26 september 2024

Úrskurður nr. 959/2024

Hinn 26. september 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 959/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23080098

Kæra […] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 30. ágúst 2023 kærði […], fd. […], ríkisborgari Miðbaugs-Gíneu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 28. ágúst 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Hinn 7. október 2021 fékk kærandi útgefið dvalarleyfi hér á landi á grundvelli vistráðningar með gildistíma til 7. október 2022. Þáverandi vistmóðir kæranda, Y, óskaði eftir framlengingu á dvalarleyfi hans 3. ágúst 2022. Samdægurs svaraði Útlendingastofnun henni um að það væri ekki hægt að endurnýja eða framlengja dvalarleyfi á grundvelli vistráðningar. Hinn 4. apríl 2023 var kæranda birt tilkynning um hugsanlega brottvísun og endurkomubann. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 12. apríl 2023, var kæranda brottvísað frá Íslandi á grundvelli 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og ákveðið endurkomubann á Schengen-svæðið í tvö ár. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 13. apríl 2023. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 17. apríl 2023. Með úrskurði nr. 445/2023 í stjórnsýslumáli KNU23040053, dags. 23. ágúst 2023, var ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann felld úr gildi.

Samkvæmt lögregluskýrslu lagði kærandi fram umsókn um alþjóðlega vernd 13. apríl 2023. Kvaðst kærandi vera að sækja um alþjóðlega vernd þar sem hann vildi ekki fara aftur til Gíneu. Kærandi kvaðst ekki eiga fjölskyldu þar. Í Gíneu hafi verið kona sem hafi hugsað um hann, hún væri veik og hann gæti ekki verið hjá henni. Kærandi kvaðst fæddur í Gíneu og hafa komið til Íslands árið 2021 til að vera heimilisaðstoð hjá íslenskri fjölskyldu í Keflavík. Kærandi hafi búið hjá fjölskyldunni til ársins 2022 þar til að samningur hans hafi runnið út. Kærandi kvaðst hafa búið hjá samlöndum sínum í Reykjavík síðan þá og vera í engu sambandi við vistfjölskyldu sína. Kærandi kvaðst hafa hlotið grunnskólamenntun. Kærandi greindi frá því að vera slæmur í mjöðmum en að öðru leyti heilsuhraustur og bólusettur við COVID 19.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 28. júní og 15. ágúst 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 28. júní 2023, greindi kærandi frá því að hafa verið fæddur og uppalinn í þorpinu […] í Miðbaugs-Gíneu og hafa verið búsettur þar þegar hann hafi flutt til Íslands í október 2021. Kærandi hafi komið til Íslands í vistráðningu í eitt ár. Þegar hann hafi lokið vistráðningunni hafi hann flutt til vina í Reykjavík og búið hjá þeim þar til hann hafi óskað eftir alþjóðlegri vernd. Kærandi greindi frá því að eiga ekki ættingja á Íslandi. Kærandi hafi bara verið í sambandi við fjölskylduna sem hann hafi verið í vistráðningu hjá og að fjölskyldan hafi áhuga á að fá hann aftur í vistráðningu. Kærandi greindi frá því að eiga enga fjölskyldu í heimaríki og að hann hafi aldrei kynnst foreldrum sínum. Það eina sem kærandi viti um foreldra sína sé það sem standi í fæðingarvottorði hans. Nafngreind kona, X, hafi alið kæranda upp en hún hafi ekki verið skyld honum. X hafi lent í vinnuslysi, slasast á fæti og væri nú óvinnufær. Kærandi hafi reynt að aðstoða hana frá Íslandi. Kærandi kvaðst ekki vera viss um hvort að X hafi ættleitt hann en kærandi hafi verið hjá henni frá því að hann hafi verið lítill. Kærandi hafi ekki átt uppeldisföður eða uppeldissystkini. Kærandi greindi frá því að hann lifði af þeim fjármunum sem hann fengi frá íslenska ríkinu en að hann hafi einnig sótt um atvinnuleyfi hér á landi. Kærandi hafi keypt sér bíl hér á landi og ætti smá pening inni á bankareikningi. Fjölskyldan sem hann hafi verið í vistráðningu hjá hafi aðstoðað hann af og til, m.a. með að reka bifreiðina og þau hafi einnig haft afnot af henni. Kærandi greindi frá því að hafa sinnt tilfallandi störfum í heimaríki en hann hafi ekki getað séð fyrir sér, það hafi verið endalaus barátta að sjá fyrir sér í heimaríki. Kærandi hafa búið hjá X og hafi ekki átt annan stað til að fara á. Kærandi greindi frá því að hafa klárað grunnskólamenntun og tali frönsku, spænsku, ensku og þýsku. Kærandi hafi lært frönsku og spænsku í grunnskóla, ensku hér á landi og að nú væri hann að læra þýsku sjálfur. Kærandi greindi frá því að vera kristinn og tilheyra meirihlutahópi í heimaríki, Fang ættbálknum. Síðar í viðtali greindi kærandi frá því að það væri erfitt að segja til um hvort að hann tilheyrði minnihlutahópi í heimaríki þar sem hann væri svolítill blendingur, hálfur Fang og hálfur Bisjú. Kærandi greindi frá því að það væri erfitt að segja hvort það myndi hafa vandamál í för með sér en að það gæti orðið vandamál. Kærandi greindi frá því að hafa hvorki verið aðili að stjórnmálaflokki né virkur í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki þar sem að það hafi verið hættulegt. Kærandi greindi frá því að hafa fengið [...] í heimaríki og vera með [...], en hann hafi ekki fengið læknisaðstoð í heimaríki. Kærandi greindi frá því að læknir hafi sagt hann þurfa gleraugu en hann hafi ekki haft efni á að kaupa sér gleraugu í heimaríki. Kærandi greindi frá því að hafa farið á bráðamóttöku þegar hann hafi fengið [...] og hafa fengið bráðameðferð. Hann hafi átt að vera lengur á spítala en ekki haft efni á að greiða fyrir það. Þegar hann hafi flutt frá Miðbaugs-Gíneu þá hafi hann ekki haft í hyggju að snúa til baka. Þegar hann hafi átt viku eftir af vistráðningasamningi sínum hafi hann spurst fyrir hjá Útlendingastofnun og honum hafi verið kynntir tveir kostir í stöðunni, að fara aftur til heimaríkis, vera þar í tvö ár og koma aftur eða að sækja um alþjóðlega vernd og fá tímabundið dvalarleyfi með tímabundnu atvinnuleyfi. Þar sem það hafi verið erfitt að fara aftur til baka og eiga ekki mögulega á neinni aðstoð, þá hafi honum þótt betri kostur að fá tímabundið dvalar- og atvinnuleyfi. Kærandi hafi fengið vinnu í bakaríi þremur vikum áður en vistráðningasamningur hans hafi runnið út. Kærandi greindi frá því að vera í umsóknarferli vegna atvinnuleyfis og að læra á bíl til að fá ökuréttindi. Kærandi greindi frá því að hafa flúið frá heimaríki sínu vegna almennra aðstæðna. Þar hafi enga vinnu verið að fá og þar væri engin framtíð fyrir kæranda. Kærandi hafi ekki haft efni á að leita sér læknisaðstoðar en hann hafi þurft að greiða fyrir heilbrigðisþjónustu. Kærandi hafi haft áhyggjur af því hvað myndi gerast ef heilsan myndi versna og hann hefði ekki efni á að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Kærandi kvaðst þá ekki hafa fengið bólusetningar í heimaríki. Þegar að vistráðningarfjölskyldan hafi boðist til að aðstoða hann hafi hann gripið tækifærið og farið frá heimaríki á COVID tímum. Kærandi greindi frá því að hafa komist í sambandi við vistráðningarfjölskylduna þar sem konan í fjölskyldunni, Y, sé frá Miðbaugs-Gíneu og hafi verið í heimsókn þar. Y hafi búið í sama hverfi og kærandi og þannig hafi hann kynnst henni. Y hafi rætt við íslenskan mann sinn og þau boðist til að aðstoð hann með allt ferlið. Ferlið hafi verið langt þar sem COVID 19 faraldur hafi geisað og að hann hafi m.a. þurft að fara til Senegal í þrjár vikur en vistráðningarfjölskyldan hafi aðstoðað hann fjárhaglega. Kærandi hafi átt að fara í gegnum Spán á leið til Íslands, þar sem vistráðningarfjölskyldan hafi átt hús þar en hann hafi lent í vandræðum á Spáni þar sem hann hafi ekki verið bólusettur fyrir COVID 19. Á endanum hafi hann verið þar í tvær vikur þar til hann hafi flogið til Íslands með millilendingu í Manchester. Kærandi greindi frá því að hafa fengið ákvörðun um brottvísun í apríl 2023 þegar lögreglan hafi hringt í hann og tilkynnt honum að pappírar frá Útlendingastofnun biðu hans. Kærandi hafi farið á lögreglustöðina og verið beðinn um að tilkynna sig þar tvisvar sinnum í viku. Lögreglan hafi haldlagt vegabréf hans í annað skipti sem hann hafi komið á lögreglustöðina og hann hafi fengið lögfræðing. Þá hafi hann fengið ráðleggingu um að sækja um alþjóðlega vernd og í kjölfarið gert það.

