Úrskurður nr. 1102/2024

Hinn 5. nóvember 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1102/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24060071 og KNU24060072

Kæra [...] á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 12. júní 2024 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir M) og [...], fd. [...] (hér eftir K), ríkisborgarar Venesúela, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 31. maí 2024, um að synja þeim um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Venesúela og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd 7. maí 2023. Kváðust kærendur sækja um alþjóðlega vernd vegna almenns ástands í heimaríki þar sem þau hafi verið búsett í slæmu hverfi. Kærendur kváðust sækja um vernd á Íslandi þar sem hér væri gott efnahagsástand og öruggt að vera.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun 24. janúar 2024 ásamt löglærðum talmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. K kvaðst vera fædd og uppalin í Nirgua í Yaracuy fylki og M kvaðst vera fæddur og uppalinn í Tumeremo í Bolívar fylki þar sem kærendur hafi verið búsett í leiguhúsnæði áður en þau hafi yfirgefið heimaríki. M kvaðst eiga [...]ára gamla dóttur í Venesúela. M hafi starfað við að halda viðburði fyrir borgina Tumeremo og K hafi starfað sem fatahönnuður og hafi þénað aukatekjur með því að selja teikningar sínar. M kvaðst jafnframt hafa starfað hjá þyrluflutningafyrirtæki og við kaup og sölu á gulli. Kærendur kváðust hafa átt nóg fyrir mat og annarri nauðsynjavöru og getað greitt fyrir heilbrigðisþjónustu í heimaríki. M kvaðst glíma við andleg vandamál þar sem hann sé greindur með kvíða og þunglyndi ásamt því að fá reglulega kvíðaköst. M hafi hlotið sálfræðiaðstoð í heimaríki undanfarin sjö ár og kvaðst taka lyf að staðaldri. Kærendur kváðust ekki vera aðilar að stjórnmálaflokki eða virk í þágu tiltekins málsstaðar né tilheyra minnihlutahópi í heimaríki. Kærendur greindu frá þeim atvikum í lífi þeirra sem gerðu það að verkum að þau hafi yfirgefið Venesúela. M kvaðst hafa verið rænt árið 2016 í starfi sínu sem leigubílstjóri. Hann hafi verið að keyra ótilgreinda konu þegar tveir menn hafi komið inn í bílinn, slegið M í höfuðið og miðað byssu á hann. Mennirnir hafi skipað M að keyra um með þá á meðan þeir myndu fremja glæpi. M hafi neitað mönnunum og í kjölfarið hafi þeir tekið yfir bílinn og flutt M á ótilgreindan stað þar sem þeir hafi bundið fyrir augu hans og neytt hann til að afklæðast. M kvaðst hafa dvalið á framangreindum stað í u.þ.b. 20 klukkustundir þar sem honum hafi verið misþyrmt og hann niðurlægður af ótilgreindum einstaklingi sem hafi jafnframt hótað honum lífláti með byssu. M kvaðst hafa grátbeðið um miskunn þar sem hann ætti dóttur sem þyrfti á framfærslu hans að halda. M kvað tvo ótilgreinda menn hafa farið með hann á mótorhjóli í dimmt húsasund bak við skóla, tekið skóna hans og skilið hann eftir þar. M hafi hlaupið burt til að fá aðstoð og kvað kunningja sinn hafa keyrt sig heim. M kvað umrædda einstaklinga hafa tekið símann af honum og hringt í föður M daginn eftir að honum hafi verið sleppt og krafist greiðslu hárrar upphæðar. Þegar M og faðir hans hafi sagst ekki eiga slíkan pening hafi mennirnir hótað að drepa þá. M kvað sig og föður sinn í kjölfarið hafa yfirgefið æskuheimili M og flutt í burtu. Faðir M hafi haft áhyggjur þar sem glæpamennirnir hafi tekið bílinn af M, en bíllinn hafi verið skráður á föður hans og hann hafi óttast að nafn hans yrði bendlað við mögulega glæpi glæpamannanna. Faðir M hafi því haft samband við lögfræðing sem hafi ráðlagt þeim að kæra bílaþjófnaðinn en ekki mannránið þar sem það gæti leitt til frekari vandamála. M kvað andlega heilsu sína hafa hrakað mjög eftir að honum hafi verið rænt. Hann hafi þurft að leita til sálfræðings sem hafi greint hann með áfallastreituröskun, kvíða, þunglyndi og felmtursröskun og gefið honum lyf við þunglyndi og kvíða. M kvaðst hafa haldið áfram að endurupplifa atburðinn og eftir u.