Úrskurður nr. 1098/2024

Hinn 7. nóvember 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1098/2024

í stjórnsýslumáli nr. KNU23090071

Kæra [...] á ákvörðun Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. september 2023 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Jórdaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 1. september 2023, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi fyrst til landsins frá Bandaríkjunum og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 2. júní 2022. Kærandi kvaðst hafa sótt um alþjóðlega vernd á Íslandi þar sem hann væri lengi búinn að lifa við móðgandi meðferð. Kvaðst kærandi vera í leit að betra lífi og langi að nota menntun sína en hann hafi lokið grunnnámi í sjúkraþjálfun. Kærandi hafi verið í Bandaríkjunum síðustu sex mánuði og sé með vegabréfsáritun þar í landi til ársins 2026. Kærandi greindi frá því að vera frá Palestínu, en að hann sé fæddur í Sameinuðu arabísku furstadæmunum og uppalinn í Jórdaníu.

Kærandi kvaðst hafa farið frá heimaríki og til Bandaríkjanna í lok desembermánaðar árið 2021 til þess að stunda nám. Hins vegar hafi hann ekki hafið skólagöngu sína þar í landi og heimild hans til dvalar hafi því verið felld niður. Kærandi hafi þá lagt leið sína til Íslands og lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd.

Á meðan á málsmeðferð Útlendingastofnunar á umsókn kæranda um vernd stóð lét hann sig hverfa og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd í Svíþjóð 30. janúar 2023. Hinn 3. febrúar 2023 var beiðni um viðtöku kæranda og umsóknar hans um alþjóðlega vernd beint til yfirvalda á Íslandi, sbr. c-lið 1. mgr. 18. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir nefnd Dyflinnarreglugerðin). Sama dag samþykktu íslensk stjórnvöld viðtöku kæranda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 18. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Kærandi var fluttur af sænskum yfirvöldum til Íslands í apríl 2023 og óskaði hann í kjölfarið eftir að draga umsókn sína um alþjóðlega vernd til baka en dró svo þá beiðni til baka sama dag. Hinn 5. júlí 2023 dró kærandi umsókn sína um alþjóðlega vernd til baka og undirritaði formlegt skjal þar um. Kærandi óskaði eftir aðstoð IOM (e. International Organization for Migration) við heimför sama dag, en 1. ágúst 2023 dró kærandi beiðni sína um aðstoð við heimför til baka og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd að nýju. Var sú umsókn kæranda tekin til forgangsmeðferðar hjá Útlendingastofnun á grundvelli e-liðar 2. tl. 1. mgr. 29. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kom í viðtöl hjá Útlendingastofnun vegna fyrri umsóknar sinnar um alþjóðlega vernd 10. ágúst og 10. október 2022 ásamt þáverandi löglærðum talsmanni sínum. Eftir að hafa lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd í annað sinn kom kærandi til viðtals hjá Útlendingastofnun 23. ágúst 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Í viðtölum kvaðst kærandi vera af palestínskum uppruna, vera fæddur í Sameinuðu arabísku furstadæmunum og hafa flutt þaðan til Jórdaníu tíu ára að aldri. Hafi kærandi búið í borginni [...] í Jórdaníu. Kærandi hafi upprunalega yfirgefið heimaland sitt í þeim tilgangi að stunda nám í Bandaríkjunum. Í viðtali hjá Útlendingastofnun 10. október 2022 kvaðst kærandi raunar hafa flúið heimaríki sitt vegna áralangra fordóma í hans garð vegna uppruna hans. Kærandi og fjölskylda hans hafi ekki fengið jafna meðferð í heimaríki. Aðspurður kvaðst kærandi óttast ekkert í heimaríki og að fjölskylda hans sem búi þar sé ekki í hættu. Þá greindi kærandi frá því að hann hafi heyrt frá fólki sem hafi snúið aftur til heimaríkis að þau hafi þurft að sæta rannsókn og fara í skýrslutökur hjá yfirvöldum við endurkomu þeirra. Kærandi óttist að sama muni gerast fyrir hann. Jórdönsk yfirvöld séu ástæða fyrir ótta og kvíða kæranda. Í viðtali hjá Útlendingastofnun 23. ágúst 2023 kvaðst kærandi tilheyra minnihlutahópi í heimalandi sínu þar sem hann sé af palestínskum uppruna. Einnig greindi kærandi frá því að hann óttist að vera settur í varðhald í heimaríki sínu snúi hann til baka sökum þess að hafa dvalið erlendis í langan tíma þar sem hann hafi m.a. lagt fram umsóknir um alþjóðlega vernd og lýst ótta við jórdönsk yfirvöld. Jafnframt óttist hann pyndingar og ómannúðlega meðferð af hálfu yfirvalda. Hann vilji sameinast fjölskyldu sinni, en óttist að þurfa sæta rannsókn yfirvalda í heimaríki snúi hann aftur þar sem hann hafi dvalið erlendis í langan tíma, þ. á m. í Bandaríkjunum. Auk þess kvað kærandi að bróðir hans hafi fengið þær upplýsingar frá yfirvöldum í heimaríki að kærandi myndi sæta rannsókn við komu hans til landsins að nýju. Kvaðst kærandi vera með gögn máli sínu til stuðnings. Um sé að ræða gögn af opinberum vefsíðum sem staðfesti að jórdanskir ríkisborgarar sem dvalið hafi erlendis í lengri tíma sæti rannsókn við endurkomu til landsins.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 14. september 2023. Greinargerð barst kærunefnd 29. september 2023. Viðbótarathugasemdir og fylgiskjöl bárust nefndinni 28. febrúar og 16. október 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er vísað til fyrri greinargerða kæranda um aðstæður hans í heimaríki, dags. 24. október 2022 og 30. ágúst 2023, sem hann lagði fram við málsmeðferðir sínar hjá Útlendingastofnun, sem og þriggja viðtala við hann sem liggja fyrir í málinu.

