24 september 2024

Úrskurður nr. 950/2024

Hinn 26. september 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 950/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24030016

Kæra […] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 1. mars 2024 kærði […], fd. […], ríkisborgari Eþíópíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 16. febrúar 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Af upplýsingum frá Útlendingastofnun má ráða að kærandi hafi fyrst komið til Íslands árið 2019 á grundvelli dvalarleyfis fyrir námsmenn. Kærandi hafi komið til að stunda nám í sex mánuði í [...]. Hinn 1. júní 2021 hafi kærandi sótt aftur um námsmannadvalarleyfi til að stunda nám í Háskóla Íslands. Kæranda hafi verið veitt leyfi til 15. júlí 2022 og komið til landsins í ágúst 2021. Hinn 12. apríl 2022 sótti kærandi um atvinnuleyfi sem honum var veitt til 15. júlí 2022. Í maí 2022 hafi kærandi sótt um endurnýjum námsmannadvalarleyfis og í júlí sama ár hafi hann sótt um tímabundið atvinnuleyfi, sem bæði hafi verið veitt til 15. júlí 2023.

Samkvæmt lögregluskýrslu lagði kærandi fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 17. apríl 2023. Kvaðst kærandi fyrst hafa komið til Íslands árið 2019 og dvalið í 6 mánuði. Þá hafi hann farið aftur til heimaríkis síns. Í ágúst 2021 hafi kærandi aftur komið til Íslands í meistaranám. Kærandi greindi frá því að vera giftur og eiginkona hans væri í heimaríki. Kærandi kvað ástæður umsóknar sinnar um alþjóðlega vernd vera áhyggjur af þjóðernishreinsunum í heimaríki og kerfisbundinni mismunun. Kærandi hafi tekið þátt í stjórnmálahreyfingunni […] í heimahéraði sínu, […], á yngri árum í þeim tilgangi að fá vasapeninga sem honum bauðst vegna þessa starfs á meðan hann hafi verið námsmaður. Með þennan bakgrunn upplifi kærandi sig ekki öruggan með að snúa aftur til heimaríkis. Kærandi kvaðst ekki hafa hlotið herþjálfun, sætt ákæru, fengið dóm eða setið í fangelsi. Kærandi kvað heilsu sína ágæta.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 3. maí 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi greindi frá því að hafa komið til Íslands í apríl 2019, dvalið hér í sex mánuði á tímabundnu námsmannadvalarleyfi og farið aftur til heimaríkis. Í ágúst 2021 hafi kærandi komið aftur til Íslands í meistaranám í jarðhitafræði (e. geothermal geology) í Háskóla Íslands. Kærandi greindi frá því að hann hafi lært jarðfræði í Eþíópíu. Kærandi greindi frá því að hafa verið ríkisstarfsmaður í heimaríki og snúið til baka í það starf og sinnt því frá því að hann hafi snúið til heimaríkis í lok ársins 2019 og þar til hann hafi farið aftur til Íslands í ágúst 2021. Kærandi hafi einnig farið á námskeið í tengslum við jarðhita í Kenýa og vegna þess hafi honum boðist tækifæri að fara til Íslands á sex mánaða námskeið í tengslum við starf sitt í heimaríki. Kærandi greindi frá því að hafa fæðst og alist upp til átta ára aldurs á […] svæðinu í Eþíópíu. Þá hafi hann flutt til höfuðborgarinnar Addis Ababa árið 2000 samkvæmt gregoríska tímatalinu. Kærandi greindi frá því að tilheyra Amhara þjóðarbrotinu sem væri annað stærsta þjóðarbrotið í Eþíópíu og að móðir hans væri af eritreskum uppruna. Kærandi kvaðst ekki tilheyra minnihlutahópi í heimaríki. Kærandi greindi frá því að ástæða umsóknar hans um alþjóðlega vernd sé mikil spenna og árásir á meðlimi Amhara þjóðarbrotsins. Eftir að það hafi orðið stjórnarskipti í Eþíópíu hafi árásir byrjað gegn einstaklingum af Amhara uppruna í höfuðborginni Addis Ababa og á öðrum svæðum sem ekki væru Amhara svæði. Kærandi greindi frá því að einstaklingar af Amhara uppruna hefðu verið hraktir frá svæðum sínum og það hafi verið efnahagskreppa í heimaríki hans. Í höfuðborginni hafi hús þeirra verið rifin, fólk flutt í burtu og sumir hafi verið fangelsaðir. Amhara þjóðarbrotið sé í meirihluta á sínum svæðum en í minnihluta í Oromia héraðinu. Kærandi kvað alla af Amhara uppruna vera í hættu á því að vera hraktir í burtu, einstaklingar hafi flutt aftur í Amhara hérað og til Addis Ababa vegna ofsókna. Í höfuðborginni búi einstaklingar af fjölbreyttum uppruna og það væri erfitt að segja hvort að fólk af Amhara uppruna væru stór hluti borgarbúa. Í höfuðborginni hafi einstaklingar af Amhara uppruna verið handteknir og horfið en það hafi aðallega verið ungt fólk eða einstaklingar með stjórnmálatengsl. Kærandi kvað núverandi yfirvöld og herskáa hópa vera ábyrg fyrir þessari meðferð á einstaklingum sem tilheyri Amhara þjóðernishópnum. Kærandi kvað framangreinda meðferð á einstaklingum af Amhara uppruna hafa hafist um sex mánuðum eftir að ný ríkisstjórn hafi komist til valda árið 2018 og að árásir hafi staðið yfir síðan 2018 og 2019. Kærandi kvað ástæður árása á þennan þjóðernishóp m.a. vera vegna þess að núverandi ríkisstjórn óttist að þeir taki af þeim völdin. Þá hafi einnig önnur þjóðarbrot fengið sömu meðferð, einkum þeir sem tali gegn sameiningu þjóðarinnar, t.d. Guarage þjóðarbrotið. Kærandi kvaðst óttast að vera fangelsaður eða drepinn í Eþíópíu. Kærandi greindi frá því að fjölskylda hans hafi þurft að flýja frá Arsi svæðinu til höfuðborgarinnar, þar sem kærandi hafi fæðst, vegna herskás hóps sem hafi krafið þau um fégreiðslur. Kærandi kvaðst ekki hafa upplifað morð eða annað sem flokkast gætu sem ofsóknir í heimaríki en að í lok maí 2021, mánuði fyrir síðustu kosningar, hafi verið framkvæmd húsleit á heimili hans. Kærandi hafi svo komið til Íslands í ágúst 2021. Kærandi greindi frá því að hafa verið aðili að stjórnmálaflokknum […]á heimasvæði sínu í tíð fyrri ríkisstjórnar. Hann hafi hætt í flokknum árið 2018 þegar ný ríkisstjórn hafi tekið við völdum. Þessi stjórnmálaflokkur hafi verið fulltrúi Amhara þjóðarbrotsins í ríkisstjórn. Kærandi kvaðst telja sig vera í hættu í heimaríki vegna tengsla við framangreindan stjórnmálaflokk og að ríkisstjórnin viti af þessum tengslum kæranda. Kærandi kvaðst þó einungis farið að hafa áhyggjur hvað þetta varðar þegar að húsleit hafi verið gerð heima hjá honum í maí 2021. Aðspurður um af hverju kærandi hafi ekki sótt um alþjóðlega vernd þegar hann hafi komið til Íslands í ágúst 2021 kvað kærandi meginástæðu þess að hann hafi sótt um alþjóðlega vernd árið 2023 vera vegna Pretoria samningsins og að einstaklingar af Amhara uppruna séu handteknir, ungt fólk og blaðamenn. Vegna fyrrum tengsla sinna við framangreindan stjórnmálaflokk sé kærandi hræddur um að vera drepinn eða fangelsaður. Kærandi kvaðst einnig ekki hafa sótt um alþjóðlega vernd áður fyrr þar sem hann hafi vonast til þess að ástandið í heimaríki myndi róast og verða betra. Ástandið hafi hins vegar versnað. Kærandi greindi frá því að hafa haft stórt hlutverk í stjórnmálaflokknum á heimasvæði sínu í Eþíópíu og að staða hans hafi verið svona meðalstór á landsvísu. Hlutverk hans í flokknum hafi verið liðsöfnun ungs fólks fyrir flokkinn. Síðar í viðtalinu greindi kærandi frá því að hann hafi ekki verið vel þekktur fyrir tengsl sín við framangreindan stjórnmálaflokk Amhara þjóðarbrotsins og að hlutverk hans í flokknum hafi ekki verið stórt, hann hafi tekið þátt í starfi flokksins áður fyrr en hafi hætt árið 2018. Kærandi greindi frá því að hafa farið aftur til heimaríkis í ágúst 2022 til að safna jarðvegssýnum. Aðspurður af hverju kærandi, sem hafi óttast ofsóknir yfirvalda frá því í maí 2021, hafi farið aftur til heimaríkis í ágúst 2022 greindi kærandi frá því að þegar það hafi verið gerð húsleit á heimili hans, hafi það verið vegna tengsla hans við einstakling sem hafi verið í kjörstjórn og yfirvöld hafi verið hrædd um að kærandi hafi verið að styðja stjórnarandstöðuflokk. Áhyggjur vegna þessa hafi hins vegar ekki stöðvað kæranda í að fara aftur til Eþíópíu aftur þar sem það hafi ekki fundist nein sönnunargögn gegn honum sem hefðu getað leitt til handtöku. Kærandi kvaðst enn geta snúið til baka til heimaríkis en að ótti hans við að snúa aftur hafi aukist vegna þess að einstaklingar af Amhara uppruna sé drepnir án nægra sönnunargagna. Kærandi greindi frá því að eiga foreldra, systur og eiginkonu í heimaríki. Kærandi hafi búið með fjölskyldu sinni í Eþíópíu. Fjölskyldan hafi búið á […] svæðinu í […] hverfinu síðan 2021. Hann hafi verið í sambandi við eiginkonu sína í 5 ár áður en þau hafi gift sig 10. september 2022 en þau hafi ekki búið saman í Eþíópíu. Kærandi greindi frá því að hafa verið láglaunaður ríkisstarfsmaður en fjölskylda hans hafi tilheyrt efri miðstétt í heimaríki. Kærandi greindi frá því að eiga engar eignir og að skulda ekkert. Kærandi greindi frá því að vera við góða líkamlega og andlega heilsu og taka hvorki taka lyf að staðaldri né þjást af veikindum. Kærandi kvað fjölskyldu sína vera búsetta í Addis Ababa, hafa þurft að flytja innan landsins og að þau væru mjög áhyggjufull. Kærandi greindi einnig frá því að vera í reglulegu sambandi við fjölskyldu sína.

