Úrskurður nr. 1219/2024

Hinn 3. desember 2024 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 1219/2024

í stjórnsýslumálum nr. KNU24080059 og KNU24080060

Kæra [...] á ákvörðunum Útlendingastofnunar

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 8. ágúst 2024 kærðu [...], fd. [...] (hér eftir M) og [...], fd. [...] (hér eftir K), ríkisborgarar Venesúela, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 26. júlí 2024, um að synja þeim um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærendur eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu komu kærendur til landsins frá Venesúela og lögðu fram umsóknir um alþjóðlega vernd 8. júní 2023. Kváðust kærendur sækja um alþjóðlega vernd vegna efnahagsástandsins í Venesúela. M hafi starfað sem rannsóknarlögreglumaður í heimaríki og kvaðst hafa rannsakað spillingu innan embættis lögreglustjóra Falcón fylkis. Þegar umræddur lögreglustjóri hafi komist að því að hann væri til rannsóknar kvað M hann hafa hótað sér og vinnufélaga sínum og því hafi M séð sig knúinn að yfirgefa heimaríki. Kærendur séu við góða heilsu og eigi ekki ættingja hér á landi.

Kærendur komu til viðtals hjá Útlendingastofnun, M 11. mars og K 13. mars 2024, ásamt löglærðum talmanni sínum og greindu frá ástæðum flótta síns. M kvaðst vera fæddur og uppalinn í Karakas og K kvaðst vera fædd og uppalin í borginni Macuto í La Guira fylki þar sem kærendur hafi verið búsett í íbúð í eigu föður K áður en þau hafi yfirgefið heimaríki. M eigi tvö börn úr fyrra sambandi sem séu búsett í Venesúela hjá móður sinni. Kærendur kváðust hafa verið í launuðum störfum í heimaríki, M hafi starfað sem rannsóknarlögreglumaður hjá CICPC og K hafi unnið fyrir samskiptafyrirtæki við sölu á þráðlausum nettengingum. K kvaðst hafa átt fyrir mat og annarri nauðsynjavöru en M kvaðst einungis hafa átt efni á að kaupa hið allra nauðsynlegasta. Aðspurð kvað K líkamlega heilsu sína hafa verið mjög góða fram til þessa og kvaðst telja andlegu heilsu sína vera í lagi. M kvaðst vera við góða líkamlega og andlega heilsu. Kærendur kváðust ekki vera aðilar að stjórnmálaflokki né vera virk í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki. Þá kváðust kærendur ekki tilheyra minnihlutahópi í Venesúela. Aðspurð um hvaða atvik í lífi þeirra gerði það að verkum að þau hafi yfirgefið heimaríki kváðu kærendur það hafa verið atburður sem hafi átt sér stað 8. maí 2023. M kvaðst hafa fengið það verkefni í febrúar 2023 að rannsaka innflutning og dreifingu fíkniefna í Falcón fylki og kvað rannsókn sína hafa leitt í ljós samstarf á milli yfirlögregluþjóns Falcón fylkis og eiturlyfjasamtakanna Mitare. M kvað þátt yfirlögregluþjónsins hafa falist í umsjón með dreifingu fíkniefna yfir allt karabíska hafið. Rannsókn málsins hafi tekið fjóra mánuði og þegar henni var lokið hafi M og samstarfsaðilar hans kynnt niðurstöðurnar fyrir yfirmanni sínum í Karakas. Hinn 8. maí 2023 hafi fjórir vopnaðir einstaklingar klæddir einkennisbúningi ríkislögreglunnar mætt heim til kærenda. M kvað mennina hafa hulið andlit sín, hringt dyrabjöllunni og spurt eftir honum þegar K hafi komið til dyra. M kvað framangreinda menn hafa skipað honum að hætta rannsókn fíkniefnamálsins annars myndu hann og K gjalda með lífum sínum. Mennirnir hafi síðan farið. K hafi orðið óttaslegin og upplifað einhvers konar kvíðakast, en eftir að hún hafi náð að róa sig niður hafi M rætt við yfirmann sinn í fíkniefnadeildinni sem hafi skráð niður tilkynningu um atburðinn og skipað honum að hætta rannsókn málsins. Í kjölfarið hafi K hætt að mæta til vinnu af ótta við að fara ein út úr húsi. Þar sem kærendur hafi ekki vitað hvert framhaldið yrði og hvort þau gætu átt von á frekari hótunum hafi þau ákveðið að yfirgefa Venesúela. Aðspurður kvaðst M þó ekki hafa fengið frekari hótanir né orðið fyrir öðru áreiti í kjölfar framangreinds atviks. M kvaðst hafa sinnt starfi sínu fram til 5. júní 2023 en þá hafi hann skilið eftir vopn sitt, vesti og skírteini í skápnum sínum og ekki tilkynnt neinum um starfslok sín. Aðspurður kvaðst M ekki vita hvort honum hafi verið skipað að hætta rannsókn málsins vegna þess að honum hafi verið hótað eða til þess að hlífa umræddum yfirlögregluþjóni. M hafi a.m.k. ekki fundið fyrir nauðsynlegum stuðningi frá yfirmanni sínum og kvaðst því gruna að honum hafi verið skipað að hætta rannsókninni til að hlífa hinum spillta yfirlögregluþjóni. Aðspurður kvaðst M ekki hafa getað leitað aðstoðar annarra innan lögreglunnar en yfirmanns síns þar sem um æðstu deild lögreglunnar sé að ræða sem starfi í nánu sambandi við yfirvöld og kvaðst vera hættulegur þeim þar sem hann búi yfir upplýsingum sem aðilar innan deildarinnar vilji ekki að spyrjist út. Þá kvaðst M ekki hafa getað flutt á annan stað innan Venesúela þar sem hann hafi starfað á landlægu stigi innan alls landsins. M greindi frá því að ef honum yrði gert að snúa aftur til Venesúela myndu landamæraverðir strax handtaka hann við lendingu fyrir svik, hann yrði pyntaður og mögulega drepinn. M kvaðst jafnframt óttast um líf K og barna sinna í Venesúela. K greindi jafnframt frá því að atvikið 8. maí 2023 hafi verið ástæða þess að kærendur hafi ákveðið að yfirgefa heimaríki og lýsti atvikinu og ástæðu þess með sambærilegum hætti.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kærendum synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kærendum var brottvísað frá landinu og þeim ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfu kærendur landið sjálfviljug innan frests sem þeim hefði verið veittur yrði endurkomubann þeirra fellt niður. Kærendur kærðu ákvarðanirnar til kærunefndar 8. ágúst 2024 og kærunefnd barst greinargerð kærenda ásamt fylgiskjölum 30. ágúst 2024. Viðbótargögn og athugasemdir kærenda bárust kærunefnd 4. og 21. október 2024, 20. nóvember 2024 og 2. desember 2024.

