Úrskurður nr. 1096/2024

Hinn 31. október 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1096/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23090025

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 6. september 2023 kærði einstaklingar sem kveðst heita [...], vera fæddur [...] og vera ríkisborgari Sómalíu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 1. september 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Sómalíu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 2. júní 2023. Kvaðst kærandi vera sækja um alþjóðlega vernd á Íslandi vegna óöryggis í Sómalíu. Kærandi kvaðst hafa verið bóndi og eiga eiginkonu í heimaríki.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 17. og 18. ágúst 2023 ásamt þáverandi löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Í fyrra viðtali greindi kærandi frá því að hafa verið fæddur og uppalinn í þorpinu [...] í Jilib umdæmi á Mið-Júba landsvæðinu þar sem hann hafi búið þar til hann flúði heimaríki í apríl 2023. Kærandi hafi flúið heimaríki með aðstoð smyglara sem eiginmaður móður kæranda hafi greitt fyrir. Kærandi greindi frá því að eiga móður, stjúpföður og fjögur hálfsystkini í heimaríki en að eiginkona hans hafi farið til Kenía eftir að hann hafi flúið heimaríki. Kærandi greindi frá því að hafa búið hjá móður sinni og eiginmanni hennar, starfað sem bóndi og rekið litla verslun í heimaríki þar sem hann seldi matvöru. Kærandi greindi frá því að tilheyra ættbálknum Mahdiban og undirættbálkunum Maxaad Bare og Xildiid Maxamed. Kærandi tilheyrði minnihlutahóp og hafi sætt mismunun vegna ættbálkaaðildar sinnar. Kærandi greindi frá því að hafa flúið heimaríki vegna þess að í mars 2023 hafi meðlimir hryðjuverkasamtakanna Al-Shabaab reynt að neyða hann til að ganga til liðs við samtökin ásamt öðrum fullorðnum íbúum í heimaþorpi hans. Á þeim tíma hafi verið yfirstandandi stríð á milli Al-Shabaab og sómalskra yfirvalda. Öldungarnir og foreldrar í þorpinu hafi verið boðaðir á fund þar sem samtökin hafi sagt að þeir þyrftu alla fullorðna einstaklinga til þess að skrá sig í her Al-Shabaab. Móðir kæranda hafi mætt á fundinn. Kærandi hafi flúið áður en tímafrestur til að ganga til liðs við samtökin hafi runnið út. Árið 2022 hafi kærandi einnig lent í útistöðum við meðlimi Al-Shabaab þar sem þeir hafi ákveðið að loka ætti verslunum á meðan bænastundir færu fram. Eitt skipti hafi kærandi lokað verslun sinni seint og meðlimir Al-Shabaab hafi barið hann. Þá hafi meðlimir Al-Shabaab einnig pyntað kæranda eitt sinn þar sem hann hafi selt minniskort í síma með tónlist á ólöglega. Kærandi hafi verið tekin fastur af meðlimum Al-Shabaab og honum haldið föngnum í viku. Kærandi hefði ör á líkama sínum eftir áverka sem meðlimir Al-Shabaab hafi veitt honum. Kærandi greindi frá því að Al-Shabaab hafi stjórnað á heimasvæði hans. Það hafi ekki verið hægt að nota samfélagsmiðla í heimaþorpi hans þar sem þar hafi ekki verið net og ekki hafi verið heimilt að nota snjallsíma þar. Kærandi hafi stofnað aðgang að Facebook þegar hann hafi komið til Evrópu.

