Úrskurður nr. 911/2024

Hinn 11. september 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 911/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24070239

Kæra […] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 31. júlí 2023 kærði […], fd. […], ríkisborgari Venesúela (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 16. júlí 2024, um að synja henni um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja henni um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Venesúela og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 11. mars 2023. Kvaðst kærandi eiga tvær dætur sem hún hafi skilið eftir hjá foreldrum sínum sem búi í Zulia fylki í Venesúela. Kærandi greindi frá því að faðir eldra barnsins hafi ekki átt í samskiptum við barnið í mörg ár en faðir yngra barnsins sé í samskiptum við barnið. Hún fari ein með forsjá barnanna. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd til þess að öðlast öryggi og frið. Kvaðst kærandi jafnframt þarfnast efnahagslegs stöðugleika í lífi sínu. Kærandi greindi frá því að systir hennar væri einnig að sækja um alþjóðlega vernd í Bandaríkjunum. Kærandi kvaðst óttast um líf sitt í heimalandi vegna pólitískra skoðana sinna, hún sé andsnúinn Chavismo og hafi orðið fyrir líkamsmeiðingum vegna þessa. Kærandi kvaðst hafa fjármagnað ferðina til Íslands með láni frá systur sinni sem hafi selt hús sitt. Kærandi kvaðst ekki þekkja neinn hér á landi.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 19. september 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá ástæðum flótta síns. Í viðtali greindi kærandi frá því að hafa flúið heimaríki aðallega vegna stjórnmálaskoðana sinna en einnig vegna óöryggis og ofsókna á hendur henni og fjölskyldu hennar. Kærandi kvaðst vera fædd í Maracajas í Zulia fylki í Venesúela en uppalin í sveitarfélaginu Miranda í sama fylki þar sem hún hafi búið í eigin húsnæði áður en hún yfirgaf heimaríki sitt. Kærandi kvaðst hafa rekið sitt eigið fyrirtæki og hafa átt fyrir mat og annari nauðsynjavöru. Kærandi kvaðst vera við góða líkamlega heilsu en greindi frá því að vera mikið niðri fyrir vegna þess að hún hafi þurft að skilja fjölskyldu sína og dætur eftir í heimaríki. Kærandi kvaðst vera kaþólsk og greindi frá því að tilheyra stjórnmálaflokkunum Primero Justica og Un nuevo tiempo. Kærandi kvaðst hafa tekið þátt í mótmælum og kvaðst tilheyra minnihlutahópi í heimaríki vegna stjórnmálaskoðana sinna.

Kærandi greindi frá því að fjölskylda hennar hafi átt fyrirtæki sem hafi gengið vel þar til einstaklingur sem aðhyllist Chavisma hafi verið kjörin sveitarstjóri í heimabæ hennar. Þá hafi umsvif Colectívos aukist og faðir hennar hafi neyðst til þess að greiða þeim verndargjald mánaðarlega. Kærandi kvað ástandið hafa versnað þegar þegar faðir hennar hafi neitað að greiða Colectívos vegna fjárhagsstöðu fyrirtækisins. Kærandi kvað Colectívos hafa rænt eigum fyrirtækisins, m.a. verkfærum og skipum og hafi þau þurft að greiða tvöfalt verndargjald til þess að fá eigur sínar til baka. Hafi fjölskyldan orðið fyrir áreiti vegna þess að þau hafi átt mikið af peningum og verið álitin stjórnarandstæðingar. Kærandi greindi frá því að fyrirtækið hafi farið í gjaldþrot árið 2018 eða 2019 vegna efnahagsástandsins í landinu og út af fjárkúgunum Colectívos. Kærandi kvað föður sinn hafa þurft að afhenda Colectívos stórt skip sem hafi verið í eigu fyrirtækis þeirra í um 30 ár. Eftir að fjölskyldufyrirtækið hafi farið í gjaldþrot hafi kærandi stofnað fyrirtæki ásamt systur sinni. Kærandi kvað Colectívos hafa komið daglega í fyrirtæki hennar til þess að fá varahluti í mótorhjól, mat eða steypu sem hún hafi neyðst til að afhenda svo þeir myndu láta hana í friði. Kærandi hafi reynt að neita þeim um afhendingu matar og varnings á þeim grunni að ekkert væri til en þá hafi þeir hringt í leiðtoga sinn sem hafi sent hljóðskilaboð beint á hana. Kærandi kvaðst hafa eytt skilaboðunum því hún hafi óttast að vera stöðvuð undir yfirskini eftirlits og að sími hennar yrði skoðaður. Hún hafi jafnframt verið hrædd um að þessar upplýsingar sæjust frá Colectívos sem gætu gefið hermönnum tækifæri á að hafa eitthvað á hana svo þeir gætu fengið eitthvað í staðinn frá henni. Kærandi greindi frá því að systir hennar hafi flúið til Bandaríkjanna árið 2021 með eiginmanni sínum vegna áreitisins frá Colectívos og vegna þess að eiginmaður hennar hafi orðið fyrir barsmíðum af hálfu hermanns Þjóðvarðliðsins. Kærandi hafi þá verið eini eigandi fyrirtækisins en faðir hennar og bróðir hafa starfað í fyrirtækinu. Kærandi kvað hagnað fyrirtækisins hafa dalað og innkoma fyrirtækisins hafi aðeins dugað til þess að greiða Colectívos. Kærandi kvaðst hafa fengið nóg þegar hún hafi ekki átt efni á að fara með dóttur sína til augnlæknis. Eitt sinn hafi kærandi talað við leiðtoga Colectívos og fengið að sleppa að greiða verndargjaldið í eina viku. Kærandi greindi frá því að hermenn hafi lokað bænum til þess að rannsaka glæpagengi. Hafi þeir hafi handtekið saklaust fólk en meðlimir Colectívos hafi áfram gengið lausir.

Kærandi greindi frá því að í lok árs 2021 hafi meðlimir FAES og CICPC frelsissvipt bróður hennar og dóttur og haldið þeim í nokkrar klukkustundir. Hafi vinur bróður hennar greint henni frá því sem hefði gerst og síðar um kvöldið hafi bróðir hennar hringt í hana og beðið hana um að sækja þau á stað í borginni Los de Altagracia. Þegar kærandi hafi komið á staðinn hafi dóttir hennar verið í áfalli og bróðir hennar haft áverka um allan líkamann eftir að hafa verið beittur ofbeldi af hálfu umræddra aðila. Kærandi kvað mannránið hafa átt sér stað vegna þess að hún og bróðir hennar hafi stutt Juan Guaidó. Kærandi kvaðst hafa lagt fram kæru vegna mannráns bróður hennar og dóttur hennar. Kærandi kvað lögregluna ekki tryggja öryggi og greindi frá því að þeir dreifi upplýsingum úr skýrslutökum til Colectívos. Kærandi greindi frá því að í kringum hús hennar væri mikið af fólki í neyslu og þungvopnaðir menn. Kærandi greindi frá því að nýr nafngreindur bæjarstjóri væri fíkniefnasali sem væri með Colectívos á sínum snærum og sæi þeim fyrir vopnum.

Kærandi greindi frá því að nýlegasta atvikið sem hún hafi lent í hafi verið þegar vopnaðir hermenn hafi ráðist inn á heimili hennar undir þeim formerkjum hún væri að geyma efni til þess að nota í aðgerðum gegn ríkisstjórninni og hafi þeir ásakað hana um að skipuleggja mótmæli gegn Chavisma í heimabæ hennar. Kærandi kvað hermennina hafa komið í tvígang og rænt frá heimili hennar og verslun hennar, m.a. varahlutum úr verslun hennar og farsíma dóttur hennar. Kærandi kvað hermennina hafa beitt hana andlegu ofbeldi og kvað dætur sínar hafa orðið fyrir áfalli. Kærandi greindi frá því að hermennirnir hafi beint að henni byssu og sagt henni að hún þyrfti að passa sig hvað hún væri að gera með þátttöku sinni í stjórnmálaflokkunum. Kvaðst kærandi hafa stutt stjórnmálaflokkinn en ekki skipulagt það sem hermennirnir hafi vísað til.

Aðspurð um hvað kærandi teldi að myndi gerast ef hún myndi snúa aftur til heimaríkis kvaðst kærandi muna vera drepin. Kærandi kvaðst ekki geta búið annars staðar í Venesúela og verið örugg. Kærandi kvaðst vera á lista sem andstæðingur ríkisstjórnarinnar og geti hún t.d. ekki sótt um starf hjá olíufélagi ríkisins vegna þess að hún sé ekki skráð í kommúnistaflokkinn sem sé við stjórn. Kærandi kvaðst óttast um líf sitt og fjölskyldu sinnar. Kærandi kvað yfirvöld ekki geta veitt sér aðstoð eða vernd vegna þess að einstaklingar innan þeirra séu glæpamenn og það sé mikil spilling innan ríkisstjórnarinnar. Kærandi kvaðst hafa misst vonina um að ástandið í Venesúela myndi lagast. Kærandi kvaðst leita af stað til að búa í friði, hún vilji bara vinna og bjóða dætrum hennar upp á betra líf.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 31. júlí 2024. Greinargerð barst kærunefnd 13. ágúst 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi sé fædd og uppalin í Venesúela og hafi verið búsett í Maracaibo fylki áður en hún hafi flúið landið. Kærandi hafi komið hingað til lands í mars 2023 en hún hafi lent á flótta vegna ofsókna, ofbeldis og hótana sem hún og fjölskylda hennar hafi orðið fyrir. Kærandi hafi einnig flúið heimaríki vegna ástandsins í Venesúela þar sem mikið sé um óöryggi. Kærandi telji sig eiga á hættu að verða fyrir ofsóknum, fjárkúgun, ofbeldi og ráni.

Kærandi hafi flúið heimaríki vegna óöryggis í heimaríki og ofsókna á hendur henni og fjölskyldu hennar vegna stjórnmálaskoðana. Kærandi sé andstæðingur ríkisstjórnarinnar og meðlimur stjórnmálaflokksins Primero Justicia og Nuevo Tiempo. Hún hafi verið virk í stjórnmálastarfi og tekið þátt í mótmælum. Kærandi tilheyri minnihlutahópi í heimalandi sínu á grundvelli stjórnmálaskoðana sinna.

Margvíslegar ástæður hafi legið að baki ákvörðun kæranda um að flýja heimaríki. Það nýlegasta hafi verið að hermenn hafi komið og ráðist á hana heima hjá henni undir þeim formerkjum að hún geymdi efni til að skipuleggja mótmæli gagnvart yfirvöldum í Venesúela. Þeir hafi komið í tvígang, beint að henni skotvopnum í verslun hennar á neðri hæð heimilis hennar, beitt hana andlegu ofbeldi og ýtt við henni, rænt verslunina og heimili hennar og rænt símanum af yngstu dóttur hennar og hótað kæranda vegna þess að hún væri andvíg ríkisstjórninni. Dætur hennar hafi orðið vitni að þessu atburðum og orðið fyrir áfalli. Hermennirnir hafi sagt hana hafa verið með þátttöku sinni í stjórnmálaflokkunum að reyna að hindra að þeir hittust og fögnuðu Chavisma. Kærandi hafi stutt stjórnmálaflokkinn en ekki skipulagt það sem þeir hafi vísað til og það hafi því verið rangt. Um hafi verið að ræða landhermenn F.A.E.S. (lögreglusveitar á vegum ríkisins, rannsóknarlögreglulið) og CICPC. Fjölskylda kæranda hafi verið beitt ofbeldi af hálfu framangreindra aðila. Hafi bróðir kæranda og dóttir hennar verði tekin gegn þeirra vilja og haldin nauðugum klukkustundum saman. Fjölskylda kærandi hafi óttast mikið hvað yrði um þau. Þegar þeim hafi verið sleppt hafi kærandi sótt þau í borgina Los Puertos Alftagracia. Dóttir hennar hafi verið óttaslegin og bróðir hennar haft áverka um allan líkamann eftir að hafa verið beittur ofbeldi á meðan þeim var haldið nauðugum af hálfu umræddra aðila. Þetta hafi verið gert vegna þess að kærandi og bróðir hennar hafi stutt Juan Guaido. Kærandi og fjölskylda hennar hafi orðið fyrir miklu áreiti og mismunun vegna stjórnmálaskoðana sinna, hún hafi t.d. ekki fangið að nýta rétt sinn til að fá mataraðstoð frá stjórnvöldum vegna stöðu sinnar sem einstæðrar móður vegna stjórnmálaskoðana hennar.