Með tölvubréfi, dags. 25. september 2023, óskaði Útlendingastofnun eftir frekari gögnum í máli kæranda m.a. vegna húsleitar lögreglu á heimili kæranda og um að hús hans hafi verið eyðilagt. Í svörum kæranda, sem bárust Útlendingastofnun 28. september 2023, kemur fram að kærandi hafi ekki fengið afhent neina húsleitarheimild þar sem þetta hafi ekki verið lögleg húsleit. Þá kemur þar einnig fram að kærandi hafi sinnt starfi [...] í [...] sem heyrði undir námu- og eldsneytismálaráðuneytið. Þá kvaðst kærandi senda inn skírteini sem sýndi fram á stjórnmálaþátttöku hans. Með tölvubréfi, dags. 7. febrúar 2024, óskaði Útlendingastofnun eftir frekari upplýsingum frá kæranda m.a. varðandi eiginkonu hans og samband þeirra, hvort og hvenær hús fjölskyldunnar hafi verið eyðilagt og hvort húsleitin og eyðilegging húsnæðisins hafi verið sama atvik eða óskyldir atburðir. Í svörum kæranda, dags. 12. febrúar 2024, kemur fram að um tvo óskylda atburði hafi verið að ræða. Fjölskyldan hafi verið neydd úr húsi sínu og það jafnað við jörðu 28. janúar 2021 og þau hafi flutt í leiguíbúð. Húsleitin hafi verið framkvæmd í þeirri íbúð um fjórum mánuðum eftir að þau hafi flutt.

Kærandi lagði fram nokkur skjöl við meðferð máls hans hjá Útlendingastofnun. Kærandi lagði m.a. fram fjórar ljósmyndir og vottorð um þátttöku í 20 daga leiðtoganámskeiði, dags. 3. júlí 2005.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 1. mars 2024. Greinargerð ásamt fylgigögnum barst kærunefnd 15. mars 2024. Kærnefnd barst frekari upplýsingar ásamt fylgigögnum frá kæranda 27. júní 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi sé fæddur i […] en hafi búið í […] sem sé í […] hverfinu í Eþíópíu til átta ára aldurs. Kærandi hafi búið í Addis Ababa með móður sinni áður en hann hafi komið til Íslands. Kærandi hafi fyrst komið til Íslands í apríl 2019 og dvalið hér í sex mánuði vegna starfsþjálfunarverkefnis á vegum starfs hans í Eþíópíu. Kærandi hafi farið aftur til heimaríkis eftir það. Í ágúst 2021 hafi kærandi komið aftur til Íslands til að stunda nám í háskóla og hafi haft tímabundið dvalarleyfi sem námsmaður til 15. júlí 2023. Kærandi tilheyri þjóðerni í Eþíópíu sem kallist Amhara og sé næst stærsta þjóðerni í Eþíópíu. Eftir miklar breytingar í stjórnarháttum í landinu hafi miklar hernaðaraðgerðir snúið að Amhara fólki og hafi aðstæður breyst enn frekar til hins verra á þeim tíma sem umsókn kæranda hefur verið í vinnslu hjá Útlendingastofnun. Kærandi leggur fram frekari gögn fyrir kærunefnd máli sínu til stuðnings. Þrátt fyrir að Amhara þjóðarbrotið sé það næst stærsta í Eþíópíu þá sé það minnihlutahópur í Oromia héraði. Í Addis Ababa sé verið að ráðast að fólki af Amhara uppruna og hafi það aukist til muna undanfarið. Þá sé verið að eyðileggja húsnæði þess, flytja fólk burt af svæðinu sem og að fangelsa fólk án ástæðu. Ungt fólk og fólk með stjórnmálatengsl sé fangelsað og hafi jafnvel horfið. Það séu stjórnvöld sem standi fyrir þessum árásum og her sem starfi í Oromia héraði. Ástandið hafi farið stigvaxandi frá árinu 2018 þegar breytingar hafi orðið á stjórnvöldum í landinu. Þegar kærandi hafi sótt um nám á Íslandi hafi honum verið ljóst að ástandið í heimaríki færi ört versnandi. Kærandi hafi tekið þátt í stjórnmálastarfi fyrir kosningarnar árið 2018 gegn núverandi stjórnvöldum. Hlutverk hans í […] samtökunum sem hann hafi tilheyrt hafi verið að fá ungt fólk til liðs við samtökin. Nokkrum vikum áður en kærandi hafi komið til Íslands hafi lögreglan gert húsleit á heimili hans vegna tengsla hans við stjórnendur samtakanna. Upp frá því hafi kærandi óttast mjög að verða fyrir ofsóknum eða fangelsaður í heimaríki vegna stjórnmálaskoðana hans. Kærandi hafi farið til Eþíópíu í ágúst 2022 vegna námsins og hafi þá orðið ljóst að ástandið væri orðið miklu verra. Fólk af Amhara uppruna hafi verið drepið úti á götum og fangelsað m.a. vegna þjóðernis þess og stjórnmálaskoðana. Það hafi aukið á ótta kæranda um að verða drepinn eða fangelsaður án ástæðu.