Í síðara viðtali var kærandi spurður um notendareikning á Instagram sem Útlendingastofnun hafi fundið þar. Kæranda var sýndur framangreindur notendareikningur þar sem fram kæmi að eigandi reikningsins byggi í Mógadisjú. Tvær myndir hafi verið birtar á reikningnum sem voru að mati Útlendingastofnunar af kæranda. Kærandi kvað þetta ekki vera hann á myndunum heldur einhver sem líktist honum og gæti haft sama nafn. Var kæranda greint frá því að við ákvörðun í máli kæranda yrði lagt til grundvallar að framangreindur notendareikningur væri í eigu kæranda, að kærandi væri ríkisborgari Sómalíu, eigi uppruna sinn að rekja til og hafi verið búsettur í Mógadisjú. Kærandi kvaðst einungis eiga notendareikning á samfélagsmiðlinum Facebook. Kærandi hafi sagt satt og rétt frá í fyrra viðtali sínu og að hann hefði ör á líkama sínum eftir áverka sem meðlimir Al-Shabaab hafi veitt honum.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 6. september 2023. Greinargerð barst kærunefnd 7. september 2023. Hinn 15. september 2023 barst kærunefnd upplýsingar um að nýr lögmaður hafi tekið við málinu. Viðbótargreinargerð barst kærunefnd 6. október 2023. Með tölvubréfi, dags. 15. október 2024, óskaði kærunefnd eftir upplýsingum um hvort að kærandi væri staddur á landinu þar sem fyrir lágu upplýsingar um að vafi væri uppi um það. Hinn 17. október 2024, kom kærandi á skrifstofu kærunefndar útlendingamála og lagði fram skráningarskírteini sitt útgefið af Útlendingastofnun.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verður greinargerð kæranda ekki reifuð hér.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð stofnunarinnar og hin kærða ákvörðun brjóti gegn rannsóknarreglu stjórnsýslu- og útlendingaréttar sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til þess að Útlendingastofnun hafi grundvallað ákvörðun sína um að kærandi væri frá Mógadisjú af þeirri staðreynd einni að Instagram notendareikningur fannst með myndum sem svipi til kæranda og staðsetningu Mógadisjú í lýsingu á reikning. Auk þess sé gengið út frá því að rétt nafn kæranda sé í samræmi við notendareikninginn á Instagram. Kærandi vísar til þess að hann hafi ekki gefið upp framangreindan reikning, neiti að eiga hann og að reikningurinn hafi ekki að geyma nafn í sömu röð og hann hafi gefið upp í umsókn sinni um alþjóðlega vernd. Samfélagsmiðlareikningurinn hafi að geyma tvær ljósmyndir, sem kunni fyrir íslenskan mann, að líkjast kæranda, en að öðru leyti hafi reikningurinn ekki verið rannsakaður betur en með huglægu mati fulltrúa Útlendingastofnunar. Þrátt fyrir að vinalisti kæranda á Facebook hafi að geyma nokkurn fjölda vina sem séu frá Mógadisjú hafi það ekki þýðingu fyrir úrlausn málsins. Að mati kæranda dragi ekkert úr trúverðugleika svara kæranda um heimaumdæmi hans Mið-Júba og enginn reki hafi verið gerður á því að efast um réttmæti lýsinga kæranda í hinni kærðu ákvörðun, annar en tilvist Instagram notendareiknings sem hafi verið aflað einhliða að frumkvæði Útlendingastofnunar. Þá hafi Útlendingastofnun talið samfélagsmiðlarannsóknina duga til þess að draga úr trúverðugleika kæranda og leggja til grundvallar synjun á öllum kröfuliðum kæranda og eyða út þörfinni á tungumála- og staðháttaprófi. Kærandi vísar til þess að Útlendingastofnun dragi þá í efa frásögn kæranda af samskiptum hans við smyglara. Að mati kæranda verði að hafa í huga að miklar líkur séu á því að kærandi hafi verið í ójöfnu valdasambandi við smyglara og trúverðugt þyki að smyglari hafi haft húsbóndavald eða að kærandi hafi að minnsta kosti verið háður honum. Það sé því ekki furða að kærandi hefji ekki frásögn sína í viðtali hjá Útlendingastofnun á að nafngreina mann sem hann hafi átt líf sitt undir. Að mati kæranda hafi verið komist að niðurstöðu um trúverðugleika kæranda strax í efnisviðtali. Ekkert í hinni kærðu ákvörðun virðist miða að því að varpa ljósi á trúverðugleikamerki kæranda, líkt og áskilið sé í leiðbeiningum Beyond Proof. Credibility Assessment in the EU Asylum System. Síður en svo sýnist hin kærða ákvörðun markvisst miða að því að draga fram ótrúverðugleikamerki til að hnekkja á máli kæranda. Kærandi vísar til þess að í ákvörðun sinni hafi Útlendingastofnun byggt á úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 309/2023. Að mati kæranda hafi niðurstaða þess máls ekki byggt á rannsókn á samfélagsmiðlareikningi eingöngu líkt og hafi verið í máli kæranda. Kærandi vísar til þess að ekki verði annað séð en að í hinni kærðu ákvörðun hafi yfirsést að meta stöðu kæranda í málinu út frá ættbálkaraðild hans. Kærandi vísar til þess að framburður hans um að hann óttist hryðjuverkahópinn Al-Shabaab í Sómalíu sé metinn ótrúverðugur í öllum meginatriðum og það hafi einungis byggt á ætluðum Instagram notendareikningi kæranda og vinalista hans á Facebook.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því og afla í því skyni nauðsynlegra gagna og upplýsinga. Þá mælir 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga fyrir um að Útlendingastofnun skuli afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga við meðferð mála. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem hann ber fyrir sig.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda kemur fram að hann hafi ekki lagt fram nein gögn til staðfestingar á auðkenni sínu og verði því leyst úr auðkenni hans á grundvelli trúverðugleika. Fram kemur að kærandi hafi verið kallaður í framhaldsviðtal hjá Útlendingastofnun þar sem hann hafi verið upplýstur um að stofnunin hafi fundið reikning á samfélagsmiðlinum Instagram sem væri, að mati stofnunarinnar, bersýnilega í eigu kæranda og að upplýsingar á reikningi gæfu til kynna að kærandi hafi verið búsettur í Mógadisjú en ekki í Jilib héraði. Kærandi hafi þvertekið fyrir að vera eigandi umrædds samfélagsmiðlareiknings og hafi mótmælt því að myndir sem þar væri að finna væru af kæranda. Að mati Útlendingastofnunar væri það hafið yfir allan vafa að það væri kærandi sem væri á myndunum á fyrrnefndum Instagram notendareikningi. Að teknu tilliti til athugasemda kæranda myndi Útlendingastofnun ganga út frá því að kærandi væri eigandi Instagram notendareikningsins, að hann hafi verið búsettur í borginni Mógadisjú og að rétt nafn umsækjenda væri það nafn sem tilgreint væri á framangreindum Instagram notendareikningi.