Kærandi og foreldrar hennar hafi orðið fyrir fjárkúgun af hendi Colectívos. Fjölskyldan hafi rekið fyrirtæki og faðir kæranda hafi neyðst til þess að borga verndargjald mánaðarlega til Colectívos. Þegar ekki hafi verið til nægur peningur til þess að greiða verndargjaldið hafi Colectívos rænt öllu úr fyrirtæki þeirra. Þau hafi þurft að greiða tvöfalt verndargjald til að fá eigur sínar til baka. Áreitið hafi mátt rekja til meintrar góðrar fjárhagsstöðu kæranda og fjölskyldu hennar. Faðir kæranda hafi rekið fyrirtækið alla ævi en vegna efnahagsástandsins og aðgerða Colectívos hafi fyrirtækið siglt í þrot. Kærandi hafi stofnað eigið fyrirtæki ásamt systur sinni en fjölskyldan hafi rekið það í sameiningu. Hafi þá fjárkúgun af hálfu Colectívos hafist á ný. Colectívos hafi komið daglega til þeirra þungvopnaðir til að fá varahluti fyrir mótorhjól, mat eða steypu sem hún hafi neyðst til að afhenda þeim til þess að vera látin í friði. Eitt skiptið hafi þeir komið til að fá „lánað“ súrefni sem afi hennar hafi þurft á að halda þar sem félagi þeirra var skotinn. Hafi hún reynt að neita þeim um afhendingu matar og varnings á þeim grunni að ekkert væri til þá hafi þeir hringt í leiðtoga sinn sem hafi haft samband við kæranda beint. Kærandi hafi ekki getað varðveitt skilaboðin sem hún hafi send frá Colectívos því hún hafi óttast að vera stöðvuð undir yfirskini eftirlits og að síminn hennar yrði skoðaður. Kærandi hafi óttast að þessar upplýsingar sæjust frá Colectívos sem hefði þá gert hana að skotmarki. Systir kæranda hafi flúð til Bandaríkjanna vegna ástandsins, en m.a. hafi mágur kæranda, verið rændur af hermanni úr Þjóðvarðliðinu sem hafi beitt hann ofbeldi sem hafi leitt til þess að hann hafi misst vinstra augað. Hafi það atvik, ofan á allt annað, gert það að verkum að hann og systir kæranda hafi tekið ákvörðun að flýja til Bandaríkjanna. Eftir það hafi kærandi verið ein skráð fyrir fyrirtækinu en faðir hennar og bróðir hafi unnið í rekstrinum með henni. Hagnaður fyrirtækisins hafi á endanum ekki dugað fyrir öðru en verndargjaldinu til Colectívos, hún hafi ekki getað leitað læknisaðstoðar fyrir sig eða dætur sínar. Í málinu liggi fyrir myndir af meðlimum Colectívos fyrir utan vinnustað hennar og heimili að fylgjast með þeim, en þeir hafi stanslaust haft viðveru á staðnum og verið þungvopnaðir og í neyslu. Kærandi hafi þurft að biðja dætur sínar um að horfa ekki út um gluggana til að reyna að vernda þær fyrir þessu umhverfi. Nýr bæjarstjóri á heimaslóðum kæranda væri Chavisti en hann hafi aflað tekna sinna mestmegnis með ólöglegri starfsemi, svo sem innflutningi á fíkniefnum og áfengi, og hann hafi greitt Colectívos t.d. með því að kaupa skotvopn fyrir þá. Spillingin á þennan veg nái upp í æðstu embætti í landinu, t.d. sé Piosdado Cabello æðsti „Narco“ maður í Venesúela og stjórni fíkniefnaviðskiptum víða um landið.

Kærandi telji sig ekki eiga neina von um að búa í Venesúela og ala þar upp dætur sínar. Kæranda hafi verið meinað að stunda atvinnu til að hafa í sig og á. Séu meðlimir Colectívos í neyslu á almannafæri og fremji glæpi en gangi frjálsir vegna samvinnu sinnar með lögreglu og hermönnum. Stundum hafi hermenn lokað bænum til að rannsaka „glæpagengi“ en handtekið saklausa borgara og Colectívos hafi haldið áfram uppteknum hætti. Kærandi hafi átt von á valdaráni til að reka þetta fólk frá völdum en hún sé búin að missa vonina og telji ástandið ekki muna batna. Kærandi leiti að stað til að vinna og búa í friði með dætur sínar til þess að geta boðið þeim betra líf. Kæranda finnist mjög erfitt að hafa þurft að skilja dætur sínar eftir í Venesúela til þess að leita nýs lífs fyrir þær. Óttast kærandi mjög að eitthvað komi fyrir dætur hennar í heimaríki og dætur hennar verði fyrir skaða vegna vopnaðra átaka glæpagengja í heimaríki.

Kærandi hafi leitað til lögreglunnar vegna mannráns bróður hennar og dóttur en hafi ekki gert það aftur þar sem það tryggi ekki öryggi þeirra. Lögreglan dreifi upplýsingum úr skýrslutökum til Colectívos sem komi og hefni sín því þeir viti að hún hafi verið að kæra. Kærandi óttist lögreglu og hermenn í heimaríki. Ef kærandi myndi leita til lögreglu þegar brotið væri gegn henni eða fjölskyldu hennar þá væri hún daglega hjá lögreglunni. Kærandi óttist um líf sitt og að verða drepin verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Þar sé allt í uppnámi og þau viti hver hún er og er kærandi á lista yfir andstæðinga ríkisstjórnarinnar. Kærandi geti ekki unnið eða leitað að starfi hjá hinu opinbera því hún sé ekki skráð stjórnarflokkinn. Kærandi óttist að vera fangelsuð, enda hafi umræddir aðilar handtekið og fangelsað saklausa borgara og fyrirtækjaeigendur á svæðinu.

Kærandi óttist ofsóknir yfirvalda og glæpahópa í Venesúela. Kærandi telji umrædda aðila vita um stjórnmálaskoðanir hennar og óttast áframhaldandi ofsóknir af þeirra hálfu. Kærandi óttist mjög um líf sitt og fjölskyldu hennar í Venesúela vegna framangreindra ofsókna og þar sem í landinu sé mikið um glæpi og glæpagengi ásamt því að lögreglan og önnur yfirvöld beiti borgarana ofbeldi og kúgun. Hættulegt sé að vera á móti stjórnvöldum í Venesúela. Kærandi telur sér ófært að búa í Venesúela vegna þess upplausnarástands sem ríki í landinu og þeirra ofsókna sem hún og fjölskylda hennar hafa orðið fyrir, enda sé lífi hennar og heilsu ógnað vegna þess. Kærandi telur sig og fjölskyldu sína ekki geta búið annars staðar í Venesúela en áður og verið örugg. Aðstæður í Venesúela séu hættulegar almennum borgurum, þar séu m.a. framin umfangsmikil mannréttindabrot á vegum yfirvalda gegn borgurum, þ. á m. kerfisbundnar pyndingar og aftökur án dóms og laga sem falla undir skilgreiningu á glæpum gegn mannkyninu. Kærandi kveður ekki hægt að fá aðstoð frá lögreglu eða öðrum yfirvöldum vegna spillingar og vegna þess að ofsóknirnar sem kærandi og fjölskylda hennar hafi orðið fyrir stafi frá yfirvöldum. Þá hafi kærandi og börn hennar ekki fullnægjandi aðgang að heilbrigðisþjónustu í heimalandi sínu.

Kærandi óskar eftir að horft verði til þeirra upplýsinga sem hafi komið fram í viðtali bróður hennar hjá Útlendingastofnun, sem hafi jafnframt sótt um alþjóðlega vernd hér á landi, og þeirra gagna sem liggja fyrir í máli hans.

Vísað er til samnings Sameinuðu þjóðannna um réttindi barnsins frá 1989, sbr. lög nr. 19/2013, þar sem kærandi hyggst koma börnum sínum hingað til lands verði henni veitt alþjóðleg vernd. Kærandi byggir á því að horfa beri sérstaklega til hagsmuna dætra hennar og þess að það sem sé barni fyrir bestu skuli ávalt hafa forgang þegar stjórnvöld gera ráðstafanir sem varða börn, sbr. 1. mgr. 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðannna um réttindi barnsins frá 1989, sbr. lög nr. 19/2013 og 2. mgr. 10. gr. útlendingalaga nr. 80/2016. Jafnframt er vísað til þess að íslensk yfirvöld hafa skuldbundið sig til þess að tryggja börnum þá vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst, sbr. 2. mgr. 3. gr. samningsins, og skuli íslensk yfirvöld eftir fremsta megni tryggja að börn megi lifa og þroskast, sbr. 6. gr. samningsins.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og úrskurðar kærunefnd útlendingamála. nr. 273/2022. og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Venesúela mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika gagna sem kærandi lagði fram við meðferð málsins og því mati mótmælt. Kærandi mótmæli ályktunum Útlendingastofnunar að kærandi hafi ekki sýnt fram á að hún hafi upplifað eða eigi á hættu að upplifa ofsóknir, ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð í heimaríki sínu í skilningi laga um útlendinga og að henni standi til boða vernd og aðstoð yfirvalda telji hún á annað borð ástæðu til slíks.

Kærandi hafi að miklu leyti sett fram ástæður fyrir flótta sínum frá heimaríki sem séu á grundvelli fyrirliggjandi gagna og upplýsinga um heimaríki hennar tíðir viðburðir í heimaríki kæranda. Kærandi telji óhóflegar sönnunarkröfur lagðar á hana í því tilliti að ótti hennar gagnvart þeim sé rökstuddur og ástæðuríkur. Kærandi hafi leitast við að leggja fram þau gögn sem henni hefur verið mögulegt að afla til stuðnings frásögn sinni. Ekki sé tækt að gera slíka kröfur til sönnunar í slíkum málum sem virðist gengið út frá í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli þessu. Réttur kæranda til að leita skjóls og verndar í öðru ríki vegna slíkra aðgerða yfirvalda og aðila á vegum þeirra sé hafður að engu með því að gera slíkar kröfur til gagnaframlagningar sem gerðar eru í máli þessu af hálfu Útlendingastofnunar, enda sé gagnaöflun um slík atvik og aðgerðir allt annað en auðsótt í slíkum kringumstæðum. Kærandi telur stofnunina haf litið fram hjá þeim alvarlegu atvikum sem kærandi hefur orðið fyrir. Öll gögn um ástandið í Venesúela styðja jafnframt þá frásögn kæranda að henni standi ekki til boða vernd og aðstoð yfirvalda þar í landi.

Kærandi mótmælir mati Útlendingastofnunar að gögn málsins og frásögn hennar bendi ekki til þess að hún eigi á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Það sé vel þekkt í heimaríki kæranda að þeir sem séu andvígir ríkisstjórninni eigi á hættu alvarlegar ofsóknir vegna þess af hálfu stjórnvalda, og umfjöllun í fyrirliggjandi gögnum og alþjóðlegum skýrslum styðji þá upplifun kæranda og samborgara hennar í heimaríki.

Kærandi mótmælir því sem fram kemur í ákvörðun Útlendingastofnunar um að almennt ástand í Venesúela hafi batnað með þeim hætti undanfarin ár að ekki sé raunhæf ástæða lengur til þess að ætla að umsækjendur geti almennt átt á hættu að sæta þar meðferð sem nái því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi skv. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og að venesúelskir ríkisborgari eigi almennt ekki á hættu að verða fyrir ofbeldi sem nái því stigi að þeir eigi rétt á viðbótarvernd verðir þeir sendir aftur til Zulia fylkis í Venesúela. Kærandi bendir á að ekki er tekin afstaða til þessa atriðis varðandi Maracaibo fylki, þar sem kærandi var búsett áður en hún flúði heimaríki sitt. Kærandi telur að af þeim gögnum sem liggi fyrir um þróun mála í Venesúela frá því úrskurður kærunefndar útlendingamála nr. 231/2022 var kveðinn upp í júlí 2022, verði ekki ráðið að slík framþróun hafi orðið þar í landi að kærandi uppfylli síður skilyrði til veitingar alþjóðlegrar verndar hér á landi en þeir umsækjendur frá Venesúela sem fengu vernd hér á landi fyrir júlí 2022. Þegar alvarlegt efnahagsástand, skortur á hreinu drykkjarvatni, há glæpatíðni, skortur á lögregluvernd og algert hrun réttarkerfisins leggist saman þá geti aðstæður einstaklinga við endursendingu til Venesúela náð því marki að rétt sé að veita þeim viðbótarvernd hér á landi. Kærandi telur að aðgerðir og aðgerðarleysi stjórnvalda í Venesúela auki enn fremur á alvarleika ástandsins í landinu. Vísað er til þess að yfirvöld í Venesúela og vopnahópar á þeirra vegum hafi framið svívirðilega glæpi sem geti fallið undir skilgreiningu á glæpum gegn mannkyni og hafi meirihluti glæpanna verið hluti af kerfisbundnu ofbeldi gegn almenningi í samræmi við eða til að framfylgja stefnu stjórnvalda, m.a. í því skyni að þagga niður, letja eða brjóta á bak aftur andstöðu tiltekinna einstaklinga við ríkisstjórnina.

