Úrskurður nr. 982/2024

Hinn 30. september 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 982/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24030035

Kæra […] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 6. mars 2024 kærði […], fd. […], ríkisborgari Venesúela (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 27. febrúar 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Venesúela 15. febrúar 2023 og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 16. febrúar 2023. Kvaðst kærandi hafa verið í hernum í Venesúela en yfirgefið heimaríki því honum hafi mislíkað framferði stjórnvalda í garð almennra borgara.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 27. júlí 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst hafa gengið í herinn árið 2014 og starfað í heiðursvarðarsveit forsetans (sp. Guardia de Honor Presidencial) í u.þ.b. eitt ár við að vernda forseta og æðstu ráðamenn Venesúela. Kærandi greindi frá því að honum hafi ekki líkað starfið vel og hafi reynt að hætta í hernum. Hann hafi ekki fengið að hætta vegna þess að yfirmenn í hernum hafi talið að kærandi hefði orðið áskynja um viðkvæmar upplýsingar um innra stjórnkerfi Venesúela í starfi. Kærandi kvaðst hafa verið kallaður fyrir herrétt […]fyrir að hafa óhlýðnast fyrirmælum um að skjóta á og misþyrma almennum borgurum. Kærandi hafi ekki mætt fyrir herréttinn og í stað refsingar hafi yfirmaður hans sent hann til að starfa fyrir hóp Colectivos í Catia hverfi í Karakas. Kærandi kvaðst hafa starfað fyrir Colectivos hóp frá árunum 2015 til 2018 þar sem hann hafi m.a. aðstoðað rannsóknarlögregluna CICPC. Kærandi kvaðst hafa fengið samþykki Colectivos hópsins til að starfa fyrir borgarstjóra og dómara (sp. Alcalde) borgarinnar Valles de Tuy frá árunum 2018 til 2021 við öryggisgæslu. Kærandi kvaðst hafa getað uppfyllt starfsskyldu sína fyrir Colectivos hópinn hjá umræddum borgarstjóra og dómara Valles del Tuy þar sem Colectivos hópurinn sem kærandi hafi tilheyrt væri tengdur stjórnkerfinu og því hafi verið um eins konar flutning í starfi að ræða. Kærandi greindi frá því að þegar hann hafi starfað fyrir Colectivos hópinn hafi hann fengið fyrirmæli frá stjórnvöldum um að skjóta á stjórnarandstæðinga við mótmæli. Kærandi kvaðst hafa sent fjölskyldumeðlimi sína til Kólumbíu og síðan sameinast þeim í Kólumbíu árið 2021. Kærandi hafi leitað að öruggum stað fyrir sig og fjölskyldu sína eftir að stjórnvöld Venesúela hafi farið að leita uppi og drepa liðhlaupa úr hernum sem flúið hafi til Kólumbíu hafi hann orðið óttasleginn og því ákveðið að koma til Íslands. Kærandi kvað yfirvöld í Venesúela leita að sér og kvaðst óttast yfirvöld sem og hópa Colectivos sem leiti að honum þar sem þeir telji hann hafa komist yfir viðkvæmar upplýsingar um starfsemi yfirvalda auk þess sem kærandi hafi ekki farið að fyrirmælum í störfum sínum fyrir herinn og Colectivos. Kærandi kvaðst óttast að verða handtekinn og drepinn af venesúelsku leyniþjónustunni (SEBIN) fyrir að hafa yfirgefið störf sín í hernum án heimildar skyldi hann snúa aftur til Venesúela. Þá taldi kærandi sig jafnframt ekki vera öruggan í neinu landi í Suður-Ameríku vegna tengsla þeirra við Venesúela.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 6. mars 2024. Greinargerð barst kærunefnd 6. mars 2024.

3 Málsástæður og rök kæranda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa verið hermaður í heiðursvarðarsveit forsetans í u.þ.b. eitt ár til ársins 2015 en síðar verið gert að ganga til liðs við Colectivos hóp í Catia hverfi í Karakas. Kærandi kvaðst hafa verið boðaður fyrir herrétt […]vegna þess að hann hafi ekki farið að fyrirmælum í störfum sínum fyrir herinn en hann hafi ekki mætt. Yfirmaður hans hafi því gert honum að ganga til liðs við Colectivos hóp í stað refsingar fyrir framangreinda háttsemi. Kærandi kvaðst hafa starfað fyrir Colectivos hópinn frá árunum 2015 til 2018 en þá hafi hann verið fluttur til í starfi og hann sinnt öryggisgæslu fyrir borgarstjóra og dómara Valles del Tuy borgar til ársins 2021, en þá hafi kærandi flúið til Kólumbíu. Kærandi kvað yfirvöld í Venesúela leita að sér þar sem hann hafi flúið Venesúela og yfirgefið starf sitt í hernum án heimildar. Þá kvaðst hann óttast að verða handtekinn af venesúelsku leyniþjónustunni (SEBIN) og refsað fyrir framangreint snúi hann aftur til heimaríkis.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lagði kærandi fram ljósmyndir af sjálfum sér við störf í hernum ásamt herskírteini kæranda. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að það þyki trúverðugt að kærandi hafi starfað fyrir venesúelska herinn í deild öryggisvörslu æðstu embættismanna landsins, en kærandi hafi hins vegar ekki lagt fram gögn sem sýni fram á að hann hafi verið kallaður fyrir herdómstól, né að hann hafi síðar starfað fyrir Colectivos eða við öryggisgæslu borgarstjóra og dómara Valles del Tuy. Í ákvörðuninni kemur fram að kærandi þykir ekki hafa sýnt fram á að hann sé eftirlýstur af yfirvöldum eða að honum sé leitað fyrir að hafa flúið land og hætt störfum hjá hernum án heimildar.