Kærandi greindi frá því að óttast óöryggi í heimaríki, t.d. menn með sveðjur sem búti niður einstaklinga ef þeir geti ekki látið þá hafa peninga. Í heimaríki sé hvergi hægt að vera öruggur. Kærandi eigi ekkert tengslanet í heimaríki nema X sem liggi heima slösuð og geti ekki unnið. Kærandi greindi frá því að það væri einræðisstjórn í heimaríki sem stjórni með harðri hendi og ótta. Kærandi kvaðst óttast um líf sitt, að vera beittur ofbeldi og settur í fangelsi ef hann sneri til baka til heimaríkis eftir að hafa sótt um alþjóðlega vernd og fengið brottvísun. Ríkisstjórnin fylgist vel með öllum og hann yrði spurður út í framangreint ef hann sneri til baka. Kærandi gæti ekki leitað aðstoðar lögreglu í heimaríki þar sem hún væri undir stjórn yfirvalda. Kærandi gæti ekki búið á öðrum stað í heimaríki þar sem öllu landinu væri stjórnað af ríkisstjórninni. Nú væru komin ný rafræn vegabréf, hans væri gamalt, og stjórnin fylgist vel með öllum þeim sem kæmu yfir landamærin og gamla vegabréfið hans yrðu rannsakað vel ef hann sneri aftur til heimaríkis. Kærandi greindi frá því að persónulegar aðstæður sínar hafi ekki verið góðar og hans biðu sömu aðstæður í heimaríki og að ein aðalástæða fyrir umsókn hans um alþjóðlega vernd væri sú að hann gæti ekki framfleytt sér í heimaríki, þar væri enga félagsþjónustu að fá og atvinnumöguleikar hans yrðu nánast engir. Kærandi greindi frá því að vera í sambandi við X og að hún hafi mælt með að hann yrði áfram á Íslandi.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 15. ágúst 2023, greindi kærandi frá því að hafa ekki verið í föstu starfi í heimaríki. Hann hafi starfað sem aðstoðarmaður á bifreiðaverkstæði og aðstoðarmaður í byggingafyrirtæki. Kærandi hafi gengið um og leitað sér að starfi og stundum hafi honum verið boðin vinna einn og einn dag og stundum ekki neitt. Kærandi hafi aldrei skrifað undir ráðningarsamning. Kærandi greindi frá því að hafa byrjað í grunnskóla fimm ára gamall. Hann hafi átt erfitt með nám og hafi stundum þurft að endurtaka bekkina, hann hafi stundum ekki getað mætt í skólann því hann hafi þurft að vinna. Kærandi greindi frá því að hafa byrjað í framhaldsskóla en hafi ekki lokið námi. Upplýsingar um að hann hafi lokið framhaldskólamenntun hafi verið misskilningur á vistráðningarumsókninni. Kærandi greindi frá því að hafa alltaf búið hjá X og hann viti ekki ástæðu þess að hún hafi tekið hann að sér. Kærandi hafi búið í húsi í eigu X, sem hún eigi ekki lengur. Kærandi greindi frá því að X væri að reyna fá leyfi til að fara í læknismeðferð á Spáni vegna vinnuslyss sem hún hafi lent í. X hafi verið með háan blóðþrýsting, fengið aðsvif og dottið. Síðar í viðtali greindi kærandi annars vegar frá því að X hafi verið að reyna komast til Spánar og hins vegar að hún væri í Zaragoza á Spáni og að hún væri með vegabréfsáritun þangað til að leita sér heilbrigðisaðstoðar. Kærandi hafi búið hjá X síðan hann hafi verið lítill og þar til hann hafi yfirgefið landið en kvaðst ekki muna frá hvaða aldri. Kærandi greindi frá því að hann vissi ekki hvað X væri gömul, en hún hafi sagt honum að hún væri um sextugt. Kærandi lagði þá fram mynd af vegabréfi í viðtalinu sem hann kveður vera vegabréf X. Í vegabréfinu kemur fram að hún sé fædd árið 1961. Kærandi greindi frá því að hafa aldrei átt föður og að hann liti á X sem móður sína. Kærandi ætti ekki aðra nákomna í heimaríki. Kærandi greindi frá því að X hafi tekið að sér fleiri börn m.a. stúlku frá Kamerún árið 2019 en að hann hafi ekki þekkt stelpuna. Í frásögn kæranda fer að gæta nokkurs misræmis um það hvenær uppeldismóðir kæranda hafi tekið að sér stúlkuna, af hverju kærandi hafi ekki hitt stúlkuna, á hvaða aldri stúlkan hafi verið þegar X hafi tekið hana að sér og hvernig það rými við mynd af stúlkunni sem kærandi sýndi sem hafi sýnt að stúlkan sé orðin fullorðin. Þá kvað hann stúlkuna fullorðna og eiga börn.

