Úrskurður nr. 1045/2024

Hinn 23. október 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1045/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU24070077

Kæra [...] og barns hennar

á ákvörðunum

Útlendingastofnunar

I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 8. júlí 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Venesúela (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 24. júní 2024, um að vísa frá umsóknum hennar og barns hennar, [...], fd. [...], ríkisborgara Venesúela, um dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar, sbr. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Af kæru má ráða að kærandi krefjist þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka mál hennar til meðferðar.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi og barn hennar komu til landsins og sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 24. janúar 2023. Með ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 18. ágúst 2023, var umsóknum þeirra um alþjóðlega vernd synjað, auk þess sem þeim var synjað um dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda og barni hennar var einnig gert að sæta brottvísun auk þess sem kæranda var ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðuninni var þeim þó veittur 15 daga frestur til sjálfviljugrar heimfarar en innan frestsins yrði endurkomubann kæranda fellt niður. Kærandi kærði ákvarðanirnar til kærunefndar útlendingamála 29. ágúst 2023 en afturkallaði kæruna með tölvubréfi, dags. 7. maí 2024. Sama dag sendi kærunefnd kæranda bréf þess efnis að kærumál hennar hefði verið fellt niður hjá nefndinni.

Samkvæmt fyrirliggjandi hjónavígsluvottorði, dags. 11. mars 2024, gekk kærandi í hjúskap með íslenskum ríkisborgara 2. mars 2024. Á grundvelli hjúskaparins lagði kærandi fram umsóknir um dvalarleyfi fyrir sig og barn sitt 17. apríl 2024, sbr. 69., 70., og 71. gr. laga um útlendinga. Með ákvörðunum Útlendingastofnunar, dags. 24. júní 2024, var umsóknum kæranda og barns hennar vísað frá, sbr. 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Síðastnefnt ákvæði mælir fyrir um að við endanlega ákvörðun um brottvísun skuli óafgreiddum dvalarleyfisumsóknum vísað frá. Ákvörðun Útlendingastofnunar var móttekin 24. júní 2024. Hinn 8. júlí 2024, lagði kærandi fram stjórnsýslukæru ásamt röksemdum sínum.

III. Málsástæður og rök kæranda

Í röksemdum sínum vísar kærandi til fyrirliggjandi hjúskapar og dvalarleyfisumsóknar sem lögð hafi verið fram vegna hjúskaparins. Kærandi telur óhjákvæmilegt að fjalla um málið með heildstæðum hætti enda tengist málið verndarumsókn hennar með nánum hætti. Kærandi kveðst hafa fengið rangar upplýsingar hjá Útlendingastofnun um að hún þyrfti að fella niður verndarmálið svo unnt væri að leysa úr dvalarleyfismálinu. Kærandi kveðst hafa farið eftir tilmælum og leiðbeiningum stofnunarinnar og í framhaldinu afturkallað kærumál sitt hjá kærunefnd. Kærandi kveður Útlendingastofnun síðan hafa vísað umsókn sinni frá með vísan til ólögmætrar dvalar. Kærandi byggir á því að hinar kærðu ákvarðanir séu efnislega rangar og að málsmeðferðin hafi verið haldin verulegum annmörkum er varði ógildingu eða ómerkingu. Kærandi kveðst hafa lagt fram beiðnir hjá Útlendingastofnun og óskað eftir leiðréttingum í samræmi við lög og reglur, en ekki fengið nein viðbrögð við beiðnum sínum. Kærandi vísar til svarreglu stjórnsýsluréttarins og kveður málsmeðferðina og skeytingarleysi fyrir hagsmunum sínum fela í sér óvandaða stjórnsýsluhætti.