þ.b. tvö ár hafi hann verið tilbúinn til að snúa aftur til heimabæjar síns. M hafi því flutt aftur til baka árið 2018 þar sem hann hafi haldið tónlistarviðburði fyrir borgina, kynnst maka sínum, byrjað að vinna fyrir þyrluflutningafyrirtæki og við kaup og sölu á gulli. Andleg heilsa hans hafi hægt og rólega orðið betri með tímanum þar til árið 2019 þegar glæpahópurinn Organization R hafi flutt til borgarinnar. Í kjölfarið hafi skothljóð og sprengingar farið að heyrast í auknum mæli á svæðinu og M hafi farið að endurupplifa áfallið frá árinu 2016. M kvaðst hafa lifað í stöðugum ótta við alla í kringum sig, lyfin hafi hætt að virka sem skyldi og hann hafi sífellt þurft að leita læknisaðstoðar vegna öndunarerfiðleika. M greindi jafnframt frá því að árið 2020 hafi ótilgreindur háttsettur hermaður verið myrtur í nágrenni við heimili hans og í kjölfarið hafi einkenni og veikindi hans versnað frekar. Árið 2022 hafi stjórnvöld hafið rannsókn á þyrluflutningafyrirtækinu sem M hafi starfað fyrir. Rannsókn stjórnvalda hafi verið liður í aðgerðum þeirra til að uppræta skipulagða glæpastarfsemi á námusvæðum í Venesúela og M kvað niðurstöðu rannsóknarinnar hafa leitt í ljós tengsl fyrirtækisins við glæpahópinn Organization R. M kvaðst ekki hafa verið á staðnum þegar fulltrúar yfirvalda hafi mætt á vinnustaðinn, tekið yfir rekstur fyrirtækisins og handtekið nokkra samstarfsmenn hans. M kvaðst hafa verið sendur til hjartalæknis eftir að hafa verið mældur með afar háan blóðþrýsting í kjölfar kvíðakasts. Í kjölfar skoðunar hjartalæknis hafi M verið greindur með hjartsláttartruflanir og settur á lyf sem M kvað hafa hjálpað honum að líða betur. M greindi frá því að hafa verið staddur á kjötkveðjuhátíð sem hann hafi skipulagt fyrir borgina árið 2023 þegar hann hafi rekist á annan þeirra manna sem hafi rænt honum. M kvað manninn hafa hlegið, gengið upp að sér og hvíslað að hann væri ekki búinn að gleyma að M stæði í skuld við hann. M kvaðst hafa frosið og síðan hlaupið heim til sín í miklu uppnámi þar sem K hafi náð að róa hann og gefið honum róandi lyf. M kvað kærendur síðan hafa rætt saman og komist að þeirri niðurstöðu að þau þyrftu að yfirgefa Venesúela þar sem framangreindur glæpamaður hafi ekki verið búinn að gleyma M. Kærendur hafi í kjölfarið byrjað að selja eigur sínar til að geta keypt flugmiða til Íslands. Nokkrum dögum fyrir brottför kærenda hafi fyrrum samstarfsmaður M hjá borginni verið drepinn, en sá hafi verið hægri hönd borgarstjórans. K greindi frá því að hafa verið að labba úr vinnu í apríl 2022 þegar hún hafi orðið fyrir árás af hendi útigangskonu í heimaríki sem hafi stungið hana með sprautunál. K kvaðst hafa orðið fyrir miklu áfalli í kjölfarið, hún hafi leitað til lögreglunnar sem hafi sagst ekki getað aðstoðað hana og sent hana til slökkviliðsins þar sem henni hafi verið tjáð hið sama. K hafi þá leitað á spítala og fengið lyf til að koma í vef fyrir smit á ýmsum sjúkdómum. K kvaðst síðan hafa verið send í reglulegar HIV skimanir í eitt ár. Hún hafi oft séð framangreinda konu nálægt vinnustað sínum og því hafi hún farið að upplifa mikinn kvíða frá degi til dags. K greindi jafnframt frá atviki sem hafi átt sér stað árið 2022 í kjölfar aðgerða stjórnvalda gegn skipulagðri glæpastarfsemi. K greindi frá því að vegna viðveru glæpahópsins Organization R hafi yfirvöld sett upp herstöð u.þ.b. 50 metrum frá vinnu hennar og kvað vinnustaðinn hafa séð um lagfæringar og breytingar á herbúningum hermannanna sem þar hafi verið. Einn dag hafi ótilgreindur ofursti, sem hafi reglulega komið á vinnustað K og spjallað við starfsfólkið, pantað föt frá vinnustaðnum til að bera saman við föt sem hafi fundist á glæpamönnum framangreinds glæpahóps. Þar sem K hafi vitað að vinnustaður hennar hafi tekið að sér að hanna föt fyrir glæpahópinn hafi hún ákveðið að taka sér vikufrí úr vinnunni. Þegar K hafi komið aftur til vinnu hafi vinnutölva hennar ekki virkað þar sem yfirmaður hennar hafi látið eyða öllum gögnum af vinnutölvunum svo ekki væri hægt að tengja fyrirtækið við glæpahópinn. Stuttu síðar hafi yfirmaður K fengið símtal frá framangreindum ofursta um að vitað sé að fyrirtækið hafi saumað föt á glæpahópinn en að vinnustaðurinn hafi ekki verið skoðaður þar sem það sé jafnframt vitað að öllum gögnum hafi verið eytt. Í kjölfarið kvaðst K hafa upplifað mikið áreiti af hálfu hermannana sem m.a. komu nálægt heimili kærenda og kölluðu á eftir henni. K kvaðst telja að ef herinn hefði tekið yfir fyrirtækið hefði hún líklegast lent í fangelsi.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 12. júní 2024 og kærunefnd barst greinargerð kærenda 26. júní 2024. Hinn 9. september 2024 barst kærunefnd tölvubréf frá nýjum talsmanni kærenda ásamt umboði. Kærunefnd barst viðbótargreinargerð frá kærendum 3. október 2024.