Kærandi krefst þess aðallega að henni verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi flúið heimaríki sitt vegna ofsókna yfirvalda og skipulagðra glæpahópa á þeirra vegum og almenns ástands í landinu. Kærandi óttist mjög um líf sitt þar sem í Venesúela sé mikið ofbeldi, glæpir og óöruggt ástand sem stafi meðal annars af ólögmætum aðgerðum og ofbeldi yfirvalda og vopnaðra hópa á þeirra vegum og annarra glæpagengja gegn borgurum. Kærandi geti ekki fært sér í nyt vernd stjórnvalda í Venesúela þar sem þau séu ófær um að vernda íbúa landsins gegn ofsóknum, sbr. 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að henni verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Einnig eigi hún á hættu að verða fyrir skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðar- og borgaralegra skotmarka verði henni gert að snúa aftur heim. Öryggisástand á heimaslóðum kæranda sé mjög ótryggt, m.a. vegna árása glæpagengja og handahófskenndra morða auk þess sem stjórnvöld eru vanmáttug við að tryggja borgurum vernd gegn árásum óopinberra aðila.

Til þrautavara krefst kærandi þess að henni verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Ákvæðið heimili veitingu slíks dvalarleyfis þegar útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. vegna erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki. Kærandi vísar m.a. til athugasemda við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga. Gróf mannréttindabrot viðgangist í Venesúela og kærandi búi við alvarlega hættu á ofsóknum og illri og vanvirðandi meðferð verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis.

Kærandi telur að með endursendingu hennar til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki telur kærandi að slík ákvörðun brjóti í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

Að lokum krefst kærandi þess að ákvörðun Útlendingastofnunar um tveggja ára endurkomubann á grundvelli 101. gr. laga um útlendinga verði felld úr gildi.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað venesúelsku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé venesúelskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Venesúela, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Venezuela (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Venezuela (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2021 Country Reports on Human Rights Practices: Venezuela (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);
• ‘All sides need to think about the future they want for Venezuela’, says UN human rights chief (vefsíða Sameinuðu þjóðanna, http://news.un.org/en/story/2023/01/1132957, 28. janúar 2023);
• Amnesty International Report 2022/23: Venezuela (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Annual Report 2020 – Chapter IV.B: Venezuela (Inter-American Commission on Human Rights, 2021);
• Annual Report 2022 – Chapter IV.B: Venezuela (Inter-American Commission on Human Rights, 2023);
• Bolivarian Republic of Venezuela interim country strategic plan 2023-2025 (World Food Programme, 1. febrúar 2023);
• Country Reports on Terrorism 2022: Venezuela (U.S. Department of State, 30. nóvember 2023);
• Detailed findings of the independent international fact-finding mission on the Bolivarian Republic of Venezuela (United Nations. Human Rights Council, 15. september 2020);
• Election Observation Mission – Venezuela 2021 (European Union, 22. febrúar 2022);
• Fostering Impunity: The Impact of the Failure of the Prosecutor of the International Court to Open an Investigation into the Possible Commission of Crimes against Humanity in Venezuela (Organization of American States, OAS, 2. desember 2020);
• Freedom in the World 2022 – Venezuela (Freedom House, 28. febrúar 2022);
• Freedom in the World 2023 – Venezuela (Freedom House, 10. mars 2023);
• Freedom in the World 2024 – Venezuela (Freedom House, 29. febrúar 2024);
• General Country of Origin Information Report. Venezuela 2020 (Netherlands. Ministry of Foreign Affairs, júní 2020);
• Global Childhood Report 2021 – The Toughest Place to be a Child (Save the Children, 2021);
• Global Organized Crime Index – Venezuela (Global Initiative Against Transnational Organized Crime, 2023);
• Guidance Note on International Protection Considerations for Venezuelans – Update I (UNHCR, maí 2019);
• Humanitarian Access overview (ACAPS, desember 2022);
• Humanitarian Action for Children 2024 – Bolivarian Republic of Venezuela (UNICEF, 24. ágúst 2023);
• Humanitarian Action for Children 2024 – Bolivarian Republic of Venezuela (UNICEF, 12. desember 2023);
• Humanitære forhold (Landinfo, 2. mars 2023);
• Human Rights Violations in the Bolivarian Republic of Venezuela: A Downward Spiral with No End in Sight (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), júní 2018);
• Independence of the justice system and access to justice in the Bolivarian Republic of Venezuela, including for violations of economic and social rights, and the situation of human rights in the Arco Minero del Orinoco region (United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 29. september 2020);
• Informe Annual de Violencia 2022 (Observatorio Venezolano de Violencia, 29. desember 2022);
• International Protection Needs of Venezuelan Nationals (Amnesty International, október 2023);
• Judges on the Tightrope Report on the Independence and Impartiality of the Judiciary in Venezuela (International Commission of Jurists, júní 2021);
• Latest Asylum Trends (European Union Agency for Asylum, 17. maí 2023);
• Outcomes of the investigation into allegations of possible violations of the human rights to life, liberty, and physical and moral Integrity in the Bolivarian Republic of Venezuela (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 17. september 2020);
• Quarterly Report April – June 2023 – Venezuela (The UN Refugee Agency, 8. ágúst 2023);
• Religious Regulation and Discrimination in Venezuela (Observatory of Religious Freedom in Latin America, janúar 2022);
• Report of the General Secretariat of the Organization of American States and the Panel of Independent International Experts on the Possible Commission of Crimes Against Humanity in Venezuela. Second Edition (Organization of American States, OAS, mars 2021);
• Report of the independent international fact-finding mission on the Bolivarian Republic of Venezuela (Human Rights Council, 18. september 2023);
• Rise of the Criminal Hybrid State in Venezuela (InSight Crime, júlí 2023);
• RMNA 2023 – Refugee and Migrant Needs Analysis (Inter-Agency Coordination Platform for Refugees and Migrants from Venezuela, 11. september 2023);
• RMRP 2023-2024: Regional Refugee and Migrant Response Plan (Inter-Agency Coordination Platform for Refugees and Migrants from Venezuela, 30. nóvember 2022);
• RMRP 2024 Update: Regional Refugee and Migrant Response Plan (Inter-Agency Coordination Platform for Refugees and Migrants from Venezuela, 2. desember 2023);
• Situation of human rights in the Bolivarian Republic of Venezuela (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 16. júní 2021);
• Situation of human rights in the Bolivarian Republic of Venezuela (The United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 4. júlí 2023);
• Situation of Venezuelans who have returned and seek to return to their country in the context of COVID-19 (Organization of American States, OAS, september 2020);
• Situation Report No. 1 – Venezuela (UNICEF, 30. júní 2023);
• The World Factbook – Venezuela (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 13. ágúst 2024);
• UNHCR Response – Venezuela, January – June 2023 (The UN Refugee Agency, 8. ágúst 2023);
• UNHCR Venezuela Annual Report 2022 (The UN Refugee Agency, 8. ágúst 2023);
• Update on Venezuela by High Commissioner Türk (United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR), 5. júlí 2023);
• Venezeula (Britannica, síðast uppfært 4. september 2024);
• Venezuela: Availability of health care, including for persons with disabilities and older persons; treatment of persons with disabilities and older persons within the healthcare system (2021-January 2023) (Immigration and Refugee Board of Canada, 13. febrúar 2023);
• Venezuela Country Focus (European Asylum Support Office, EASO, ágúst 2020);
• Venezuela Country Focus (European Union Agency for Asylum, EUAA, nóvember 2023;
• Venezuela Country Report 2022 (Bertelsmann Stiftung, 2022);
• Venezuela: Humanitarian Action, (OCHA, 30. nóvember 2022);
• Venezuela: Humanitarian Response Plan 2022-2023 (OCHA, 7. september 2022);
• Venezuela in 2022: Building solutions with communities affected by armed violence (International Committee of the Red Cross, 6. janúar 2023);
• Venezuela: Joint Statement on Venezuela Negotiation in Mexico (The Diplomatic Service of the European Union, 26. nóvember 2022);
• Venezuela: Los Colectivos (Landinfo, 1. október 2019);
• Venezuela Organized Crime Observatory (InSightCrime, síðast uppfært 4. september 2024);
• Venezuela: Overview of U.S. Sanctions (Congressional Research Service, 30. nóvember 2022);
• Venezuela: Overview of U.S Sanctions (Congressional Research Service, 8. ágúst 2023);
• Venezuela: Political Crisis and U.S Policy (Congressional Research Service, 1. september 2023);
• Venezuela: Progress Report March – April 2023 (OCHA, 31. maí 2023);
• Venezuela Protection Analysis Update (Global Protection Cluster, 19. desember 2023);
• Venezuela’s Humanitarian Emergency (Human Rights Watch, 4. apríl 2019);
• Venezuela: Sikkerhetssituasjonen for sivilbefolkningen (Landinfo, 14. apríl 2020);
• Venezuela Situation (UNHCR, janúar 2023);
• Venezuela Situation Fact Sheet (UNHCR, 8. mars 2023);
• Venezuela: The Perilous Path to a Key Election (International Crisis Group, 30. janúar 2024);
• Venezuela: Tidligere og nåværende protestaksjoner, og retursituasjonen for personer som deltok i de store demonstrasjonene i 2017-2019 (Landinfo, 30. maí 2023);
• Venezuela: Treatment of citizens by the authorities based on whether or not they participate in anti-government protests, including whether some are more targeted than others and for what reasons; whether access to social security programs may be affected by political activities (2017-January 2021) (Immigration and Refugee Board of Canada, 3. febrúar 2021);
• Venezuela: UN Experts warn of persisting attacks on civil society, media and trade union leaders (UNCHR, 22. mars 2023);
• Venezuela: Utsatte grupper og reaksjoner fra myndighetene (Landinfo, 11. júní 2020);
• Venezuela: Ytringsfrihet og kritiske ytringer i sosiale medier (Landinfo, 28. júní 2023);
• What’s Ahead for Venezuela’s Crisis (World Politics Review, 20. apríl 2023);
• World Report 2023 – Venezuela (Human Rights Watch, 12. janúar 2023) og
• World Report 2024 – Venezuela (Human Rights Watch, 11. janúar 2024).

Venesúela er stjórnarskrárbundið lýðveldi með rúmlega 30 milljónir íbúa. Í landinu aðhyllast um 96% íbúa kristna trú, þar af meirihlutinn rómversk-kaþólska trú. Hinn 15. nóvember 1945 gerðist Venesúela aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1978. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám allrar mismununar gegn konum árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1991.