Aðspurður greindi kærandi frá því að spænsk þýðing á sakarvottorði þar sem fram komi að hann hafi fæðst í […] og verið búsettur í Barcelona á Spáni hafi verið ranglega þýtt. Vistráðningafjölskylda hans hafi búið á Spáni og eigi eignir þar, það hafi verið Y sem hafi fengið sakarvottorðið þýtt yfir á íslensku. Kærandi kvaðst aldrei hafa búið á Spáni en hann hafi verið þar í nokkrar vikur áður en hann hafi komið til Íslands, en hann hafi aldrei verið með dvalarleyfi þar í landi. Y hafi fyrst ætlað að fá kæranda til Spánar til að aðstoða fjölskylduna og hafi skráð hann þar þegar hún hafi keypt húsnæði á [...]. Y hafi endað með að gera atvinnusamning fyrir kæranda um að starfa á Íslandi. Kærandi greindi frá því að hafa kynnst Y í heimalandi sínu, í hverfinu sem hann hafi alist upp í og að þau hafi þekkst síðan þau hafi verið lítil. Y sé með íslenskan ríkisborgararétt og dvalarleyfi á Spáni af því að mamma hennar sé spænsk. Y eigi börn hér á landi og sé gift íslenskum manni. Y hafi komið í heimsókn í hverfið, þekkt kæranda aftur og séð ástandið á kæranda. Kærandi hafi beðið Y um aðstoð og hún hafi boðið honum að koma og gæta barnanna hennar. Kærandi greindi frá því að Y hafi einnig þekkt X þar sem þær hafi búið í sama hverfi í Miðbaugs-Gíneu. Kærandi kvaðst ekki hafa þekkt Y. Síðar í viðtalinu greindi kærandi frá því að Y hafi kynnst honum þegar hún hafi komið í heimsókn til Miðbaugs-Gíneu og í heimsókn árið 2013 hafi kærandi og hún rætt um að fara til Evrópu. Y hafi aðstoðað kæranda við að fylla út vistráðningarumsókn og það hafi verið hún sem hafi sett upplýsingar um að hún væri vinkona „frænku“ kæranda þar inn til að sýna fram á tengsl kæranda og Y. Kærandi kvaðst ekki vita um hvaða „frænku“ væri átt hér, en fólk kallaði fleiri en ættingja sína frænkur í Miðbaugs-Gíneu. Kærandi greindi einnig frá því að Y væri spænsk og byggi í Barselóna. Kærandi greindi frá því að vera nú búsettur á heimili vistráðningafjölskyldu sinnar. Í viðtalinu var kærandi spurður út í blóðforeldra sína. Kærandi kvaðst aldrei hafa kynnst þeim, ekki muna fæðingardaga þeirra og að hann og X hafi ekki rætt mikið um þetta. Kærandi kvað X hafa aðstoðað hann við að fylla út upplýsingar um fæðingardaga þeirra á vistráðningarumsókn, en hún hafi ekki vitað fæðingardaga þeirra og bara gefið honum einhverjar dagsetningar. X hafi þekkt foreldra kæranda en hafi ekki sagt honum hvort að foreldrar hans væru á lífi bara að hann væri munaðarlaus. Aðspurður um upplýsingar í fæðingarvottorði um að foreldar hans séu búsettir í borginni Bata og faðir hans hafi starfað sem vélstjóri og móðir hans sé húsmóðir greindi kærandi frá því að þetta væru gamlar upplýsingar og ættu ekki við í dag. Kærandi var einnig spurður út í Facebook aðganga Y og reikning nafngreindrar konu, A, með sama nafn og X. Kærandi greindi frá því að kannast við A úr hverfinu sínu í heimaríki og að hún hafi þekkt X og Y. Kærandi þvertók fyrir að A hafi verið sú sem hafi tekið hann að sér og kvaðst ekki vita af hverju hún hefði sama nafn á Facebook og X. Kærandi greindi frá því að vera með símanúmer A og að hann þekkti hana undir öðru nafni. Þá var kærandi spurður út í Facebook reikning nafngreinds manns, Z, sem sé vinur X og Y á samfélagsmiðlinum. Kærandi greindi frá því Y hafi sagt honum frá Z sem hafi komið frá Portúgal til Íslands, með portúgalskan ríkisborgararétt, og sótt um vernd. Kærandi greindi frá því að hann hafi aldrei séð Z, hann hafi verið farinn frá Íslandi þegar kærandi hafi komið hingað. Síðar í viðtalinu greindi kærandi frá því að hafa séð Z í húsinu sem hann hafi alist upp í og að það hafi verið fullt af börnum þar. Eftir að hafa fengið meiri upplýsingar um Z frá Y, hafi kærandi áttað sig á því að þetta hafi verið sami maður og búið hafi í húsinu hjá uppeldismóður kæranda og greindi frá því að það sé mynd af kæranda og Z frá því þeir voru litlir á Instagram reikningi kæranda. Kærandi kvaðst ekki getað sannað að Z sé bróðir hans, hann hefði engin gögn um það. Kærandi greindi frá því að X hafi sagt honum að Z væri sonur hennar og kærandi kvaðst líta á hann sem bróður sinn. Aðspurður um athugasemdir hvað varðar það að Z hafi gefið upp sömu nöfn á foreldrum hans þegar hann hafi sótt um alþjóðlega vernd hér á landi árið 2018, og væru skráð á fæðingarvottorð kæranda kvaðst kærandi aldrei hafa átt föður en þegar hann hafi verið lítill hafi nafngreindur maður, B, stundum komið með mat til þeirra. B hafi verið skráður sem faðir kæranda á fæðingarvottorðið. X hafi aldrei sagt kæranda hver faðir hans væri en hann teldi að B hafi aðstoðað X við að ala upp börnin. Kærandi greindi frá því að það hafi verið fleiri en fjögur börn á heimilinu. Síðar í viðtalinu greindi kærandi frá því að hann hafi bara vitað um eina stúlku frá Kamerún sem X hafi tekið að sér, alið upp og ættleitt. Önnur börn sem hafi verið á heimilinu hafi komið og farið. Aðspurður um hvort að kærandi hafi veitt rangar upplýsingar um fjölskyldutengsl sín í heimaríki til Útlendingastofnunar kvaðst kærandi hafa vegabréf X og fæðingarvottorð sitt og að hann hefði ekki fleiri gögn. Kærandi greindi frá því að þekkja allt þetta fólk, Z og kærandi væru ekki bræður en að B, sem sé skráður faðir kæranda á fæðingarvottorði hans, sé faðir Z. B sé hins vegar látinn. Kærandi kvaðst ekki vita ástæðu þess að B sé skráður faðir sinn á fæðingarvottorðinu.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 30. ágúst 2023. Kærunefnd bárust viðbótarupplýsingar og gögn frá kæranda 30. og 31. ágúst 2023. Greinargerð barst kærunefnd 13. september 2023 ásamt frekari gögnum. Kærunefnd bárust frekari upplýsingar frá kæranda 20. maí 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerðir kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðanna.

Í greinargerð talsmanns kæranda til kærunefndar er m.a. vísað til greinargerðar hans til Útlendingastofnunar hvað málavexti varðar. Þar kemur m.a. fram að kærandi sé ríkisborgari Miðbaugs-Gíneu, fæddur og uppalinn í borginni […]. Kærandi hafi komið til Íslands 7. október 2021 og hafi fengið útgefið dvalarleyfi á grundvelli vistráðningar með gildistíma til 7. október 2022. Kærandi hafi kynnst konu frá Miðbaugs-Gíneu sem sé búsett á Íslandi þegar hún hafi komið í heimsókn í heimaríki kæranda. Konan hafi boðið honum að koma til Íslands á grundvelli vistráðningar þar sem aðstæður í heimaríki séu afar slæmar. Kærandi hafi viljað dvelja áfram á Íslandi eftir að vistráðningu hafi lokið og hafi leitað til Útlendingastofnunar þegar um tvær vikur hafi verið eftir af gildistíma dvalarleyfis hans. Kærandi hafi verið upplýstur um að ekki væri hægt að endurnýja eða framlengja dvalarleyfi á grundvelli vistráðningar og hafi honum verið tjáð að hann þyrfti annað hvort að snúa til heimaríkis í tvö ár og koma svo aftur eða að verða sér úti um vinnu á Íslandi. Kæranda hafi verið ráðlagt að sækja um alþjóðlega vernd á Íslandi sem hann hafi gert 13. apríl 2023, sama dag og honum hafi verið birt brottvísun hans frá landinu. Að öðru leyti er vísað til viðtala kæranda hjá Útlendingastofnun.