3 Málsástæður og rök kærenda

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kærenda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Í ljósi niðurstöðu nefndarinnar verða greinargerðir kærenda ekki reifaðar hér.

4 Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Lög um útlendinga og reglur stjórnsýsluréttar

Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 mælir fyrir um að stjórnvald afli þeirra gagna sem eru nauðsynleg svo mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Reglan gerir kröfu um rannsókn sem er fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar stjórnvalds. Þá segir í 2. mgr. 23. gr. laga um útlendinga að við meðferð mála vegna umsókna um alþjóðlega vernd skuli Útlendingastofnun afla nauðsynlegra og aðgengilegra upplýsinga. Mál telst nægilega rannsakað þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Kröfur til rannsóknar í hverju máli ráðast af lagagrundvelli málsins og einstaklingsbundnum aðstæðum kærenda, þ.m.t. þeim málsástæðum sem þau bera fyrir sig.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst M hafa starfað sem rannsóknarlögreglumaður fyrir CICPC rannsóknarlögregluna í tíu ár og leitt hóp rannsakenda í fjögur ár áður en kærendur hafi yfirgefið heimaríki. Kærendur hafi orðið fyrir hótunum af hálfu fjögurra vopnaðra einstaklinga á heimili þeirra í byrjun maí 2023 vegna rannsóknar sem M hafi leitt á flutningi og dreifingu eiturlyfja í Falcón fylki. Rannsóknin hafi leitt í ljós að tiltekinn yfirlögregluþjónn fylkisins hafi átt þátt í flutningi eiturlyfja til fylkisins og annarra svæða innan Karíbahafsins í samstarfi við tiltekin eiturlyfjasamtök. M hafi hringt í yfirmann sinn hjá fíkniefnadeild CICPC í kjölfar hótunarinnar sem hafi skráð niður tilkynningu um atburðinn og skipað M að hætta rannsókn framangreinds máls. M greindi frá því að hafa haldið áfram að mæta til starfa fram að brottför kærenda til Íslands, en þá hafi hann skilið vopn sitt og aðra hluti eftir og ekki tjáð neinum að hann myndi ekki mæta aftur til vinnu. Þá greindi M frá því að ef hann myndi snúa aftur til Venesúela yrði hann álitinn föðurlandssvikari og liðhlaupi þar sem hann hafi ekki hætt störfum hjá CICPC heldur látið sig hverfa þegar kærendur hafi farið til Íslands. M lýsti því að hann yrði tekinn til hliðar af landamæravörðum strax eftir lendingu á flugvellinum í heimaríki og fluttur í fangaklefa í Helicoide, þar sem pyndingar og fangelsanir embættismanna fari fram. Þá greindi K jafnframt frá því að lögreglumenn sem snúi aftur til Venesúela eftir að hafa sótt um alþjóðlega vernd í öðru landi séu dæmdir til 20 ára fangelsisvistar og gert að sæta pyndingum.