Í greinargerð kæranda er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum kæranda og í Eþíópíu mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og því mati mótmælt. Þá mótmælir kærandi einnig óhóflegu og ströngu sönnunarmati sem Útlendingastofnun hafi lagt til grundvallar í máli hans.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi óttist um líf sitt í Eþíópíu og telur sér ófært að búa í heimaríki vegna þess ástands sem ríki þar enda sé lífi hans og heilsu ógnað. Aðstæður í Eþíópíu séu hættulegar fyrir einstaklinga sem hafi áður tekið þátt í stjórnmálastarfi gegn ríkjandi stjórnvöldum þar sem þar séu meðal annars framin umfangsmikil mannréttindabrot gegn borgurum vegna uppruna þeirra og stjórnmálaskoðana, þ. á m. kerfisbundnar pyndingar og aftökur án dóms og laga sem falli undir skilgreiningu á glæpum gegn mannkyni. Kærandi telur sig eiga á hættu ofsóknir í heimaríki vegna almennra aðstæðna í heimaríki og vegna þess að hann tilheyrir Amhara þjóðarbrotinu og vegna stjórnmálaskoðana hans. Kærandi geti ekki fært sér í nyt vernd stjórnvalda þar sem þau séu ófær um að vernda íbúa landsins gegn ofsóknum sbr. a-, b- og c- lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga. Kærandi telur sig ekki getað leitað til stjórnvalda í heimaríki til að fá aðstoð eða vernd m.a. vegna spillingar sem ríki í landinu.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir á því að ástandið sé alvarlegt í heimaríki hans. Kærandi eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Einnig eiga hann á hættu að verða fyrir skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki sé greint á milli hernaðar- og borgaralegra skotmarka verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Öryggisástand á heimaslóðum kæranda sé mjög ótryggt, m.a. vegna árása glæpahópa, hernaðaraðgerða, handahófskenndra morða auk þess sem stjórnvöld séu vanmáttug við að tryggja borgurum vernd gegn árásum annarra aðila.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Ákvæðið heimili veitingu slíks dvalarleyfis þegar útlendingur geti sýnt fram á ríka þörf á vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki. Kærendur vísa m.a. til athugasemda við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga. Gróf mannréttindabrot viðgangist í Eþíópíu og kærandi búi við alvarlega hættu á ofsóknum og illri og vanvirðandi meðferð verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis.

Kærandi telur að með endursendingu hans til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki telur kærandi að slík ákvörðun brjóti í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn rannsóknarreglunni. Rannsókn Útlendingastofnunar á aðstæðum kæranda í heimaríki hafi verið ófullnægjandi. Kærandi mótmælir enn fremur ósanngjörnu og óhóflega ströngu sönnunarmati sem Útlendingastofnun leggi til grundvallar í máli hans. Útlendingastofnun hafi slegið því föstu að ljósmyndir sem kærandi hafi lagt fram við meðferð máls síns hjá stofnunni geti ekki talist sönnun á framburði kæranda. Þá hafi Útlendingastofnun talið að þátttaka kæranda í stjórnarandstöðuflokki hafi ekki verið sönnuð þrátt fyrir að framlögð gögn hafi sýnt fram á hið gangstæða. Kærandi telur að Útlendingastofnun hafi borið að rannsaka málið frekar og gefa kæranda færi á að skýra mál sitt.

Kærunefnd bendir á að kæranda gafst kostur á að koma á framfæri öllum sínum málsástæðum í ítarlegu viðtali hjá Útlendingastofnun, þá hafi kærandi haft tækifæri til að leggja fram frekari upplýsingar og gögn hjá Útlendingastofnun og við meðferð máls hans hjá kærunefnd. Kærunefnd hefur farið yfir hina kærðu ákvörðun og framkvæmt sjálfstætt mat á öllum þáttum málsins. Með vísan til alls framangreinds og þess að kærunefnd hefur komist að sömu niðurstöðu og Útlendingastofnun er ekki ástæða til að gera athugasemdir við hinar kærðu ákvörðun.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað eþíópísku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé eþíópískur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Eþíópíu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

2023 Country Report on Human Rights Practices – Ethiopia (US Department of State, 23. apríl 2024);
2022 Country Report on Human Rights Practices – Ethiopia (US Department of State, 20. mars 2023);
2020 Country Report on Human Rights Practices – Ethiopia (US Department of State, 30. mars 2021);
Country Policy and Information Note – Ethiopia: Background information, including internal relocation (UK Home Office, september 2020);
Country Policy and Information Note - Ethiopia: Opposition to the government (UK Home Office, júlí 2020);
DFAT Country Information Report Ethiopia (Australian Department of Foreign Affairs and Trade, 12. ágúst 2020);
Ethiopia 2020 OSAC Crime & Safety Report (Overseas Security Advisory Council (OSAC), 10. apríl 2020);
Ethiopia: The situation of different ethnic groups in Addis Ababa, including access to housing, employment, education, and healthcare; particularly the Amhara [Amara], Oromo, Tigrayan, Gurage, and Gedeo people, and their treatment by Oromo nationalists and by the Qeerroo [Qerro]; state protection (2019–September 2021) (Research Directorate, Immigration and Refugee Board of Canada, 4. október 2021);
Ethiopia Country Commercial Guide – Healthcare (International Trade Administration, 18. janúar 2024);
Ethiopia Political Situation and treatment of opposition (The Danish Immigration Service, september 2018);
Fact Sheet: Crisis in Ethiopia´s Amhara Region (Armed Conflict Location and Event Data, 10. ágúst 2023);
Freedom in the World 2024 – Ethiopia (Freedom House, 2024);
General Country of Origin Information Report on Ethiopia (Hollenska utanríkisráðuneytið, 31. janúar 2024);
Health and welfare in Ethiopia (Britannica, síðast uppfært 13. september 2024);
Report on International Religious Freedom: Ethiopia 2023 (US Department of State 30. júní 2024);
Update on the Human Rights Situation in Ethiopia (United Nations Human Rights Office of the High Commissioner, júní 2024);
The State of the World´s Human Rights: April 2024 (Amnesty International, 23. apríl 2024);
The World Factbook – Ethiopia (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 5. september 2024) og
World Report 2024 – Ethiopia (Human Rights Watch, 11. janúar 2024);

Samkvæmt framangreindum upplýsingum er Eþíópía sambandslýðveldi með rúmlega 118 milljónir íbúa. Eþíópía er eina ríkið í Afríku sem hélt sjálfstæði sínu þar til Ítalir réðust inn í landið árið 1936, en árið 1941 sigruðu breskar og eþíópískar hersveitir Ítali og árið 1944 fékk ríkið aftur sjálfstæði. Þann 13. nóvember 1945 gerðist Eþíópía aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi og árið 1993. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis árið 1976 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1994. Eþíópía fullgilti samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1991. Að auki hefur ríkið fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um afnám allra mismununar gegn konum og alþjóðasamning um afnáms alls kynþáttamisréttis.