Í greinargerð kæranda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Jórdaníu mótmælt.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Máli sínu til stuðnings vísar kærandi til rökstuðnings úr fyrirliggjandi greinargerðum, m.a. þess að kærandi hafi alla sína tíð upplifað mismunun og kynþáttahatur í sinn garð þar sem hann eigi rætur að rekja til Palestínu. Fólk af palestínskum uppruna, sem sé búsett í Jórdaníu, búi við mikið óöryggi og hættu á að missa réttindi sín án þess að fá af því fregnir fyrr en orðið sé of seint að bregðast við.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir kröfu sína á því að hann óttist að vera fangaður af leyniþjónustu Jórdaníu, vera settur í varðhald og beittur pyndingum og ómannúðlegri meðferð af hálfu leyniþjónustunnar sökum þess að hafa dvalið erlendis í lengri tíma þar sem hann hafi m.a. sótt um alþjóðlega vernd í öðru ríki og lýst ótta við jórdönsk yfirvöld. Kærandi hafi fengið upplýsingar frá bróður sínum að hann myndi sæta slíkri meðferð snúi hann til baka til heimaríkis. Bróðir hans hafi fengið framangreindar upplýsingar frá yfirvöldum í Jórdaníu.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Máli sínu til stuðnings vísar kærandi til rökstuðnings úr fyrirliggjandi greinargerðum, m.a. þess að hann glími við verulegan líkamlegan og andlegan heilsubrest. Kærandi þurfi á læknisþjónustu að halda hér á landi sem honum sé ekki tryggð í heimaríki.

Til þrautaþrautavara krefst kærandi þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og lagt verði fyrir Útlendingastofnun að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd á Íslandi til meðferðar á ný. Kærandi telur að annmarkar séu á hinni kærðu ákvörðun og mál hans hafi ekki verið nægilega rannsakað hjá Útlendingastofnun.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Í greinargerð kæranda eru færð rök fyrir því að ekki hafi verið farið að málsmeðferðarreglum. Telur kærandi að málsmeðferð Útlendingastofnunar einkum rannsókn stofnunarinnar á einstaklingsbundnum aðstæðum kæranda hafi verið ófullnægjandi.