Um málsástæður sínar vísar kærandi í fyrsta lagi til brota gegn leiðbeiningarskyldu stjórnsýsluréttarins, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi byggir á því að leiðbeiningar Útlendingastofnunar um að draga til baka umsókn sína um alþjóðlega vernd og afturköllun stjórnsýslukæru hafi verið rangar sem hafi sett hana í þrönga stöðu. Kærandi kveðst hafa haft fulla heimild til dvalar á landinu þegar hún dró til baka kæru sína hjá kærunefnd. Samhliða því kveðst kærandi fyrst hafa heyrt af brottvísuninni í viðtali hjá stoðdeild Ríkislögreglustjóra 13. júní 2024. Kærandi telur að endurkomubann hafi ekki átt að koma til álita þar sem sér hefði ekki verið tilkynnt með formlegum hætti, eftir afturköllun kæru sinnar, um hugsanlega brottvísun eða frest til þess að yfirgefa Schengen-svæðið áður en brottvísunarmál yrði hafið. Þar að auki vísar kærandi til þess að stutt væri þangað til hún og barn hennar hefðu uppfyllt skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Kærandi byggir einnig á brotum gegn rannsóknarreglu stjórnsýsluréttarins, einkum þar sem ekki var óskað eftir upplýsingum eða gögnum frá kæranda um ástæður þess sem lágu að baki niðurfellingar kærumálsins hjá kærunefnd áður en ákvörðun var tekin um frávísun umsókna kæranda og barns hennar. Kærandi telur að mismunandi deildir, svið og stofnanir ríkisins tali ekki nægilega vel saman þegar kemur að framkvæmd ákvarðana þar sem fyrirmæli hafi verið komin til stoðdeildar ríkislögreglustjóra áður en ákvörðun hafði verið tekin um frávísun málsins. Kærandi vísar einnig til hagsmuna barns síns og telur að Útlendingastofnun hafi ekki framkvæmd fullnægjandi hagsmunamat með tilliti til meginreglu barnaréttar um það sem barni sé fyrir bestu, sbr. t.d. 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013. Enn fremur vísar kærandi til athugasemda barnaréttarnefndarinnar um inntak umrædds ákvæðis og telur kærandi heildstætt mat leiða til þess að hagsmunum barns kæranda sé best borgið hér á landi, einkum í ljósi hjúskapar móður hans og þeirra tenginga sem hann hefur myndað hér á landi.

Enn fremur byggir kærandi málatilbúnað sinn á broti gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins en hún telur óþarfi að brottvísa kæranda með tilheyrandi kostnaði og fyrirhöfn fyrir alla hlutaðeigandi en kærandi kveðst uppfylla skilyrði til dvalar hér á landi á grundvelli dvalarleyfis vegna hjúskapar. Í öllu falli byggir kærandi á því að frestur til sjálfviljugrar heimfarar hafi ekki átt að byrja að líða fyrr en við birtingu hinnar kærðu ákvörðunar og kveðst hún hafa haft heimild til dvalar fram að því í samræmi við a-lið 1.mgr. 51. gr. laga um útlendinga. Framangreindu til viðbótar vísar kærandi til brota gegn réttmætisreglu og jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins.

IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Í 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur fram að við endanlega ákvörðun um brottvísun fellur útgefið dvalarleyfi, atvinnuleyfi og ótímabundið dvalarleyfi útlendings úr gildi. Óafgreiddum umsóknum um dvalarleyfi skal þá vísað frá. Síðastnefnd málsgrein kom inn í ákvæðið með breytingarlögum nr. 149/2018, sbr. 6. gr. frumvarpsins. Í athugasemdum með ákvæðinu í frumvarpi því sem varð að áðurnefndum breytingalögum segir m.a. að í framkvæmd hafi reynt á það hvað verði um dvalarleyfisumsóknir sem útlendingur hefur lagt fram áður en honum er vísað brott, eftir að honum er tilkynnt um hugsanlega brottvísun eða jafnvel eftir að ákvörðun um brottvísun hafi verið tilkynnt honum en ekki verið framfylgt. Með ákvæðinu sé tekinn af vafi um áhrif brottvísana á óafgreiddar umsóknir um dvalarleyfi og tiltekið sérstaklega að þeim skuli vísað frá. Þegar ákvörðun hafi verið framfylgt geti útlendingur sótt um dvalarleyfi að nýju erlendis frá.

Líkt og fram kemur í málsatvikalýsingu tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun og endurkomubann kæranda, sbr. ákvarðanir stofnunarinnar, dags. 18. ágúst 2023, en ákvarðanirnar voru mótteknar af talsmanni kæranda samdægurs. Í samræmi við 2. málsl. 1. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga höfðu stjórnvaldsákvarðanir Útlendingastofnunar bindandi áhrif frá því tímamarki. Að teknu tilliti til 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga urðu réttaráhrif síðastnefndra ákvarðana þó ekki virk fyrr en ákvarðanirnar voru endanlegar á stjórnsýslustigi, en fyrir lá að kærandi og barn hennar kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar útlendingamála. Í kjölfar afturköllunar á kæru kæranda og barns hennar, sbr. tölvubréf til kærunefndar, dags. 7. maí 2024, urðu réttaráhrif umræddra ákvarðana endanleg, í samræmi við ákvæði 1. mgr. 35. gr. laga um útlendinga.