Samkvæmt framangreindum heimildum, m.a. skýrslu UK Home Office frá september 2020, tilheyra íbúar landsins meira en 90 mismunandi þjóðarbrotum (e. ethnic groups), og séu þau fjölmennustu Oromo (35.8%) og Amhara (24.1 %) en Sómalar séu 7.2% af þjóðinni. Opinbert vinnumál sé Oromo sem um 33.8% íbúa tali, opinbert tungumál landsins sé Amharic sem um 29% íbúa tali, og þá séu sómalska, Tigrina og Afar opinber héraðstungumál. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi fyrir árið 2023 kemur fram að um 44% þjóðarinnar tilheyri eþíópísku rétttrúnaðarkirkjunni, rúmlega 31% séu súnní múslimar og 23% tilheyri kristnum söfnuðum. Meirihluti íbúa í Amhara héraði tilheyri eþíópísku rétttrúnaðarkirkjunni á meðan íbúar Afar, Oromia og Somali héraðanna séu einkum múslimar. Stjórnaskrá Eþíópíu kveður á um aðskilnað ríkis og kirkju og um trúfrelsi. Frelsi manna til að rækja trú sína skuli einungis háð þeim takmörkunum sem lög mæli fyrir um, vegna almannaheilla, menntunar, siðgæðis og eins til að tryggja sjálfstæði ríkisstjórnar frá trúarbrögðum. Þá leggur stjórnarskráin bann við mismunun á grundvelli trúarbragða og kveður á um að yfirvöld skuli ekki hafa áhrif á trúarbrögð og trúarbrögð skuli ekki hafa áhrif á málefni ríkisvaldsins. Löggjöf ríkisins bannar meiðyrði gegn trúarbrögðum og að etja einum trúarhópi gegn öðrum.

Í framangreindum landaheimildum, m.a. skýrslu áströlsku útlendingamálayfirvaldanna (DFAT) frá ágúst 2020, kemur fram að núverandi stjórnarskrá hafi verið samþykkt árið 1994 og tekið gildi árið 1995. Hafi með stjórnarskránni verið komið á fót sambandsskipulagi svæðisríkja sem afmarkist eftir byggðamynstri, tungumáli og þjóðernisbrotum. Sé í raun um þjóðernissambandsríki að ræða þar sem stærstu þjóðernishóparnir stjórni eigin ríkjum og starfi ríkin með töluverðu sjálfstæði frá alríkisstjórninni. Núverandi ríki séu: Afar; Amhara; Benishangul-Gumuz; Gambela; Harari; Oromia; Somali; SNNP og Tigray. Hins vegar sé burðarliðnum stofnun tíunda ríkisins, ríki fyrir Sidama þjóðina. Nýlega hafi verið stofnuð tvö ríki Central Ethiopia og Southern Ethiopia.

Samkvæmt mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 annast alríkislögreglan og héraðslögreglan almenna löggæslu í Eþíópíu. Eþíópíski herinn (e. Ethiopian National Defence Force) veitir aðstoð við að viðhalda öryggi innanlands. Alríkislögreglan heyri undir forsætisráðuneytið og herinn undir varnarmálaráðuneytið. Héraðstjórnir fari með stjórn héraðsöryggissveita, sem starfi óháð alríkisstjórninni og í sumum tilfellum starfi þær sem héraðsherir sem standi vörð um innri landamæri. Borgaraleg yfirvöld hafi haldið áhrifaríkri stjórn á öryggissveitunum en heimildir séu um að meðlimir öryggissveitanna hafi framið alvarleg mannréttindabrot. Samkvæmt OSAC skýrslu frá 10. apríl 2020 ber eþíópíska alríkislögreglan (e. The Ethiopian Federal Police) ábyrgð á því að rannsaka glæpi sem falli undir lögsögu alríkisdómsstólanna, svo sem verknaði sem feli í sér ákveðin brot gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar, hryðjuverk, mansal og fíkniefnaflutning.

Samkvæmt mannréttindaskýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 og 2023 kemur fram að starfandi réttarkerfi sé í Eþíópíu. Stjórnaskráin geri ráð fyrir bæði almennum og trúarlegum dómstólum og þurfi málsaðilar að koma sér saman um hvort réttarkerfi muni sjá um deilu þeirra. Sharía dómstólar dæmi í flestum málum í Somali og Afar héruðum. Þá sé réttur manna til að leita úrlausnar fyrir sjálfstæðum og óvilhöllum dómstóli stjórnarskrávarinn jafnframt rétturinn til að allir eigi rétt á að fá aðstoð túlks við réttarhöld, en mörg tungumál séu töluð í Eþíópíu af hinum ýmsu þjóðernishópum. Þá séu réttindi einstaklinga sem bornir séu sökum um refsiverða háttsemi til réttlátrar og opinberrar málsmeðferðar innan hæfilegs tíma, að vera talin saklaus uns sekt sé sönnuð, til áfrýjunar, að leiða vitni og leggja fram sönnunargögn og láta spyrja vitni sem leidd eru gegn honum stjórnarskrárvarin. Þá skuli einstaklingur fá vitneskju um eðli og orsök þeirrar ákæru sem hann sæti innan tiltekins tíma frá handtöku. Ríkissaksóknari útvegi verjendur fyrir einstaklinga sem ekki hafi efni á að ráða lögmann en opinberir verjendur sjái oft um mikinn fjölda mála og hafi gæði þjónustunnar ekki verið sem skyldi. Fjölda frírra lögfræðiþjónusta, einkum í háskólum, bjóði einnig upp á lögfræðiaðstoð. Landslög heimili laganemum og prófessorum að koma fram fyrir hönd einstaklinga án þess að taka greiðslu fyrir. Dómstólar á sviði einkamála hafi almennt starfað sjálfsætt en sakamáladómstólar hafi verið veikburða og haft of mörg mál til vinnslu. Þá sé ástandið í eþíópískum fangelsum slæmt vegna þrengsla, skorti á matvælum, líkamlegrar misnotkunar og óhreininda.

Í framangreindum heimildum, m.a. í skýrslu dönsku Útlendingastofnunar frá september 2018 og skýrslu áströlsku útlendingamálayfirvaldanna (DFAT) frá ágúst 2020, kemur fram að Eþíópía eigi sér langa sögu um stjórnmálatengt ofbeldi og að borgaralegar óeirðir og ofbeldi hafi fylgt breytingum landsins í nútíma ríki. Ofbeldisfull spenna og fjöldi mótmæla hafi einkum farið fram í Amhara, Oramia og Somali (Ogaden) héruðum í gegnum tíðina. Þrátt fyrir að kröfur framangreindra héraða hafi ekki verið þær sömu hafi þær almennt snúist um að mótmæla einingu landsins og hvernig fulltrúar stjórnvalda og hagvöxtur hafi hagnast Tigray þjóðarbrotinu meira en öðrum. Ethiopian People´s Revolutionary Democratic Front (EPRDF) hafi verið samsteypuflokkur samsettur úr fjórum stjórnmálaflokkum, the Oromo Democratic Party, the Amhara Democratic party (fyrrum Amhara National Democratic Movement), Southern Ethiopian People´s Democratic Movement og Tigray People´s Liberation Front (TPLF). TPLF hafi verið fulltrúar Tigray þjóðarbrotsins og stjórnað EPRDF. Uppreisnarher flokksins hafi tekið við völdum í Eþíópíu árið 1991 og þar með hafi borgarastyrjöld lokið í landinu. ERPDF hafi svo sigrað fyrstu fjölflokkakosningar í Eþíópíu árið 1995 og allar kosningar þar eftir. ERPDF hafi verið leyst upp árið 2019 og nýr flokkur stofnaður, Ethiopian Prosperity Party (EEP), þar sem hafi sameinast þrír af fjórum flokkum sem mynduðu EPRDF, m.a. Amhara Democratic party. TPLF hafi ekki verið hluti af hinum nýja flokki. Þá séu einnig þrír aðrir flokkar undir hatti EEP flokksins sem hafi tekið við völdum í Eþíópíu.