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun og telur ljóst að rökstuðningur ákvörðunarinnar sé ófullnægjandi og bersýnilegt sé að ekki hafi verið vandað nægilega til verka við úrlausn máls kæranda þar sem m.a. er rangt farið með málsatvik í hinni kærðu ákvörðun. Kærunefnd telur þó, með tilliti til heildarmats í máli kæranda, að framangreindir annmarkar séu ekki verulegir og hafi ekki haft áhrif á efnislega niðurstöðu málsins. Þá hefur verið bætt úr þeim á kærustigi. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað jórdönsku vegabréfi með ríkisnúmeri. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Kærunefnd telur ekki ástæðu til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé jórdanskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Jórdaníu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: Jordan (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: Jordan (U.S. Department of State, 23. apríl 2024);
• 2023 Report on International Religious Freedom: Jordan (U.S. Department of State, 26. júní 2023);
• A systematic review on the healthcare system in Jordan; Strengths, weaknesses, and opportunities for improvement (World Journal of Advanced Research and Reviews, 28. júní 2023);
• Amnesty International Report 2023/24 – Jordan (Amnesty International, 24. apríl 2024);
• Arab Charter on Human Rights (League of Arab States, UN Digital Library. Sótt 18. október 2024);
• Comprehensive National plan for Human rights, for the years 2016-2025 (Ministry of Interior, síðast sótt 18. október 2024).
• Concluding observations on the combined eighteenth to twentieth periodic reports of Jordan (CERD/C/JOR/CO/18-20, 27. ágúst 2020);
• Freedom in the world 2024 – Jordan (Freedom House, 2024);
• Lifosrapport: Palestinier í Mellanöstern - uppehållsrätt och dokument (Migrationsverket, 15. október 2019);
• Jordan Country Commercial Guide – Healthcare (U.S. International Trade Administration, 14. desember 2022. Sótt 18. október 2024);
• Jordan Country Report 2024, (BTI transformation index. Sótt 18. október 2024);
• Jordan: Løsning fra statsborgerskap (LandInfo, 24. apríl 2017);
• Jordanien – Mänskliga rättigheter, demokrati och rättstatens principer: situationen per den 30 juni 2019 (sænska utanríkisráðuneytið, 18. desember 2019);
• Jordan: Palestinerne i Jordan – statsborgerskap og reisedokumenter (LandInfo 23. september 2010);
• Jordan: Parliament Passes Human Rights Reforms (Human Rights Watch, 4. október 2017);
• Mental health in Jordan (The Borgen Project, 9. nóvember 2022);
• Mental health in Jordan (World Health Organization. Sótt 1. nóvember 2024);
• Palestine and Jordan: Passports issued to stateless Palestinians by the government of Jordan, including procedures, entitlements, differences between Jordanian passports issued to Jordanian nationals and those issued to stateless Palestinians; passports issued to Palestinians by the Palestinian Authority, including requirements and procedures, and entitlements (Flóttamannaráð Kanda, 29. október 2015);
• Prevention and management of mental health conditions in Jordan – The case for investment (World Health Organization, 2024);
• Report on Citizenship Law: Jordan (European University Institute, febrúar 2022);
• Report on the human rights situation covering 2022 (Amnesty International, 27. mars 2023);
• Social security benefits in Jordan (International Labour Organisation. Sótt 18. október 2024);
• Summary record of the 2593rd meeting, held at the Palais Wilson, Geneva, on Friday, 24 November 2017, (CERD/C/SR.2592og CERD/C/SR.2593, 29. nóvember 2017);
• World Report 2024 – Jordan (Human Rights Watch, 11. janúar 2024) og
• The World Factbook – Jordan (Central Intelligence Agency, 14. febrúar 2024).

Jórdanía er konungsríki með þingbundinni konungsstjórn með rúmlega 11 milljónir íbúa. Þá fer konungurinn, Abdullah II bin Hussein, með framkvæmdar- og löggjafarvald samkvæmt stjórnarskrá ríkisins. Þann 14. desember 1955 gerðist Jórdanía aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi ásamt alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1975. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um afnám allrar mismununar gegn konum árið 1992 og samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1991. Þá hefur Jórdanía verið aðili að arabíska mannréttindasáttmálanum síðan árið 2004 (e. the Arab Charter of Human Rights).

Samkvæmt mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2022 annast skrifstofa almannaöryggis (e. Public Security Directorate) almenna löggæslu í ríkinu. Þá deili skrifstofa almannaöryggis, leyniþjónustan (e. General Intelligence Directorate), öryggisstofnun ríkisins (e. Civil Defence Directorate), héraðslögreglan (e. The Gendarmerie) og herinn ábyrgð á innra öryggi ríkisins. Skrifstofa almannaöryggis, leyniþjónustan og héraðslögreglan heyri undir innanríkisráðuneytið en öryggisstofnun ríkisins undir konunginn. Samkvæmt innlendum og alþjóðlegum frjálsum félagasamtökum rannsaki stjórnvöld sjaldan ásakanir um misferli eða spillingu innan lögreglunnar og í þeim tilvikum sem slíkar ásakanir séu rannsakaðar sé sakfellt í fáum málum og lítið sem ekkert gagnsæi varðandi rannsókn og refsingar í slíkum málum. Árið 2023 hafi stjórnvöld þó tekið einhver skref í þá átt að rannsaka, saksækja og refsa opinberum starfsmönnum sem framið hefðu mannréttindabrot, en langt sé í land að uppræta slík brot. Refsileysi sé útbreitt vandamál í ríkinu en íbúar landsins geti sent inn kvartanir vegna misferlis lögreglu eða spillingar til skrifstofu sem heyri undir skrifstofu almannaöryggis og annist mannréttinda- og gagnsæismál (e. Human Rights and Transparency Office) eða til saksóknara. Þá sé hægt að tilkynna misferli af hálfu héraðslögreglu beint til skrifstofu mannréttinda og gagnsæis. Yfirmaður í leyniþjónustunni taki á móti kvörtunum gegn embættinu og beini þeim áfram til starfsfólks embættisins til rannsóknar. Íbúar landsins geti einnig sent inn kvartanir varðandi brot af hálfu starfsfólks skrifstofu almannaöryggis, héraðslögreglu og leyniþjónustunnar til mannréttindaráðs ríkisins (e. National Center for Human Rights), frjálsra mannréttindasamtaka og ríkissaksóknara. Sérstök deild innan skrifstofu almannaöryggis sjái um að rannsaka ásakanir um spillingu innan lögreglu. Stofnunin rétti yfir starfsfólki sínu fyrir eigin dómstólum, dómurum og saksóknurum. Stjórnvöld hafi ráðið ríkissaksóknara til starfa hjá þessum dómstólum til að bregðast við athugasemdum mannréttindasamtaka. Starfsfólki skrifstofu almannaöryggis beri skylda til að fara á árlegt námskeið varðandi mannréttindi og einnig sé lögboðið að nýir embættismenn undirgangist slíka þjálfun. Samkvæmt ákvæðum stjórnarskrár ríkisins skuli dómarar vera sjálfstæðir og skuli ekki lúta öðru valdi en lögunum í störfum sínum. Þá kemur einnig fram að dómstólar skuli vera aðgengilegir öllum, óháð ríkisfangi eða uppruna, auk þess sem ýmis mannréttindi séu tryggð í stjórnarskrá.