Í framangreindum skýrslum, þ. á m. skýrslum bandarísku utanríkisþjónustunnar frá 2022 og 2023, bandarísku leyniþjónustunnar frá 2023 og Human Rights Watch frá 2023, kemur fram að Venesúela sé fjölflokka lýðræðisríki að nafninu til. Nicolás Maduro, forseti landsins frá árinu 2013, hafi hins vegar styrkt völd sín jafnt og þétt og um leið veikt löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvald landsins. Stjórnarkreppa hafi ríkt í Venesúela frá árinu 2019. Forsetatíð Nicolás Maduro hafi lokið 10. janúar 2019, en hann hafi neitað að afsala sér völdum og haldið því fram að hann hafi unnið sigur í forsetakosningum árið áður. Niðurstöður kosninganna, sem hafi sætt mikilli gagnrýni og hvorki talist óháðar né sanngjarnar, hafi verið ógiltar af venesúelska þinginu. Hinn 23. janúar 2019 hafi stjórnarandstaðan lýst Juan Guaido, forseta venesúelska þingsins, forseta til bráðabirgða. Guaido hafi haft fullt stjórnskipulegt umboð frá þinginu og yfir 50 ríki hafi viðurkennt lögmæti hans sem bráðabirgðaforseta, þ. á m. Bandaríkin og flest ríki innan Evrópusambandsins. Þrátt fyrir það hafi Maduro farið með stjórn allra ríkisstofnana landsins auk þess sem hann hafi notið stuðnings öryggissveita. Guaido hafi því ekki getað beitt valdheimildum sínum og aðeins haft yfirráð yfir nokkrum sendiráðum og eignum Venesúela erlendis. Samkvæmt skýrslu Evrópusambandsins frá árinu 2022 hefur stjórnarandstaðan sniðgengið þrennar kosningar í landinu frá árinu 2015 vegna skorts á lýðræðislegum skilyrðum en hafi árið 2021 verið boðið að sitja í kjörstjórn sveitastjórnarkosninga og hafi sendinefnd á vegum Evrópusambandsins verið boðið að fara með kosningaeftirlit þeirra. Stjórnarandstaðan hafi tekið þátt í kosningunum en framkvæmd þeirra hafi hins vegar verið ábótavant. Í nóvember 2022 hafi samningaviðræður milli stjórnarandstöðunnar og ríkisstjórnar Maduro hafist að nýju en þær hafi legið niðri síðan í október 2021. Samningsaðilar hafi komist að samkomulagi um að bæta mannúðarástand í landinu með stofnun sjóðs á vegum Sameinuðu þjóðanna sem sótt gæti fjármagn í frystar eignir Venesúela erlendis. Í desember 2022 í kjölfar viðræðnanna hafi stjórnaraðstaðan dregið stuðning sinn við Guaido til baka og leyst upp bráðabirgðastjórn hans í landinu þar sem honum hafi mistekist að ná þeim yfirráðum sem stefnt hafi verið að. Markmið stjórnarandstöðunnar sé enn að koma Maduro frá völdum en hún telji Guaido ekki réttan fulltrúa sinn. Á fundi í Barbados 17. október 2023 hafi ríkisstjórn Venesúela og stjórnarandstaðan samþykkt að halda forsetakosningar í Venesúela á seinni hluta ársins 2024. Alþjóðlegir eftirlitsmenn hafi verið viðstaddir fundinn og hafi samningurinn verið undirritaður með milligöngu Noregs. Samkvæmt samningnum sé einnig gert ráð fyrir að Evrópusambandið og Sameinuðu þjóðirnar hafi eftirlit með kosningunum. Hinn 22. október 2023 hafi stjórnarandstaðan valið Maria Corina Machado sem fulltrúa sinn í komandi forsetakosningum. Hinn 30. október 2023 hafi Hæstiréttur Venesúela þó ógilt þá niðurstöðu og frestað forkosningum stjórnarandstöðunnar vegna mögulegs lögbrots. Í kjölfarið hafi stjórnarandstaðan valið Emundo Gonzalez, fyrrum stjórnarerindreka, sem fulltrúa sinn í komandi forsetakosningum og hafi landskjörstjórnin staðfest valið 26. mars 2024. Hinn 28. júlí 2024 hafi forsetakosningar verið haldnar í Venesúela og Maduro hlotið endurkjör. Stjórnarandstaðan hafi mótmælt niðurstöðum kosninganna og sagt Gonzalez vera nýkjörinn forseta. Eftir að landskjörstjórn hafi tilkynnt um sigur Maduro hafi m.a. utanríkisráðherra Bandaríkjanna lýst áhyggjum sínum um að niðurstaða kosninganna endurspegli ekki vilja eða atkvæði venesúelsku þjóðarinnar og hafi kallað eftir því að landskjörstjórnin birti atkvæðatöflur sínar.

Í skýrslu EASO frá 2020 sem uppfærð var með skýrslu EUAA frá 2023 kemur fram að fljótlega eftir að Maduro hafi orðið forseti árið 2013 hafi olíuverð farið hríðlækkandi. Olía hafi lengi verið helsta tekjulind Venesúela og hafi um helmingur af árlegum tekjum ríkissjóðs komið til vegna olíuvinnslu. Lækkun olíuverðs hafi, ásamt efnahagsstefnu stjórnvalda og íþyngjandi regluverki er snúi að atvinnulífinu, átt þátt í niðursveiflu hagkerfisins í Venesúela. Óðaverðbólga og kreppa hafi dregið verulega úr kaupmætti almennings í landinu og orsakað skort á matvælum, lyfjum og öðrum nauðsynjavörum. Þrátt fyrir að lágmarkslaun hafi verið hækkuð hafi meginþorri almennings ekki getað keypt nauðsynjavörur eða framfleytt sér án fjárhagsaðstoðar. Þá kemur fram að öll aðstoð sé veitt í gegnum föðurlandskerfið og föðurlandskortið (s. sistema Patria, Carnet de la Patria) en kortið sé forsenda þess að geta fengið opinbera aðstoð, m.a. matvælaaðstoð í formi svokallaðra CLAP matarpakka (s. Comité Local de Abastecimiento y Producción). Kerfið hafi verið notað til að fylgjast með íbúum og upp hafi komið tilvik þar sem einstaklingum hafi verið neitað um aðstoð vegna þess að þeir hafi verið taldir á móti ríkisstjórn landsins. Þannig hafi föðurlandskortið verið verkfæri til samfélagsstjórnunar í gegnum matvæla- og fjárhagsaðstoð. Árið 2022 hafi ríkisstjórn Venesúela hafið átak til að bregðast við þörfum og vandamálum sem hafi komið upp í samfélaginu. Einstaklingar geti hlaðið niður smáforriti, svokölluðu VenApp, sem gerir þeim kleift að tilkynna beint til stjórnvalda ef bilun verður í veitingu grunnþjónustu, s.s. vatns, gas eða rafmagns. Einstaklingar sem hyggist nota slíkt smáforrit þurfa að gefa samþykki fyrir því að forritið fái aðgang að persónuupplýsingum og staðsetningu notanda og sé því einnig tæki sem notað sé til að fylgjast með íbúum. Í skýrslu Human Rights Watch frá árinu 2023 kemur fram að flestir íbúar Venesúela séu í þörf fyrir aðstoð vegna skorts á mat, vatni, heilbrigðisþjónustu og hreinlæti. Rúmlega sjö milljónir venesúelskra ríkisborgara hafi lagt á flótta eða séu á vergangi vegna ástandsins í landinu og venesúelska flóttamannakrísan sé talin eitt alvarlegasta vandamál nútímans og fólksflutningarnir þeir fjölmennustu í nútímasögu Suður-Ameríku.

Í skýrslu Landinfo frá mars 2023 kemur fram að árið 2021 hafi aukning orðið í olíuframleiðslu í landinu, en Maduro hafi slakað á þeim ströngu reglum sem gilt höfðu um gjaldeyrismál og gefið leyfi fyrir auknum viðskiptum í erlendri mynt. Í kjölfar þess hafi hagkerfið farið að vaxa að nýju eftir að hafa verið í frjálsu falli síðustu ár og talið sé að hagkerfið hafi styrkst um 15% árið 2022. Fátæktin sé þó enn mikil, sérstaklega hjá þeim sem ekki hafi aðgang að erlendum gjaldeyri. Þá kemur fram að efnahagsástand í landinu hafi farið batnandi síðan árið 2019 þrátt fyrir að enn sé langt í land. Í kjölfar afléttinga ýmissa innflutningshafta og lækkunar verðbólgu hafi framboð af matvælum og lyfjum aukist. Samt sem áður hafi fæstir efni á að nálgast slíkt sökum lágra launa og hækkandi matvöruverðs. Flestir sem yfirgefi landið geri það af efnahagslegum ástæðum. Ástandið í Karakas sé mun betra en á öðrum svæðum þar sem rafmagnsleysi hafi áhrif á aðgengi fólks að bæði rafmagni og rennandi vatni. Samkvæmt skýrslunni hafi um 50% heimila í Venesúela verið undir fátæktarmörkum árið 2022 samanborið við 65% árið 2021 og 87% árið 2017.

Í skýrslu Freedom House frá 2021 kemur fram að strangar hömlur hafi verið settar á grundvallarréttindi venesúelskra ríkisborgara, þ. á m. á tjáningar-, samkomu- og félagafrelsi. Stjórnarandstæðingar, blaðamenn, aðgerðarsinnar, mótmælendur og einstaklingar sem taldir séu andsnúnir ríkisstjórninni hafi verið skotmörk yfirvalda og hafi m.a. þurft að sæta handahófskenndum rannsóknum og handtökum. Í skýrslu Freedom House frá 2023 kemur fram að yfirvöld í landinu hafi takmarkað borgaraleg réttindi og sótt til saka pólitíska andstæðinga sína án réttlátrar málsmeðferðar. Þrátt fyrir að efnahagur landsins hafi náð vexti á ný eftir margra ára samdrátt sé enn mannúðarkrísa í landinu sem drifin sé af pólitísku ójafnvægi. Í skýrslu Human Right Watch frá 2023 kemur fram að ríkisstjórn landsins hafi fangelsað pólitíska andstæðinga sína. Að minnsta kosti 114 pólitískir fangar hafi dvalið í meira en þrjú ár í gæsluvarðhaldi sem samræmist ekki hegningarlögum landsins. Öryggissveitir og vopnaðir hópar sem styðji ríkisstjórnina hafi ítrekað ráðist á mótmælendur með ofbeldisfullum árásum, barsmíðum og skotárásum. Dómskerfi landsins hafi hætt að starfa sem óháð ríkisvald árið 2004 og hafi dómsmálayfirvöld verið samsek venesúelskum yfirvöldum í misnotkun á kerfinu, t.a.m. með því að gefa út afturvirkar heimildir til handtöku og fyrirskipa gæsluvarðhöld á grundvelli ónægra sönnunargagna. Í samantekt rannsóknarnefndar á vegum mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna frá 22. mars 2023 kemur m.a. fram að yfirvöld handtaki enn pólitíska andstæðinga sína, hindri mótmæli verkalýðsfélaga og loki fjölmiðlum. Varðhald og pyndingar af hálfu stjórnvalda hindri tjáningarfrelsi og réttinn til mótmæla. Handahófskennd gæsluvarðhöld af pólitískum ástæðum séu enn áhyggjuefni og séu að minnsta kosti 282 einstaklingar enn í haldi, þ. á m. óbreyttir borgarar og hermenn.