Í skýrslu UK Home Office frá júlí 2020 kemur fram að breytingar hafi orðið á pólitísku landslagi í Eþíópíu frá 2018 þegar þáverandi forsætisráðherra landans, Hailemariam Desalegn, hafi látið af störfum í febrúar 2018 og Abiy Ahmed hafi tekið við sem forsætisráðherra. Hafi hin nýja stjórn Abiy Ahmed strax komið á umbótum, m.a. með því að leyfa áður bönnuðum fjölmiðlum að starfa á ný sem og að frelsa pólitíska andstæðinga sem hafi dvalið í fangelsum ríkisins. Þá hafi eþíópísk stjórnvöld afnumið eldri hryðjuverkalöggjöf sem hafi kveðið á um að stjórnarandstæðingar falli undir löggjöfina. Þá kemur fram að í lok ársins 2018 hafi 60 háttsettir embættismenn verið handteknir á grundvelli ákæra um pyntingar og spillingu. Þá hafi um það bil 10,000 pólitískum föngum verið sleppt úr haldi og/eða þeir náðaðir í apríl 2018, þ. á m. vel þekktir stjórnmálamenn, fjölmiðlamenn og baráttumenn fyrir mannréttindum. Einnig kemur fram að áætlað hafi verið að halda fyrstu fylkja og ríkiskosningar síðan Abiy Ahmed hafi tekið við embætti forsætisráðherra, í ágúst 2020 en þeim hafi verið frestað sökum Covid-19 faraldursins. Einnig hafi stjórnvöld farið í friðarviðræður við stjórnarandstöðuhópana Oromo Democratic Front (ODF), Oromo Liberation Front (OLF), Ginbot 7 og Ogaden National Liberation Front (ONLF) sem hafi bætt samskipti og haft í för með sér að meðlimir hópanna sem og liðsmenn vopnaðra sveita þeirra hafi getað snúið aftur til Eþíópíu. Með nýjum stjórnarháttum Abiy Ahmed hafi byrjað að ríkja stöðugleiki í Eþíópíu og miklar umbætur á sviði mannréttinda hafi átt sér stað í ríkinu.

Í framangreindum heimildum, m.a. mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2020, kemur fram að ólga hafi verið milli yfirvalda og TPLF um nokkurt skeið. Þá hafi stjórnarherinn, með aðstoð annarra hersveita, ráðist inn í Tigray hérað 4. nóvember 2020 eftir árás hersveita TPLF á herstöðvar staðsettar í Tigray. Mannréttindabrot hafi verið framin í átökunum af öllum aðilum sem að þeim hafi komið. Átökin hafi haft áhrif á allt landsvæði Tigray og í lok ársins 2020 hafi verið mjög takmarkað aðgengi að landsvæðinu, sem hafi leitt til þess að erfitt hafi verið að greina umfang átakanna. Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 kemur fram að flokkur forsætisráðherrans Abiy Ahmed hafi unnið um 96% þingsæta í þingkosningum árið 2021 og hafi myndað ríkisstjórn. Kosningu um þau sæti sem eftir hafi verið hafi verið frestað. Kosningarnar hafi farið fram í skugga óróleika, ofbeldi á milli þjóðflokka og samfélaga þeirra og ekki verið frjálsar og sanngjarnar fyrir alla borgara Eþíópíu. Eftirlitsmenn kosninga hafi þó talið að niðurstöður hafi almennt verið í samræmi við vilja meirihluta borgara. Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að ríkisstjórnin og TPLF hafi gert samning um vopnahlé í nóvember 2022. Í mars hafi bandaríski utanríkisráðherrann komist að þeirri niðurstöðu að eþíópísku hersveitirnar, eritresku hersveitirnar, TPLF og Amhara hersveitirnar hafi framið stríðsglæpi í átökum í norður Eþíópíu. Þá hafi eþíópísku hersveitirnar, eritresku hersveitirnar og Amhara hersveitirnar einnig framið glæpi gegn mannkyni, m.a. morð, nauðganir, kynferðisbrot og ofsóknir. Þá hafi meðlimir Amhara hersveitanna framið glæpi gegn mannkyni með brottflutningi, nauðungarflutningum og þjóðernishreinsunum í vestur Tigray héraðinu. Í apríl 2023 hafi eþíópísku hersveitirnar leyst upp héraðshersveitir í landinu og í kjölfarið hafi orðið átök í Amhara og Oromia héruðum á milli eþíópísku hersveitanna og FANO, herskás hóps sem hafi barist fyrir Amhara og frelsishers Oromia. Í landaupplýsingablaði ACCLED frá ágúst 2023 kemur fram að stjórnmálatengt ofbeldi hafi náð nýjum hæðum á Amhara landsvæðinu í Eþíópíuog sé svæið eitt það óstöðugasta í landinu. Þegar ríkisstjórn Eþíópíu hafi tilkynnt um ætlun sína að innlima héraðshersveitir inn í aðrar öryggisstofnanir í apríl 2023 hafi óróleiki aukist og árásir á milli hersveita yfirvalda og herskáa hópsins FANO og annarra herskárra Amhara hópa. Hættan hafi enn aukist þegar að ríkisstjórnin hafi gefið fyrirskipun um að hersveitir þeirra ættu að ráðast gegn öfgaöflum eftir að höfuð stjórnmálaflokksins Amhara Prosperity Party hafi verið drepinn í lok apríl 2023. FANO og herskáir Amhara hópar hafi krafist þess að eþíópíski herinn yfirgefi svæðið og sakað héraðsstjórn Amhara og ríkisstjórnina um að vera undir stjórn Oromia þjóðarbrotins. Þá hafi FANO og herskáir Amhara hópar krafist þess að landsvæðið í Tigray héraðinu, þar sem fjöldi einstaklinga af Amhara þjóðarbroti séu búsettir, verði fært undir landsvæði Amhara. Yfirvöld í Amhara héraðinu hafi óskað eftir því að ríkisstjórnin brygðist við óeirðum og seinni hluta ágúst 2023 hafi verið lýst yfir neyðarástandi á svæðinu. Neyðarástandið hafi valdið takmörkunum á borgarlegum og stjórnmálalegum réttindum borgara með því að takmarka m.a. heimildir til að mótmæla og að heimila yfirvöldum handtökur án dómsúrskurðar. Þrátt fyrir að lýst hafi verið yfir neyðarástandi þá séu enn átök á milli FANO og eþíópíska hersins. Yfirvöld hafi handtekið fjölda háttsettra einstaklinga í tengslum við átökin. Þá hafi ofbeldi gegn embættismönnum héraðsins aukist og heimildir bendi m.a. til þess að lögregla Amhara héraðsins hafi verið að berjast með FANO, sem hafi aukið á ófriðarástandið.

Þá kemur fram í framangreindu upplýsingablaði ACCLED að yfirvöld Amhara héraðsins hafi almennt verið sterkir stuðningsmenn ríkisstjórnar Abiy Ahmed og sé stuðningur þeirra hornsteinn Abiy ríkisstjórnarinnar. Amhara héraðsstjórnin sé eini stöðugi smstarfsaðili þeirra á meðal héraðsstjórna. Þeir hafi sinnt lykilhlutverki í stríði við heri TPFK á árunum 2020 til 2022. Á þeim tíma hafi FANO og herskáir Amhara hópar barist með eþíópíska hernum en spenna hafi byggst upp á milli hersins og Amhara samfélagsins, aðallega um landsvæði í Tigray héraðinu og almennt öryggisástand fyrir þjóðfélög Amhara einstaklinga í Eþíópíu með tengsl við herskáa hópa í Tigray héraði og Oromia. Niðurlagning héraðshersveita hafi verið álitin sem ógn við getu héraðanna til að verjast árásum annarra héraða. Þá hefur ríkisstjórnin verið sökuð um að haga friðarviðræðum við TFPK og Orom Liberation Front (OFL) á þann hátt að hersveitirnar muni ekki taka ábyrgð á ofbeldi gegn samfélögum Amhara.