3 Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerðir kærenda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verða greinargerðir kærenda ekki reifaðar hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kærenda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem þau bera fyrir sig.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst M hafa verið rænt og honum haldið í u.þ.b. 20 klukkustundir af ótilgreindum glæpamönnum sem hafi misþyrmt honum og valdið honum líkamlegum og andlegum skaða. M kvaðst hafa verið greindur með ýmis andleg veikindi í kjölfar framangreindrar reynslu, m.a. áfallastreituröskun, kvíða, þunglyndi og felmtursröskun. Hann hafi flutt í burtu en snúið aftur til heimabæjar síns u.þ.b. tveimur árum síðar. Í kjölfarið hafi M upplifað ýmis atvik sem ollu því að andlegri heilsu hans hrakaði og hann hafi endurupplifað atburðinn frá því árið 2016. Árið 2023 hafi M síðan rekist á annan þeirra glæpamanna sem hafi rænt honum og sú reynsla hafi leitt til þess að kærendur hafi ákveðið að yfirgefa heimaríki. Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi K frá því að hafa orðið fyrir árás útigangskonu árið 2022 sem hafi stungið K með sprautunál og K þurft að leita á spítala og fá lyf og fara í reglulegar HIV-skimanir í eitt ár í kjölfarið. K hafi upplifað mikinn kvíða og hjálparleysi eftir framangreint atvik þar sem lögreglan hafi ekki getað veitt henni aðstoð. Þá hafi herinn jafnframt komið í fyrirtæki þar sem K hafi starfað til að rannsaka hvort fyrirtækið hafi tekið að sér störf fyrir glæpahópinn Organization R. K hafi upplifað ógn frá hernum í kjölfarið og talið vera líkur á því að hún yrði mögulega bendluð við eitthvað glæpsamlegt þar sem hún hafi vitað að vinnuveitandi hennar hafi unnið störf fyrir glæpahópinn.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lögðu kærendur fram fjölda gagna, m.a. læknisfræðileg gögn um andleg veikindi M í kjölfar atburðarins árið 2016, fjölmiðlaumfjallanir um Organization R og rannsókn yfirvalda á þyrluflutningafyrirtæki sem M hafi starfað fyrir, gögn um vinnuveitenda K og skjáskot af samskiptum M við ýmsa aðila í kjölfar mannráns árið 2016. Í ákvörðunum Útlendingastofnunar er ekki fjallað um eða tekin afstaða til helstu málsástæðna kærenda fyrir flótta þeirra frá Venesúela né framlagðra gagna þeirra. Í hinum kærðu ákvörðunum kemur fram að ekki verði ráðið af frásögnum kærenda að þau hafi áður en þau flúðu heimaríki sitt upplifað áreiti eða ofbeldi af hálfu stjórnvalda eða tiltekinna einstaklinga sem geti talist ná því alvarleikastigi að geta talist til ofsókna eða ómannúðlegrar eða vanvirðandi meðferðar. Í ákvörðunum er jafnframt gengið út frá því að kærendum standi til boða vernd og aðstoð yfirvalda ef þau telja ástæðu til slíks.

Af lestri ákvarðana Útlendingastofnunar í málum kærenda verður ekki ráðið að meginmálsástæður þeirra hafi fengið fullnægjandi skoðun, m.a. varðandi mögulega hættu á ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af hálfu yfirvalda eða glæpahópa, annars vegar vegna fyrrum reynslu M af ráni og pyndingum og hins vegar vegna fyrrum starfa K hjá fyrirtæki sem heryfirvöld hafi vitneskju um að hafi starfað fyrir glæpahóp og vegna áreitis hermanna. Er í ákvörðununum ekki fjallað um almenna stöðu þolenda alvarlegra ofbeldisglæpa eða möguleika þeirra á vernd gegn ofbeldi. Þá verður heldur ekki ráðið af ákvörðununum að lagt hafi verið einstaklingsbundið mat á aðstæður kærenda að því er varðar reynslu þeirra af ofbeldisglæpum og heilsufarsástandi þeirra, með hliðsjón af upplýsingum um aðstæður í heimaríki.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreindar ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda bera með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum kærenda. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kærenda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðana í málum kærenda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir og er ekki unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kærenda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds eru hinar kærðu ákvarðanir felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kærenda.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga

Þorsteinn Gunnarsson

formaður