Samkvæmt skýrslu jórdanska ríkisins til Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar á grundvelli kynþáttar er slík mismunun refsiverð samkvæmt lögum ríkisins. Jórdanía sé aðili að fjölda alþjóðlegra mannréttindasamninga og sé vernd mannréttinda í forgangi í jórdanskri löggjöf og réttarkerfinu. Þá geti íbúar landsins farið með einkaréttarlegar deilur fyrir dómstóla með því að skila inn greinargerð til dómstóla og greiða 3% af umbeðinni upphæð. Sé dæmt stefnanda í hag verði stefndi að greiða þá upphæð. Nefndir Sameinuðu þjóðanna hafa þó gagnrýnt ríkið fyrir að hafa ekki innleitt mannréttindasamninga á fullnægjandi hátt í landslög og tryggja þannig ekki fullnægjandi vernd gegn mismunun.

Í framangreindum gögnum m.a. skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 kemur fram að lög kveði á um ferðafrelsi í Jórdaníu en yfirvöld takmarki þó í einhverju tilvikum. Þeir einstaklingar sem þurfi að þola skert ferðafrelsi innanlands séu einkum sýrlenskir flóttamenn og umsækjendur um alþjóðlega vernd. Varðandi ferðafrelsi erlendis séu það einkum aktivístar, blaðamennog einstaklingar sem bíði réttarhalda sem meinað sé um för úr landi.

Í framangreindri skýrslu sænsku útlendingastofnunarinnar kemur fram að í kjölfar stríðsins í Palestínu árið 1948 hafi fjöldi Palestínumanna flúið yfir á Vesturbakkann, Gaza-svæðið og til nágrannaríkjanna Sýrlands, Líbanon og Jórdaníu. Flestir þessara flóttamanna og afkomendur þeirra búi enn í ríkjunum þar sem þeir hafi fyrst sótt sér skjól. Palestínskir flóttamenn í Jórdaníu hafi fengið jórdanskan ríkisborgararétt utan sumra sem hafi komið frá Gaza svæðinu árið 1967. Palestínumenn búsettir á Vesturbakkanum hafi síðan misst jórdanskan ríkisborgararétt sinn þegar jórdanska ríkið hafi afsalað sér yfirráðum á svæðinu árið 1988. Þrátt fyrir það noti sumir Palestínumenn á svæðinu enn jórdönsk vegabréf. Jórdönsk yfirvöld hafi á árunum 2004 til 2008 svipt fjölda fólks af palestínskum uppruna búsettum í ríkinu ríkisborgararétti sínum. Ríkisfangssviptingarnar hafi verið handahófskenndar en allir sem hafi verið sviptir virðast hafi verið flóttamenn sem eigi ættir að rekja til Vesturbakkans. Þeir sem hafi verið sviptir ríkisborgarétti hafi haldið vegabréfum sínum þar til þau hafi runnið út en hafi ekki átt kost á endurnýjun. Hins vegar geti þeir einstaklingar fengið grænt brúarkort, sem gegni hlutverki ferðaskilríkis, og jórdanskt vegabréf án svonefnds ríkisnúmers (e. national number). Samkvæmt skýrslu LandInfo frá árinu 2010 hafi fáeinir Palestínumenn sem komi upprunalega frá Vesturbakkanum þurft að þola sviptingu ríkisborgararéttar á síðustu árum fyrir útgáfu skýrslunnar. Í skýrslu sömu stofnunar frá árinu 2017 kemur fram að jórdönsk mannréttindasamtök hafi gagnrýnt sviptingarnar og sett hafi verið á fót nefnd í Jórdaníu í því skyni að endurskoða mál þeirra sem hafi verið gert að sæta sviptingu ríkisborgararéttar að ósekju. Hafi einhverjir einstaklingar fengið aftur ríkisborgararétt sinn í kjölfarið en þó ekki allir. Framkvæmdin virðist hafa verið lögð af og ekki sé vitað um nýleg dæmi slíkra sviptinga fyrir utan sviptingu ríkisborgarréttar nokkurra háttsettra palestínskra embættismanna.