Með vísan til þess sem að framan greinir úr ákvörðun Útlendingastofnunar verður ekki annað ráðið en að niðurstaða í máli kæranda hafi að langmestu leyti ráðist af upplýsingum sem fram komi á framangreindum Instagram notendareikningi. Af ákvörðun verður ráðið að því sé slegið föstu að kærandi eigi uppruna að rekja og hafi verið búsettur í Mógadisjú og að öll frásögn, þ.m.t. málsástæður, kæranda hafi verið metin ótrúverðug á grundvelli upplýsinga á framangreindum Instagram notendareikning. Af ákvörðun og viðtölum við kæranda hjá Útlendingastofnun verður ráðið að það hafi verið mat fulltrúa Útlendingastofnunar að reikningur væri í eigu kæranda og að sú niðurstaða hafi verið byggð á því mati fulltrúa Útlendingastofnunar að myndir sem birtar hafi verið á framangreindum samfélagsmiðlareikningi hafi verið af kæranda. Í viðtali við kæranda greindi hann frá því að vera fæddur og uppalinn í þorpinu [...] í Jilib héraði á landsvæði Mið-Júba. Af viðtali við kæranda verður ekki annað séð en að kærandi hafi að langmestu leyti gefið réttar upplýsingar við spurningum er vörðuðu það svæði sem kærandi kvaðst hafa búið allt sitt líf.