Í greinargerðum kæranda er m.a. vísað til umfjöllunar um aðstæður í Miðbaugs-Gíneu sem fram komu í greinargerð kæranda til Útlendingastofnunar og mati Útlendingastofnunar mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og mat á framlögðum gögnum og því mati mótmælt. Kærandi vísar einkum til þess að hann hafi verið sakaður um að veita vísvitandi rangar upplýsingar í fyrra viðtali sínu hjá Útlendingastofnun auk þess að tilteknar tilgátur hafi verið settar fram af hálfu fulltrúa Útlendingastofnunar varðandi fjölskyldutengsl kæranda í Miðbaugs-Gíneu. Kærandi hafi svarað þessum ásökunum með andmælabréfi sem virðist hafa verið virt að vettugi af hálfu Útlendingastofnunar þar sem ákvörðun stofnunarinnar hafi að miklu leyti verið byggð á ásökunum og tilgátum fulltrúa Útlendingastofnunar sem hafi komið fram í framhaldsviðtali 15. ágúst 2023. Kærandi vísar til dæma um meint misræmi í frásögn kæranda og er niðurstöðum í ákvörðun Útlendingastofnunar andmælt. Kærandi hafi ekki veitt rangar upplýsingar til Útlendingastofnunar né hafi verið að finna misræmi í frásögn hans sem megi rekja til vísvitandi tilrauna kæranda til að vera villandi í tilsvörum. Allt meint misræmi megi rekja til tungumálaörðugleika, túlkunarvanda og óvandaðra vinnubragða fulltrúa Útlendingastofnunar við rannsókn málsins sem hafi leitt til upplýsingaóreiðu, sér í lagi vinnubragða fulltrúa Útlendingastofnunar þegar komi að framangreindu framhaldsviðtali 15. ágúst 2023. Kærandi mótmælir þeirri ályktun sem dregin sé í niðurstöðu ákvörðunar Útlendingastofnunar hvað varði meint fjölskyldutengsl hans í heimaríki. Útlendingastofnun hafi brotið alvarlega gegn meginreglum stjórnsýsluréttar með rannsókn sinni og málsmeðferð í máli kæranda þ. á m. rannsóknarreglunni í 10. gr. og meðalhófsreglunni í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá sé ljóst að eðli rannsóknar Útlendingastofnunar, sem og niðurstöður rannsóknarinnar sem Útlendingastofnun byggi ákvörðun sína á, brjóti alvarlega gegn reglum um hlutlægnisskyldu starfsmanna stjórnvalda.

Í greinargerð lögmanns kæranda til kærunefndar kemur fram að uppeldismóðir kæranda, X, hafi greint honum frá því að einstaklingur, B, sem sé skráður faðir hans í fæðingarvottorði sé ekki alvöru faðir hans, um sé að ræða mann sem hafi aðstoðað X með heimilið og komið með mat fyrir þau. X hafi tekið til þess ráðs að skrá B sem föður kæranda þegar þau hafi sótt um fæðingarvottorð fyrir kæranda, þar sem hún hafi ekki vitað hver blóðfaðir kæranda hafi verið. Í greinargerð kæranda til kærunefndar vísar hann til þess að hann beri ekki nöfn X og meints föður síns samkvæmt ákvörðun Útlendingastofnunar og þá hafi kærandi engar sannanir þess að önnur börn sem hafi búið á heimili X hafi verið systkini sín.

Í greinargerð kæranda til kærunefndar vísar kærandi til þess að hann muni lenda í vandræðum við komu til heimaríkis þar sem hann hafi ekki gilt vegabréf og í vegabréfi hans séu stimplar sem sýni að hann hafi farið til Senegal og hafi fengið vegabréfsáritun til Íslands sem hafi verið gefin út í Lundúnum.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi óttast ofsóknir af hálfu yfirvalda í heimríki, en þau fylgist ítarlega með hverjir komi og fari frá landinu. Hafi stjórnvöld vitneskju um að einstaklingur séu að snúa aftur til Miðbaugs-Gíneu eftir að hafa fengið synjun á alþjóðlegri vernd í öðru landi séu líkur á að stjórnvöld beiti þá refsingu fyrir að hafa flúið land. Kærandi vísar til landaupplýsinga um viðleitni yfirvalda í heimaríki til að reyna stjórna landinu með öllum ráðum t.d. með að fylgjast með hverjir komi og fari úr landinu og með því að krefjast þess að ríkisborgarar með tvöfalt ríkisfang afsali sér hinu ríkisfanginu. Kærandi telur sig uppfylla skilyrði 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og teljist flóttamaður, sbr. 38. gr sömu laga.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Ákvæðið nái yfir það sem kallist viðbótarvernd sem sé til þess gert að veita aðilum vernd sem ekki falli með hefðbundnum hætti undir flóttamannahugtakið en þurfi engu að síður á vernd að halda. Ákvæðið hafi verið talið ná til þeirra sem séu að flýja almennt stríðsástand s.s. í Sýrlandi og Palestínu en einnig til þeirra sem séu að flýja almenna óværð, ótryggt öryggisástand og fæðuóöryggi í heimaríki. Kærandi telji að ákvæðið taki til þeirra sem séu að flýja vegna þeirrar óværðar og þess efnahagslega óöryggis sem sé til staðar í Miðbaugs-Gíneu. Kærandi hafi upplifað óöryggi í landinu, glæpagengi leiki lausum hala og fremji glæpi refsilaust, yfirvöld séu mjög spillt, dýrt sé að sækja sér alla þjónustu stjórnvalda, þ.m.t. heilbrigðisþjónustu, og efnahagsástandið sé með eindæmum slæmt. Kærandi hafi átt erfitt með að draga fram lífið og hafi aldrei haft fasta atvinnu. Kærandi hafi snemma flosnað úr framhaldsskóla þar sem hann hafi ekki haft tíma til að stunda nám og hafi þurft að vera í fullri vinnu til að sjá sér farboða. Kærandi hafi upplifað fæðuóöryggi og skort á aðgengi að hreinu vatni í heimaríki. Þá hafi kærandi ekki haft aðgang að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu þar sem hann hafi ekki haft efni á að greiða fyrir hana. Með tilliti til framangreinds telji kærandi að veita eigi honum viðbótarvernd á grundvelli 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Ákvæðið heimili veitingu slíks dvalarleyfis þegar útlendingur geti sýnt fram á ríka þörf á vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki. Kærandi vísar til athugasemda við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga. Þar komi fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé m.a. vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki og tekið sem dæmi viðvarandi mannréttindabrot og sú aðstaða að yfirvöld veiti ekki þegnum sínum vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Ástandið í Miðbaugs-Gíneu sé slæmt. Almennir borgarar hafi ekki greiðan aðgang að grunnþjónustu, mat eða hreinu vatni. Kærandi hafi ekki hlotið viðeigandi heilbrigðisaðstoð í heimaríki t.d. bólusetningar og almenna læknisaðstoð. Kærandi glími við húðsjúkdóm sem hann hafi ekki fengið meðferð við í heimaríki. Kærandi eigi ekkert bakland í heimaríki, hann þekki ekki foreldra sína og uppeldismóðir hans, X, sé stödd á Spáni og maður sem hann líti á sem uppeldisbróður sinn, Z, sé staddur í Portúgal að öllum líkindum. Kærandi hafi átt erfitt með að sjá fyrir sér í heimaríki sökum efnahagslegra þrenginga þar í landi og takmarkaðra atvinnumöguleika.