Í skýrslu EASO frá 2020 sem uppfærð var með skýrslu EUAA frá 2023 kemur fram að morðtíðni í Venesúela sé ein sú hæsta í Mið- og Suður-Ameríku. Frá 2018 til 2019 hafi morðum fækkað en það sé ekki til marks um að ofbeldi í landinu hafi farið minnkandi. Vopnahópum hafi tekist að viðhalda yfirráðasvæðum sínum og komið á fót eiginlegum smáríkjum (e. micro-states) innan Venesúela sem hafi gert það að verkum að dregið hafi úr átökum milli stríðandi fylkinga. Þá megi rekja fækkun morða til aukinnar fátæktar og flutnings fólks úr landi. Mannránum hafi einnig fækkað og megi rekja það til erfiðleika við greiðslu lausnargjalda vegna óðaverðbólgu. Á undanförnum þremur árum hafi hins vegar þeim glæpum sem dregið hafði úr á liðnum árum, s.s. ránum, mannránum og fjárkúgun, fjölgað aftur. Það megi einkum rekja til lögleiðingu og greiðara aðgengis að erlendum gjaldmiðli í Venesúela. Þá hafi aukning á notkun Bandaríkjadals í efnahagskerfi Venesúela leitt til þess að smærri, staðbundnari glæpahópar hafi horfið og runnið saman við stærri glæpasamtök. Venezuelan Observatory of Violence gefur árlega út skýrslu um glæpatíðni í landinu. Í skýrslu þeirra frá desember 2020 kemur fram að morðtíðni í landinu það ár hafi verið um 45,6 morð á hverja hundrað þúsund íbúa. Þá hafi orðið aukning í morðum af hálfu yfirvalda en árið 2020 hafi verið fyrsta árið, frá árinu 2016, þar sem skráð morð af hálfu lögreglu hafi verið fleiri en af hálfu annarra gerenda. Í skýrslu þeirra frá desember 2021 kemur fram að morðtíðni það ár hafi verið 40,9 morð á hverja hundrað þúsund íbúa og a.m.k. 6,3 morð hafi verið framin á hverjum degi af hálfu yfirvalda. Aukning hafi orðið á morðum sem skráð séu óupplýst og því óvíst um gerendur og þá hafi orðið aukning í óútskýrðum mannshvörfum, eða um 4,4 mannshvörf á dag árið 2021. Í skýrslu þeirra frá desember 2023 kemur fram að morðtíðni fari lækkandi en tíðni síðasta árs hafi verið um 26,8 morð á hverja hundrað þúsund íbúa en hafði verið 40,4 árið 2022.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá nóvember 2023 hefur fjárkúgun aukist í Venesúela undanfarin ár. Meðal skotmarka séu fyrirtæki sem notist við erlendan gjaldeyri, t.a.m. fyrirtæki sem flytji inn vörur og þjónustu til landsins, vöruflutningafyrirtæki, lítil fyrirtæki, bílasalar, heimilistækjaverslanir, einkaskólar og heilsugæslustöðvar. Þær greiðslur sem krafist sé séu ákveðnar í samræmi við kaupmátt þolandans en geti verið allt frá fimm bandaríkjadollurum á viku upp í 50.000 bandaríkjadollara á mánuði. Fjárkúgun sé að mestu leyti framin af skipulögðum glæpahópum og skæruliðasamtökum. Algengt sé að þolendum fjárkúgunar berist bréf og símtöl með hótunum, auk þess sem bifreiðar þeirra séu brenndar, skotið sé að heimilum þeirra og sprengjum varpað á húsin. Þá fái þolendur senda kransa, hljóðskilaboð, myndir og myndbönd með hótunum í gegnum samfélagsmiðilinn Whatsapp. Í skýrslu EUAA kemur fram að þrír sjómenn hafi verið myrtir í janúar 2023 eftir að hafa neitað að greiða gjald til glæpahópsins El Yiyi og hafi morðin verið tekin upp og birt á samfélagsmiðlum til að senda skilaboð til annarra sjómanna um að verða við kröfum hópsins. Þá hafi kjötkaupmaður verið myrtur af hálfu glæpahóps í verslun sinni í Zulia fylki í febrúar 2023 eftir að hafa neitað að greiða gjald til glæpahópsins. Fjárkúgun af hálfu ríkisstarfsmanna og öryggissveita hafi einnig aukist á milli ára og birtist oft í formi kröfu um mútugreiðslu. Einnig sé bílstjórum oft gert að greiða gjald til að þeim verði hleypt í gegnum eftirlitsstöðvar. Samkvæmt framangreindri skýrslu EUAA er engin áreiðanleg tölfræði til um fjölda tilfella fjárkúgunar í Venesúela. Flestir þolendur leggi ekki fram kæru vegna ótta við hefndaraðgerðir og vegna skorts á trausti á réttarkerfinu. Þá bendi heimildir til þess að viðbrögð yfirvalda við fjárkúgun séu ófullnægjandi. Þrátt fyrir viðleitni yfirvalda til þess að bregðast við fjárkúgunum hafi þolendur oft á tíðum ekki annarra kosta völ en að verða við kröfum glæpahópa samkvæmt skýrslu Global Initiative Against Transnational Organized Crime frá 2023.

Samkvæmt framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu bandarísku leyniþjónustunnar (CIA) frá árinu 2023 og skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2022, heyra lögreglu- og öryggismál landsins m.a. undir alríkislögregluna, herlögregluna, svæðisbundin lögregluembætti og lögregluembætti sveitarfélaga. Um 45 þúsund lögreglumenn starfi hjá alríkislögreglunni en yfirvöld hafi gefið það út að stefnt sé að því að fjölga þeim í 100 þúsund árið 2024. Í fyrrnefndri skýrslu bandarísku utanríkisþjónustunnar kemur fram að stjórn yfirvalda yfir öryggissveitum landsins hafi minnkað undanfarin ár. Hin ólögmæta og sífellt óvinsælli ríkisstjórn Maduro hafi treyst á hersveitir-, leyniþjónustu og vopnahópa (Colectívos) til þess að veikja stöðu stjórnarandstæðinga og draga úr vilja almennings til mótmæla. Í skýrslu Landinfo frá 2019 kemur fram að Colectívos sé sameiginlegt heiti yfir vopnahópa sem starfi í Venesúela og styðji ríkisstjórnina. Colectívos, sem samanstandi af allt að 100 mismunandi vopnahópum,séu með viðveru um land allt. Óljóst sé að hve miklu leyti vopnahópunum sé stjórnað af yfirvöldum en Colectívos hafi verið þátttakendur í aðgerðum yfirvalda gegn mótmælendum og stjórnarandstæðingum ríkisstjórnar Maduro. Í niðurstöðuskýrslu óháðrar nefndar á vegum mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna (e. Detailed findings of the independent international fact-finding mission on the Bolivarian Republic of Venezuela) frá 2020 er fjallað um ítarlega rannsókn á aðgerðum yfirvalda í Venesúela frá árinu 2014. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að yfirvöld í Venesúela og vopnahópar á þeirra vegum hafi framið svívirðilega glæpi, þ. á m. kerfisbundnar pyndingar og aftökur án dóms og laga, sem geti fallið undir skilgreiningu á glæpum gegn mannkyni (e. crimes against humanity). Meirihluti glæpanna hafi verið hluti af kerfisbundnu ofbeldi gegn almenningi í samræmi við eða til að framfylgja stefnu stjórnvalda, m.a. í því skyni að þagga niður, letja eða brjóta á bak aftur andstöðu tiltekinna einstaklinga við ríkisstjórn Maduro og að berjast gegn glæpum. Þá hafi háttsettir embættismenn og herforingjar haft vitneskju um glæpina og ekki gripið til aðgerða til að sporna gegn þeim. Samtök Ameríkuríkja (e. Organization of American States (OAS)) hafa í skýrslum sínum frá 2020 og 2021 komist að sömu niðurstöðu. Í skýrslunum kemur m.a. fram að umfang og alvarleiki glæpa gegn mannkyni í Venesúela hafi aukist frá því að fyrri skýrsla samtakanna hafi verið gefin út árið 2018. Skráð tilvik aftaka án dóms og laga séu yfir 18 þúsund og fjöldi einstaklinga hafi þurft að sæta handahófskenndum handtökum og varðhöldum. Þvinguð mannshvörf hafi verið tíð og yfirvöld hafi beitt ýmsum aðferðum við pyndingar, s.s. kynferðislegu ofbeldi. Samkvæmt skýrslu Human Rights Watch frá 2023 gaf saksóknari alþjóðlega sakamáladómstólsins (e. International Criminal Court (ICC)) út yfirlýsingu í nóvember 2021 um þá ákvörðun sína að hefja rannsókn á ætluðum glæpum gegn mannkyni sem framdir hafi verið í Venesúela. Í mars 2022 hafi saksóknarinn fengið heimild til að opna skrifstofu sína í Karakas og samkvæmt skýrslu mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna frá júní 2022 hefur dregið verulega úr dauðsföllum í aðgerðum öryggissveita þó nefndin telji að slíkar aðgerðir hafi haldið áfram. Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2024 kemur fram að alþjóðlegi sakamáladómstólinn hafi tilkynnt í júní 2023 að skrifstofa dómstólsins yrði opnuð í Karakas og rannsókn á ætluðum glæpum gegn mannkyni í landinu sem hafi verið slegið á frest skuli haldið áfram. Í ágúst hafi fulltrúar venesúelskra yfirvalda áfrýjað framangreindri ákvörðun. Hinn 1. mars 2024, hafi dómstóll hafnað beiðni fulltrúa venesúelskra yfirvalda.

Í skýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023 og 2024 kemur fram að konur njóti sömu réttinda og karlar samkvæmt stjórnarskrá landsins. Konur og karlar séu lagalega jöfn í hjónabandi, lögin kveði á um jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði og vinnuveitendur megi ekki mismuna konum varðandi laun eða vinnu. Engu að síður sé ójöfnuður á vinnumarkaði viðvarandi og lögum ekki framfylgt. Í skýrslunni kemur einnig fram að sérstakar deildir í höfuðstöðvum lögreglunnar sérhæfi sig í kynbundu ofbeldi og í tveimur þriðju hluta fylkja í Venesúela séu dómstólar sem fjalli eingöngu um mál er varða kynbundið ofbeldi. Dómsmálaráðherra Venesúela hafi sett á fót stofnun sem taki á móti kvörtunum vegna ofbeldis gegn konum og börnum. Ráðherra hafi sett saman teymi lögfræðinga, geðlækna og annarra sérfræðinga sem eingöngu hafi sinnt málum er tengjast morðum á konum, kynbundnu ofbeldi og öðrum glæpum gegn konum. Nauðgun sé refsiverð í Venesúela og geti varðað fangelsi allt að 14 árum. Þá kveði lögin á um tuttugu til þrjátíu ára fangelsisrefsingu fyrir morð á konum og refsingu fyrir líkamlegt, kynferðislegt eða andlegt ofbeldi. Þrátt fyrir að lög í landinu kveði á um refsingar fyrir ofbeldi gegn konum hafi eftirfylgni með lögunum og aðgangur að réttlæti verið ófullnægjandi auk þess sem almenningur sé ekki meðvitaður um þau úrræði sem í boði séu s.s. stuðning til þolenda. Í landinu séu starfandi félagasamtök sem berjist gegn kynbundu ofbeldi og hægt sé að leita til þeirra eftir stuðningi auk þess sem starfræktar séu hjálparlínur sem konur geti hringt í til að fá upplýsingar og aðstoð.

Venesúelsk stjórnvöld fullgiltu samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1990. Í umfjöllun um Venesúela á vefsíðu Britannica kemur fram að skólaskylda sé í landinu og að gjaldfrjáls grunnskólamenntun sé í boði fyrir börn á aldrinum sex til 15 ára. Tveggja ára framhaldsskólanám (e. secondary education) sé einnig gjaldfrjálst en ekki skyldubundið. Meira en 90% Venesúelabúa 15 ára og eldri séu læsir. Mikill meirihluti venesúelskra barna sé skráður í skóla en næstum helmingur fullorðinna hafi enga framhaldsskólamenntun og fjöldi hafi ekki hlotið formlega skólagöngu. Venesúelabúar sem tilheyri milli og efri stéttum þjóðfélagsins sendi börn sín gjarnan í einkarekna grunn- og framhaldsskóla. Samkvæmt skýrslu UNICEF frá júní 2023 hafa aukin mótmæli í landinu á fyrri helmingi ársins haft áhrif á menntastofnanir þar sem kennarar hafi í auknum mæli tekið þátt í mótmælum. Sé kennsla í sumum skólum landsins því gloppótt. Kennarasamband Venesúela hafi varað við aðferð sem kallist „horario mosaico“ sem sumir skólar hafi innleitt en í henni felist að kennarar haldi uppi kennslu einungis tvo daga vikunnar til að þeim gefist tími til að sinna öðrum tekjuskapandi störfum. Í skýrslu UNICEF frá desember 2023 kemur fram að um 900 þúsund börn séu utan skóla í landinu og að rúm ein milljón barna eigi á hættu að flosna upp úr námi. Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 leggja venesúelsk lög bann við verstu tegundum barnaþrælkunar og er börnum yngri en 14 ára meinað að stunda atvinnu. Börnum á aldrinum 14 til 18 ára sé einungis heimilt að stunda atvinnu með leyfi forsjáraðila og þá að hámarki 30 klukkustundir á viku. Stjórnvöld hafi þó ekki framfylgt lögunum með skilvirkum hætti og hafi hátt hlutfall barna hætt í skóla til að fara að vinna. Í skýrslu Amnesty International frá október 2023 kemur fram að börn séu meðal þeirra sem hafi sérstaklega orðið fyrir barðinu á skertu aðgengi að heilbrigðisþjónustu og læknismeðferð, en árið 2022 hafi tæp 80% barnalæknastofa verið búnar að loka. Í skýrslu Barnaheilla (e. Save the Children) frá árinu 2021kemur fram að samkvæmt mælingum samtakanna á því hvar aðstæður barna séu hvað erfiðastar sé Venesúela í 145. sæti af 186 ríkjum.