Við meðferð málsins hjá Útlendingastofnun lögðu kærendur fram fjölda gagna, m.a. ýmis skjöl sem tengjast rannsókn M á framangreindu fíkniefnamáli, staðfestingu um störf M hjá CICPC, upplýsingar um tilgreindan yfirlögregluþjón og rannsókn á honum og skýrslu CICPC lögreglunnar um atburðinn 8. maí 2023. Í hinum kærðu ákvörðunum kemur fram að framlögð gögn séu til þess fallin að ýta undir trúverðugleika frásagnar M um að hann hafi starfað sem rannsóknarlögreglumaður í heimaríki en að með vísan til trúverðugleikamats Útlendingastofnunar og framlagðra gagna málsins telji stofnunin að heildstætt hafi M ekki leitt líkur að því að hann sé í hættu í heimaríki vegna þess að hann hafi komist að því að yfirmaður lögreglumála í Falcón fylki væri glæpamaður eða að sá maður hafi staðið að hótunum í garð kærenda. Í hinum kærðu ákvörðunum kemur jafnframt fram að kærendur hafi greint frá því að þau væru í hættu í heimaríki sínu snéru þau þangað aftur af þeirri ástæðu einni að hafa sótt um vernd í öðru landi. Er síðan rakið að aðgerðir stjórnvalda í Venesúela gegn tilteknum einstaklingum hafi einkum beinst að áberandi aðilum í stjórnarandstöðuflokkum, forsvarsmönnum mannréttindasamtaka og talsmönnum minnihlutahópa sem veki athygli en af framburði M verði ekki ráðið að hann hafi áður en hann yfirgaf heimaríki, eða eftir það, vakið athygli stjórnvalda. Þá beri heimildir og landaupplýsingar ekki með sér að þeir sem snúi aftur til Venesúela eigi á hættu ofsóknir eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð af hendi yfirvalda eða annarra aðila af þeirri ástæðu einni. Í ákvörðununum er lagt til grundvallar að M hafi ekki sýnt fram á að hann hafi upplifað eða eigi á hættu að upplifa ofsóknir eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð í heimaríki sínu af hálfu stjórnvalda eða annarra aðila þar í landi. Í ákvörðununum er þá gengið út frá því að kærendum standi til boða vernd og aðstoð yfirvalda telja þau ástæðu til slíks.

Af lestri ákvarðana Útlendingastofnunar í málum kærenda verður ekki ráðið að ein meginmálsástæða kærenda, að M eigi á hættu ofsóknir eða ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð í heimaríki af hálfu yfirvalda vegna fyrrum starfa sinna fyrir CICPC, sem og vegna þess að hann hafi yfirgefið starf sitt án heimildar, hafi fengið fullnægjandi skoðun. Er í ákvörðununum ekkert fjallað um almenna stöðu fyrrum lögreglumanna sem hafi yfirgefið störf sín án heimildar, ofbeldi gegn þeim eða möguleika þeirra á vernd gegn ofbeldi. Þá verður heldur ekki ráðið af ákvörðununum að lagt hafi verið einstaklingsbundið mat á aðstæður M, að því er varðar þau störf sem Útlendingastofnun taldi að leiða mætti líkur að því að M hefði gegnt, með hliðsjón af upplýsingum um aðstæður í heimaríki.