Kærandi vísar til laga um útlendinga, stjórnsýslulög nr. 37/1993, mannréttindasáttmála Evrópu og lög um mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1994, alþjóðasamning um réttarstöðu flóttamanna frá 1951 og viðauka við hann frá 1967, samning Sameinuðu þjóðanna um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi frá 1966, samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu frá 1989 og Dyflinnarreglugerðina um frekari lagarök.

Kærandi lagði fram afrit fjölda gagna við meðferð máls síns hjá Útlendingastofnun. Kærandi lagði m.a. fram afrit af tölvubréfi til talsmanns síns, dags. 15. ágúst 2023, fæðingarvottorði og sakarvottorði kæranda á íslensku og spænsku, búsetuskráningu á [...], dags. 17. júní 2020, ljósmynda, ljósmyndar af vegabréfi X, læknisvottorði, umsóknar um dvalarleyfi á grundvelli vistráðningar, sjúkravottorðs X og skjáskot af leitarniðurstöðum af samfélagsmiðlinum Facebook.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn rannsóknarreglu í 10. gr. og meðalhófreglu í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Allt meint misræmi í framburði kæranda megi rekja til tungumála örðugleika, túlkunarvanda og óvandaðra vinnubragða Útlendingastofnunar við rannsókn málsins, sér í lagi í tengslum við framhaldsviðtal 15. ágúst 2023. Vafi leiki því á að kærandi hafi skilið spurningarnar fyllilega og þá hafi ekki verið gerð nein tilraun til að eyða þessum vafa í viðtalinu. Að mati kæranda hafi Útlendingastofnun ekki spurt nægilegra og ítarlegra spurninga til að upplýsa málið að fullu. Þá hafi sú ályktun Útlendingastofnunar hvað varði meint móðerni kæranda verið órökstudd. Fulltrúi Útlendingastofnunar hafi ætlað að ginna kæranda í gildru í framhaldsviðtalinu og honum hafi tekist það. Tilgangur framhaldsviðtalsins hafi ekki verið að upplýsa um aðstæður kæranda í heimaríki heldur að spyrja spurninga sem gætu stutt við tilgátu Útlendingastofnunar um aðstæður kæranda. Útlendingastofnun hafi því brotið alvarlega gegn meginreglum stjórnsýsluréttar með rannsókn sinni og málsmeðferð í máli kæranda þ. á m. rannsóknarreglu í 10. gr. og meðalhófsreglu í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá sé ljóst að eðli rannsóknar Útlendingastofnunar, sem og niðurstöður rannsóknarinnar sem Útlendingastofnun byggi ákvörðun sína á, brjóti alvarlega gegn reglum um hlutlægnisskyldu starfsmanna stjórnvalda.

Þær ályktanir sem dregnar voru um fjölskyldutengsl kæranda í framhaldsviðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 15. ágúst 2023, og í ákvörðun Útlendingastofnunar höfðu ekki áhrif á niðurstöðu hvað varðar helstu málsástæður kæranda vegna umsóknar um alþjóðlega vernd. Kærandi naut aðstoðar löglærðs talsmanns og aðstoðar túlks í báðum viðtölum hjá Útlendingastofnun. Kæranda var einnig boðið að óska eftir öðrum túlk ef upp kæmu vandamál hvað túlkun varðar sem hann gerði ekki og þá voru ekki bókaðar athugasemdir varðandi túlkun eða skilning kæranda í viðtölunum. Þá hafði kærandi tækifæri til að leggja fram frekari rökstuðning og gögn við meðferð málsins hjá kærunefnd. Kærunefnd hefur farið yfir hina kærðu ákvörðun og framkvæmt sjálfstætt mat á öllum þáttum málsins. Með vísan til alls framangreinds og þess að kærunefnd hefur komist að sömu niðurstöðu og Útlendingastofnun er ekki ástæða til að fella úr gildi hina kærðu ákvörðun.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað vegabréfi frá Miðbaugs-Gíneu. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé ríkisborgari Miðbaugs-Gíneu.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Miðbaugs-Gíneu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

2023 Country Report on Human Rights Practices – Equatorial Guinea (US Department of State, 23. apríl 2024);
2022 Country Report on Human Rights Practices – Ethiopia (US Department of State, 20. mars 2023);
2023 Report on International Religious Freedom: Equatorial Guinea (US Department of State, 30. júní 2024);
Country Cooperation Strategy at a glance: Equatorial Guinea (World Health Organization, maí 2017);
Equatorial Guinea (Global Organized Crime Index, 2023);
Equatorial Guinea (Minority Rights Group, síðast uppfært júní 2020);
Equatorial Guinea (vefsíða The World Bank https://www.worldbank.org/en/country/equatorialguinea/overview#1, skoðað 23. september 2024);
Equatorial Guinea 1991 (rev. 2012) (vefsíða Constitute, skoðað 20. september 2024);
Equatorial Guinea Country Report 2024 (Bertelsmann Stiftung, 2024);
Equatorial Guinea Country Security Report (Overseas Security Advisory Council (OSAC), 28. febrúar 2024);
Equatorial Guinea´s Health Sector (African Health Business, nóvember 2021);
Equatorial Guinea Invests in Social Welfare (heimasíða PR Newswire, 22. ágúst 2014);
Freedom in the World 2024 – Equatorial Guinea (Freedom House, 2024);
The State of World´s Human Rights: Equatorial Guinea 2022 (Amnesty International 27. mars 2023);
The State of the World´s Human Rights: Equatorial Guinea 2023 (Amnesty International, 24. apríl 2024);
The World Factbook – Equatorial Guinea (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 5. september 2024);
UN Treaty Body Database – Equatorial Guinea (vefsíða skoðuð 20. september 2024);
Vefsíða RULAC (https://www.rulac.org/browse/map, skoðað 23. september 2024) og
World Report 2024 – Ethiopia (Human Rights Watch, 11. janúar 2024).

Miðbaugs-Gínea er lýðveldisríki með tæplega 1,8 milljón íbúa. Miðbaugs-Gínea hlaut sjálfstæði frá Spáni árið 1968 og sama ár var Francisco Marcias Nguema kjörinn fyrsti forseti landsins. Árið 1979 var Francisco Marcias Nguema steypt af stóli af Teodoro Obiang Ngueme Mbasogo, sem hefur verið forseti landsins síðan. Þann 12. nóvember 1968 gerðist Miðbaugs-Gínea aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi sem og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1987. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis árið 2002 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 2002. Miðbaugs-Gínea fullgilti samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1992. Að auki hefur ríkið fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum og alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis.