Samkvæmt skýrslum mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna (e. OHCHR), innflytjenda- og flóttamannanefndar Kanadaog Landinfo frá 2023 eru bæði opinberar og einkareknar heilbrigðisstofnanir í Venesúela en aðeins 3% íbúa Venesúela hafi tök á að nýta sér þjónustu einkarekinna heilbrigðisstofnana. Yfir 200 opinber sjúkrahús og fjöldi heilsugæslustöðva séu í landinu en þar hafi skort allar helstu nauðsynjar til að sinna sjúklingum síðustu ár. Í framangreindum skýrslum, þ. á m. skýrslum Human Rights Watch frá 2022 og 2019 og EASO frá 2020 sem uppfærð var með skýrslu EUAA frá 2023, kemur fram að frá árinu 2012 hafi heilbrigðisþjónusta í landinu farið versnandi. Innviðir heilbrigðiskerfisins séu veikburða og skortur sé á heilbrigðisvörum og lyfjum. Árið 2022 hafi stjórnvöld áfram stutt við aðgengi að heilbrigðisþjónustu og lyfjum á fátækustu svæðum landsins en aðbúnaði sé ábótavant og skortur sé á heilbrigðisstarfsfólki sem hafi flúið land í miklum mæli. Fjölda sjúkrahúsa hafi verið lokað undanfarin ár og afkastageta þeirra sjúkrahúsa sem enn séu starfrækt hafi verið takmörkuð, t.a.m. hafi mörg þeirra ekki haft reglulegan aðgang að rafmagni og vatni. Umfang vandans liggi ekki fyrir vegna vanrækslu yfirvalda við birtingu heilbrigðisupplýsinga. Þó liggi fyrir að barnadauði og útbreiðsla sjúkdóma sem hefði mátt koma í veg fyrir með bólusetningum, s.s. barnaveiki, malaríu og mislinga, hafi aukist verulega á undanförnum árum. Heilbrigðiskerfið í Venesúela hafi verið illa undirbúið fyrir Covid-19 faraldurinn og hafi einstaklingar sem greinst hafi með sjúkdóminn ekki fengið viðeigandi meðferð. Þá hafi læknar og annað heilbrigðisstarfsfólk sætt hótunum og jafnvel handtökum af hálfu yfirvalda hafi þau tjáð skoðanir sínar opinberlega á stöðu heilbrigðiskerfisins og aðgerðarleysi stjórnvalda í þeim málum. Í skýrslu Human Rights Watch frá 2023 kemur fram að Venesúela standi enn frammi fyrir alvarlegri mannúðarkrísu þar sem milljónir hafi ekki aðgang að fullnægjandi heilbrigðisþjónustu og næringu. Í mars 2023 hafi rúmlega átta milljónir alvarlega veikra einstaklinga átt í erfiðleikum með að fá heilbrigðisþjónustu í Venesúela og meira en níu milljónir sem þurft hafi á lyfjum eða heilbrigðisþjónustu að halda hafi ekki haft efni á að nálgast slíkt. Aðgangur að drykkjarvatni og hreinlætisaðstöðu hafi dregist saman frá árinu 2021 til ársins 2022 sem m.a. hafi leitt til þess að rúmlega fjórar milljónir séu í mikilli þörf fyrir drykkjarvatn. Í skýrslu Landinfo frá 2023 kemur fram að Venesúela hafi á undanförnum árum glímt við mikinn lyfjaskort en að aðgengi hafi farið batnandi frá árinu 2019. Aðgengi sé að lyfjum fyrir þá sem geta greitt fyrir það en margir fái lyf send frá útlöndum.

Samkvæmt skýrslu Observatory of Religious Freedom in Latin America frá 2022 kveður stjórnarskrá Venesúela á um trúfrelsi að því tilskildu að iðkun hennar brjóti ekki í bága við almennt siðgæði, velsæmi og allsherjarreglu. Þá tryggir stjórnarskráin einnig sjálfstæði kirkna í landinu og rétt foreldra til að velja trúarbragðafræðslu fyrir börn sín. Þá leggi stjórnarskráin sérstakt bann gegn dreifingu áróðursboðskapar gegn trúarbrögðum. Samkvæmt skýrslunni ríkir almennt umburðarlyndi gagnvart ólíkum trúarbrögðum í Venesúela og er lítið um deilur á milli hópa með ólík trúarbrögð. Almennt sæti einstaklingar ekki fordómum fyrir að tilheyra tiltekinni trú. Leiðtogar trúfélaga sem gagnrýni stjórnvöld geti þó verið ógnað af hálfu glæpahópa líkt og Colectivos af frumkvæði stjórnvalda.

Í framangreindum skýrslum, m.a. skýrslu hollenska utanríkisráðuneytisins frá 2020, kemur fram að einstaklingar af arabískum uppruna í Venesúela séu um 1,6 milljón og eigi aðallega rætur sínar að rekja til Sýrlands og Líbanon. Þá kemur fram að heimildir bendi til þess að venesúelskir ríkisborgarar af arabískum uppruna fái ekki að neinu leyti öðruvísi meðferð en aðrir í samfélaginu og tilheyri öllum stéttum samfélagsins. Talið sé að 100 til 150 þúsund íbúar Venesúela séu múslimar eða 0,3 til 0,5 prósent af íbúum landsins. Af þeim séu sjía múslimar í minnihluta.

Frá árinu 2021 hefur hagkerfi landsins farið að vaxa að nýju og í skýrslu mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá september 2023 kemur fram að hagvöxtur hafi aukist um 17,3% árið 2022. Þrátt fyrir hagvöxt hafi önnur atvik og aðstæður áfram haft neikvæð áhrif á nauðsynlega almannaþjónustu, s.s. samgöngur, menntun og heilbrigðisþjónustu. Í framangreindri skýrslu Human Right Watch frá árinu 2023 kemur fram að nýkjörinn forseti Kólumbíu hafi tilkynnt að hann hygðist opna landamærin að Venesúela að nýju og hafi skipað sendiherra sem tekið hafi við embætti í Karakas 29. ágúst 2022. Í apríl 2022 hafi argentínsk yfirvöld tilkynnt áform sín um að endurnýja stjórnmálasamband við Venesúela. Í mars og júní 2022 hafi Bandaríkin sent opinberar sendinefndir til Venesúela í fyrsta sinn í mörg ár til samræðna vegna áhuga stjórnar landsins á að opna fyrir olíuviðskipti við Venesúela að nýju. Í nóvember 2022 hafi orðið vendipunktur í stjórnarfari Venesúela þegar ríkisstjórn Maduro og stjórnarandstaðan hafi undirritað samkomulag um að auka mannúðaraðstoð í landinu. Samkomulagið kveði á um úthlutun þriggja milljarða Bandaríkjadala til velferðarmála, m.a. til að tryggja betri heilbrigðisþjónustu, fæðuöryggi og rafmagn í landinu, en fram að þessum tíma hafi Maduro, forseti landsins, verið tregur við að þiggja mannúðaraðstoð þrátt fyrir þrýsting frá Bandaríkjunum og öðrum löndum. Þá hafi samningsaðilar samþykkt að halda viðræðum áfram um hin ýmsu mannréttindamál og ákvarða nákvæma tímasetningu kosninga í landinu árið 2024. Bandaríkin hafi í nóvember 2022 dregið úr viðskiptaþvingunum í kjölfar samningaviðræðna ríkisstjórnar landsins og stjórnarandstöðunnar og hafi heimilað bandarísku fyrirtæki að hefja að nýju vinnslu á olíu frá Venesúela og innflutning á henni til Bandaríkjanna. Samkvæmt sameiginlegri yfirlýsingu Evrópusambandsins, Bandaríkjanna, Kanada og Bretlands 26. nóvember 2022 hyggjast ríkin endurskoða viðskiptaþvinganir sínar verði sýnt fram á lýðræðislegar umbætur í Venesúela.

Samkvæmt frétt á heimasíðu Sameinuðu þjóðanna fór mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna, Volker Türk, í opinbera heimsókn til Venesúela í janúar 2023. Türk fundaði með Maduro forseta landsins sem lýsti opinberlega yfir vilja til að vinna að því að bæta réttarkerfi landsins. Türk hafi þá boðið fram stuðning og sérfræðiþekkingu til að fylgja því eftir. Türk hafi einnig hitt varaforseta landsins, háttsetta embættismenn, yfirmann dómstóla, stjórnarandstöðu og fleiri háttsetta aðila sem allir hafi viðurkennt þörfina á umbótum í landinu. Ítrekaði Türk þá tilmæli sín til aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna um að fresta eða aflétta ráðstöfunum sem grafi undan mannréttindum í landinu. Þá hafi Türk hvatt yfirvöld í Venesúela til að efla samstarf sitt við stofnanir Sameinuðu þjóðanna til að tryggja frjálsa, örugga og virðulega endurkomu þeirra sem kjósi að snúa aftur til heimaríkis. Í skýrslu Landinfo frá árinu 2023 kemur fram að frá árinu 2019 hafi Sameinuðu þjóðirnar aukið viðveru sína og mannúðaraðstoð í landinu. Þá hafi aðgengi ýmissa hjálparsamtaka að landinu aukist en aðstoðin komi aðallega frá Sameinuðu þjóðunum, Rauða krossinum og öðrum alþjóðlegum félagasamtökum. Í ávarpi mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna, Volker Türk til mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna, dags. 5. júlí 2023, kemur fram að skráðum tilvikum drápa af hálfu öryggisstofnana, og tilkynningum um pyndingar og illa meðferð haldi áfram að fækka. Stjórnvöld hafi haldið áfram að saksækja og refsa embættismönnum sem gerst hafi sekir um pyndingar og illa meðferð. Þó þurfi stjórnvöld að halda áfram að bregðast við tilkynningum um slíka glæpi án undantekninga og af gagnsæi. Í skýrslu hinnar óháðu nefndar á vegum mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna um stöðu mála í Venesúela, frá 18. september 2023, kemur fram að einhver árangur hafi náðst við að draga þá til ábyrgðar sem framið hafi þau brot sem nefndin hafi rannsakað. Þó telji nefndin ástæðu til að ætla að stjórnvöld hafi ekki gert nauðsynlegar breytingar á stofnunum og hafi jafnvel stuðlað að framgangi þeirra sem beri ábyrgð á ofbeldinu. Þá hafi árásum á borgaralegum og lýðræðislegum vettvangi fjölgað á ný. Sé það einkum vegna stefnu stjórnvalda er miði að því að þagga niður í stjórnarandstöðu og gagnrýni á forseta landsins og ríkisstjórn hans. Þrátt fyrir að nefndinni hafi borist færri tilkynningar um meint alvarleg mannréttindabrot síðasta ár en undanfarin ár, hafi hún skrásett fjölda slíkra brota gegn raunverulegum og ætluðum andstæðingum ríkisstjórnarinnar. Brotin hafi einkum beinst að ákveðnum meðlimum borgaralegs samfélags, þ. á m. verkalýðsleiðtogum, blaðamönnum og baráttufólki fyrir mannréttindum.