Varðandi frásögn kæranda þá vísaði Útlendingastofnun til þess að hún hafi verið ónákvæm um með hvaða hætti kærandi sé í hættu vegna meintrar óhlýðni í starfi, það sé langt um liðið síðan kærandi hafi, að eigin sögn, verið kvaddur fyrir herdómstól fyrir óhlýðni og það virðist sem það hafi ekki haft afleiðingar fyrir kæranda, aðrar en að hann hafi verið færður til í starfi. Þá er í ákvörðuninni hvergi fjallað um þá málsástæðu kæranda að hann gæti ekki notið verndar yfirvalda í heimaríki þar sem yfirvöld muni refsa honum fyrir að hafa yfirgefið starf sitt í hernum án heimildar. Í ákvörðuninni er lagt til grundvallar að þar sem kærandi hafi ekki sýnt fram á að yfirvöld í Venesúela eða Colectivos leiti að honum hafi kærandi ekki sýnt fram á að hann hafi upplifað eða eigi á hættu að upplifa ofsóknir, ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð í heimaríki sínum af hálfu stjórnvalda eða annarra aðila þar í landi. Í ákvörðuninni er því gengið út frá því að kæranda standi til boða vernd og aðstoð yfirvalda telji hann ástæðu til slíks.

Af lestri ákvörðunar Útlendingastofnunar í máli kæranda verður ekki ráðið að meginmálsástæða kæranda, að hann eigi á hættu ofsóknir, ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af hálfu yfirvalda vegna fyrrum starfa sinna í hernum og fyrir Colectivos, sem og vegna þess að kærandi yfirgaf starf sitt í hernum án heimildar, hafi fengið fullnægjandi skoðun. Er í ákvörðuninni ekki fjallað um almenna stöðu liðhlaupa úr hernum, ofbeldi gegn þeim eða möguleika þeirra á vernd gegn ofbeldi. Þá verður heldur ekki ráðið af ákvörðuninni að lagt hafi verið einstaklingsbundið mat á aðstæður kæranda, að því er vörðuðu þau störf sem lagt var til grundvallar að hann hefði gegnt, með hliðsjón af upplýsingum um aðstæður í heimaríki.

Kærandi greindi frá því í viðtali að hafa fengið fyrirmæli frá stjórnvöldum í störfum sínum um að skjóta á og misþyrma almennum borgurum sem mótmælt hafi stjórnvöldum og kvaðst hafa mislíkað meðferð stjórnvalda á almennum borgurum. Var því fullt tilefni í ljósi frásagnar kæranda um áralöng störf hans í hernum, og síðar hjá Colectivos, að spyrja kæranda í viðtali nánar út í störf hans fyrir framangreinda aðila og þær skipanir sem honum hafi verið gert að framfylgja.

Kærunefnd lítur til þess að frásögn kæranda um að hafa verið sendur til að starfa fyrir Colectivos í Catia hverfi í Karakas fær mögulega stuðning í opinberum gögnum um starfsemi Colectivos í Venesúela, þar sem heimildir bera með sér að í Catia hverfi starfi Colectivos hópar með mikil tengsl við öryggisþjónustu stjórnvalda. Í skýrslu EUAA frá því í nóvember 2023 kemur jafnframt fram að stjórnvöld í Venesúela neiti gjarnan hermönnum um lausn frá störfum og beri m.a. fyrir sig að það sé vegna þess að sá sem óskar lausnar hafi of mikla vitneskju um innri starfsemi stjórnvalda. Þá birta yfirvöld nöfn liðhlaupa í opinberum stjórnartíðindum Venesúela. Í framangreindri skýrslu kemur jafnframt fram að kennsl hafi verið borin á liðhlaupa úr venesúelska hernum í Kólumbíu og þeim hótað af ELN og FARC-liðum. Þá séu liðhlaupar sem snúi aftur til Venesúela taldir vera föðurlandssvikarar.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreind ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda ber með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum kæranda. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kæranda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela, m.a. möguleika kæranda á vernd þarlendra yfirvalda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvörðunar í máli kæranda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kæranda.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda er felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration in the case of the appellant is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga

Þorsteinn Gunnarsson

formaður