Kærunefnd lítur þá jafnframt til þess að frásögn kærenda af aðstæðum sem bíða M í heimaríki eftir að hafa horfið á brott úr lögreglustarfi án heimildar fái mögulega stuðning í opinberum gögnum um starfsemi löggæslu- og varnaryfirvalda í Venesúela. Í skýrslu EUAA frá því í nóvember 2023 kemur t.a.m. fram að stjórnvöld í Venesúela neiti gjarnan hermönnum um lausn frá störfum og beri m.a. fyrir sig að það sé vegna þess að sá sem óskar lausnar hafi of mikla vitneskju um innri starfsemi stjórnvalda. Þá birti yfirvöld nöfn liðhlaupa í opinberum stjórnartíðindum Venesúela og þá séu liðhlaupar sem snúi aftur til Venesúela í einhverjum tilvikum taldir vera föðurlandssvikarar. Gefa heimildir um heimaríki kærenda því jafnframt tilefni til að frekari rannsókn fari fram á einstaklingsbundnum aðstæðum M.

Í viðtali kvaðst M búa yfir viðkvæmum upplýsingum eftir að hafa starfað fyrir CICPC í um áratug. Í ljósi frásagnar M um störf hans innan CICPC hafi því verið fullt tilefni til að spyrja hann í viðtali nánar út í þau störf hans, þær skipanir sem honum hafi verið gert að framfylgja sem og þær upplýsingar sem hann kvaðst búa yfir.

Kærunefnd vísar þá til þess að kærendur hafa við meðferð málsins hjá kærunefnd lagt fram ný gögn sem benda til þess að CICPC hafi opnað mál gegn M vegna meintra brota hans í starfi eftir að M hafi yfirgefið heimaríki. Af framangreindum gögnum má ráða að CICPC hafi farið með mál gegn M til aganefndar og krafist þess að M og öðrum nafngreindum yfirrannsóknarlögreglumanni yrði vikið úr starfi. Samhliða framangreindum gögnum lögðu kærendur fram viðbótarathugasemdir þar sem fram kemur að M þekki ekki ástæður eða uppruna framangreindra ásakana sér í garð en dragi þá ályktun að tilurð þeirra megi rekja til þess að hann hafi yfirgefið starf sitt án skýringa og verið sé að reyna að koma sök á hann. M dragi þá ályktun þar sem hinn einstaklingurinn sem sé einnig til rannsóknar í sama máli hafi jafnframt yfirgefið Venesúela og sé búsettur á Spáni. Þá hafi M jafnframt fengið spurnir af því frá fyrrum samstarfsfélaga sínum að venesúelsk stjórnvöld hafi sett fram beiðni um að fá lista með nöfnum allra þeirra sem hafa yfirgefið lögreglustörf þar í landi.

Meginmarkmið stjórnsýslukæru er að tryggja réttaröryggi borgara með því að gera þeim kleift að fá umfjöllun um mál sín á tveimur stjórnsýslustigum. Framangreindar ákvarðanir Útlendingastofnunar í málum kærenda bera með sér að ekki hafi farið fram viðhlítandi mat á aðstæðum kærenda, þá einkum á stöðu M við endurkomu til landsins í ljósi þess að hann hafi horfið úr starfi án heimildar. Annmarkar voru á rannsókn stofnunarinnar þar sem aðstæður kærenda voru ekki skoðaðar með einstaklingsbundnum hætti með hliðsjón af aðstæðum í Venesúela, m.a. möguleika M á vernd þarlendra yfirvalda. Málsmeðferð Útlendingastofnunar og rökstuðningur ákvarðananna í málum kærenda, með vísan til framangreinds, er enn fremur ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar, m.a. 10. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Framangreindir annmarkar á málsmeðferð Útlendingastofnunar eru verulegir, ekki er unnt að bæta úr þeim á kærustigi og því rétt að mál kærenda hljóti nýja meðferð hjá Útlendingastofnun.

Með vísan til framangreinds eru hinar kærðu ákvarðanir felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka umsóknir kærenda um alþjóðlega vernd til nýrrar meðferðar. Í ljósi framangreindrar niðurstöðu er ekki tilefni til umfjöllunar um aðrar málsástæður kærenda.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru felldar úr gildi. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að taka mál kærenda til meðferðar á ný.

The decisions of the Directorate of Immigration are vacated. The Directorate is instructed to re-examine the cases.

F.h. kærunefndar útlendingamála, skv. 3. mgr. 8. gr. laga um útlendinga,

Þorsteinn Gunnarsson

formaður