Hinn 15. nóvember 2023 aðstoðuðu Útlendingastofnun og embætti ríkislögreglustjóra, í samvinnu við Landamæra- og strandgæslustofnun Evrópu (Frontex), 180 venesúelska ríkisborgara við að snúa aftur heim til Venesúela í sjálfviljugri heimför. Í kjölfarið bárust fregnir af því að umræddir einstaklingar hefðu ekki fengið að fara frjálsir ferða sinna af flugvellinum í Karakas, vegabréf þeirra hefðu verið haldlögð og einhverjir sætt yfirheyrslum af hálfu yfirvalda. Samkvæmt tilkynningu á heimasíðu dómsmálaráðuneytisins 4. desember 2023 kemur fram að haft hafi verið samband við alla einstaklinga í framangreindu flugi sem höfðu skráð tölvupóstföng hjá Útlendingastofnun og þeim sendur spurningalisti á spænsku. Meginniðurstöður þeirra svara sem borist hefðu, um 83 svör sem næðu til 99 einstaklinga, væru að nær allir hafi komist á áfangastað eða væru á leið þangað auk þess sem einn aðili hafi verið kominn til annars ríkis. Þá hafi allir sem svöruðu verið með vegabréf sín og flestir haft ferðastyrk íslenskra stjórnvalda í fórum sínum. Fólkið hafi ekki sætt hefðbundnu landamæraeftirliti en þess í stað verið flutt í móttökumiðstöð þar sem m.a. hafi verið gerð Covid-19 próf og það spurt út í ferðir sínar áður en það hafi verið frjálst ferða sinna eftir um sólarhring. Fyrir umrætt leiguflug höfðu íslensk stjórnvöld veitt alls 135 ríkisborgurum Venesúela aðstoð við sjálfviljuga heimför á þessu ári með hefðbundnu áætlunarflugi án vandkvæða við komu til Venesúela. Samkvæmt upplýsingum sem kærunefnd aflaði frá Útlendingastofnun í júlí 2024 höfðu um 530 venesúelskir ríkisborgarar yfirgefið Ísland sjálfviljugir á árinu 2024. Þá hafi a.m.k. 520 þeirra farið aftur til Venesúela. Hefur íslenskum stjórnvöldum ekki borist upplýsingar um að þeir einstaklingar hafi lent í erfiðleikum við endurkomu sína til Venesúela.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hún eigi á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda og skipulagðra glæpahópa vegna stjórnmálaskoðana og fyrirtækjareksturs hennar og fjölskyldu hennar.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að fjölskylda hennar hafi rekið fiskvinnslufyrirtæki og í tengslum við þann rekstur hafi þau orðið fyrir fjárkúgunum af hálfu glæpahópsins Colectívos. Kærandi kvað reksturinn hafa gangið vel en þegar einstaklingur sem aðhyllist Chavisma hafi verið kjörin sveitarstjóri í heimabæ kærandi hafi umsvif Colectívos aukist á svæðinu og samhliða því hafi rekstur fyrirtækisins orðið erfiðari. Kærandi kvað föður sinn hafa greitt mánaðarlega verndargjald til Colectívos til að tryggja öryggi fjölskyldunnar. Kærandi kvað föður sinn hafa hætt að greiða umrætt gjald vegna þess að ekki hafi verið til meiri peningur í fyrirtækinu. Þá hafi Colectívos komið í hefndarskyni og rænt eigum fyrirtækisins. Hafi faðir kæranda þurft að greiða tvöfalt verndargjald til þess að fá eigur þeirra til baka. Kærandi kvað fjölskylduna hafa verið skotmarkColectívosvegna þess að þau hafi átt mikinn pening og verið álitin stjórnarandstæðingar. Kærandi kvað föður sinn hafa verið alla sína ævi að byggja fyrirtækið upp en það hafi farið í gjaldþrot á árinu 2018 eða 2019 vegna efnahagsástandsins og áreitis Colectívos. Kærandi kvað föður sinn hafa neyðst til þess að afhenda Colectívosstórt skip í verndargjald. Eftir að fjölskyldufyrirtækið hafi farið í gjaldþrot kvaðst kærandi hafa stofnað sitt eigið fyrirtæki ásamt systur sinni sem hafi skilað hagnaði sem hafi dugað fyrir alla fjölskylduna. Í kjölfarið hafi fjárkúganir af hálfu Colectívos hafist á ný. Kærandi kvað meðlimi Colectívos hafa komið daglega til þess að fá varahluti fyrri mótorhjól, mat eða steypu sem kærandi hafi neyst til þess að láta þá fá svo hún yrði látin í friði. Kærandi kvað rekstur fyrirtækisins hafa dalað. Kærandi kvað systur sína hafa flúið til Bandaríkjanna árið 2021 ásamt eiginmanni sínum vegna þess sem á undan hafði gengið með Colectívos og vegna þess að eiginmaður hennar hafi orðið fyrir árás af hálfu nafngreinds hermanns og misst annað augað. Kærandi hafi þá verið eini eigandi fyrirtækisins en faðir hennar og bróður hafi einnig starfað þar. Kærandi kvað hagnað félagsins hafa farið minnkandi og allur peningurinn hafi farið í að greiða Colectívos.

Kærandi kvaðst tilheyra stjórnmálaflokkunum Primero Justica og Un nuevo tiempo. Kærandi greindi frá því að hafa tekið þátt í mótmælum og kvaðst tilheyra minnihlutahópi í heimaríki vegna stjórnmálaskoðana sinna. Kærandi kvaðst vera á lista yfir andstæðinga ríkisstjórnarinnar og geti því t.d. ekki starfað hjá olíufélagi ríkisins. Kærandi greindi frá því að vopnaðir hermenn hafi ráðist á hana heima hjá henni undir þeim formerkjum hún væri að geyma efni til þess að nota í aðgerðum gegn ríkisstjórninni og til að skipuleggja mótmæli gegn Chavisma í bænum sem hún hafi búið í. Kærandi kvað hermennina hafa komið í tvígang og rænt frá henni m.a. varahlutum úr verslun hennar og síma dóttur hennar. Kærandi kvað hermennina hafa beitt sig andlegu ofbeldi. Kærandi greindi frá því að hermennirnir hafi beint að henni byssu og sagt hana hafa verið með þátttöku sinni í stjórnmálaflokkunum að reyna að hindra að þeir hittust og fögnuðu Chavisma. Kvaðst kærandi hafa stutt stjórnmálaflokkinn sem hún væri aðili að en ekki skipulagt það sem hermennirnir hafi vísað til. Kærandi kvað fjölskyldu sína hafa verið beitta ofbeldi af hálfu FAES og CICPC og greindi frá því að 1. desember 2021 hafi meðlimir FAES og CICPC frelsissvipt bróður hennar og dóttur og haldið þeim í nokkrar klukkustundir. Kærandi kvað mannránið hafa átt sér stað vegna þess að bróður hennar hafi stutt Juan Guaido. Kærandi kvaðst hafa lagt fram kæru vegna mannráns bróður hennar og dóttur hennar. Kærandi kvað lögregluna ekki tryggja öryggi og greindi frá því að þeir dreifi upplýsingum úr skýrslutökum til Colectívos. Kærandi kvað yfirvöld ekki geta veitt sér aðstoð eða vernd vegna þess að innan þeirra séu glæpamenn og það sé mikil spilling innan ríkisstjórnarinnar. Aðspurð um hvað kærandi teldi að myndi gerast ef hún myndi snúa aftur til heimaríkis kvaðst kærandi muna vera drepin. Kærandi kvaðst ekki geta búið annars staðar í Venesúela og verið örugg.

Af frásögn kæranda má ráða að foreldrar hennar hafi rekið fiskvinnslufyrirtæki sem hafi gengið vel allt þar til vafasamur einstaklingur frá Chavisma hafi verið kjörinn sveitarstjóri í heimabæ þeirra. Þá hafi umsvif Colectívos aukist og faðir hennar hafi þurft að greiða þeim verndargjald mánaðarlega. Rekstur fyrirtækisins hafi því farið dalandi og að lokum hafi fyrirtækið orðið gjaldþrota. Þá hafi kærandi stofnað sitt eigið fyrirtæki sem hafi sérhæft sig í sölu á varahlutum í mótorhjól. Í tengslum við þann rekstur hafi þau einnig orðið fyrir fjárkúgunum og áreiti af hálfu Colectívos. Frásögn kæranda ber með sér að hún og faðir hennar hafi hætt að greiða umrætt verndargjald og svo virðist sem að engir eftirmálar hafi orðið af því. Ber frásögn kæranda með sér fjárkúganir af hálfu Colectívos hafi einskorðast við fyrirtækjarekstur hennar og fjölskyldu hennar og er ekkert í gögnum málsins bendir til þess að þær hafi tengst stjórnmálaskoðunum kæranda eða fjölskyldumeðlima hennar.Af framlögðum gögnum í máli bróður kæranda og viðtali hans hjá Útlendingastofnun má ráða að rekstri fiskvinnslufyrirtækis fjölskyldu þeirra hafi verið hætt árið 2021 og því tæplega þrjú og hálft ár síðan atvik er vörðuðu rekstur fiskvinnslufyrirtækisins hafi átt sér stað. Þá verður af frásögn kæranda ráðið að hún hafi haldið áfram í fyrirtækjarekstri með bróður sínum og föður þar til hún ákvað að yfirgefa heimaríki. Hafi fjölskyldan þurft að greiða verndargjöld og afhenda vörur úr fyrirtækinu til meðlima Colectívos. Þá greindi hún frá því að meðlimir Colectívos hafi haldið til fyrir utan húsið hennar og neytt fíkniefna. Við meðferð málsins lagði kærandi fram gögn um skráningu á fyrirtæki hennar og fjórar svarthvítar ljósmyndir. Ráða má að ljósmyndirnar séu teknar út um gluggann og sýna þær tvo menn. Ómögulegt er að ráða um hvaða menn ræðir á ljósmyndunum eða hvar myndirnar séu teknar.

Með vísan til landaupplýsinga og frásagnar kæranda er ekki tilefni til að draga í efa að hún og fjölskylda hennar hafi orðið fyrir fjárkúgun og ránum af hálfu meðlima glæpahóps sem kunni að hafa verið Colectívos í tengslum við fyrirtækjarekstur hennar og fjölskyldu hennar. Af heimildum um heimaríki kærenda er ljóst að fjárkúganir hafa færst í vöxt vegna batnandi efnahags landsins og þar sem fyrirtæki og einstaklingar hafa meira fé milli handanna. Hefur slíkt einkum beinst að þeim sem hafa aðgang að erlendum gjaldmiðli. Minni glæpahópar hafi framið rán hjá smærri fyrirtækjum. Þá hafa starfsmenn yfirvalda og öryggissveita í auknum mæli krafist greiðslu frá þeim sem vilji ljúka eða hraða afgreiðslu mála í stjórnsýslunni og greiðslum við vegatálma. Viðbrögð yfirvalda við fjárkúgun munu vera ónæg. Þá bera heimildir með sér að lögreglumenn hafi tekið þátt í fjárkúgunum og krafist verndargjalds af fyrirtækjum. Samkvæmt þeim gögnum sem kærunefnd hefur kynnt sér um aðstæður í Venesúela hafa stjórnvöld þar í landi brugðist við spillingu innan raða lögreglumanna og ráðist í aðgerðir til að sporna við starfsemi glæpahópa í landinu. Þótt fallast megi á að skilvirkni lögregluyfirvalda og dómstóla í heimaríki kæranda sé að nokkru leyti ábótavant og spilling sé talsverð í dómskerfinu er það mat kærunefndar, með vísan til þeirra gagna sem nefndin hefur kynnt sér að yfirvöld í Venesúela geti almennt veitt vernd gegn ofbeldi, m.a. með því að ákæra eða refsa fyrir athafnir sem feli í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Líkt og að framan greinir bar kærandi fyrir sig að hún sé í hættu í heimaríki vegna stjórnmálaskoðana hennar. Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi vera aðila að stjórnmálaflokkunum Primero Justicia og Un nuevo tiempo. Kærandi greindi frá því að hafa tekið þátt í mótmælum og kvaðst tilheyra minnihlutahópi vegna í heimaríki vegna stjórnmálaskoðana sinna. Kærandi kvaðst vera á lista yfir andstæðinga ríkisstjórnarinnar í heimaríki og eigi því t.d. erfitt með að fá vinnu. Kærandi greindi frá því að vopnaðir hermenn hafi í tvígang ráðist inn á heimili hennar, þar sem varahlutaverslun hennar hafi einnig verið staðsett, og ásakað hana um skipuleggja mótmæli gegn ríkisstjórninni og á sama tíma rænt hlutum úr versluninni hennar. Við meðferð málsins lagði kærandi fram staðfestingu um aðild hennar að stjórnmálaflokki. Gagnið ber með sér að vera afrit af skjali sem tilgreinir kæranda sem meðlim Primero Justicia. Umrætt skjal var gefið út 20. ágúst 2022. Skjalið ber með sér að kærandi hafi tekið þátt í almennri starfsemi flokksins. Þá kemur ekki fram hvers konar stöðu kærandi gegndi hjá flokknum eða hvert hlutverk hennar var að öðru leyti en að sinna almennum verkefnum.