Í svari kanadíska flóttamannaráðsins við upplýsingabeiðni til ráðsins um jórdönsk vegabréf, frá október 2015, er vísað til þess að samkvæmt heimildum fjölmiðilsins Jerusalem Post séu PA (Palestinian Authority) vegabréf „í meginatriðum ferðaskilríki og kveði ekki á um að handhafi sé ríkisborgari Palestínu". Samkvæmt aðgengilegum upplýsingum á veraldarvefnum gefur jórdanska ríkið út tvenns konar vegabréf. Annars vegar sé um að ræða venjulegt vegabréf með landsnúmeri sem gefið sé út til jórdanskra ríkisborgara sem séu með öll jórdönsk ríkisfangsréttindi. Hins vegar sé um að ræða venjulegt vegabréf án landsnúmers. Sé slíkt vegabréf gefið út til Palestínumanna sem búi í Jórdaníu, Austur-Jerúsalem, Vesturbakkanum og Gaza-ströndinni til að ferðast til útlanda og byrji það á bókstafnum T fyrir "Tímabundið".

Í mannréttindaskýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að fjórir hópar Palestínumanna búi í Jórdaníu og sæti margir þeirra einhverri mismunun. Palestínumenn sem hafi flust til Jórdaníu og Vesturbakkans þegar hann hafi verið undir stjórn Jórdaníu eftir stríðið árið 1948 hafi fengið fullgildan ríkisborgararétt auk þeirra sem hafi flutt til landsins eftir stríðið árið 1967 og hafi ekki haft dvalarrétt á Vesturbakkanum. Þeir sem hafi haft dvalarrétt á Vesturbakkanum eftir 1967 hafi ekki verið gjaldgengir fyrir fullan ríkisborgararétt en hafi getað fengið tímabundin ferðaskilríki án ríkisnúmers svo lengi sem þeir hefðu ekki einnig palestínsk ferðaskilríki. Framangreindir einstaklingar hafi aðgang að hluta þjónustu stjórnvalda en þurfi að greiða sömu gjöld og þeir sem hafi ekki ríkisborgararétt á sjúkrahúsum, menntastofnunum og hjá öðrum opinberum stofnunum. Einstaklingar af palestínskum uppruna eigi fáa málsvara á þingi, hjá stjórnvöldum og hernum auk þess sem fáir þeirra hljóti inngöngu í ríkisháskóla. Þá hafi þeir takmarkaðan aðgang að námsstyrkjum. Einstaklingar af palestínskum uppruna eigi þó marga málsvara í einkageiranum. Af framangreindum gögnum, m.a. skýrslu nefndar Sameinuðu þjóðanna gegn mismunun frá nóvember 2017, má ráða að stjórnvöld í Jórdaníu hafi gert umbætur á mannréttindavernd í ríkinu, þ. á m. vernd þeirra sem séu af öðrum uppruna en jórdönskum. Ríkið hafi m.a. sett sér, í samstarfi við Sameinuðu þjóðirnar, mannréttindaáætlun fyrir tímabilið 2016 til 2025 og hafi um þriðjungi þeirrar áætlunar nú þegar verið framfylgt. Hafi þessar umbætur m.a. falist í að hegningarlög, lög um saka- og einkamál hafi verið uppfærð með það að marki að tryggja mannréttindi allra óháð uppruna. Þá hafi verið gripið til aðgerða til þess að sporna við kynþáttarhatri innan stofnana sem hafi m.a. falist í námskeiðum á vegum dómsmálaráðuneytisins og jórdanskra dómstóla fyrir lögregluþjóna og starfsmenn dómstólanna. Viðfangsefni námskeiðanna hafi m.a. verið fræðsla um hegningarlög, mannréttindi, valdeflingu kvenna og hlutverk dómara í því að tryggja einstaklingum sanngjarna og réttláta málsmeðferð. Þá hafi ríkið gert ráðstafanir til að auka hlut einstaklinga af palestínskum uppruna í stjórnmálum með góðum árangri í þéttbýlum en erfiðlega hafi gengið að auka hlut þeirra í stjórnum á dreifbýlli svæðum. Þrátt fyrir að aðgangur einstaklinga af palestínskum uppruna sé enn takmarkaður að ákveðnum stofnunum verður ekki ráðið að þeir verði fyrir áreiti eða ofsóknum af hálfu lögreglu eða annarra stjórnvalda í ríkinu.