Í skýrslu Mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá júní 2024,kemur fram að átök hafi einkum verið í Amhara og Oromia héruðum í Eþíópíu á árinu 2023 og að átök hafi haft áhrif á óbreytta borgara. Í Amhara héraði hafi átök verið á milli hersveita yfirvalda, m.a. Amhara lögreglunnar og hersveita Amhara, og herskáa hópsins FANO. Meirihluti mannréttindabrota í Eþíópíu hafi verið framin af yfirvöldum og brot hafi einkum falist í handahófskenndum handtökum og varðhaldi vegna neyðarástands sem hafi verið lýst yfir í landinu. Þá kemur fram að af þeim 1351 einstaklingi sem hafi verið myrtir af hálfu yfirvalda eða annara aðila í Eþíópíu árið 2023 hafi 740 einstaklingar verið myrtir í Amhara héraði en enginn einstaklingur hafi verið myrtur í höfuðborginni Addis Ababa af hálfu framangreindra aðila. Ofbeldi af hálfu lögregluyfirvalda og önnur ill meðferð einstaklinga í varðhaldi hafi verið í Addis Ababa og Somali héraði. Þá hafi einkum áberandi einstaklingar í mannréttindabaráttu og blaðamenn verið handteknir í Addis Ababa.

Í svari innflytjenda og flóttamannanefndar Kanada við fyrirspurn frá 2021 kemur fram að heimildir bendi til þess að Amhara þjóðarbrotið sé annað stærsta þjóðarbrotið í Eþíópíu á eftir Oromia hópnum. Addis Ababa sé almennt örugg borg fyrir alla þjóðernishópa og bjóði upp á fjölda tækifæra fyrir aðflutta íbúa af dreifbýlissvæðum. Fjöldi einstaklinga séu af blönduðum uppruna og almennt sé ekki mismunun á grundvelli þjóðernis í höfuðborginni. Einstaklingar af Oromia uppruna í Addis Ababa séu hins vegar hliðhollir eigin þjóðerni og mismuni fólki af Amhara uppruna. Þrátt fyrir að átök séu takmörkuð í höfuðborginni séu einstaklingar af Amhara uppruna drepnir og hraktir burt annars staðar af Oromia svæðinu. Þá hafi verið á milli þessara tveggja þjóðernishópa verið við lýði á ýmsum stöðum í landinu.

Samkvæmt vefsíðu Britannica þá samanstendur heilbrigðiskerfið í Eþíópíu af heilbrigðisstofnunum, heilsugæslum og sjúkrahúsum. Sjúkrahús með læknum í fullu starfi sé einungis að finna í stórum borgum í landinu og flest sjúkrahús séu í Addis Ababa. Flestar heilbrigðisstofnanir séu í eigu ríkisins. Samkvæmt umfjöllun bandarísku alþjóða viðskiptastofnunarinnar (e. International Trade Administration) vinnur ríkisstjórn Eþíópíu hörðum höndum að því að styrkja heilbrigðiskerfið í landinu. Í Eþíópíu búi mikill fjöldi íbúa einkum í dreifbýli með lélegt aðgengi að vatni, húsnæði, hreinlæti, mat og heilbrigðisþjónustu. Rúmlega 25 þúsund heilbrigðisstofnanir séu í landinu og veiti heilbrigðisþjónustu. Yfirvöld í landinu fjárfest í miklum mæli í almenna heilbrigðiskerfinu sem hafi bætt heilbrigðisþjónustu. Engu að síður séu sjúkdómar líkt og HIV, berklar, malaría, lifrabólga B og C, öndunarfærasýkingar og niðurgangur meiriháttar heilbrigðisvandamál. Með fjölda fólks sem tilheyri miðstétt hafi orðið fjölgun á sjúkdómum líkt og krabbameini, sykursýki, hjartasjúkdómum og háum blóðþrýsting. Geðheilbrigði og augnsjúkdómar séu einnig að verða mikið vandamál í Eþíópíu. Verið sé að styrkja Matvæla- og lyfjaeftirlit Eþíópíu (e. Ethiopia Food and Drug Authoritu) svo það geti sinnt því hlutverki að fylgjast betur með skráningu, innflutningi og gæðastjórnun lyfja, birgða og tækja sem séu innflutt. Þá sé ríkisstjórnin að innleiða áætlun til að tryggja skilvirkni stofnunnarinnar með það að markmiði að tryggja að 100% allra bráðnauðsynlegra og mikilvægra lyfja á öllum sviðum heilbrigðisþjónustu séu fáanleg og tryggja kerfi þar sem ekki sé skortur í birgðahaldi. Þá er ríkisstjórn Eþíópíu í samstarfi við einkageirann til að reisa spítala.

Í skýrslu Mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna frá júní 2024, kemur fram að húsnæðisskortur sé alvarlegt vandamál í Eþíópíu. Ríkisstjórnin hafi haldið áfram að framfylgja húsnæðisáætlun sinni sem hafi þegar leitt af sér að um hálf milljón íbúða hafi verið byggðar og gefnar til einstaklinga. Árið 2023 hafi verið tekin skref í átt að því að tryggja húsnæði í norðurhluta Eþíópíu, einkum í Tigray, Amhara og Afar héruðum, sem hafi orðið verst úti hvað varðar átök og innri flutning einstaklinga. Í Addis Ababa hafi ríkisstjórnin, í samstarfi við hjálparsamtök, stutt við húsnæðisáætlun fyrir viðkvæm samfélög. Þrátt fyrir að áætlunin stefni að því að tryggja húsnæði fyrir viðkvæma og illa setta ríkisborgara, skuli áhersla einnig lögð á aukna vernd og grundvallarréttindi framangreindra hópa og áætlunin muni að lokum ná til alls landsins.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann sé í hættu í heimaríki vegna almenns ástands þar. Þá byggir kærandi umsókn sína á því að hann sé í hættu vegna þátttöku sinnar í stjórnmálastarfi og vegna þess að hann tilheyri Amhara þjóðarbrotinu.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtali hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa tekið þátt í starfi stjórnmálaflokksins […], flokki sem hafi verið fulltrúi Amhara þjóðarbrotsins í ríkisstjórn. Hann hafi tekið þátt í starfi flokksins til ársins 2018 þar til ný ríkisstjórn hafi tekið við völdum í heimaríki hans og að hann sé í hættu vegna starfa sinna fyrir flokkinn snúi hann aftur til heimaríkis.

Við meðferð máls síns hjá kærunefnd lagði kærandi fram viðbótarathugasemdir og gögn. Í viðbótarathugasemdum til kærunefndar greindi kærandi frá því að einstaklingar af Amhara þjóðarbrotinu séu drepnir um alla Eþíópíu án góðrar ástæðu. Kærandi hafi verið virkur í starfi stjórnmálaflokksins […]til ársins 2018. […] hafi verið einn af fjórum stofnflokkum sem hafi staðið að ríkjandi flokki ERPDF. […] hafi verið fulltrúar Amhara þjóðarbrotsins í Addis Ababa og í Amhara héraði. Kærandi hafi haft það hlutverk að skipuleggja ungliðahreyfingu og hvetja þau til starfa fyrir flokkinn og að styðja ríkjandi stjórnmálaflokk. Eftir að kærandi hafi hætt störfum fyrir flokkinn hafi grunur vaknað um að hann hafi starfað gegn ríkisstjórninni, og það hafi sett líf hans í hættu. Vandamál á milli yfirvalda í Tigray og ríkisstjórnarinnar hafi breyst eftir Pretoria samninginn sem hafi verið undirritaður 2. nóvember 2022. Í upphafi hafi ríkisstjórninn fengið stuðning frá héraðshersveitum Amhara svæðisins og ungliðahreyfingu Amhara sem þekkt væri undir nafninu FANO í stríðinu við Tigray. Á þeim tíma hafi hlutverk yfirvalda í þjóðernishreinsunum á Amhara einstaklingum verið óbeint. Eftir stríðið við Tigray hafi Amhara þjóðarbrotið orðið berskjaldaðra fyrir þjóðernishreinsunum. Þegar að forsætisráðherra hafi ákveðið að afvopna héraðshersveitir Amhara hafi fólk verið skilið eftir varnarlaust. Í kjölfarið hafi almenningur mótmælt í stærstu borgum Amhara héraðs og stríð hafi brotist út. Ástæða þess að kærandi hafi neyðst til að sækja um vernd hafi verið stríð gegn Amhara þjóðarbrotinu og ótti við að vera fangelsaður eða drepinn. Um alla Eþíópíu séu ungir einstaklingar af Amhara uppruna drepnir eða fangelsaðir vegna gruns um að tilheyra FANO hópnum. Vegna framangreinds og vegna stjórnmálaþátttöku hans sé kærandi í meiri hættu en áður.