Í umfjöllun í handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna um stjórnmálaskoðanir í skilningi alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951 kemur fram að 26 umsækjandi verði að sýna fram á að hann óttist að verða fyrir ofsóknum vegna þessara skoðana sinna. Gengið sé út frá því að stjórnmálaskoðanir umsækjanda feli í sér gagnrýni á stefnu eða aðferðir stjórnvalda, og séu skoðanirnar stjórnvöldum ekki þóknanlegar. Einnig sé gert ráð fyrir að stjórnvöldum sé kunnugt um slíkar skoðanir eða að þau ætli að umsækjandi hafi þær. Við mat á því hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi samningsins er þannig ekki skilyrði að viðkomandi hafi skoðanir sem feli í sér gagnrýni á stjórnvöld, heldur aðeins að stjórnvöld ætli að umsækjandi hafi slíkar skoðanir. Samkvæmt e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga vísa stjórnmálaskoðanir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna einkum til skoðana á stefnumótun og aðferðum stjórnvalda sem kunna að beita ofsóknum án tillits til þess hvort viðkomandi hefur aðhafst eitthvað til að tjá skoðanir sínar. Í ljósi orðalags ákvæðisins, og með hliðsjón af því sem fram kemur í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, verður lagt til grundvallar að ætlaðar stjórnamálaskoðanir geti einnig fallið undir e-lið 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framburðar kæranda og framlagðra ganga er ekki ástæða til að draga í efa frásögn hennar um að hún hafi verið aðili að stjórnmálaflokkinum Primero Justicia og tekið þátt í mótmælum. Kærandi hefur þó ekki lagt fram gögn sem sýna fram á skráningu hennar í flokkinn Un nuevo tiempo. Í skýrslu Freedom House frá 2021 kemur fram að strangar hömlur hafi verið settar á grundvallarréttindi venesúelskra ríkisborgara, þ. á m. á tjáningar, samkomu- og félagafrelsi. Stjórnarandstæðingar, blaðamenn, aðgerðarsinnar, mótmælendur og einstaklingar sem taldir séu andsnúnir ríkisstjórninni hafi verið skotmörk yfirvalda og hafi m.a. þurft að sæta handahófskenndum rannsóknum og handtökum. Þrátt fyrir að kærandi hafi verið skráð í og tekið þátt í starfi stjórnarandstöðuflokksins Primero Justicia þá verður ekki séð að hún hafi gegnt áberandi hlutverki innan flokksins eða sé útsettari en aðrir meðlimir stjórnarandstöðuflokka fyrir árásum eða hótunum. Þótt kærandi hafi ekki lagt fram gögn sem sem renna stoðum undir frásögn hennar hermenn hafi ráðist inn á heimili hennar vegna stjórnmálaskoða hennar telur kærunefnd engu að síður ekki unnt að útiloka að það hafi gerst. Aftur á móti virðist hafa verið um einangruð atvik að ræða og ber frásögn kæranda með sér að hún hafi ekki orðið fyrir frekari áreiti af hálfu framangreindra hermanna.

Kærandi byggir á sama málatilbúnaði og bróðir hennar varðandi mannrán sem hann og dóttir kæranda hafi orðið fyrir í lok árs 2021. Í úrskurði kærunefndar í máli bróður kæranda nr. 910/2024 sem kveðinn var upp 11. september 2024, var tekin afstaða til málsástæðna vegna kröfu bróður kæranda um alþjóðlega vernd hér á landi. Hvað varðar framangreint mannrán kemur fram í úrskurðinum að kærunefnd líti til þess að nokkuð sé um liðið og að hann hafi leitað til lögreglu og lagt fram kæru vegna framangreinds atviks. Þá taldi kærunefnd að ekki yrði ráðið að hann hafi orðið fyrir frekara áreiti vegna aðildar hans að umræddum flokki og þátttöku í mótmælum eftir að framangreint atvik hafi gerst í lok árs 2021. Ekkert í gögnum máls kæranda eða frásögn hennar gefur til kynna að hún eða dóttir hennar hafi orðið fyrir frekara áreiti af þeim sem hafi frelsissvipt bróður hennar og dóttur í lok árs 2021.

Af gögnum, m.a. skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2023, verður ekki annað séð en að þeir sem eigi á mestri hættu að sæta handtöku og refsingu vegna andstöðu sinnar við stjórnvöld séu einstaklingar eða samtök sem njóti vegna stöðu sinnar meiri athygli en aðrir. Ekkert í gögnum málsins eða frásögn kæranda gefur til kynna að hún hafi verið háttsett í umræddum flokki og því álitin anstæðingur stjórvalda. Jafnframt hefur kærandi ekki lagt fram gögn leiða líkur að því að hún sé á lista yfir stjórnarandstæðinga. Þá horfir kærunefnd til þess að í gögnum málsins liggur fyrir vegabréf kæranda útgefið 2. febrúar 2022. Í vegabréfi kæranda má sjá útstimplun frá Simon Bolivar flugvellinum flugvellinum 9. mars 2023. Gefur það til kynna að kærandi hafi getað farið með löglegum hætti úr landinu án þess að vera stöðvuð af yfirvöldum og ber það ekki með sér að kærandi sé undir sérstöku eftirliti stjórnvalda í heimaríki sínu. Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á ástæðuríkan ótta við ofsóknir af hálfu stjórnvalda vegna stjórnmálaskoðana í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hún eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hún eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Einnig eigi hún á hættu að verða fyrir skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðar- og borgaralegra skotmarka verði henni gert að snúa aftur heim. Öryggisástand á heimaslóðum kærandi sé mjög ótryggt, m.a. vegna árása glæpagengja og handahófskenndra morða auk þess sem stjórnvöld eru vanmáttug við að tryggja borgurum vernd gegn árásum óopinberra aðila. Kærandi bendir á að í ákvörðun Útleningastofnunar sé ekki er tekin sérstaklega afstaða til þessa atriðis varðandi Maracaibo fylki, þar sem kærandi hafi verið búsett áður en hún flúði heimaríki sitt.

Með úrskurðum kærunefndar nr. 539/2023, 526/2023 og 525/2023 frá 27. september 2023 komst nefndin að þeirri niðurstöðu, með vísan til alþjóðlegra skýrslna um ástandið í Venesúela, að í landinu væri ekki stríð eða útbreidd vopnuð átök. Þó öryggisástand í landinu væri enn ótryggt og glæpa- og morðtíðni há hafi dregið úr átökum í landinu undanfarin ár og hafi þau að mestu verið staðbundin við svæði við landamæri Kólumbíu. Var því talið að aðstæður í landinu næðu ekki því marki að sérhver einstaklingur sem þangað færi ætti á hættu að láta lífið eða verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum. Vísaði nefndin þá til þess að efnahagsástand í landinu hafi þokast í rétta átt með afléttingum ýmissa viðskiptaþvingana, innflutningstakmarkana og verð- og gjaldeyrisstýringar. Ákveðnar breytingar hafi orðið á stjórnarfari landsins síðasta árið og með því samkomulagi sem ríkisstjórn Maduro og stjórnarandstaðan hafi undirritað í nóvember 2022 virðist viðhorf samningsaðila hafa breyst og bendi til þess að aðilar séu tilbúnir að vinna saman að bættum aðstæðum í landinu. Framangreindur samningur og samtal milli stjórnar og stjórnarandstöðu í landinu bæri með sér að dregið hafi úr því pólitíska ójafnvægi sem áður hafi ríkt þegar íbúar Venesúela og aðrar þjóðir hafi skipst í fylkingar með tveimur sitjandi forsetum landsins. Stjórnvöld í Venesúela hafi nú viðurkennt þörfina á mannúðaraðstoð og greint frá þeim vilja sínum að vinna að bættu réttarkerfi í landinu en ríkisstjórn Maduro hafi fram að því hafnað allri mannúðaraðstoð og lokað fyrir innflutning til landsins. Auk þess höfðu fjölmörg ríki heims sett á Venesúela viðskiptaþvinganir sem vonir standi til að létt verði á vinni stjórnvöld í Venesúela með alþjóðasamfélaginu að umbótum í landinu. Samkvæmt alþjóðlegum skýrslum virðist efnahagur landsins hafa þokast í rétta átt síðustu árin, olíuviðskipti hafi hafist að nýju og samningur verið gerður milli stjórnar og stjórnarandstöðu um aukna mannúðaraðstoð í landinu. Þrátt fyrir að viðbrögð stjórnvalda í kjölfar ný afstaðinna forsetakosninga séu harkaleg og alþjóðasamfélagið hafi gagnrýnt þær aðfarir verður ekki ráðið að þær aðgerðir beinist að öllum almenningi í landinu. Er það því jafnframt mat kærunefndar að þrátt fyrir alvarlega stöðu í Venesúela þá nái almennar aðstæður þar ekki því alvarleikastigi að hver sem þar sé staddur teljist eiga á hættu dauðarefsingu eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Það er því afstaða kærunefndar, með vísan til niðurstöðu framangreindra úrskurða og gagna um Venesúela, að frekari persónulegir þættir þurfi að vera til staðar svo umsækjandi um alþjóðlega vernd frá Venesúela teljist eiga á hættu meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Í úrskurðunum féllst kærunefnd á breytta framkvæmd Útlendingastofnunar og eiga þau sjónarmið við að breyttu breytanda í úrskurði þessum

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið búsett í Maracaibo, höfuðborg Zulia í Venesúela. Samkvæmt landaheimildum er Zulia fylki staðsett í norðvesturhluta Venesúela og liggur við landamæri Kólumbíu. Eins og fram hefur komið er öryggisástand í fylkinu almennt slæmt, m.a. vegna ofbeldis glæpahópa. Samkvæmt landaupplýsingum, m.a. korti og upplýsingum á vefsíðu ACLED (e. The Armed Conflict Location & Event Data Project), áttu sér stað 101 ofbeldisatvik í Zulia á öðrum ársfjórðungi 2023 þar sem 30 einstaklingar létu lífið. Þrátt fyrir það bera gögn ekki með sér að virk átök eða óeirðir séu á því svæði sem kærendur voru búsett eða í Venesúela almennt. Með vísan til framangreinds verður ekki talið að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum við komu aftur til heimaríkis.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Af framangreindum gögnum að ráða hafa yfirvöld í Venesúela og vopnahópar á þeirra vegum síðustu ár framið glæpi sem fallið geta undir skilgreiningu á glæpum gegn mannkyni (e. crimes against humanity) og hafi meirihluti glæpanna verið hluti af kerfisbundnu ofbeldi gegn almenningi í þeim tilgangi að efla stjórn ríkisins. Almennir borgarar hafi hvorki getað treyst á vernd lögregluyfirvalda né opinbera aðstoð. Þá benda heimildir til þess að sú alvarlega staða sem ríkt hefur í landinu hvað varðar efnahag þess og aðgang almennings að fæðu, hreinu vatni og heilbrigðisþjónustu hafi fyrst og fremst stafað af aðgerðum og aðgerðarleysi stjórnvalda en ekki af utanaðkomandi þáttum líkt og þurrkum eða öðrum náttúruhamförum. Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að þrátt fyrir það ótrygga ástand sem ríkt hefur í landinu síðustu ár hafi ástandið undanfarna mánuði breyst til batnaðar m.a. með breyttu viðhorfi stjórnvalda til mannúðaraðstoðar og vilja til að vinna að bættu réttarkerfi landsins. Þá er hvorki stríð í landinu né útbreidd vopnuð átök. Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki benda gögn málsins ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi vera við góða líkamlega heilsu en vera mikið niður fyrir andlega vegna þess að hún hafi þurft að skilja fjölskylu sína eftir í heimaríki. Kærandi kvaðst hafa getað sótt læknisþjónustu í Venesúela en hún hafi þurft að greiða fyrir þjónustuna. Þá kvaðst kærandi ekki taka lyf að staðaldri. Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hún geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hana verði henni gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hún hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa búið í eigin húsnæði. Kærandi greindi frá því að hafa rekið eigið fyriræki og kvað hún hagnað fyrirtækisins hafa dugað fyrir hana og fölskyldu hennar. Af gögnum málsins verður talið að hún hafi getað framfleytt sér í heimaríki. Kærandi er ung að árum og hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að hún sé heilsuhraustur og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 11. mars 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Af heimildum verður ekki ráðið að einstaklingar sem snúa til baka til Venesúela sæti ofsóknum eða áreiti stjórnvalda af þeirri ástæðu einni að hafa sótt um alþjóðlega vernd utan heimaríkisins og fengið synjun. Verður því að líta svo á að aðeins þeir einstaklingar sem fyrir eiga á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda í Venesúela séu í hættu við endursendingu. Þar sem þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að aðstæður kæranda falli ekki undir 1. og 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er ekki ástæða til að ætla að kærandi eigi á hættu ofsóknir eða áreiti af hálfu stjórnvalda við það eitt að snúa til baka.

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa henni frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst eiga systkynabörn á Ítalíu og í Þýskalandi. Þá teldi hún brottvísun og endurkomubann ósanngjarna ráðstöfun gagnvart sér.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hennar eða nánustu aðstandenda hennar, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hún Ísland innan þess frest sem henni er gefinn. Getur kærandi þá nýtt sér heimild sína til að koma aftur til aðildarríkja Schengen-samstarfsins, m.a. til að rækta fjölskyldutengsl sín, á grundvelli vegabréfsáritunarfrelsis sem ríkisborgarar Venesúela njóta.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljug innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hún frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga

Þorsteinn Gunnarsson

formaður