Samkvæmt framangreindum heimildum, m.a. vefsíðu Minority Rights Group og vefsíðu bandarísku leyniþjónustunnar (e. Central Intelligence Agency), samanstendur Miðbaugs-Gínea af tveimur landsvæðum á meginlandinu og fimm eyjum. Helstu þjóðarbrot landsins séu Fang (78.1%), Bubi (9,4%), Ndowe (2.8%) Nangudamo (2.7%) og Bisio (0,9%). Opinber tungumál landsins séu spænska, sem um 67.6% íbúa tali, og franska. Um 88% þjóðarinnar tilheyri rómversk-kaþólsku kirkjunni, um 5% séu mótmælendur, 2% múslimar og 5% tilheyri öðrum trúarbrögðum. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi fyrir árið 2023 kemur fram að stjórnarskráin kveði á um trúfrelsi og frelsi til trúskipta. Stjórnarskráin leggi bann við að starfrækja stjórnmálaflokka í tengslum við trúarbrögð. Lög landsins geri ekki ráð fyrir þjóðartrú en í raun og samkvæmt tilskipun sé rómversk-kaþólskum kirkjum og mótmælenda kirkjum, sem séu tveir stærstu trúarhópar landsins, gert hærra undir höfði af yfirvöldum. Framangreindum trúarhópum sé ekki gert að skrá starfsemi sína hjá dómsmálaráðuneytinu og fleiri ríkisstofnunum. Heimildir hermi að sex kirkjum hafi verið lokað árið 2023 vegna skráningavandamála. Engin tilvik hafi komið upp á árinu 2023 sem varðað hafi trúarleg málefni í samfélaginu.

Í framangreindum skýrslum, m.a. mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytið fyrir árið 2022, kemur fram að Miðbaugs-Gínea sé fjölflokka lýðræðisríki að nafninu til. Síðan árið 1979 hafi Teodoro Obiang Ngueme Mbasogo stjórnað öllum greinum ríkisvaldsins ásamt ættbálk sínum og stjórnmálaflokki, the Democratic Party of Equatorial Guinea, sem hafi verið stofnaður árið 1991. Mbasogo hafi sigrað síðustu kosningar í nóvember 2022 og tryggt sér sjö ára áframhaldandi setu á forsetastól. Stjórnmálaflokkur hans hafi tryggt sér öll sæti í efri og neðri deild þingsins. Fjölmargir eftirlitsmenn kosninganna hafi talið þær skorta áreiðanleika og ekki verið frjálsar og leynilegar. Eftir kosningarnar hafi aðilar stjórnarandstöðuflokka verið handteknir og beittir ofbeldi af lögreglu. Elsti sonur forseta Miðbaugs-Gíneu sé varaforseti landsins og gangi undir nafninu Teodorín. Hann sé talinn líklegur til að taka við völdum af föður sínum. Varaforsetinn fari með stjórn á öryggissveitum landsins. Lögreglan beri ábyrgð að viðhalda lögum og reglu í borgum og herlögreglan (e. Gendermerie) beri ábyrgð á að viðhalda öryggi á dreifbýlissvæðum og á sérstökum atburðum. Lögreglan heyri undir þjóðaröryggisráðuneytið (e. Ministry of National Security) og herlögreglan heyrir undir varnarmálaráðuneytið (e. Ministry of National Defence). Starfsfólk hersins, sem heyri undir varnarmálaráðuneytið, fari með lögreglustörf á landamærasvæðum, viðkvæmum svæðum og miklum umferðasvæðum. Framangreind ráðuneyti heyri bæði undir varaforseta Miðbaugs-Gíneu. Aðrar lögreglueiningar heyri undir innanríkis-, fjármála- og dómsmálaráðuneytið. Borgaraleg yfirvöld hafi ekki haft áhrifaríka stjórn á öryggissveitum landsins og heimildir bendi til þess að meðlimir öryggissveita hafi brotið af sér í starfi.

Í ársskýrslu Bertelsmanns Stiftung 2024 um Miðbaugs-Gíneu kemur fram að dómstólar landsins séu að forminu til sjálfstæðir en að þeir séu háðir framkvæmdarvaldinu. Forseti landsins skipi alla háttsetta dómara, m.a. þá sem sitji í Stjórnskipunardómstólnum og Hæstarétti. Þingið, sem sé algjörlega undir stjórn forsetans, staðfesti tilnefningar dómara. Þá sé forseti landsins æðsti dómari landsins samkvæmt stjórnarskránni. Núgildandi stjórnarskrá landsins sé frá árinu 1991 og henni hafi síðast verið breytt árið 2012. Í skýrslu Freedom House fyrir árið 2023 kemur fram að dómstólar landsins séu ekki sjálfstæðir og dómarar ráðfæri sig oft við forsetann áður en þeir kveði upp dóma um mikilvæg málefni. Varaforseti landsins gagnrýni oft dómsvaldið og setji pressu á dómara sem séu hræddir um að vera reknir úr starfi eða handteknir. Þá sé talsverð spilling í dómskerfinu.

Í ársskýrslu Bertelsmanns Stiftung 2024 um Miðbaugs-Gínu kemur fram að efnahagur landsins byggist nærri eingöngu á útflutningi olíu og gasi. Á árunum 2000-2013, í miklu olíu góðæri hafi verg landsframleiðsla Miðbaugs-Gíneu tuttugufaldast vegna olíuútflutnings. Á næstu fimm árum hafi verg landsframleiðsla dregist saman um 60% vegna lækkunar á olíuverði og ofnýtingu á olíusvæðum og hafi haldið áfram að dragast saman. Þrátt fyrir kreppu undanfarin áratug hafi ekki orðin nein framþróun hvað varði frelsi á markaði, fjölbreytni í tekjustofnum ríkisins eða í stjórnmálum. Þrátt fyrir að löggjöf sé við lýði sem verndi alla ríkisborgara landsins sé kynbundin mismunun eitt stærsta vandamálið í Miðbaugs-Gíneu og þá hafi ríkisborgarar nágrannaríkja sætt mismunun og brottflutningi frá landinu.

Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023, kemur fram að helstu mannréttindabrot sem hafi átt sér stað á árinu séu m.a. ólögleg og handhófskennd morð, þ.m.t. morð án dóms og laga, pyndingar eða grimmileg, ómannleg eða vanvirðandi meðferð eða refsing af hálfu eða fyrir hönd yfirvalda, erfiðar og lífshættulegar fangelsisaðstæður, handahófskenndar handtökur og varðhald, alvarleg vandamál með sjálfstæði dómstóla, pólitíska fanga og einstaklinga í varðhaldi, handahófskennd og ólögleg afskipti af friðhelgi einkalífs, alvarlegar takmarkanir á tjáningarfrelsi og frelsi fjölmiðla, takmarkanir á ferðafrelsi og búsetu innan ríkisins og réttinum til að yfirgefa ríkið, takmarkanir á stjórnmálaþátttöku, kynbundið ofbeldi og glæpir tengdir hinsegin fólki. Löggjöf Miðbaugs-Gíneu heimili almennt flutning innan landsins, erlend ferðalög, flutning úr landi og flutning aftur til landsins. Þó hafi fjöldi stjórnarandstæðinga tilkynnt um að yfirvöld hafi seinkað útgáfu ferðaskilríkja sem hafi sett hömlur á frelsi þeirra til að ferðast innanlands og utan. Þá hafi einhverjar takmarkanir verið gerðar á útgáfu vegabréfa og heimild tiltekinna einstaklinga til að yfirgefa landið. Í skýrslu Freedom house fyrir árið 2023 kemur fram að ferðafrelsi sé takmarkað af yfirvöldum sem hafi komið í veg fyrir að stjórnarandstæðingar og þeir sem andmæli stjórnvöldum snúi til baka til landsins, eða gert vegabréf þeirra upptæk og takmarkað ferðafrelsi þeirra innanlands. Í mannréttindaskýrslum bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árin 2022 og 2023, kemur fram að landslög verndi ekki minnihlutahópa á grundvelli þjóðernis og kynþáttar fyrir ofbeldi eða mismunun. Fang sé fjölmennasti þjóðernishópur í Miðbaugs-Gíneu og sé ríkandi á sviði stjórnmála og efnahagsmála. Íbúar Annobón, heimili tilgreinds minnihlutahóps, hafi sætt kerfisbundnum ofsóknum og hafi verið neitað um þjónustu m.a. netþjónustu.