Í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna um stjórnmálaskoðanir í skilningi alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951 kemur fram að umsækjandi verði að sýna fram á að hann óttist að verða fyrir ofsóknum vegna þessara skoðana sinna. Gengið sé út frá því að stjórnmálaskoðanir umsækjanda feli í sér gagnrýni á stefnu eða aðferðir stjórnvalda sem séu stjórnvöldum ekki þóknanlegar. Einnig sé gert ráð fyrir að stjórnvöldum sé kunnugt um slíkar skoðanir eða að þau ætli að umsækjandi hafi þær. Við mat á því hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi samningsins er þannig ekki skilyrði að viðkomandi hafi skoðanir sem feli í sér gagnrýni á stjórnvöld, heldur aðeins að stjórnvöld ætli að umsækjandi hafi slíkar skoðanir. Samkvæmt e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga vísa stjórnmálaskoðanir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna einkum til skoðana á stefnumótun og aðferðum stjórnvalda sem kunna að beita ofsóknum án tillits til þess hvort viðkomandi hefur aðhafst eitthvað til að tjá skoðanir sínar. Með vísan til þess sem fram kemur í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna verður lagt til grundvallar að ætlaðar stjórnmálaskoðanir geti einnig fallið undir e-lið 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Kærunefnd telur ýmislegt í frásögn kæranda í viðtali hans hjá Útlendingastofnun draga úr trúverðugleika hans, m.a. vegna misræmis í frásögnum um hlutverk kæranda í stjórnmálaflokki, ástæður og tímasetningu umsóknar um alþjóðlega vernd.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa farið að hafa áhyggjur af stöðu sinni í heimaríki eftir að yfirvöld hafi gert húsleit hjá honum í maí 2021, stuttu áður en hann hafi flutt til Íslands í háskólanám. Þá kvaðst kærandi vera í hættu vegna starfa sinna fyrir flokkinn […] til ársins 2018. Kærandi greindi hins vegar frá því að hafa starfað sem opinber starfsmaður frá því í tíð eldri ríkisstjórnar og allt þar til hann flutti til Íslands í ágúst 2021 í háskólanám, eða þremur mánuðum eftir að yfirvöld eiga að hafa gert húsleit á heimili hans vegna meintra tengsla hans við stjórnarandstöðuflokk. Þá verður að teljast ólíklegt að yfirvöld í Eþíópíu séu á eftir kæranda vegna stjórnmálaþáttöku hans fram til 2018 í ljósi þess að samkvæmt framburði kæranda hafi hann verið opinber starfsmaður í þrjú ár eftir að hann hafi hætt í stjórnmálaflokknum, í valdatíð núverandi ríkisstjórnar og ríkisstjórnar sem hann kveður að hafi verið kunnugt um stjórnmálaþáttöku hans. Þrátt fyrir að kærandi hafi óttast yfirvöld vegna húsleitar í maí 2021 hafi kærandi ekki sótt um vernd á Íslandi fyrr en árið 2023. Kærandi útskýrði tímasetningu umsóknar sinnar á þann hátt að hann óttist einkum yfirvöld vegna fyrrum stjórnmálaþáttöku sinnar til ársins 2018 en ekki vegna húsleitar. Líkt og áður greinir kvaðst kærandi hafa farið að hafa áhyggjur af stöðu sinni í heimaríki þegar yfirvöld hafi gert húsleit hjá honum í maí 2021. Hins vegar kvaðst kærandi hafa farið til heimaríkis í ágúst 2022 til að safna jarðvegssýnum í tengslum við nám sitt, kærandi kvaðst einnig hafa gift sig 10. september 2022 sem bendir til þess að kærandi hafi verið í Eþíópíu í að minnsta kosti um mánuð árið 2022. Kærandi kvaðst þá ekki hafa þurft að óttast húsleitina þar sem ekkert hafi fundist til að hann yrði handtekinn og hann hafi því ekki haft neitt að óttast við að fara til landsins. Kærandi greindi frá því að hann gæti snúið til baka en að ótti hans hafi aukist vegna þess að einstaklingar af þjóðarbroti Amhara séu drepnir án dóms og laga. Gögn málsins bera hins vegar með sér að kærandi hafi einnig farið til heimaríkis um tíma í janúar 2023. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi greindi frá því að starf hans fyrir flokkinn hafi verið að fá ungt fólk til að starfa fyrir framangreindan stjórnmálaflokk. Kærandi greindi annars vegar frá því að hlutverk hans innan flokksins hafi verið stórt á heimahéraði hans og miðlungsstórt á landvísu og hins vegar að hann hafi ekki verið þekktur fyrir stjórnmálaþátttöku sína í heimaríki og að hlutverk hans innan flokksins hafi ekki verið stórt. Framangreint misræmi um stöðu hans fyrir flokkinn og ástæður flótta hans sem breytist í gegnum frásögn er til þess fallið að draga verulega úr trúverðugleika framburðar kæranda.

Við meðferð máls síns hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram skjal, dags. 3. júlí 2005, sem hann kveður staðfesta þátttöku sína í stjórnmálastarfi framangreinds stjórnmálaflokks. Framangreint skjal ber með sér að kærandi hafi tekið þátt í 20 daga leiðtoganámskeiði en gefur ekki til kynna þátttöku kæranda í stjórnmálastarfi. Hefur því skjalið lítið sönnunargildi hvað framburð kæranda varðar. Þá lagði kærandi fram tvö myndbönd sem hann kveður vera af þolendum dróna árásar og mannslíkum á götum úti. Af myndböndum verður ekkert ráðið um uppruna þeirra, um staðsetningu eða tímasetningu þeirra eða tengsl við frásögn kæranda og hafa þau því ekkert sönnunargildi.