Rannsókn á samfélagsmiðlum getur m.a. verið til þess fallin að varpa ljósi á málsatvik, auðkenni, styðja við mat stjórnvalda eða við framburð umsækjenda um alþjóðlega vernd. Verður við slíka rannsókn þó að byggja á vönduðum aðferðum og hlutleysi við mat á vægi þeirra upplýsinga. Í þessu máli lá fyrir eindregin neitun kæranda á því að umræddur samfélagsmiðlareikningur tilheyrði honum sem og neitun á því að myndir á þeim reikningi væru af honum. Að því gefnu að sannanlega sé um kæranda að ræða þá gætu þær myndir sem eru á reikningnum haft áhrif á mat á trúverðugleika frásagnar hans. Því til grundvallar þyrfti þó gegn eindreginni neitun kæranda að liggja fyrir rökstudd niðurstaða um að um sama aðila sé að ræða t.d. rannsókn lögreglu með samanburði á myndum af umræddum samfélagsmiðlareikningi og kæranda. Minnt er á að skv. 2. mgr. 26. gr. laga um útlendinga er það hlutverk lögreglu að sannreyna hver umsækjandi um alþjóðlega vernd er. Eins og á háttar í þessu máli hefði því verið nauðsynlegt að fá rökstudda niðurstöðu sérfræðinga um að kærandi sé raunverulega sá aðili sem kemur fyrir á umræddum samfélagsmiðlareikningi til þess að byggja á þeim upplýsingum við mat á trúverðugleika.

Af ákvörðun Útlendingastofnunar verður ekki annað ráðið en að niðurstaða um mat á trúverðugleika kæranda hafi byggt eingöngu á því mati stofnunarinnar að hann væri sá aðili sem kæmi fyrir á umræddum samfélagsmiðlareikningi. Með vísan til þess sem að framan greinir er ljóst að sú rannsókn Útlendingastofnunar var ekki í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga. Auk þess verður ekki séð að lagt hafi verið mat á trúverðugleika annarra þátta í frásögn kæranda og heildstætt mat lagt á frásögn kæranda. Bent er á að í ákvörðun sinni vísar Útlendingastofnun til úrskurðar kærunefndar nr. 309/2023 sem fordæmisgefandi um vægi upplýsinga af samfélagsmiðlum. Kærunefnd bendir á að kærandi í því máli viðurkenndi að eiga samfélagsmiðlareikning sem borinn var undir hann en að auki fór fram mat á trúverðugleika annarra þátta í frásögn hans, þar á meðal frásögn hans um heimasvæði sitt og önnur málsatvik. Voru upplýsingar af samfélagsmiðlareikningum því aðeins einn þáttur af mörgum sem byggt var á við mat á trúverðugleika frásagnar kæranda í því máli. Mat á trúverðugleika sem byggt er á einstaklingsbundnum aðstæðum í máli getur ekki verið fordæmisgefandi í öðru máli þar sem aðstæður eru ólíkar. Að því er varðar aðrar tilvísanir til úrskurða nefndarinnar þykir rétt að benda á að þær varða mat nefndarinnar á almennum aðstæðum í Sómalíu á þeim tíma sem þeir úrskurðir voru kveðnir upp. Mat á almennum aðstæðum skal fara fram þegar ákvörðun er tekin og hafa verður í huga að almennar aðstæður geta breyst hratt. Hafa slíkar tilvísanir því takmarkað gildi og undanskilja Útlendingastofnun ekki því að leggja sjálfstætt mat á aðstæður eins og þær eru þegar ákvörðun er tekin.

Að mati kærunefndar teljast því einstaklingsbundnar aðstæður kæranda að því er varðar aðstæður hans í Sómalíu ekki upplýstar, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 28. gr. laga um útlendinga og málsmeðferð Útlendingastofnunar því ekki í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Ákvörðun og gögn Útlendingastofunnar í máli kæranda bera ekki með sér að fram hafi farið viðhlítandi mat á aðstæðum kæranda á lægra stjórnsýslustigi. Voru því annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar sem kunna að hafa haft áhrif á efnislega niðurstöðu máls kæranda. Ljóst er að um verulega annmarka er að ræða sem ekki er unnt að bæta úr á kærustigi og rétt að mál kæranda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki ástæða til umfjöllunar um aðra þætti ákvörðunar Útlendingastofnunar.

5 Samantekt

Með vísan til þess sem að framan hefur verið rakið er það niðurstaða kærunefndar að fella hina kærðu ákvörðun úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda til nýrrar meðferðar.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar eru felld úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kæranda til meðferðar á ný.

The decision of the Directorate of Immigration is vacated. The Directorate is instructed to re-examine the case.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga.

Þorsteinn Gunnarsson

formaður