Í skýrslu Amnesty International fyrir árið 2022 kemur fram að varaforseti Miðbaugs-Gíneu hafi, í maí 2022, sett á laggirnar hreinsunaraðgerðir, til að berjast á móti aukinni glæpatíðni glæpahópa. Þúsundir einstaklinga hafi verið handteknir víðsvegar um landið á þremur mánuðum. Dómarar hafi veitt sumum reynslulausn vegna skorts á sönnunargögnum en í mörgum tilfellum hafi einstaklingar sætt illri meðhöndlun af hálfu öryggissveita við handtöku og í varðhaldi. Í framangreindum heimildum, m.a. nýrri öryggisskýrslu Overseas Security Advisory Council (OSAC) kemur fram að hryðjuverkaógn hafi ekki ríkt í Miðbaugs-Gíneu, en glæpir á borð við vopnuð innbrot hafi aukist á síðustu fjórum árum. Þá verði ekki ráðið að í landinu séu viðvarandi stríðsátök.

Í framangreindum heimildum, einkum ársskýrslu Bertelsmanns Stiftung 2024, kemur fram að löggjöf landsins hvað varði félagsþjónustu fyrir starfandi ríkisborgara Miðbaugs-Gíneu sé almennt sanngjörn. Fyrir hendi sé réttur til fæðingar- og veikindaorlofs, fjölskyldustyrkir, elli- og örorkulífeyrir. Einungis um 5000 einstaklingar hafi fengið framangreind réttindi greidd frá ríkinu árlega. Fyrir utan fjölskyldustyrki séu engar atvinnuleysisbætur í boði. Með lagabreytingu í desember 2021 hafi eftirlaunaaldur verið hækkaður úr 60 í 65 ár. Lífslíkur á árinu 2020 hafi verið með þeim lægstu í heiminum, um 60 ár, vegna hás hlutfalls ungbarnadauða. Fjöldi íbúa Miðbaugs-Gíneu þjáist af hungursneyð. Óhreinlæti og slök stjórn á smitsjúkdómum hafi aukið hættu á niðurgang, malaríu og berklum. Verð á matvælum hafi verið hátt og skortur á aðgengi að matvælum hafi verið mikill, einkum á dreifbýlissvæðum í landinu. Atvinnuleysi meðal ungs fólks í landinu, n.t.t. á aldrinum 15-24 ára, sé talið rúmlega 16% á árinu 2023 en heildaratvinnuleysi í landinu óháð aldi sé talið vera tæplega 9%. Í framangreindum heimildum, m.a. skýrslum World Health Organization og African Health Business frá 2021, kemur fram heilbrigðiskerfið í Miðbaugs-Gíneu sé byggt upp í fjórum þrepum. Heilbrigðispóstar (e. health posts) sem séu í hverju þorpi sem hafi 600 íbúa, heilsugæslustöðvar með menntuðum hjúkrunarfræðing og apóteki, héraðsspítalar og tilvísunarspítalar (e. referral hospitals). Á tímabilinu 2008 til 2015 hafi orðið mikil framþróun í heilbrigðismálum, m.a. hafi samfélagssjóður verið settur á laggirnar og fjöldi spítala og heilsugæslur hafi verið byggðar og uppfærðar. Skortur sé á heilbrigðisstarfsfólki í landinu en flestir kjósi að starfa í stærri bæjum og borgum. Yfirvöld hafi fjárfest í tveimur tæknisjúkrahúsum í Malabo og Bata. Sjúkrahúsin séu rekin af alþjóðlegu heilbrigðisstarfsfólki, séu útbúin nýjustu tækni og bjóði upp á sérfræðiþjónustu. Almennur borgari á lágmarkslaunum hafi hins vegar ekki efni á að greiða gjöld sem séu innheimt fyrir þjónustuna. Grunnheilbrigðisþjónusta í landinu sé gjaldfrjáls.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann sé í hættu í heimaríki vegna almenns ástands þar. Þar að auki byggir kærandi umsókn sína um alþjóðlega vernd á efnahagslegum aðstæðum og því að hann sé hluti af minnihlutahóp í heimaríki á grundvelli uppruna. Þá byggir kærandi á því að hann eigi á hættu ofsóknir af þeirri ástæðu einni að snúa til baka til heimaríkis.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 28. júní 2023, greindi kærandi frá því að tilheyra meirihlutahópi í heimaríki sem meðlimur Fang ættbálksins. Síðar í viðtalinu greindi kærandi frá því að tilheyra minnihluta þar sem hann tilheyrði bæði Fang og Bisio ættbálkunum og að slíkt gæti mögulega haft vandamál í för með sér. Kærandi greindi ekki frekar frá því hvernig hann vissi að hann tilheyrði framangreindum ættbálkum en hefur m.a. greint frá því að vita ekkert um foreldra sína annað en nafn móður sinnar sem komi fram á fæðingarvottorði hans. Þá greindi kærandi ekki frá því að hafa upplifað mismunun eða áreiti sökum uppruna í heimaríki. Framangreindar heimildir bera með sér að Fang sé fjölmennasti þjóðernishópur í Miðbaugs-Gíneu og að þeir séu ríkjandi á sviði stjórnmála og efnahagsmála. Þá hafi það einkum verið íbúar Annobón og samnefnds þjóðernishóps sem hafi sætt kerfisbundnum ofsóknum og verið neitað um þjónustu. Ekkert í gögnum málsins eða frásögn kæranda gefur til kynna að hann hafi orðið fyrir eða eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum í Miðbaugs-Gíneu á grundvelli þjóðernisuppruna hans. Það er því mat kærunefndar að aðstæður kæranda vegna uppruna hans séu ekki þess eðlis að þær eigi undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 1. mgr. 38. gr. laganna.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að óttast almennt ástand í heimaríki, þar á meðal ótilgreinda glæpahópa sem séu starfræktir í heimaríki hans. Af heimildum um heimaríki kæranda má ráða að stjórnvöld í Miðbaugs-Gíneu hafi ráðist í aðgerðir til að sporna við starfsemi glæpahópa þar í landi. Heimildir bera ekki með sér að yfirvöld í Miðbaugs-Gíneu geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð glæpahópa sem fellur undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir, sbr. c-lið 4. mgr. 38. gr. laganna. Þá er ekkert í gögnum málsins eða frásögn kæranda sem gefur til kynna að hann hafi orðið fyrir eða eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum af hálfu glæpahópa snúi hann til baka til heimaríkis.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hann ætti á hættu að sæta ofsóknum ef hann sneri aftur til heimaríkis eftir að hafa sótt um alþjóðlega vernd og fengið brottvísun. Af heimildum verður ekki ráðið að einstaklingar sem snúa til baka til Miðbaugs-Gíneu sæti ofsóknum eða áreiti stjórnvalda af þeirri ástæðu einni að hafa sótt um alþjóðlega vernd utan heimaríkisins og fengið synjun. Heimildir bera með sér að það séu einkum stjórnarandstæðingar sem hafi annað hvort verið meinað að yfirgefa landið, m.a. með upptöku vegabréfa þeirra eða meinað að snúa aftur til heimaríkis. Þá ber að líta til þess að kærandi fékk útgefið vegabréf árið 2018, fæðingarvottorð og sakarvottorð árið 2019 og hann yfirgaf heimaríki án vandkvæða árið 2021 og bendir ekkert til þess að stjórnvöld hafi hann undir sérstöku eftirliti.