Kærunefnd telur þó ekki hægt að útiloka að kærandi hafi verið meðlimur flokksins […] til ársins 2018. Hins vegar verður ekki talið að kærandi hafi sinnt stóru eða áberandi hlutverki innan flokksins. Þá bera gögn málsins með sér að kærandi hafi getað ferðast til og frá landinu án vandkvæða í ágúst 2022 og í janúar 2023. Með vísan til framangreinds trúverðugleikamats og framlagðra gagna er það mat kærunefndar að kærandi hafi ekki rennt stoðum undir þá frásögn sína að hann eigi á hættu ofsóknir af hálfu yfirvalda eða annarra aðila á grundvelli stjórnmálaþátttöku sinnar sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að tilheyra Amhara þjóðarbrotinu og að hann sé í hættu á að verða fyrir ofbeldi, vera handtekinn eða beittur ofbeldi af hálfu yfirvalda og hersveita í Eþíópíu vegna þess. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að draga í efa að kærandi tilheyri þjóðarbroti Amhara. Af framburði kæranda má ráða að einstaklingar sem tilheyri þjóðarbroti Amhara hafi orðið fyrir árásum yfirvalda í Addis Ababa og í öðrum héruðum en Amhara héraðinu um sex mánuðum frá því að ný ríkisstjórn hafi tekið við árið 2018. Kærandi greindi frá því að hús einstaklinga sem tilheyri Amhara þjóðarbrotinu hafi verið rifin niður í Addis Ababa, kvað kærandi hús fjölskyldu sinnar hafa verið þar á meðal, fólk hafi verið flutt í burtu og jafnvel fangelsað. Það hafi einkum verið ungt fólk og fólk með stjórnmálatengsl sem hafi verið handtekið og horfið í Addis Ababa. Aðrir þjóðflokkar hafi einnig orðið fyrir þessu, einkum þeir sem tali fyrir einingu þjóðarinnar. Við meðferð máls síns hjá Útlendingastofnun lagði kærandi m.a. fram myndir sem hann kveður vera af húsi fjölskyldunnar. Kærandi lagði m.a. fram mynd af manni, sem ætla má að sé hann sjálfur, og börnum fyrir framan hús, mynd af því sem virðist vera sama hús þar sem framveggur á neðri hæð hafi verið brotinn niður og mynd af götu þar sem hús öðru megin vegarins hafa verið brotinn niður. Af fyrri myndum er ekki hægt að ráða hvaða hús sé á myndinni né hvar það er staðsett og af síðari mynd er ekki hægt að ráða hvar framangreindur vegur og niðurrifin hús séu staðsett. Framangreindar myndir hafa því takmarkað sönnunargildi.

Upplýsingar um heimaríki kæranda bera með sér að átök eigi sér stað á milli mismunandi þjóðernishópa, einkum í norðurhluta Eþíópíu. Heimildir bera með sér að átök sem tengist Amhara þjóðarbrotinu eigi sér aðallega stað á milli yfirvalda og herskárra hópa á Amhara svæðinu, einkum hópsins FANO. Af framburði kæranda má ráða að hann hafi fæðst á […] svæðinu sem sé í Oromia héraði og búið í höfuðborginni Addis Ababa frá átta ára aldri og hefur kærandi því aldrei búið á umræddu Amhara svæði. Heimildir sem kærunefnd hefur kynnt sér bera ekki með sér að kerfisbundnar ofsóknir fari fram gegn einstaklingum af Amhara uppruna í höfuðborginni Addis Ababa og að einstaklingar sem séu handteknir og drepnir í höfuðborginni séu einkum ungt fólk sem sé grunað um að vera aðilar að FANO herskáum hóp sem berjist við yfirvöld á Amhara svæðinu. Kærandi greindi hins vegar frá því að hafa verið aðili að stjórnmálaflokki sem hafi verið í ríkisstjórn en ekki hluti af yfirvöldum í Amhara héraðinu eða herskáum hópum í héraðinu. Af heimildum sem kærunefnd hefur kynnt sér hafi nýlega verið stofnuð borg, Shegar City, sem sé staðsett í kringum höfuðborgina Addis Ababa. Fljótlega þar á eftir hafi stjórnvöld í Oromia héraði farið að rífa niður hús í nágrenni höfuðborgarinnar til að rýma fyrir uppbyggingu, sem hafi leitt af sér nauðungarflutninga innanlands. Mannréttindaráð Eþíópíu (e. Ethiopian Human Rights Commission) hafi rannsakað atburði og komist að þeirri niðurstöðu að niðurrif húsa og nauðungarflutningar hafi verið ólöglegir og farið gegn alþjóðlegum mannréttindalögum. Áframhald þessa færi gegn alríkislöggjöf og löggjöf Oromia héraðsins. Réttmætir eigendur eigi rétt á bótum og húsnæði í stað þess sem hafi verið rifið niður. Verður því að ætla að hafi hús í eigu fjölskyldu kæranda verið rifið hafi það ekki verið vegna þátttöku kæranda í starfi stjórnmálaflokks og þá geti þau leitað til yfirvalda eftir aðstoð við að fá það bætt.

Kærandi hefur samkvæmt framansögðu ekki leitt líkur að því að eþíópísk stjórnvöld eða aðrir aðilar beini sjónum sínum sérstaklega að honum eða að hann sé í verri stöðu í heimaríki en aðrir einstaklingar af sama þjóðernisuppruna. Er einnig til þess að líta að fjölskylda hans hafi flutt í annað hús og að af framburði kæranda verður ráðið að húsleit á heimili hans hafi ekki haft neinar frekari afleiðingar fyrir kæranda. Þá má ráða af framburði kæranda og gögnum málsins að kærandi hafi getað ferðast óáreittur til og frá Eþíópíu í ágúst 2022 og í janúar 2023 og dvalið þar um nokkurra vikna skeið. Er það því mat kærunefndar að kærandi hafi ekki orðið fyrir eða eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum af hálfu stjórnvalda eða annarra aðila í Eþíópíu sem nái því marki að teljast ofsóknir skv. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga á grundvelli þjóðarbrots síns.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi telur sig vera í hættu í heimaríki vegna almennra aðstæðna og vegna þess að hann tilheyrir Amhara þjóðarbrotinu og vegna stjórnmálaskoðana hans. Kærandi geti ekki fært sér í nyt vernd stjórnvalda þar sem þau séu ófær um að vernda íbúa landsins gegn ofsóknum sbr. a-, b- og c- lið 4. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið búsettur í Addis Ababa í Eþíópíu frá átta ára aldri þar til hann flutti til Íslands og þá búi móðir hans og eiginkona þar. Með vísan til framangreindra heimilda er það mat kærunefndar að ástandið í heimaborg kæranda nái ekki því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendir ekkert til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu, í heimaborg sinni, á að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til Eþíópíu.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki hans er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að andlega og líkamleg heilsa hann væri nokkuð góð, en hann ætti einstaka sinnum erfitt með að muna hluti. Kærandi greindi frá því að taka engin lyf að staðaldri.

Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Þrátt fyrir að það megi ráða af landaupplýsingum að tilteknar áskoranir séu hvað varðar heilbrigðiskerfið í heimaríki kæranda verður ekki annað séð en að kærandi geti leitað sér heilbrigðisaðstoðar í Addis Ababa þar sem hann hafi verið búsettur áður en hann flutti til Íslands verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa farið í háskóla í heimaríki og á Íslandi og hafa verið ríkisstarfsmaður áður en hann hafi flutt til Íslands árið 2021. Kærandi greindi frá því að hafa búið með fjölskyldu sinni í Eþíópíu. Kærandi greindi frá því að eiga foreldra, systur og eiginkonu í Eþíópíu. Kærandi greindi frá því að hús fjölskyldunnar hafi verið eyðilagt. Kærandi greindi frá því að hafa verið á lágum launum sem ríkisstarfsmaður en að fjölskylda hans hafi verið efri miðstétt í heimaríki. Þá greindi kærandi frá því að tilheyra Amhara þjóðarbrotinu, sem sé annað fjölmennasta þjóðerni sem búsett sé í Eþíópíu.

Af gögnum málsins má ráða að kærandi sé háskólamenntaður og hafi getað framfleytt sér í heimaríki. Þá hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að hann sé heilsuhraustur og vinnufær. Gögn málsins benda einnig til að fjölskyldan hafi flutt í nýtt húsnæði eftir að hús þeirra hafi verið eyðilagt. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 17. apríl 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst ekki hafa nein tengsl við Ísland eða önnur ríki á Schengen svæðinu. Kærandi kvað brottvísun og endurkomubann ósanngjarnar ráðstafanir gegn honum þar sem að hann sé í hættu vegna þátttöku sinnar í […] stjórnmálaflokki.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir

Kærunefnd útlendingamála

Til baka