Samkvæmt skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um trúfrelsi fyrir árið 2023 er íslam þjóðartrú í Jórdaníu. Rúmlega 97% almennings séu múslimar og nánast allir þeirra séu súnní múslimar. Stjórnarskráin tryggi einnig rétt til að iðka öll trúarbrögð svo framarlega sem þau séu í samræmi við allsherjarreglu og almennt siðgæði. Samkvæmt 6. gr. stjórnarskrár Jórdaníu sé lagt bann við mismunum á réttindum og skyldum einstaklinga á grundvelli þeirrar trúar sem þeir iðka. Um 2% þjóðarinnar séu kristnir en aðrir trúarminnihlutar, s.s. Búddistar, Baháíar, Hindúar og Drúsar séu einnig í Jórdaníu en telji minna en 1% þjóðarinnar. Ríkisstjórn Jórdaníu hafi neitað einhverjum trúarsamtökum m.a. Baháíum og Vottum Jehóva um formlega staðfestingu. Fulltrúar trúarminnihluta, m.a. kristinna og Drúsa, sitji á þingi og starfi sem ráðherrar. Stjórnarskráin fjalli ekki um rétt til trúskipta en það séu engin ákvæði í hegningarlögum, lögum um meðferð sakamála eða almennum lögum sem leggi refsingu við því að skipta um trú. Í hegningarlögum megi m.a. finna ákvæði sem leggi refsingu við því að hvetja til haturs, guðlasti gegn Abrahamstrúarbrögðum, að grafa undan yfirvöldum og að sýna borgara á þann hátt sem brýtur gegn reisn þeirra. Samkvæmt ákvæðum hegningarlaga sé einnig refsivert að móðga spámanninn Múhameð. Þá séu skrif, ræður og athafnir sem hvetji til trúarátaka refsiverðar. Eins geti yfirvöld sótt til saka einstaklinga sem reyni að hvetja múslima til trúskipta undir ákvæðum hegningarlaga um að hvetja til trúarátaka eða að skaða einingu landsins. Einkaréttarleg málefni múslima falli undir sjaría dómstóla. Samkvæmt sjaría lögum séu múslimar sem skipta um trú enn álitnir múslimar og falli undir sjaría löggjöf en þeir séu taldir hafa afneitað trúnni.

Samkvæmt umfjöllun bandarísku alþjóðlegu viðskiptastofnunarinnar (e. International Trade Administration) er Jórdanía leiðandi í veitingu heilbrigðisþjónustu á svæðisvísu. Árið 2020 hafi 9% af vergri landsframleiðslu verið varið í heilbrigðisþjónustu sem sé hátt í samanburði við önnur lönd. Það séu 122 sjúkrahús í landinu, þ.a. 70 einkarekin sjúkrahús, en 51% sjúkrarýma séu á ríkisreknum sjúkrahúsum. Þörf á heilbrigðisþjónustu hafi aukist vegna fólksfjölgunar, áhrifa Covid-19 og aukningar á sýrlenskum flóttamönnum í Jórdaníu og því hafi ríkisstjórn Jórdaníu sett það í forgang að auka heilbrigðisþjónustu í ríkinu. Jórdanía fái talsverða fjárhagslega aðstoð frá alþjóðastofnunum sem fari að hluta til í veitingu heilbrigðisþjónustu. Þá leiti einnig ríkisborgarar nágrannaríkja Jórdaníu og aðildarríkja í Samstarfsráði Arabaríkjanna við Persaflóa eftir heilbrigðisþjónustu í Jórdaníu vegna styttri biðtíma og góðs aðgengis að gæða læknisþjónustu á góðu verði. Samkvæmt Alþjóðabankanum er Jórdanía í fyrsta sæti yfir ríki á MENA svæðinu (e. Middle East and North Africa region) fyrir gæði heilbrigðisþjónustu og helsti staður þar sem ríkisborgarar þriðju ríkja leituðu eftir heilbrigðisþjónustu. Læknar í Jórdaníu séu almennt menntaðir í vesturlöndum og virtir, og árið 2019 hafi heilbrigðisráðuneytið bannað innflutning á notuðum eða endurnýttum lækningatækjum í öllum heilbrigðisgeirum. Í Jórdaníu er krafist USFDA, CE merkinga eða japanskrar vottunar á öllum innfluttum lækningatækjum. Aðrar heimildir sýna að það sé hátt hlutfall lækna á hvern íbúa í Jórdaníu og gæði sértækrar heilbrigðisþjónustu séu mjög góð en að meðal annars þyrfti að bæta úr grunnheilbrigðisþjónustu á dreifbýlissvæðum og háum kostnaði sjúklinga fyrir heilbrigðisþjónustu. Þá hafi mikil aukning flóttamanna aukið álag á heilbrigðiskerfið. Geðheilbrigðisþjónusta er víða aðgengileg í Jórdaníu, bæði á einkareknum og opinberum heilbrigðisstofnunum, og allir íbúar landsins geti fengið aðstoð sér að kostnaðarlausu eða greitt fyrir hana smávægilega upphæð. Stjórnvöld hafi unnið að uppbyggingu geðheilbrigðisþjónustu hin síðustu ár og njóti m.a. stuðnings Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar við þá vinnu.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að hann sé í hættu í heimaríki vegna þjóðernis síns. Hann verði fyrir mismunun vegna palestínsks uppruna síns af hálfu yfirvalda sem og samfélagsins í heild. Þá óttist hann að sæta sérstakri rannsókn og ómannúðlegri meðferð eða pyndingum af hálfu jórdanskra stjórnvalda fari hann til baka sökum langrar dvalar sinnar erlendis.