Kærandi hefur greint frá erfiðum efnahagslegum aðstæðum sínum. Efnahagslegar aðstæður teljast almennt ekki til ofsókna í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga og ekkert i gögnum málsins bendir til þess að annað eigi við í máli kæranda.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga taki til þeirra sem séu að flýja vegna þeirrar óværðar og þess efnahagslegs óöryggis sem sé til staðar í Miðbaugs-Gíneu. Kærandi hafi upplifað óöryggi í landinu, glæpagengi leiki lausum hala og fremji glæpi refsilaust, yfirvöld séu mjög spillt, dýrt sé að sækja sér alla þjónustu stjórnvalda, þ.m.t. heilbrigðisþjónustu, og efnahagsástandið sé slæmt. Kærandi hafi átt erfitt með að sjá fyrir sér og hafi aldrei haft fasta atvinnu. Kærandi hafi upplifað fæðuóöryggi og skort á aðgengi að hreinu vatni í heimaríki. Þá hafi kærandi ekki haft aðgang að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu þar sem hann hafi ekki haft efni á að greiða fyrir hana.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa verið búsettur í borginni […] í Miðbaugs-Gíneu þar til hann flutti til Íslands í október 2021. Með vísan til framangreindra heimilda er það mat kærunefndar að ástandið í heimaborg kæranda nái ekki því alvarleikastigi að kærandi eigi á hættu að verða fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Að teknu tilliti til gagna málsins og heimilda bendir ekkert til þess að kærandi sé í raunverulegri hættu, í heimaborg sinni, á að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði hann sendur aftur til Miðbaugs-Gíneu.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki hans er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 28. júní 2023, greindi kærandi frá því að hafa fengið [...] í heimaríki og að hann sé með [...] og útbrot. Kærandi hafi aldrei fengið meðferð eða læknisaðstoð í heimaríki. Kærandi greindi frá því að hann hafi ekki fengið greiningu á veikindum sínum í heimaríki þar sem hann hafi ekki haft efni á að borga fyrir heilbrigðisþjónustu. Aðspurður greindi kærandi frá því að hafa verið greindur með [...] þegar hann hafi komið á bráðamóttöku í heimaríki sínu. Kærandi hafi fengið bráðameðferð og hafi átt að vera í lengri tíma á sjúkrahúsi en hafi ekki getað greitt fyrir það og hann hafi því ekki sætt frekara eftirliti.

Kærandi lagði fram heilbrigðisgögn frá Íslandi við meðferð máls síns hjá Útlendingastofnun og kærunefnd. Kærandi lagði m.a. fram tvö læknisvottorð frá Heilsugæslunni í [...] þar sem fram kemur að hann sé [...] og noti gleraugu. Kærandi hafi fengið MMR bólusetningu og hafi útbrot sem samrýmist helst bólgum í fitukirtlum og verið vísað til frekara mats hjá húðlækni. Þá lagði kærandi fram mynd af bólusetningaskírteini þar sem fram kemur að kærandi hafi fengið bólusetningu við COVID 19 og MMR og bréf frá Göngudeild sóttvarna að hann hafi fengið Boostrix Polio bólusetningu hér á landi. Þá lagði kærandi fram myndir af fótleggjum á sér sem sýna eigi [...], afrit af læknisvottorð frá Húðlæknastöðinni sem staðfesti að kærandi hafi komið í skoðun 31. ágúst 2023, afrit af rafrænum lyfseðlum fyrir lyfjunum [...] og [...] sem notað sé við [...] (e. folliculitis) og mynd af lyfjakössum.

Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Þó að fallast megi á það upplýsingar um heimaríki sýni að heilbrigðiskerfi í heimaríki kæranda glími við tilteknar áskoranir verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana, þ.e. þegar hann hafi fengið [...]. Áréttað skal að meðferð telst almennt ekki óaðgengileg þó að greiða þurfi fyrir hana. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að hafa lokið grunnskólaprófi og byrjað í menntaskóla í heimaríki. Kærandi hafi ekki verið í föstu starfi þar en hafi starfað í tilfallandi störfum t.d. á bifreiðaverkstæði og í byggingavinnu. Kærandi greindi frá því að X hafi tekið hann að sér þegar kærandi hafi verið ungur og alið hann upp. X hafi fengið vegabréfsáritun til Spánar til að leita sér læknisaðstoðar. Ákveðins ósamræmi gætir í frásögn kæranda af því hvort að X sé á Spáni eða enn í heimaríki og á leið til Spánar. Kærandi greindi frá því að eiga ekkert bakland í heimaríki, uppeldisbróðir hans Z hafi farið frá Miðbaugs-Gíneu nokkrum árum á undan honum og B, sem hafi verið skráður sem faðir hans á fæðingarvottorði, sé látinn. Þá viti hann ekki um örlög móður sinnar. Kærandi greindi frá því að eiga bíl hér á Íslandi og smá pening inn á bankareikningi. Kærandi kvað ekkert félagslegt kerfi vera í heimaríki og að atvinnumöguleikar hans þar yrðu nánast engir.

Kærandi er ungur að árum og hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að hann sé heilsuhraustur og vinnufær, en af frásögn kæranda má ráða hafi hann sinnt tilfallandi störfum í heimaríki og verið í vistráðningu hér á landi og annast ung börn. Þrátt fyrir að ekki verði lagt til grundvallar að kærandi eigi foreldra í heimaríki þá má af frásögn hans ráða að hann hafi búið á heimili konu sem hafi alið upp eigin börn og önnur á þeim árum sem kærandi hafi búið hjá henni. Verður því að teljast ótrúverðugt að kærandi eigi ekkert tengslanet í heimaríki sínu. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 13. apríl 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Kærandi kvaðst einungis hafa tengsl við vistráðningarfjölskyldu sína hér á landi sem sé tilbúin að taka við honum aftur og að hann sé búsettur hjá þeim. Kærandi kvað brottvísun og endurkomubann ósanngjarnar ráðstafanir. Þá yrði mikið vandamál fyrir hann að snúa aftur til heimaríkis með eldri tegund af vegabréfi og brottvísun.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Sindri M. Stephensen Þorbjörg I. Jónsdóttir

Kærunefnd útlendingamála

Til baka