskólastigi. Hvorki almennar aðstæður í Perú né einstaklingsbundnar aðstæður barnsins í máli þessu eru með þeim hætti að rétt sé að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að hún eða barn hennar hafi ríka þörf fyrir vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda og barni hennar dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd fyrir sig 7. maí 2023. A fæddist hér á landi 29. júlí 2023 og varð þá aðili málsins og ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda og barns hennar. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda og barns hennar þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsóknum kæranda og barns hennar um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hafa þau því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda og barns hennar til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa þeim úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinna kærðu ákvarðana.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa henni og barni hennar frá Íslandi og ákvarða kæranda endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvað barnsföður sinn vera hér á landi og hafa sótt um alþjóðlega vernd. Kærandi telji brottvísun og endurkomubann ósanngjarnar ráðstafanir gagnvart henni og barni hennar því barnið eigi skilið að fæðast á öruggum stað þar sem það sé ekki í lífshættu.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun kæranda og barns hennar og endurkomubann kæranda verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð þeirra eða nánustu aðstandenda þeirra, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hún Ísland innan þess frest sem henni er gefinn.

Með ákvörðunum Útlendingastofnunar var kæranda veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda og barns hennar til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi hún landið innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinna kærðu ákvarðana eru þær staðfestar.

Athygli kærenda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar er staðfestar. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hún frá Íslandi innan 15 daga.

The decisions of the Directorate of Immigration are affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, her re-entry ban will be revoked.

Valgerður María Sigurðardóttir

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir

Kærunefnd útlendingamála

Til baka