Í ákvörðunarorðum ákvarðana Útlendingastofnunar frá 18. ágúst 2023 kom fram að kæranda og barni hennar væri veittur 15 daga frestur til þess að yfirgefa landið en innan þess frests yrði endurkomubann kæranda fellt niður, sbr. 1. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í samræmi við 1. mgr. 8. gr. stjórnsýslulaga var síðasti dagur frestsins 22. maí 2024. Af gögnum málsins verður ekki ráðið að kærandi og barn hennar hafi yfirgefið landið fyrir umræddan frest og mun endurkomubann þeirra að óbreyttu taka gildi samkvæmt 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt framansögðu hefur ákvörðununum ekki verið framfylgt. Orðalag og inntak 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga er afdráttarlaust en ekki er mælt fyrir um undanþágur frá ákvæðinu í lögum um útlendinga eða öðrum lögum. Því ber í samræmi við skýrt orðalag ákvæðisins að vísa dvalarleyfisumsóknum kæranda og barns hennar, dags. 17. apríl 2024, frá.

Málatilbúnaður kæranda grundvallast einkum á skráðum og óskráðum málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttarins. Líkt og þegar hefur komið fram komu kærandi og barn hennar til landsins með það fyrir augum að hljóta alþjóðlega vernd hér á landi. Fyrir liggur ákvörðun um brottvísun sem ekki sætir endurskoðun kærunefndar í stjórnsýslumáli þessu. Gögn málsins bera ekki annað með sér en að hagsmunir kæranda og barns hennar hafi verið metnir með forsvaranlegum hætti í skilningi laga um útlendinga og annarra réttarheimilda, m.a. með hliðsjón af þjóðréttarlegum skuldbindingum íslenska ríkisins. Við meðferð umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd naut kærandi aðstoðar löglærðs talsmanns henni að kostnaðarlausu. Þá lítur kærunefnd til viðtals Útlendingastofnunar við kæranda, dags. 24. janúar 2023, sem undirritað var af henni sjálfri ásamt talsmanni hennar. Í viðtalinu var kæranda m.a. gerð grein fyrir því að yrði umsókn hennar um alþjóðlega vernd synjað af Útlendingastofnun væri stofnuninni skylt að kanna hvort rétt sé að brottvísa kæranda með endurkomubanni í sömu ákvörðun og henni gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðaði. Þá er ljóst að í ákvörðun Útlendingastofnunar vegna umsóknar kæranda um alþjóðlega vernd var skýrt kveðið á um brottvísun og endurkomubann kæranda og því ljóst að hún mátti vita af þeirri ákvörðun löngu áður en samtal hennar við stoðdeild Ríkislögreglustjóra átti sér stað. Hvað varðar athugasemdir kæranda um að mál hennar og barns hennar hafi ekki verið rannsakað á fullnægjandi hátt hvað varðar barn kæranda er orðalag 1. mgr. 101. gr. líkt og að framan greinir afdráttarlaust og ekki tilefni til sérstakrar rannsóknar á hagsmunum barnsins hvað það varðar en mat á aðstæðum barns kæranda í heimaríki þeirra og hvað varðaði brottvísun hafði þá þegar farið fram hjá Útlendingastofnun vegna umsókna þeirra um alþjóðlega vernd. Þá er ljóst að barnið er í fylgd með forsjáraðila sínum og á ekki nánustu ættingja hér á landi. Hvað athugasemdir kæranda varðar um ónákvæmar eða villandi leiðbeiningar Útlendingastofnunar tekur kærunefnd fram að villandi leiðbeiningar stjórnvalds geta ekki verið grundvöllur þess að veitt sé dvalarleyfi í bága við ákvæði laga um útlendinga.

Kæranda er bent á að hún getur sótt um dvalarleyfi að nýju fyrir sig og barn sitt eftir að hafa yfirgefið landið en um það vísast einnig til athugasemda við ákvæði það er varð að 3. málsl. 1. mgr. 101. gr. laga um útlendinga, sbr. breytingalög nr. 149/2018. Samhliða umsókn frá heimaríki geta kærandi og barn hennar óskað eftir því að fá að koma aftur til landsins og dvelja á landinu á meðan umsóknir þeirra eru unnar, sbr. 51. gr. laga um útlendinga. Þá er kæranda og barni hennar jafnframt bent á heimildir til þess að fella úr gildi endurkomubann, sbr. 2. málsl. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

Að öllu framangreindu virtu eru ákvarðanir Útlendingastofnunar staðfestar.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar.

The decisions of the Directorate of Immigration are affirmed.

Valgerður María Sigurðardóttir

Gunnar Páll Baldvinsson Sandra Hlíf Ocares