Við meðferð málsins greindi kærandi ýmist frá því að hafa yfirgefið heimaríki sitt í þeim tilgangi að stunda nám í Bandaríkjunum eða vegna áralangra fordóma og mismununar af hálfu yfirvalda sem og samfélagsins í heild vegna palestínsks uppruna hans.

Af viðtali við kæranda verður ekki ráðið að hann hafi yfirgefið heimaríki sitt vegna aðstæðna tengdum honum sérstaklega, en hann kveðst óttast stjórnvöld í heimaríki og hefur vísað til heimilda um meðferð yfirvalda á jórdönskum ríkisborgurum sem snúi aftur til landsins. Kærandi hefur vísað til ómannúðlegrar meðferðar sem aðrir ótilgreindir jórdanskir ríkisborgarar hafi upplifað af hálfu yfirvalda í Jórdaníu við endurkomu þeirra til landsins. Kærandi óttist að verða fyrir sömu meðferð snúi hann til baka.

Samkvæmt þeim gögnum sem og skýrslum sem kærunefnd hefur tekið til skoðunar eiga einstaklingar af palestínskum uppruna á hættu að sæta mismunun í Jórdaníu. Þeir kunni t.a.m. að hafa takmarkað aðgengi að ákveðinni þjónustu en standi hún þó til boða gegn endurgjaldi. Það er mat kærunefndur að ekki hafi verið sýnt fram á að uppruni kæranda leiði til þess að hann eigi takmarkaðri aðgang að lögregluvernd. Þá má ráða af gögnum að vilji sé hjá stjórnvöldum í heimaríki kæranda til að sporna gegn mismunun í garð minnihlutahópa og auka mannréttindavernd í ríkinu. Kærandi hefur ekki byggt á að hann hafi orðið fyrir áreiti af hálfu jórdanskra yfirvalda og gögn málsins benda ekki til þess að hann eigi slíkt á hættu heldur þvert á móti hefur kærandi greint frá því að hann og aðrir fjölskyldumeðlimir hans eigi talsvert af eignum í heimaríki og njóti tekna vegna þess. Þá hefur kærandi getað stundað háskólanám og atvinnu í heimaríki. Þó svo að hann kunni að eiga á hættu mismunum vegna palestínsks uppruna síns er ljóst, með hliðsjón af skýrslum og öðrum gögnum málsins, að sú mismunum sem kærandi kann að verða fyrir á grundvelli uppruna síns nái ekki því alvarleikastigi sem 1. mgr. 38. gr. tekur til.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 23. ágúst 2023, kvaðst kærandi óttast að vera fangaður af leyniþjónustu Jórdaníu snúi hann til baka til heimaríkis, vera settur í langt varðhald og beittur pyndingum og ómannúðlegri meðferð sökum þess að hafa dvalið erlendis í lengri tíma þar sem hann hafi m.a. sótt um alþjóðlega vernd í öðru ríki og lýst ótta við jórdönsk yfirvöld. Kærandi hafi fengið upplýsingar frá bróður sínum að hann myndi sæta slíkri meðferð snúi hann til baka til heimaríkis. Bróðir hans hafi fengið framangreindar upplýsingar frá yfirvöldum í Jórdaníu. Þá kvaðst kærandi vera með gögn og skýrslur undir höndum sem hann hafi fengið af vefsíðum stjórnvalda og mannréttindasamtaka þess efnis að yfirvöld í heimaríki hafi beitt jórdanska ríkisborgara meðferð sem samrýmist ekki alþjóðalögum við endurkomu þeirra til landsins. Þessi gögn byggi á reynslusögum annarra einstaklinga. Vefsíðurnar sýni einnig að jórdanska leyniþjónustan hafi sambönd og stundi njósnir í öðrum ríkjum og yfirvöld hafi því upplýsingar um að kærandi hafi verið í Bandaríkjunum. Kærandi hefur þó hvorki lagt fram gögn né skýrslur með framangreindum upplýsingum hjá stjórnvöldum. Á kærustigi lagði kærandi fram frétt um handtöku leiðandi talsmanns og aðgerðasinna fyrir málstað Palestínu. Í fréttinni kemur fram að hann hafi verið handtekinn á grundvelli nýlegra laga í Jórdaníu um netglæpi. Af framangreindum gögnum má ráða að þrátt fyrir að yfirvöld í Jórdaníu hafi gerst sek um ómannúðlega meðferð á einstaklingum í varðhaldi verður ekki ráðið að hver sá sem komi til landsins eigi á hættu sérstaka rannsókn eða illa meðferð. Þá má ráða að einstaklingar sem snúa til baka til Jórdaníu eigi ekki á hættu að sæta ofsóknum eða áreiti stjórnvalda af þeirri ástæðu einni að hafa sótt um alþjóðlega vernd utan heimaríkisins eða að hafa dvalið langdvölum utan ríkisins. Verður því að líta svo á að aðeins þeir einstaklingar sem fyrir eiga á hættu ofsóknir af hálfu stjórnvalda í Jórdaníu geti verið í hættu við endursendingu.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína á því að verði hann sendur aftur til heimaríkis sé hann í hættu á að vera settur í varðhald af leyniþjónustu Jórdaníu og beittur pyndingum og ómannúðlegri meðferð sökum þess að hafa dvalið erlendis í lengri tíma þar sem hann hafi m.a. sótt um alþjóðlega vernd í öðru ríki og lýst ótta við jórdönsk yfirvöld.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður hans leiði til þess að hann eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi hann til baka.

Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að viðvarandi mannréttindabrot eigi sér ekki stað í Jórdaníu eða að yfirvöld þar í landi hafi ekki vilja eða getu til að veita þegnum sínum vernd. Þá er hvorki stríð í landinu né útbreidd vopnuð átök. Þá er það jafnframt mat kærunefndar með vísan til frásagnar kæranda og gagna málsins að ekkert gefi tilefni til að ætla að sérstakar aðstæður kæranda leiði til þess að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð snúi hann til baka til heimaríkis.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann glími við verulega andlega og líkamlega heilsubresti og að hann þurfi á læknisþjónustu að halda hér á landi sem honum sé ekki tryggð í heimaríki.

Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki hans er það niðurstaða kærunefndar að almennar aðstæður sem bíði kæranda þar nái ekki því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Kærandi kveður sig vera við góða líkamlega heilsu en að hann sé með fistil (e. pilonidal sinus) sem hafi valdið honum óþægindum. Hann hafi leitað til læknis hér á landi sem hafi ávísað honum sýklalyfjum í þeim tilgangi að minnka bólgur. Kvaðst kærandi þurfa að fara í skurðaðgerð ef bólga í fistlinum minnki ekki. Aðspurður teldi kærandi að hann gæti fengið viðeigandi meðferð í heimaríki á eigin kostnað. Þá greindi kærandi frá því að andleg heilsa hans sé ekki góð. Búið sé að greina hann með [...] og aðra geðræna kvilla, m.a. [...]. Í málinu liggja fyrir íslensk heilsufarsgögn. Í læknisvottorði Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja, dags. 18. ágúst 2022, er ekki gerð grein fyrir ástæðu komu kæranda heldur er óskað eftir því að hann fái tíma hjá þvagfæraskurðlækni sem fyrst. Í læknisvottorði Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja, dags. 24. nóvember 2022, kemur m.a. fram að kærandi glími við andlega vanlíðan, kvíða og eigi erfitt með svefn. Hann fái tíðar martraðir og sé hættur að sinna áhugamálum sínum. Hann eigi erfitt með að tengjast öðru fólki og sé með áráttuhugsanir. Kærandi hafi fengið ávísað lyfjunum [...] og [...] til þess að hjálpa honum að sofa og var ráðlagt að fá tíma hjá sálfræðingi. Í nótu hjúkrunarfræðings hjá Vinnumálastofnun, dags. 21. ágúst 2023, kemur fram að kærandi hafi aftur leitað læknisaðstoðar þar sem blætt hafi úr fistlinum, en hann hafði nokkrum vikum áður fengið sýklalyf við þessu. Engin frekari heilsufarsgögn liggja fyrir í málinu, m.a. um andlega heilsu kæranda, og óvíst er hvort hann hafi undirgengist skurðaðgerð til þess að láta fjarlægja fistilinn. Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki séð að hann glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð sé að muni valda honum alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Kærandi greindi frá því að hann geti fengið meðferð við fistlinum í heimaríki á eigin kostnað. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa sætt mismunun, verið niðurlægður og óttast ofsóknir af hálfu samfélagsins og yfirvalda í heimaríki sínu vegna palestínsks uppruna síns. Fjárhagur hans sé góður, hann eigi eignir í heimaríki ásamt öðrum fjölskyldumeðlimum og hafi af þeim tekjur. Kærandi hafi starfað sem sjúkraþjálfari í heimaríki. Kærandi greindi einnig frá því að eiga fjölskyldu í heimaríki. Af gögnum málsins verður talið að kærandi hafi getað framfleytt sér í heimaríki. Kærandi er ungur að árum og hefur ekkert komið fram sem bendir til annars en að hann sé heilsuhraustur og vinnufær. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 1. ágúst 2023 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun, dags. 23. ágúst 2023, leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Í svörum kæranda kom fram að hann eigi frændsystkin annars vegar í Danmörku og hins vegar í Svíþjóð. Kærandi telji það vera óréttlátt að leggja brottvísun og endurkomubann á hann þar sem hann eigi að fá að búa við öryggi og í öruggu landi.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Bjarnveig Eiríksdóttir Sindri M. Stephensen